2013-01-09 

1 

Profilaktyka mastitis a jakość 

higieniczna mleka. 

Prof. dr hab. Jan Twardoń 

 

Znaczenie mleka w żywieniu ludzkości 

• „Będziesz miał mleko za pożywienie swoje, za pożywienie 

domowników swoich i za pożywienie dla sług twoich.” 

   

 

 

 

 

 Król Salomon 

 

 

• „Każdy człowiek młody czy stary, powinien pić mleko. Mleko 

zawiera duże ilości różnorodnych składników odżywczych, a 
omawiając jego koszt za funt produktu, więcej jest tu 
pokarmu niż w jakimkolwiek innym artykule spożywczym.” 

   

 

 

 

 

Dr Charles H. Mayo 

Co to jest mleko? 

• Mleko jest pierwszym pokarmem dla noworodków 

ssaków i najczęściej przez dłuższy czas pozostaje 
podstawowym składnikiem diety. 

• Jest to biologicznie złożony roztwór, którego skład i 

cechy fizyczne różnią się między gatunkami zwierząt 
zależnie od potrzeb pokarmowych ossesków. 
Podstawowe składniki mleka  to:     woda, tłuszcz, 
białko, węglowodany (cukier), składniki mineralne i     
witaminy.  

Przeciętny skład mleka surowego krowy. 

• Woda – 86,6% 
• Tłuszcz- 4,4% 
• Laktoza – 4,6% 
• Białka serwatkowe 0,6% 
• Azot niebiałkowy 0,1% 
• Składniki mineralne 0,7% 
• Sole 0,17% 
• Witaminy i enzymy 0,13%  

Składniki mleka w procentach 

Mleko 

100% 

Woda 

86,6% 

Sucha masa 

ogółem 13,4% 

Tłuszcz 

4,4% 

Sucha 

masa 

beztłuszc

zowa 9% 

Witaminy, 

enzymy 0,13% 

Sole 0,17% 

Skł. min. 0,7% 

Laktoza 4,6% 

Białko 3,4% 

Kazeina 2,7% 

Białka 

serwatkowe

 0,6% 

Azot niebiałkowy 

0,1% 

Jakość higieniczna mleka ! 

Co to jest ? 

• Jakość mleka można rozpatrywać     z różnych 

punktów widzenia.                                  O 
przydatności mleka do spożycia     i 
przetwórstwa decyduje jego skład   i jakość 
higieniczna. 

2013-01-09 

2 

Czynniki wpływające na jakość mleka 

surowego 

 
 
 
 

 

 

• Wygląd , zapach, obecność substancji 

hamujących i szkodliwych drobnoustrojów oraz 
zawartość komórek somatycznych 

FIZYCZNE 

CHEMICZNE 

MIKROBIOLOGICZNE 

Mleko powinno charakteryzować się:   

(czynniki fizyczne) 

• Jednolitym białym kolorem z odcieniem kremowym 
• Bez zanieczyszczeń widocznych gołym okiem 
• Zapach swieży naturalny, bez domieszek obcych 

zapachów 

• Smak właściwy dla danego gatunku 

– Na smak i zapach mleka wpływają głównie:  

– Żywienie 
– Obchodzenie się z mlekiem podczas                        drogi między krową a 

konsumentem 

• Wysoka ilość komórek somatycznych  nadaje mleku 

zjełczały smak 

• Substancje obce takie jak: 

– Antybiotyki 
– Chemioterapeutyki 
– Środki higieny 
– Aflatoksyny 
– Dodatek wody 

Powodują wykluczenie mleka z przetwórstwa i 

konsumpcji 

Największy wpływ na jakość higieniczną 

mleka mają: 

• Bakterie (szkodliwe dla produkcji mleka) 

 
 
 
 
 

• Komórki somatyczne                              ( ich ilość) 

Wymogi dla mleka w klasie ekstra 

• Ilość komórek somatycznych w 1 ml mleka do 400 

tys 

• Ilość bakterii w mleku  przy 30°C do 100 tys. w 1 ml 
• Wolne od substancji obcych hamujących 
• Bez dodatków wody (punkt zamarzania mleka 

wynosi  -0,54 do -0,59˚C 

• pH (kwasowość mleka) 

Warunki, które muszą być spełnione, aby 

uzyskać mleko najwyższej jakości 

• Zapewnienie właściwych warunków 

środowiskowych (dobrostan) 

• Prawidłowy dój mechaniczny 
• Żywienie dostosowane do wydajności 
• Profilaktyka mastitis 
• Fachowa obsługa zwierząt 

2013-01-09 

3 

Profilaktyka mastitis - PROGRAM 

• Selekcja-dobór krów do produkcji mleka 
• Właściwe warunki w pomieszczeniach inwentarskich 
• Prawidłowy dój mechaniczny z dbałością o właściwy 

stan techniczny i higieniczny dojarki mechanicznej 
 
 

• Natychmiastowe leczenie klinicznych i podklinicznych 

postaci mastitis i eliminacja krów opornych na 
terapię 

Profilaktyka mastitis - PROGRAM 

• Profilaktyczne stosowanie szczepionek i 

antybiotyków u krów wchodzących w okres 
zasuszenia 

• Żywienie dostosowane do   wydajności i 

okresu laktacji 

Higiena obory 

• Podstawowe cechy pomieszczeń obory 
• Pomieszczenia pomocnicze 
• Czystość i porządek 

Higiena krów 

• Żywienie 
• Utrzymanie i pielęgnacja 
• Zapobieganie chorobom i ich zwalczanie 

Higiena doju 

Wpływ nieprawidłowego doju 

mechanicznego na stan zdrowotny gruczołu 

mlekowego 

• Uszkodzenia mechaniczne błony śluzowej 

strzyka na skutek powstania pustodoju lub 
nieodpowiedniego ciśnienia 

• Nieodpowiedni masaż strzyka 
• Zaleganie mleka resztkowego 
• Przenoszenie infekcji poprzez kubki udojowe 
• Zła jakość higieniczna środowiska i sprzętu 

udojowego 

2013-01-09 

4 

Budowa wymienia a dój mechaniczny 

• Wielkość, kształt, zawieszenie 

 

• Zdolność wydojowa wymienia 

 

• Długość grubość rozstawienie strzyków 

Praktyczne zasady doju krów 

• Mycie wymienia 
• Przeddój  (przedzdajacz                  –ocena 

makroskopowa mleka) 

• W uzasadnionych przypadkach TOK, OCC 
• Predipping 
• Zakładanie kubków udojowych  
• Zdejmowanie aparatu udojowego w 

odpowiednim czasie 

• postdipping 

KONIEC