plik

Biblijna analiza problemu lichwy w kontekście odsetek, kredytów bankowych i lokat

Do czasu rozpoczęcia przeze mnie studiów nad tekstem Biblii byłem przekonany, że lichwa
oznacza – zgodnie z potocznym rozumieniem tego pojęcia – pobieranie wysokich odsetek. Czytając
uważnie tekst Słowa Bożego zauważyłem jednak, że pod pojęciem lichwy Bóg definiuje pobieranie
jakichkolwiek odsetek, a nawet tzw. dopłaty (np. pożyczenie pięciu bochenków chleba w ramach
umowy, że po określonym czasie zwrócona zostanie większa ich ilość), zgodnie z:

„Jeżeli zubożeje twój brat i podupadnie, to ty go wspomożesz na równi z obcym przybyszem czy
tubylcem, aby mógł żyć obok ciebie. Nie bierz od niego odsetek ani lichwy, a bój się swojego Boga,
aby twój brat mógł żyć obok ciebie. Nie dasz mu swoich pieniędzy na odsetki, a swojej żywności mu
nie dasz, aby więcej odebrać.” (3 Mojż. 25:35-37)

Take

thou no usury

of him, or increase

8636

: but fear

3372

thy God

430

; that thy

brother

251

may live

2416

with thee.

Lev 25:37

Thou shalt not give

him thy money

upon usury

, nor lend

him thy

victuals

400

for increase

4768

inny przykład:

„U ciebie przyjmują łapówki za przelew krwi. Bierzesz odsetki i dopłatę, i krzywdzisz gwałtem
swojego bliźniego, a mnie zapomniałeś - mówi Wszechmocny Pan.” (Ez. 22:12)

(

Eze 22:12

In thee have they taken

gifts

to shed

blood

; thou hast taken

usury

and increase

, and thou hast greedily gained

1214

of thy neighbours

7453

by extortion

6233

, and hast forgotten

me, saith

the Lord

GOD

Słowo „neshek”, określające w języku hebrajskim lichwę, w konkordancji Stronga opisane jest pod
H5392 (źródło:

http://www.blueletterbible.org/lang/lexicon/lexicon.cfm?Strongs=H5392&t=KJV

W języku angielskim występuje w tym miejscu słowo „usury”. Miejsca występowania tego słowa,
wraz ze składnią z konkordancji Stronga, są wymienione w dalszej części tego opracowania.

Warto zauważyć, że w czasach Starego Testamentu za pożyczanie na procent lub pobieranie
dopłaty, czyli za lichwę, Bóg karał śmiercią – był to bardzo poważny grzech, wymieniany łącznie z
bałwochwalstwem, cudzołóstwem itd., zgodnie z:

„Uciska ubogiego i biednego, dopuszcza się gwałtu, zastawu nie zwraca i podnosi oczy swoje ku
bałwanom, popełnia ohydne czyny, Pożycza na lichwę i bierze odsetki - na pewno nie będzie żył,
ponieważ popełnił wszystkie te ohydne czyny. Na pewno poniesie śmierć; jego krew będzie na nim.”
(Ez. 18:12-13)

Pożyczanie na procent lub pobieranie dopłaty groziło również utratą majątku:

„Kto powiększa swój majątek przez lichwiarskie odsetki, gromadzi go dla tego, który lituje się nad
ubogimi.” (Przysłów 28:8)

He that by usury

and unjust gain

increaseth

his substance

, he shall

gather

6908

it for him that will pity

2603

the poor

1800

.) H8636 = increase (również w: Ez. 22:12)

W czasach Starego Testamentu dopuszczalne było jednak pożyczanie na procent poganom:

„

Nie będziesz pożyczał na lichwiarskie odsetki twemu bratu, nie będziesz brał odsetek za

wierzytelność   pieniężną   ani   za   wierzytelność   żywnościową,   ani   za   cokolwiek,   za   co   się   bierze
odsetki. Obcemu możesz pożyczać na lichwiarskie odsetki, ale twemu bratu nie będziesz pożyczał
na lichwiarskie odsetki,  aby ci błogosławił Pan, Bóg twój, w każdym twoim przedsięwzięciu,  w
ziemi, do której wchodzisz, aby ją wziąć w posiadanie.” (5 Mojż. 23:19-20)

