1.03. KOZIEL RENATA.doc

Renata KOZIEŁ
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie

EDUKACJA MEDIALNA W OPINII RODZICÓW UCZNIÓW KLAS I-III SZKOŁY

PODSTAWOWEJ

Wprowadzenie
Celem edukacji w szkole podstawowej jest wspomaganie rozwoju dziecka

jako  osoby  i  wprowadzanie  go  w  życie  społeczne.  Do  zadań  pedagogów  należy
m.in.  kształtowanie  w  uczniach  potrzeby  i  umiejętności  dbania  o  własne  ciało,
zdrowie  i sprawność  fizyczną,  wyrabianie  czujności  wobec  zagrożeń  dla  zdrowia
fizycznego,  psychicznego  i  duchowego,  a  także  uczenie  właściwych  zachowań  w
sytuacjach zagrażających bezpieczeństwu uczniów.

Zagrożenia są zdarzeniami towarzyszącymi istotom żywym od początku ich

istnienia. Zagrożenia to czynniki oddziaływujące na dany system (np. jednostkę lub
grupę społeczną) dążące do zniszczenia go lub ograniczenia jego funkcji.

Zagro-

żenia psychologiczne i społeczne stanowią istotną kategorię problemów związa-
nych ze stosowaniem mediów i technologii informacyjnej w sferze edukacji. Są to
zagrożenia związane z funkcjonowaniem człowieka w sferze poznawczej, emocjo-
nalnej, wolicjonalno-refleksyjnej oraz w dziedzinie relacji interpersonalnych.

Problem „nadużywania” komputerów przez dzieci nie jest jeszcze w Polsce

tak widoczny, jak w Stanach Zjednoczonych. Jako przykład może posłużyć raport
Fool’s Gold: A Critical Look at Computers in Childhood opracowany przez organi-
zację  „Alliance for Children”,  w którym autorzy  zwracają uwagę na cztery rodzaje
zagrożeń  wynikających  ze  zbyt  wczesnego  i  zbyt  forsownego  kontaktu  dziecka
z komputerem.  Są  to  zagrożenia  związane  z  rozwojem  fizycznym,  emocjonalno-
społecznym, intelektualnym oraz moralnym.

Internet jest jednym z najnowocześniejszych i najczęściej obecnie stosowa-

nych mediów informacyjnych i komunikacyjnych, a więc i edukacyjnych.

W wielu

źródłach informacyjnych, a przede wszystkim w globalnej sieci komputerowej, jaką
jest Internet, obok informacji prawdziwych znajduje się wiele informacji niepraw-
dziwych i nieuporządkowanych, które są nie tylko bezużyteczne, ale szkodliwe
wychowawczo.

„Bezrefleksyjne i aksjologicznie obojętne korzystanie z Internetu

Por. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 6 listopada 2003 r. zmieniające

rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogól-
nego w poszczególnych typach szkół. http://www.mein.gov.pl/prawo/wszystkie/rozp_260.php (adres z dnia
20.02.2006)

Por. W. Kojs: Zagrożenie jako wyznacznik zmiany edukacyjnej oraz źródło nakazów, zakazów i po-

winności W: K. Denek, T. Koszczyc, M. Lewandowski (red.): Edukacja jutra. Wrocław 2003, s. 337

Por. A. Sankała: Psychologiczne i społeczne zagrożenia związane z zastosowaniem mediów i techno-

logii informatycznej w edukacji, W: Tanaś M. (red.): Pedagogika @ środki informatyczne i media. War-
szawa-Kraków 2004, s. 74

Por. Fool’s Gold: A Critical Look at Computers in Childhood, http://www.aliance-forchildhood.net/

projects/computers/computers_reports.htm (adres z dnia 03.05.2006)

J. Morbizter: Świat wartości w Internecie, http://www.tuo.agh.edu.pl/Aksjol_Int_AGH_JMorbitzer.pdf

(adres z dnia 7.11.2005)

Por. K. Żuchelkowska: Komputer w edukacji przedszkolnej W: T. Lewowicki, B. Siemieniecki (red.):

Współczesna technologia informacyjna i edukacja medialna. Toruń 2005, s. 263

prowadzi do powstawania antywartości, takich jak intelektualne i duchowe zniewo-
lenie, brak odpowiedzialności, fałsz”.

