32. Totalitaryzm czy autorytaryzm? 
Spór o charakter systemu politycznego 
PRL 

Totalitaryzm

  

Ustrój, w którym kontroli i reglamentacji poddane są wszystkie przejawy życia obywateli. Cechuje go: 

•

 

- autokratyczna skupiona w rękach jednostki lub grupy władza 

•

 

- partia dominuje nad państwem, spełnia rolę pierwotną i dominującą 

•

 

- ujednolicenie aparatu kontroli i jego przenikanie do wszystkich dziedzin życia 

•

 

- dążenie do ujednolicenia form życia społecznego 

•

 

- rozbudowany system kontroli nad strefą zachowań, przekonań, poglądów i postaw 

•

 

- rozbudowanie techniki masowej propagandy 

•

 

- partia i państwo zorganizowane jest na zasadach hierarchiczno wodzowskich 

•

 

- życie społeczne i osobiste obywateli sterowane i kontrolowane przez władze 

•

 

- wszystko i wszyscy podporządkowani państwu 

•

 

- państwo ingeruje w sferę świadomości społecznej i indywidualnej 

•

 

- przywódcy partyjni pełnią funkcje państwowe 

Polityczne cechy totalitaryzmu: 

•

 

- jedna monopolistyczna partia pod kierownictwem dyktatora 

•

 

- terrorystyczna kontrola policji, która sprawuje też nadzór nad partią 

•

 

- pełen monopol w sferze środków masowego przekazu – cenzura prewencyjna 

•

 

- pełna kontrola partii nad siłami zbrojnymi 

•

 

- scentralizowana kontrola całej gospodarki 

•

 

- nie występuje zasada podziału władzy 

Państwo autorytarne – władza istnieje ponad obywatelami, jest to państwo elit politycznych 

sprawujących władzę, państwo sprywatyzowane służy głównie rządzącym i grupom z nimi 

powiązanymi. Totalitaryzm uważany jest za skrajna i specyficzną postać rządów autorytarnych. 

Cechami wyróżniającymi państwo totalitarne są oficjalna, obowiązująca ideologia, cenzura i 

centralnie sterowana propaganda, rządy monopartii, terror na ogromna skalę przy pomocy tajnej 

policji. 

 

W latach 1947-1952 PRL była państwem totalitarnym, w którym monopartia miała pełnię władzy, a 

prawa obywatelskie były bardzo ograniczone. Najistotniejsza cechą takiego państwa jest zmierzanie 

do całkowitej kontroli wszelkich sfer życia obywateli, co miało miejsce w PRL-u. w reżimach 

totalitarnych. Na ogół sprawuje władzę dyktatorska wódz wywodzący się jakoby z woli mas. W PRL-u 

władzę niemal absolutną sprawował prezydent B. Bierut. Państwo wciągało do realizacji swej polityki 

wszystkich obywateli w zasadzie nie pozostawiający swobody na ich prywatne życie. Dla państwa 

totalitarnego wszystko, co nie pozostaje w zgodzie  z oficjalna ideologią było wrogie, a organy 

państwowe wymagały bezwarunkowego podporządkowania życia jednostki organizacji państwowej. 

W państwie o takim reżimie zazwyczaj istnieje legalna partia polityczna skupiająca znaczną część ludzi 

tzw. Monopartia. W PRL była Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, która powstała w 1948r.w  

wyniku  połączenia PPR i PPS. PZPR pełniła rolę partii hegemonicznej przewodzącej budowaniu 

socjalizmu. PRL miał charakter zdecydowanie negatywnie nastawiony do jednostki i jako państwo 

totalitarne stanowiła zagrożenie dla demokracji. Celem władzy totalitarnej jest całkowita kontrola nie 

tylko stosunków międzyludzkich lecz nawet kontrola poglądów obywateli głównie przez tworzenie 

ideologii i indoktrynację, czyli wpajanie tej ideologii. Oficjalną ideologia w PRL był komunizm. 

Państwo konsekwentnie narzucało obywatelom określony sposób myślenia nie tylko przez prasę i 

propagandę, organizację szkolnictwa, wychowanie i kontrolę nad systemem nauki, lecz także przez 

stosowanie różnych form przymusu, nie wyłączając terroru tak fizycznego, jak i psychicznego. W 

latach późniejszych, po roku 1956 PRL stało się państwem posttotalitarnym o reżimie autorytarnym. 

W państwie tym organy władzy państwowej były nadrzędne wobec obywateli i wymagały przede 

wszystkim uległości i tego, by obywatel podporządkował się ich decyzjom podejmowanym przez 

wąską elitę władzy. Większość regulatorów zachowań społecznych( ideologia, prawo, rynek) jest w 

państwie autorytarnym mało skuteczna i odbywa drugorzędną rolę. Społeczeństwo PRL wykazywało 

apatie polityczną. Udział w życiu politycznym obywateli był ściśle kontrolowany. Rola oraz wolność, 

zarówno społeczeństwa jak i jednostki były w PRL bardzo ograniczone.