Warto jest przyjrzeć się tu oryginalnej wersji tekstu, aby nie wywieść mylnego wniosku, że werset
ten mówi o czymś na kształt określonej wysokości odsetek, które dopiero wtedy stają się lichwą –
wyraźnie użyte jest tu wyłącznie słowo „usury”/”neshek” bez dodatkowych określeń, a jedynie ze
wskazaniem rodzaju lichwy (lichwa pieniężna, lichwa w żywności, lichwa w czymkolwiek).

Deu 23:19

Thou shalt not lend upon usury

to thy brother

; usury

of money

usury

of victuals

, usury

of any thing

that is lent upon usury

5391

Jezus Chrystus w swoim nauczaniu podniósł wymagania w tym zakresie, zakazując pożyczania w
formie lichwy (z odsetkami lub dopłatą) komukolwiek – zarówno poganom, jak i braciom w wierze.
Zamiast tego wezwał On do pożyczania nie tylko osobom bliskim, ale również nieprzyjaciołom, i to
bez spodziewania się czegokolwiek w zamian, zgodnie z:

„I jeśli pożyczacie tym, od których spodziewacie się zwrotu, na jaką wdzięczność zasługujecie?
Przecież i grzesznicy pożyczają grzesznikom, aby z powrotem odebrać tyle samo. Ale miłujcie
waszych nieprzyjaciół, czyńcie im dobrze i pożyczajcie, niczego się za to nie spodziewając, a wielka
będzie wasza nagroda i będziecie synami Najwyższego.” (Łk. 6:34-35)

Jednocześnie Nowy Testament wzywa wierzących w Jezusa Chrystusa:

„Postępujcie jak dzieci światłości; Bo owoc Ducha jest we wszelkiej dobroci, sprawiedliwości i
prawdzie. Badając to, co podoba się Panu;

I nie miejcie nic wspólnego z bezowocnymi uczynkami

ciemności, ale je raczej strofujcie.” (Efez. 5:8-11)

a także:

„Od wszelkiego rodzaju zła z dala się trzymajcie.” (1 Tes. 5:22)

Oznacza to, że wierzący chrześcijanie nie powinni mieć nic wspólnego z lichwą, która występuje
dziś pod postacią... kredytów bankowych, pożyczek, leasingu (który w praktyce niewiele różni się
od kredytu bankowego – w najlepszym razie jest to zakup na kredyt) itd., ale również pod postacią
wszelkich oprocentowanych lokat. Wierny Słowu Bożemu chrześcijanin nie powinien stąd wspierać
swoimi talentami i intelektem instytucji pożyczkowych ani kredytowych (czyli np. nie powinien
pracować w banku), nie powinien on również uczestniczyć w żadnym pośrednictwie finansowym,
które powoduje korzystanie z kredytów lub pożyczek lub też wiąże się z lokowaniem środków na
procent (wszelka działalność, gdzie pożycza się na procent lub dopłatę).

Ktoś mógłby zapytać: Jak w takim razie mają żyć młode małżeństwa, które bez kredytu bankowego
nigdy nie będą w stanie kupić mieszkania? Odpowiedź mogłaby być taka: Zawsze pozostaje najem
– życie w mieszkaniu, które może za 30 lat, po okresie spłaty kredytu, będzie należeć do tego
małżeństwa, może niewiele różnić się od życia w mieszkaniu najmowanym (i jedno i drugie nie

należy w praktyce do nich, lecz do właściciela lokalu albo do banku). Pieniądze płacone w ramach
czynszu najmu w rzeczywistości są również dużo mniejsze niż łączny koszt odsetek i kosztownych,
niezbędnych w dłuższym okresie co pewien czas remontów – a nadal pozostaje nam możliwość
przeprowadzki. Bóg również dba o swój lud i nagradza On tych, którzy są Mu wierni – np. dając
szansę na zakup w przyszłości mieszkania z pozyskanych środków lub błogosławiąc w inny sposób.
A najprostsza odpowiedź na pytanie, dlaczego tak należy czynić: Bo Bóg w swoim Słowie tak
powiedział. Nie obiecał On nam zrozumienia wszystkich swoich przykazań, ale to, że będzie z nami
i że będzie nas wspierał.