Zatem troska o zachowanie intelektualnej,

emocjonalnej i duchowej tożsamości wychowanka w społeczeństwie informacyj-
nym staje się ogromnym wyzwaniem, priorytetowym zadaniem zarówno nauczycie-
li, jak i rodziców.

Do życia w społeczeństwie informacyjnym należy i warto się

przygotować. Człowiek współczesny, również ten objęty oddziaływaniami eduka-
cyjnymi, musi nauczyć się pływać w „rzece informacji”, i to pod prąd, aby zachować
swoją tożsamość i odrębność.

Jednym ze sposobów zapobiegania negatywnym skutkom obecności mediów

elektronicznych w naszym życiu jest przygotowanie człowieka od najmłodszych lat
życia do właściwego korzystania z nich. W tym czasie kształtuje się wiele upodo-
bań i nawyków, które z biegiem lat stają się ważnymi elementami kultury osobistej,
elementami wpływającymi na rozwój osobowości, jak i decydującymi o kontaktach
społecznych.

B. Siemieniecki

podkreśla, iż rzetelna wiedza nabyta w szkole

przez uczniów, w ramach edukacji medialnej, może stanowić skuteczną obronę
przed zagrożeniami ze strony mediów, w tym przed manipulacją. Edukacja medial-
na, jego zdaniem ma do spełnienia następujące cele:

- wyrobienie dystansu intelektualnego do dostarczanych przez media infor-

macji;

- tworzenie u odbiorcy umiejętności analizy tych informacji;
- nabycie umiejętności poruszania się wśród ogromu informacji, trafnego

wydobywania wiadomości potrzebnych przy podejmowaniu decyzji;

- poznanie wiedzy o mediach, ich języku, warsztacie tworzenia komunikatu

medialnego;

- nabycie kompetencji rozpoznawania profilu ideowego mediów, ich genezy

powstania i rozwoju, a także struktury właścicielskiej;

- nabycie umiejętności utrzymania własnej tożsamości i kontroli nad swoimi

poczynaniami w sieci.

Rodzice uczniów klas I-III wobec edukacji medialnej
Pedagogizacja rodziców to działalność zmierzająca do stałego wzbogacania

posiadanej przez rodziców potocznej wiedzy pedagogicznej o elementy naukowej
wiedzy o wychowaniu dzieci i młodzieży.

Udzielanie pośredniej i bezpośredniej

pomocy rodzicom w ich działalności wychowawczej przyczynia się do ustawiczne-
go podnoszenia stopnia refleksyjności rodziców w ich działalności wychowawczej.
Wzbogacanie świadomości pedagogicznej rodziców podnosi jakość oddziaływania
wychowawczego rodziny. Dlatego też tak ważnym jest ukazywanie rodzicom pro-

J. Morbitzer: Świat wartości w Internecie, W: „Konspekt”, 18/2004, http://www.wsp.krakow.pl/konspekt/

18/wartosci.html (adres z dnia 22.03.2005)

Por. J. Morbitzer: Pedagogiczne konsekwencje budowania społeczeństwa informacyjnego W: „Eduka-

cja Medialna”, 2000, nr 2, s. 36

R. Kozieł: Trendy naszych czasów a ich odbicie w kształceniu młodego pokolenia W: A.W. Mitas

(red.): Media i edukacja w aspekcie globalizacji. Cieszyn 2003, s. 87

Por. S. Juszczyk: Człowiek w świecie elektronicznych mediów – szanse i zagrożenia. Katowice 2000,

s. 204

Por. B. Siemieniecki: Manipulacja informacją w mediach a edukacja, Toruń 2006, s. 18, 28-29;

B. Siemieniecki: Determinizm medialny a kompetencje medialne W: W. Strykowski (red.): Kompetencje
medialne społeczeństwa wiedzy. Poznań 2004

S. Kawula: Pedagogizacja rodziców W: W. Pomykało (red.): Encyklopedia Pedagogiczna. Warszawa

1997, s. 581

blemów związanych z wychowaniem ich dzieci, np. zagrożeń związanych z nieroz-
sądnym korzystaniem przez dzieci z komputera, a jednocześnie wskazywanie po-
zytywnych walorów rozsądnej, celowej pracy z komputerem i starannie dobranym
edukacyjnym oprogramowaniem.

