plik

Mobbing w

rodowisku akademickim

Mobbing, zwany te

inaczej molestowaniem moralnym, jest wszechobecny tak

e w

rodowisku

akademickim. Czasem jest finezyjny, trudny do rozpoznania, czasem brutalny, gro

ny nie tylko

dlaposzkodowanego ale i dla otoczenia, które reaguje na ogół tak,

eby nic nie widzie

, nic nie

słysze

. O mobbingu akademickim rzadko czytamy, czy słyszymy w mediach, bo jest zwykle ukrywany

pod dywanem. Rozgłos nie jest po

żą

dany ani przez kierownictwo uczelni czy instytutów naukowych,

ani przez mobbingowanych pracowników. St

d nieraz o nim słyszymy tylko wtedy gdy pracownik jest

zdesperowany, lub ostatecznie

egna si

yciem akademickim przechodz

c do stanu

'przetrwalnikowego' lub wiecznego. Gdy pracownik wcze

niej ujawni mobbing nie ma wiele szans na

dalsze zatrudnienie w dotychczasowej jednostce, i jest prawie bez szans w innej, chyba

e opu

ci kraj

na zawsze.

Co prawda do prawa pracy wprowadzono od pocz

tku 2004 r. zapisy antymobbingowe, ale do tej pory

nie wprowadzono zapisów nieprzyjaznych dla mobbingu w ustawie o szkolnictwie wy

szym, wi

warunki

dla

bezkarnego

szykanowania

niewygodnych

pracowników

uczelniach

cz znakomite.Uczelnie maj

autonomi

, swoi

cie pojmowan

-wi

c mog

wszystko !

Kilka przykładów mobbingu

O kilku przykładach mobbingu było gło

no w mediach. Dyrektorka biblioteki mobbingowana przez

słyn

cego z afer rektora Pa

stwowej Wy

szej Szkoły Zawodowej w Jarosławiu - A. Jarosza, tak

przedstawia swój los ( Wszechmog

cy, Polityka NUMER 23/2005 (2507)

'Moje kłopoty spowodowane zostały odmow

na zło

przez prof. Antoniego Jarosza propozycj

mał

stwa. Z chwil

odmowy zacz

ło si

szykanowanie mnie jako pracownika. Byłam poni

ana,

prze

ladowana. W lutym br. prof. Jarosz powiedział mi »we

sobie sznur i id

kurwo si

powie

«.

Tego typu zachowa

było wi

cej. Zostałam doprowadzona do załamania nerwowego. W dniu 8

marca br. zostałam wezwana słu

bowo do gabinetu rektora i w obecno

ci innego pracownika p.

Jarosz mnie szarpał, popychał, wrzeszczał u

ywaj

c słów obel

ywych, a na koniec mnie uderzył. Od

tego czasu przebywam na zwolnieniu lekarskim'.

Ministerstwo Edukacji i Sportu twierdzi,

e rektora nie mo

e odwoła

, bo takie jest prawo. Ale przecie

prawo nakłada obowi

zek na pracodawc

przeciwdziałania mobbingowi a na MENiS nakłada

obowi

zek nadzoru nad podległymi uczelniami. Bezsensowane prawo mo

na w ko

cu zmieni

li podwładny skar

y si

na przeło

onego mo

e to wywoła

nast

puj

reakcj

(Klinika strachu,

Słowo Polskie-Gazeta Wrocławska 21 maja 2005r.) 'Profesor Iwa

czak mówi,

e nigdy nie dr

czył

adiunkta. Twierdzi,

e doktor Blitek jest chory psychicznie– Nie podsuwałem mu

adnego zwolnienia

do podpisania! – oburza si

. – To on bez przerwy mnie dr

czy, pisze donosy do rektora, podwa

a mój

autorytet. Wszystko co mówi, jest stekiem bzdur. Nie mogłem zgodzi

na to, by zrobił

specjalizacj

, bo jest na to za słaby. Poza tym jest nieodpowiedzialny, brakuje mu umiej

tno

ci –

wyja

nia i dodaje,

e to on wyst

pował do rektora i ministra o nagrody dla doktora. – One tak

naprawd

nie nale

ały mu si

. Podr

cznik ja napisałem. Jego wkład był niewielki.'