Istotnym zagadnieniem, które może się tu pojawić, jest sytuacja użycia lichwy do czynienia czegoś,
co wydaje się nam dobre lub nawet obiektywnie jest dobre, np. pomocy zagrożonemu upadłością
przedsiębiorstwu, aby ratować miejsca pracy. Warto tu jednak pamiętać o słowach apostoła Pawła:

„Również jeśli ktoś staje do zapasów, nie otrzymuje korony, jeżeli nie walczy prawidłowo.” (2 Tym.
2:5)

Oznacza to, że droga dojścia do celu jest równie ważna, jak sam cel – cel „nie uświęca środków”,
nie możemy tłumaczyć zaangażowania się w grzeszne działania tym, że czynimy to w dobrym celu.
W podobny sposób mogłaby tłumaczyć się prostytutka, która uzasadnia nierząd brakiem środków
na utrzymanie rodziny. Warto pamiętać, że dla osób wierzących w Jezusa Chrystusa wszystko, co
ma miejsce, dzieje się z woli Bożej lub z dopuszczenia Bożego, zgodnie z:

„Czyż nie sprzedają za grosz dwu wróbli? A jednak ani jeden z nich nie spadnie na ziemię bez woli
Ojca waszego. Nawet wasze włosy na głowie wszystkie są policzone.” (Mt. 10:29-30)

Czasem trudne sytuacje lub wprost cierpienia, które nas spotykają, są dla nas próbą, czasem karą za
grzechy, a czasem błogosławieństwem, gdyż pozwalają nam się zmienić i są wyrazem miłości
Bożej, zgodnie z:

„Kogo  bowiem  Pan miłuje,  tego  karze,  a  chłoszcze każdego,  którego  za  syna przyjmuje.  Jeśli
znosicie karanie, Bóg obchodzi się z wami jak z synami. Jaki to bowiem syn, którego ojciec nie
karze? A jeśli jesteście bez karania, którego wszyscy są uczestnikami, wtedy jesteście bękartami, a
nie synami. Poza tym nasi cieleśni ojcowie nas karali, a szanowaliśmy ich. Czyż nie tym bardziej
powinniśmy poddać się Ojcu duchów, abyśmy żyli?” (Hebr. 12:6-9)

Jest to szerszy temat (dlaczego coś przykrego nas spotyka), jednak na pewno nie uzasadnia to
posługiwania się grzesznymi metodami dla czynienia czegoś, co uważamy w danym momencie za
dobre. Droga dojścia do celu jest równie istotna, jak sam cel. Często ciężko jest iść tą drogą, ale...
wierzę w to, że Bóg kocha, prowadzi i wspiera swój lud, czyli wierzących w Jezusa Chrystusa.

Warto również wspomnieć o jednym przypadku, gdy Jezus Chrystus w przypowieści o talentach
pozornie zachęcał do lichwy, czyli oddania pieniędzy bankierom (Mt. 25:27). Pozornie, gdyż po
pierwsze była to przypowieść, która używa przenośni dla opisania sensu, głównego przesłania, a po
drugie dlatego, że w sytuacji potraktowania tej przypowieści dosłownie byłoby to sprzeczne nie
tylko z pozostałym nauczaniem Biblii, ale również z samym stosunkiem Jezusa do bankierów,
których nazwał On „zbójcami” przepędzając ich ze świątyni, zgodnie z:

„Wtedy   Jezus   wszedł   do   świątyni   Boga   i   wypędził   wszystkich   sprzedających   i   kupujących   w
świątyni;  poprzewracał   stoły   wymieniających   pieniądze  i   stołki   sprzedających   gołębie.   I
powiedział im: Jest napisane: Mój dom będzie nazwany domem modlitwy, a wy zrobiliście z niego
jaskinię zbójców.” (Mt. 21:12-13)

Przykładem błędów wynikających z dosłownej interpretacji przypowieści bez uwzględniania
pozostałego nauczania Biblii na dany temat może być oderwanie od reszty nauczania słów Jezusa:

„A Jezus, odpowiadając, rzekł im: Zaprawdę powiadam wam, jeślibyście mieli wiarę i nie wątpili,
nie tylko to, co się stało z drzewem figowym, uczynicie, ale gdybyście i tej górze rzekli: Wznieś się i
rzuć do morza, stanie się tak.” (Mt. 21:21)

które koniecznie należy rozpatrywać łącznie z:

„Prosicie, a nie otrzymujecie, dlatego że źle prosicie, chcąc tym zaspokoić wasze żądze.
Cudzołożnicy i cudzołożnice, czy nie wiecie, że przyjaźń ze światem jest nieprzyjaźnią z Bogiem?
Jeśli więc ktoś chce być przyjacielem świata, staje się nieprzyjacielem Boga.” (Jakuba 4:3-4)

Tylko łączne uwzględnianie obu tych fragmentów pozwoli nam zarówno wzmocnić wiarę, jak i
uniknąć bałwochwalczego poczucia, że to my sami w praktyce jesteśmy bogami – bo mając silną
wiarę możemy czynić wszystko, co zapragniemy, a nie to, czego Wszechmocny i Suwerenny Bóg
od nas oczekuje (Jezus miał bardzo silną wiarę i przed ukrzyżowaniem prosił On Ojca, aby jeśli to
jest możliwe minęło go to cierpienie – jednak powierzył On to woli Ojca, aby działa się wola Ojca).

We wspomnianej przypowieści o talentach oczywiście mowa jest nie o zachęcie do lichwy czy też
usprawiedliwianiu jej, lecz o wykorzystaniu danych nam przez Boga możliwości, a także uzdolnień
do tego, aby działać na Jego rzecz, aby rozwijać się i wzrastać wykorzystując posiadane możliwości
na rzecz Boga. Wskazuje to również na odpowiedzialność osób bardziej obdarzonych przez Boga,
że są one zobowiązane tak samo do pracy, jak osoby mniej utalentowane. Oczywiście talent w
przypowieści oznacza jednostkę masy złota (ok. 21 kg), a nie talent w znaczeniu szczególnych
uzdolnień. Nie jesteśmy w stanie pozyskać dodatkowego talentu, np. plastycznego, poprzez piękne
śpiewanie. Możemy jednak nauczyć się służyć Bogu pieśnią w trakcie nabożeństw – podobnie jak
osoba uzdolniona plastycznie może np. przygotować atrakcyjne zajęcia dla dzieci. Poprzez służenie
innym ubogacamy się wzajemnie. Ważnym jest, aby nasze uzdolnienia rozwijać na chwałę Bożą.

Podsumowując:

Z biblijnego punktu widzenia pożyczanie na jakikolwiek procent lub z pobieraniem dopłaty było
karane przez Boga śmiercią (Ez. 18:12). Ten, kto tak czyni, gromadzi majątek dla tego, który lituje
się na ubogimi (Przysłów 28:8). Sprawiedliwość tych, którzy podążają za Jezusem ma być przy tym
wyższa, niż ludzi z czasów Starego Testamentu (ST) (Mt. 5:20), stąd wezwani jesteśmy do tego,
aby pożyczać niczego się za to nie spodziewając (Łk. 6:35). Do pożyczania bez odsetek, z miłości i
dla pomocy biednym wzywał również wielokrotnie ST (Psalm 112:5, Przysłów 19:7).