W jaki sposób rodzice uczniów wczesnoszkolnych postrzegają możliwości

oraz  zagrożenia  ze  strony  mediów?  Czy  zgadzają  się  z  tym,  że  rzetelna  wiedza
nabyta  przez  ich  dzieci  w  szkole,  w  ramach  edukacji  medialnej,  może  stanowić
skuteczną  obronę  przed  zagrożeniami  ze  strony  mediów,  w  tym  przed  manipula-
cją? Czy ich zdaniem szkoła powinna zapoznawać rodziców z zagrożeniami, jakie
czyhają  na  dzieci  ze  strony  mediów  oraz  sposobami  przeciwdziałania  tym  zagro-
żeniom?  Co  decyduje  o  przyzwoleniu  rodziców  na  użytkowanie  gier  komputero-
wych lub oglądanie filmów przez ich dzieci?

Wyżej przytoczone pytania i tym podobne zostały zadane rodzicom dzieci

wczesnoszkolnych w skierowanym do nich kwestionariuszu ankiety. Należy dodać,
że  sondaż  diagnostyczny  prowadzony  był  w  małych  miastach  oraz  wsiach  woje-
wództwa śląskiego. W badaniach, które zostały przeprowadzone początkiem 2007
roku,  swoje  opinie  wyraziło  93  rodziców.  Średnia  wieku  rodziców,  którzy  wzięli
udział  w  badaniu  to  34  lata. Wśród  respondentów  11%  stanowili  ojcowie,  a  89%
matki. Wykształcenie rodziców udzielających odpowiedzi przedstawia się następu-
jąco:  7%  -  podstawowe,  29%  -  zawodowe,  52%  średnie,  5%  -  niepełne  wyższe
i 7%  -  wyższe.  Badani  rodzice  reprezentowali  w  większości  rodziny  pełne  -  93%,
a 7%  z  nich  rodziny  niepełne.  W  rodzinach  respondentów  jest  1  dziecko  (22%),
2 dzieci (52%), 3 dzieci (20%), 4 dzieci (4%) lub 5 dzieci (2%). Ankietowani rodzice
używają komputera tylko w domu (41%) lub pracy (14%), ale zdarza się, że używa-
ją go w domu i pracy (24%). Są i tacy rodzice, którzy w ogóle nie używają kompu-
tera (21%).

Tylko 4% rodziców stwierdziło, że ich dzieci nie mają żadnego dostępu do

komputera. Dzieci pozostałych badanych mają dostęp do komputera u kogoś (np.
u kolegi, w pracy rodziców itp.) – 12%, w szkole – 17% albo w domu – 67%. Dzie-
ci, które mają dostęp do komputera, wykorzystują go najczęściej do zabawy i nauki
(62%) albo też tylko do zabawy (33%), lub tylko nauki (5%). Rodzice stwierdzili, że
ich  dzieci  uczą  się  z  komputerem  tylko  w  domu  (49%),  w  szkole  (22%)  albo  też
w domu i szkole (29%). Spośród zajęć, w czasie których dzieci uczą się w szkole
z komputerem,  rodzice  uczniów  wczesnoszkolnych  najczęściej  wymieniali  zajęcia
zintegrowane  (32%),  świetlicę  (30%),  informatyczne  koło  zainteresowań  (27%)
oraz zajęcia korekcyjno-wyrównawcze (11%).