Nie jest to przypadek odosobniony. Osobom skar

żą

cym si

na szykany, ujawniaj

cym patologie

uczelniane

standardowo

zarzuca

psychiczn

chorob

pomówienia,

szkalowanie,

pieniactwo,nieudacznictwo, działania na szkod

, destabilizacj

itp itd. Niestety nie ma instancji

aby takie sprawy były wyja

niane niezale

nie. Zwykle decydenci twierdz

e nikogo nie szykanuj

nawet wtedy gdy

ycie poszkodowanych jest na kraw

dzi.

Sprawa doc. Zofii Szychowskiej szykanowanej w tej samej Akademii Medycznej za opublikowanie
tekstu 'ZBYT DU

O PYTA

w Forum Akademickim została w cz

ęś

ci przedstawiona w artykule -

'Burza na uczelni -Słowo Polskie-Gazeta Wrocławska 6 stycznia 2004r.' Poszkodowana ratuje
si

zwolnienami na leczenie. Oczywi

cie Rektor AM prof. Paradowski twierdzi , Uczelnia nasza nie

szykanuje

adnego ze swych pracowników'

Gazeta

Wyborcza

( 11-02-2005)

donosi

- 'Mobbing po lubelsku':

'Pierwszy pozew

o mobbingprzeciwko UMCS trafił do s

du na pocz

tku ubiegłego roku. Dr Julia D. zarzucała w nim

swojej przeło

onej prof. K. zn

canie si

psychiczne, dyskredytowanie dorobku naukowego, a tak

notoryczn

i nieuzasadnion

krytyk

. 20 grudnia s

d oddalił powództwo jako bezzasadne'

Natomiast Prof. Stanisław Chibowski, prorektor ds. studenckich i nauczania UMCS tłumaczy: 'granica
mi

dzy wymaganiami pracodawcy a mobbingiem jest bardzo płynna. Postulaty zwierzchnika s

sto

odbierane jako zn

canie si

. Niewiele osób tak naprawd

rozumie, na czym polega mobbing.'

Oczywi

cie ze znajomo

czym jest mobbing nie jest dobrze, tak w

ród pracowników, jak i w

ród

pracodawców akademickich. Niestety nie ma woli aby wprowadzi

kursy antymobbingowe dla kadr

uczelnianych, a tak

e studentów. Za to jednak odpowiadaj

pracodawcy, którzy wol

kadr nie

kształci

w tych zagadnieniach a w przypadku spraw o mobbing twierdzi

e osoba nie rozumie co to

jest mobbing.

W 'Gazecie Krakowskiej' (14.05.2005) czytamy: '230 tys. zł odszkodowania i przeprosin w prasie
regionalnej domaga si

od Akademii Górniczo-Hutniczej emerytowana pracownica Zakładu Geofizyki

za stosowanie mobbingu przez jej przeło

'Dr Bo

ena Jakóbiec-Kwa

nicka uwa

e jej przeło

ona - kierowniczka Zakładu Geofizyki utrudniała

jej prace badawcze zwi

zane z habilitacj

, odsuwała od zaj

ęć

ze studentami dziennymi na rzecz

zaocznych bez dodatkowego wynagrodzenia. - Doprowadziła do mojego przej

cia na emerytur

trakcie roku akademickiego, cho

miałam pod opiek

kilku studentów pisz

cych prace dyplomowe -'

Oczywi

cie władze uczelni uwa

e to b. pracownica chce wymusi

na uczelni dodatkowe

pieni

dze. Do stosowania praktyk mobbingowych si

nie przyznaj

Gazeta Wyborcza (23-11-2001) alarmowała: 'Profesor Uniwersytetu gn

bi współpracowników'

'Niedawno prof. Roman Głowacki odniósł

yciowy sukces. Prowadzony przez jego fundacj

program

studiów MBA został uznany za najlepszy w rankingu "Perspektyw". Okazało si

jednak,

e profesor

Uniwersytetu Warszawskiego ma obok wizerunku dostojnego naukowca tak

e drugie oblicze'.

