4. KONCEPCJA STRUKTURALISTYCZNA
11.04.2010 ♣ zjazd IV
Opracowanie na podstawie: wykład dr. Jana Burzyńskiego
MAKROSTRUKTURY ♣ WYKŁADY
dr Jan Burzyński
Stron
a
1
S T R U K T U R A L I Z M
Prąd intelektualny, który silnie oddziaływał na naukę w latach 60 XX wieku. Opierał się na założeniu, że
każde badane zjawisko należy traktować jak system struktur – system i powiązania elementów składowych
są ważniejsze od samych elementów. Strukturalizm zaczął się kształtować w obrębie językoznawstwa.
F E R D Y N A N D D E S A U S S U R E
Twórcą nurtu był Ferdinand de Saussure – urodzony w 1850 roku profesor lingwistyki.
Przedmiotem jego badań był język. Nie zajmował się poszczególnymi cechami wypowiedzi jednostek, ale
interesował się regułami ogólnymi języka, którym wypowiedzi te podlegają.
Dokonał on podziału na:
język – ponadindywidualny system reguł o charakterze potencjalnym;
mowę – indywidualna wypowiedź o charakterze aktualnym.
S E M I O L O G I A
Nauka o znakach, której twórcą był de Saussure. W USA funkcjonuje jako semantyka. Język definiuje jako
system znaków wzajemnie ze sobą powiązanych, w taki sposób, że wartość każdego znaku jest zależna od
pozostałych. O tym, co znak zastępuje decyduje konwencja kulturowa. Niewielkie znaczenie zaś ma to, do
czego znak jest odnoszony.
Na jaką rzeczywistość kieruje się język? jak przedstawia się relacja język-świat? Saussure twierdzi, że
znaczenie wyrazu zależy od tego, jaką pozycję zajmuje on w systemie innych znaków. Możemy mówić o
znaczeniu bez odwołania się do świata zewnętrznego.
Każdy znak jest związkiem dwóch elementów:
znaczącego – forma dźwiękowa wyrazu, czyli to, co mówimy;
znaczonego – pojęcie, do jakiego wyraz się odwołuje.
Oba elementy ustalone są według tego, jak dany dźwięk różni się od innych dźwięków.
Semiolodzy twierdzą, że możliwe jest wykrycie struktury i kodów, które stoją u podstaw znaczeniowości
(wielorakości) życia kulturalnego.
R O L A N D B A R T H E S
Idee zapoczątkowane przez de Saussure zostały rozszerzone przez Rolanda Barthesa. W swoich tekstach
próbował odsłonić ukryte znaczenie kodów różnych zjawisk kulturowych.
Barthes twierdził, że istnieją różne poziomy oznaczania czyli sygnifikacji:
poziom denotacji – oczywiste znaczenie znaków, określenie tego, co widzimy;
poziom konotacji – elementy, które kryją się za oczywistą treścią tego, co widzimy; konotacja to cechy
współznaczne, pośrednie w wskazywaniu na głębsze treści.
Na wszystkie wytwory kultury należy spoglądać jak na teksty – nawet jeśli coś nie jest napisane, to i tak
składa się ze znaków. Znaczenie ma charakter sytuacyjny, kontekstowy. Strukturaliści pojmują kulturę jako
system zakodowanych w interakcjach znaczeń.
P O D S T A W O W E T E Z Y S T R U K T U R A L I Z M U
każdy system należy traktować jak zespół współoddziałujących elementów, których nie można rozważać
w izolacji;
należy wyśledzić strukturę, która kryje się poza tym, co jest dostępne dla obserwacji;
struktura znajdująca się pod tym, co bezpośrednie, widzialne i ono samo są produktami strukturalnych
właściwości umysłu;
we wszystkich naukach społecznych i humanistycznych należy stosować metody lingwistyki;
kulturę należy analizować w kategoriach linearnych opozycji (niski-wysoki, surowy-gotowany);
badanie synchroniczne (tu i teraz) należy odróżnić od badań diachronicznych;
w różnych aspektach i sferach życia należy szukać podobnych struktur.