Dzieci badanych rodziców, które mają możliwość korzystania z komputera

w domu  robią  to  przeważnie  w  obecności  rodziców  (45%)  lub  starszego  rodzeń-
stwa  (17%),  ale  zdarza  się,  że  samodzielnie  bawią  się  lub/i  uczą  z  komputerem
(38%). Przed ekranami komputera spędzają tygodniowo od 1 do 5 godzin (60%),
od 6 do 10 godzin (32%), rzadziej od 11 do 15 godzin (7%) lub od 16 do 20 godzin
(1%). W domu dzieci wczesnoszkolne korzystają z takich możliwości pracy z kom-
puterem,  jak:  poczta  elektroniczna  (1%),  rozmowy  (4%),  zasoby  Internetu  (10%),
edukacyjne programy komputerowe (33%), gry komputerowe (51%) i inne (1%).

Ankietowani rodzice czerpią potrzebne informacje dotyczące wartościowych

programów edukacyjnych przede wszystkim z prasy (44%), w następnej kolejności
z Internetu (27%) lub od nauczyciela (21%). Wśród innych odpowiedzi (8%) zna-
leźli się znajomi, rówieśnicy ich dzieci oraz książki.

Tabela nr 1. Opinie rodziców dotyczące efektów stosowania komputera w szkole

Odpowiedzi rodziców:

Zastosowanie

komputera

nauki

w szkole:

Tak

Nie

Nie wiem

1. Pozwala na lepsze i trwalsze opanowanie

wiadomości i umiejętności

77%

15%

2. Zapewnia wszechstronny rozwój dziecka

72%

14%

3. Gwarantuje powodzenie dziecka w nauce
w kolejnych etapach edukacji

58%

21%

4. Przygotowuje dziecko do lepszego funkcjo-

nowania w życiu społecznym

65%

19%

16%

Rodzice wyrażali swoje zdanie dotyczące spodziewanych efektów stosowania

komputera do nauki w szkole (zob. tabela 1). Większość z nich dostrzega możliwo-
ści  związane  z  komputerowym  wspomaganiem  procesu  kształcenia.  Niektórzy
jednak wyrazili swoje  wątpliwości  zwłaszcza, co do  zależności powodzenia  w  na-
uce  w  kolejnych  etapach  edukacji  od  stosowania  komputera  oraz  przygotowania
dziecka  do  lepszego  funkcjonowania  w  życiu  społecznym,  dzięki  zastosowaniu
komputera w nauce szkolnej.

Ankietowani rodzice są zdania, że szkoła powinna zapoznawać rodziców

z zagrożeniami,  jakie  czyhają  na  dzieci  ze  strony  mediów  (w  tym  Internetu)  oraz
sposobami  przeciwdziałania  tym  zagrożeniom:  55%  z  nich  –  zdecydowanie  tak,
33% - raczej tak, tylko 6% - raczej nie, a kolejne 6% rodziców nie ma zdania na ten
temat. Największe zagrożenie dla dziecka i jego rozwoju rodzice upatrują w Inter-
necie  (77%  respondentów),  następnie  w  telewizji  (20%),  w  trzeciej  kolejności
w radio (2%), a najmniejsze zagrożenie dostrzegają w prasie (1%).

Rodzice proszeni byli również o dokonanie oceny zagrożeń, jakie może po-

wodować niekontrolowana przez dorosłych praca dzieci z komputerem. W ich opi-
nii nierozsądne korzystanie przez dzieci wczesnoszkolne z komputera może po-
wodować największe zagrożenie dla ich rozwoju moralnego (37% respondentów),
emocjonalno-społecznego (36%), następnie wskazywali na zagrożenia dla rozwoju
fizycznego (17%), a na samym końcu zagrożenia dla rozwoju intelektualnego
(10%).

Ankietowani rodzice są zdania, iż wprowadzenie przedmiotu „Edukacja me-

dialna”  do  nauki  szkolnej,  może  przyczynić  się  do  lepszego  przygotowania  dzieci
do  właściwego  odbioru  informacji  dostarczanych  przez  media,  a  tym  samym  sta-
nowić  skuteczną  obronę  przed  zagrożeniami  ze  strony  mediów  (61%).  Tylko  9%
z nich  odpowiedziało  negatywnie,  a  27%  z  nich  nie  ma  zdania  na  ten  temat,  zaś
3% z nich było zdania, iż większą rolę w tej kwestii pełnią rodzice.