'Nawymy

lał mi przy tym od k... - opowiada Katarzyna Wi

cek, niedawno jeszcze sekretarka w

Centrum Kształcenia Mened

erów (CMT), którym kieruje prof. Głowacki'.

'Profesor regularnie zn

cał si

psychicznie nad pracownikami i studentami. Krzyczał na nas, wyzywał

- mówi jedna z jej poprzedniczek, która z pocz

tkiem roku odeszła na urlop macierzy

ski. Opowiada,

e sama stoczyła walk

z profesorem o urlop, bo ten miał pretensje,

e specjalnie przyszła do pracy w

ąż

y, by wyłudzi

od niego pieni

dze.'

W Biuletynie Informacyjnym Krajowej Sekcji Nauki NSZZ ' Solidarno

ść

' ( Wiadomo

ci KSN) nr 5-6,

2005 zamieszczono 'Po

egnanie Waldka Piecyka', który odszedł samodzielnie na wieki. Czytamy : 'W

zakładzie pracy Waldka pewien bezwzgl

dny i cyniczny człowiek korzystaj

c z poparcia urz

dników w

ministerstwie od kilku lat rozprawia si

w sposób bezprawny i systematyczny z Rad

Naukow

działaczami zwi

zkowymi, którzy stoj

na drodze realizacji jego planów. Stosowana przez niego

perfidna metoda jest prosta i skuteczna. Niewygodn

osob

odsuwa si

pod byle pretekstem od

wykonywanej pracy, przenosi do zupełnie innego działu i ka

e przekwalifikowa

. Proponowana praca

nie odpowiada w

aden sposob praconikowi. Je

eli odmówi, zostaje dyscyplinarnie zwolniony z pracy.

Niestety znakomita wi

kszo

ść

spraw nie wychodzi na

wiatło dzienne. Wi

cej na ten temat

wiedz

stowarzyszenia antymobbingowe, ale zwykle w sprawach 'akademickich' zobowi

zywane s

dyskrecji. Taka jest bowiem natura mobbingu w

rodowisku akademickim. Kto go rozgłosi nie ma

szans na zatrudnienie, tak jest bowiem niemal wsz

dzie. Mobbing ma u nas uwarunkowania

systemowe i pracodawcom zale

y na tym aby tak pozostało a znakomita wi

kszo

ść

konformistycznego

rodowiska akademickiego woli siedzie

jak mysz pod miotł

i si

nie nara

aby

nie podzieli

losu 'nieudaczników'.

Czy mo

na odró

akademickiego mobbera od mobbingowanego ?

Okazuje

szczególnie

rodowisku

akademickim

trudno

jest

odró

mobbera odmobbingowanego. Mobbing mo

e by

najcz

ęś

ciej poziomy (grupa szykanuje

koleg

) lub pionowy- odgórny ( przeło

ony szykanuje podwładnego lub wielu podwładnych), ale

bardzo

rzadko

pionowy

oddolny

(

podwładny

lub

grupa

podwładnych

szykanuje

przeło

onego).Mobbing oddolny to ułamki procenta w rozpoznawanych przypadkach mobbingu. Ale

jak si

czyta relacje o mobbingu w

rodowisku akademickim (zarówno te publikowane, jak i te

które napływaj

do stowarzysze

antymobbingowych) to ma si

wra

enie,

e mamy tu jak

ąś

anomalie i

w polskich uczelniach to na ogół podwładni szykanuj

przeło

onych, ktorzy nie maj

rodków aby

temu zapobiec!

Niestety nale

ałowa

e nie ma do tej pory publikacji naukowych na temat tego rodzaju mobbingu.

A szkoda. Mo

e by była wreszcie szansa na Nobla. Konrad Lorenz za prace m.in.

nad mobbingiemw

ród zwierz

t tak

nagrod

dostał. Skoro u nas mamy tak niespotykane

zjawiska mobbingowe to nale

ałoby je zbada

naukowo i opublikowa

w renomowanych

czasopismach! To obowi

zek naukowca, niestety nie realizowany przez decydentów akademickich !

Bli

sze rozpoznanie spraw jednak wyja

nia dlaczego nie ma takich publikacji.Otó

informacje o

szykanowaniu przeło

onego przez podwładnych nie maj

na ogół

adnego uzasadnienia w faktach.