Zapytani o to, co decyduje o ich przyzwoleniu na użytkowanie gier kompute-

rowych lub oglądanie programów telewizyjnych przez ich dziecko, najczęściej od-
powiadali: dobre wyniki w nauce i zachowanie dziecka, odrobione zadanie domo-
we  i  wykonane  obowiązki  domowe  przez  dziecko,  czas  wolny  dziecka,  treści  za-
warte  w  grach  i  filmach,  dostosowanie  gier  i  filmów  do  wieku  dziecka,  korzyści
płynące  z  gry  lub  filmu,  np.  uzupełnienie  wiadomości  szkolnych  (walory  poznaw-
cze), recenzje  w prasie, opinie  znajomych  itp. Jednak 42% rodziców nie  udzieliło
odpowiedzi na to pytanie, podobnie jak w przypadku pytania dotyczącego sposobu
kontrolowania  pracy  dziecka  z  komputerem  oraz  czasu  spędzanego  przed  ekra-
nem telewizora (40%).

Niewielu rodziców zdaje sobie sprawę z tego, jak ważna jest rozmowa

z dzieckiem  na  temat  oglądanych  filmów  oraz  uważnego  i  mądrego  korzystania
z komputera.  Niektórzy  z  nich  znajdują  czas  na  wspólne  korzystanie  z  nowocze-
snych  mediów  z  dzieckiem.  Do  rzadkości  należy  wspólne  podejmowanie  decyzji
z dzieckiem,  co  do  kupna  gier  komputerowych,  czy  oglądania  programów  telewi-
zyjnych. Są również i tacy rodzice, którzy nie ukrywają faktu, iż nie kontrolują tego,
ile  czasu  dziecko  spędza  przed  monitorem  komputera  lub  ekranem  telewizora.
Tymczasem niekontrolowana przez dorosłych zabawa dziecka, np. przy kompute-
rze podłączonym do Internetu, może stać się przyczyną wielu nieprawidłowości we
wszystkich sferach jego rozwoju.

Konkluzje
Statystyczny Polak spędza w swym życiu przeciętnie dziesięć lat przed ekra-

nem telewizyjnym i co najmniej drugie tyle przed monitorem komputerowym.

Przeciętne dziecko w Polsce ogląda telewizję 4 godziny dziennie,

pomijając czas

spędzany przed komputerem. Większość dnia dziecko znajduje się poza oddziały-
waniem rodziców, tj. część dnia spędza w szkole, a następnie przed ekranem te-
lewizora lub monitorem komputera.

Powyższe rozważania skłaniają do refleksji dotyczącej istotnej roli nauczycieli

wczesnoszkolnych, a także rodziców w przygotowaniu młodego pokolenia do życia
w społeczeństwie informacyjnym. Troska o zachowanie intelektualnej, emocjonal-
nej i duchowej tożsamości wychowanków w społeczeństwie informacyjnym stanowi
odpowiedzialność, którą powinni podejmować rodzice wspólnie z nauczycielami.

Do tego zadania każdy nauczyciel wczesnoszkolny powinien być solidnie

przygotowany.  Dlatego  tak  ważnym  staje  się  podnoszenie  jakości  kształcenia
przyszłych  nauczycieli  klas  początkowych  w  zakresie  edukacji  medialnej.  Nie-
odzownym staje się wyposażanie ich w wiedzę o mediach oraz kształtowanie prak-
tycznych  umiejętności  dotyczących  prowadzenia  zajęć  z  uczniami  wczesnoszkol-
nymi  w  tym  zakresie.  Ponadto,  przygotowanie  ich  do  organizowania  spotkań
z rodzicami oraz stwarzania sprzyjającej atmosfery do dyskusji oraz wymiany opi-
nii,  doświadczeń  i  istotnych  informacji,  związanych  z  racjonalnym  i  bezpiecznym
korzystaniem z nowoczesnych mediów, pomiędzy rodzicami i nauczycielem.

Por. M. Tanaś (red.): Pedagogika @ środki informatyczne i media. Warszawa-Kraków 2004, s. 9

Por. B. Siemieniecki: Manipulacja…, op. cit.