Zreszt

sam feudalny system nauki i edukacji w Polsce nie sprzyja takim zachowaniom a sprzyja

zachowaniom odmiennym - mobbingowi odgórnemu skierowanemu przeciwko pracownikom.
Przeło

ony ma moc mo

liwo

ci pozbycia si

niewygodnego pracownika i zwykle z tych mo

liwo

korzysta, poprzedzaj

c ostateczne rozwi

zanie problemu wła

nie zachowaniami mobbingowymi.

Niestety w polskim systemie nauki i edukacji nie ma instancji mediatora akademickiego tak
popularnego na zachodnich uczelniach i rekomendowanego przez Europejsk

Kart

Naukowca.

Pracodawcy akademiccy tworz

cy nowe prawo o szkolnictwie wy

szym w najmniejszym nawet

stopniu nie s

zainteresowani stworzeniem takiej instancji.

Oddział Krakowski Krajowego Stowarzyszenia Antymobbingowego zwrócił si

z propozycj

mediacji

do rektora AM we Wrocławiu prof. Leszka Paradowskiego. Rektor twierdził,

e w jego uczelni nie

mamobbingu (mimo doniesie

prasowych) natomiast to niesłusznie skar

żą

ca si

na mobbing doc.

Szychowska szykanuje przeło

onych. Niestety rektor nie podj

ł tematu mediacji ! Tak

e zespół

prezydencki do spraw tworzenia ustawy 'prawo o szkolnictwie wy

szym' którego członkiem był rektor

L. Paradowski nie wł

czył do ustawy instancji mediatora.

Za powołaniem mediatora s

natomiast osoby mobbingowane, bo to byłaby dla nich szansa na

znalezienie jakiego

wyj

cia z zamkni

tego kr

gu. Jak kto

jest realnie krzywdzony to szuka takich

rozwi

, w przeciwie

stwie do krzywdzicieli. Nie mo

e sam sobie da

rady wi

c zwraca si

pomoc. Jak ma sił

działa na rzecz rozwi

systemowych, które by ograniczyły to

patologicznezjawisko. Niestety rzekomo mobbingowani pracodawcy akademiccy w tym kierunku nie
działaj

, a ich opinie o szykanach ze strony podwładnych s

nie tylko mocno przesadzone, ale wr

skłaniaj

do podejrze

o działanie na rzecz zaciemniania sprawy i 'odwracania kota ogonem'.

Kto jest mobbingowany?

sto u nas si

dzi,

e mobbingowani to nieudacznicy, słabeusze, nieprzystosowani do

szlachetnego

rodowiska. Na ogół jest jednak inaczej. Fakt,

e osoby mobbingowane zwykle s

nieprzystosowane, z tym

e to

rodowisko akademickie szlachetne nie jest i st

d brak przystosowania

osób szlachetnych do nieszlachetnego otoczenia. Kto

kto si

wyró

nia pozytywnie stwarza tym

samym pretekst do działa

mobbingowych. Osoby szczególnie aktywne w otoczeniu 'tumiwisistów'

wietne organizacyjne w

rodowisku bałaganiarskim, uczciwe w

ród nieuczciwców, cenione przez

studentów - w

ród 'olewanych' , raczej w naszym systemie nie maj

wiele szans na przetrwanie.

Negatywna selekcja kadr jest wpisana w system nauki i edukacji w Polsce, który zasadniczo jest
utrwalany w nowych ustawach. Zapisy antymobbingowe w prawie pracy na nic si

zdadz

przy

zapisach pro-mobbingowych w prawie o szkolnictwie wy

szym. Trzeba dba

aby

ródła nie były

zanieczyszczane a nie koncentrowa

uwag

na czyszczeniu rur kanalizacyjnych. Dla hydraulików i tak

starczy pracy, ale czy b

dzie praca dla szukaj

cych czystych

ródeł ?

Józef Wieczorek

jozef.wieczorek@interia.pl

Autor prowadzi sekcj

mobbingu w

rodowisku akademickim w Oddziale Krakowskim Krajowego

Stowarzyszenia Antymobbingowego