Ewent. rozwój firmy możliwy jest albo ze środków własnych, albo ze wspólnikiem poprzez nabycie
udziałów, z ewentualną ich odsprzedażą po jakimś czasie – wspólne prowadzenie przedsiębiorstwa,
z uczestnictwem w ryzyku. Wtedy jest to współpraca, wspólne tworzenie czegoś, wspólnymi siłami.
Nie może tu jednak występować odpowiedzialność jednego partnera za środki zainwestowane przez
drugiego partnera – wtedy nie jest to pożyczka, ale wspólne zaangażowanie inwestycyjne.

A co jeśli udziałowiec liczy na określoną stopę zwrotu? Czy jest to lichwa, czy współpraca? Jeżeli
dzielone są możliwe straty oraz wytworzone zyski, to jest to współpraca.

Bez konieczności zwrotu

środków zainwestowanych przez jednego partnera przez drugiego partnera

. B

ez przymusu

dokonania wykupu partnera, raczej z opcją. Wtedy jest to partnerstwo. Nawet, jeżeli ktoś przelicza
to na odsetki od zainwestowanego kapitału, to ponieważ w rzeczywistości nie otrzymuje on odsetek
(i nie jest to przedmiotem umowy), ale jest to udział w zyskach, nie można tego nazwać lichwą.

Fragmenty dot. pożyczania na procent ze Starego Testamentu (ST):

„Jeżeli pożyczysz pieniędzy komuś z ludu mojego, ubogiemu, który jest u ciebie, nie postępuj z nim
jak lichwiarz; nie ściągajcie od niego odsetek. Jeżeli weźmiesz w zastaw płaszcz twego bliźniego,
zwrócisz mu go przed zachodem słońca, Bo jest to jego jedyne okrycie, okrycie jego ciała. W
czymże innym będzie spał? Gdy wołać będzie do mnie, wysłucham, bo Ja jestem miłosierny.”  (2
Mojż. 22:25-27)

Konkordacja Stronga (oryginalna wersja Biblii, hebrajska oraz grecka):
(

http://www.blueletterbible.org/lang/lexicon/lexicon.cfm?Strongs=H5392&t=KJV

If thou lend

money

to [any of] my people

5971

[that is] poor

6041

by thee, thou

shalt not be to him as an usurer

5383

, neither shalt thou lay

7760

upon him usury

5392

„Jeżeli zubożeje twój brat i podupadnie, to ty go wspomożesz na równi z obcym przybyszem czy
tubylcem, aby mógł żyć obok ciebie. Nie bierz od niego odsetek ani lichwy, a bój się swojego Boga,
aby twój brat mógł żyć obok ciebie. Nie dasz mu swoich pieniędzy na odsetki, a swojej żywności
mu nie dasz, aby więcej odebrać.” (3 Mojż. 25:35-37)

Take

thou no usury

of him, or increase

: but fear

thy God

; that thy

brother

may live

with thee.

Thou shalt not give

him thy money

him thy

victuals

400

for increase

4768

„ Nie będziesz pożyczał na lichwiarskie odsetki twemu bratu, nie będziesz brał odsetek za

wierzytelność pieniężną ani za wierzytelność żywnościową, ani za cokolwiek, za co się bierze
odsetki. Obcemu możesz pożyczać na lichwiarskie odsetki, ale twemu bratu nie będziesz pożyczał
na lichwiarskie odsetki,  aby ci błogosławił Pan, Bóg twój, w każdym twoim przedsięwzięciu, w
ziemi, do której wchodzisz, aby ją wziąć w posiadanie.” (5 Mojż. 23:19-20)

Deu 23:19

Thou shalt not lend upon usury

to thy brother

; usury

of money

usury

of victuals

, usury

of any thing

that is lent upon usury

5391

„Panie! Kto przebywać będzie w namiocie twoim? Kto zamieszka na twej górze świętej? Ten, kto
żyje nienagannie I pełni to, co prawe, I mówi prawdę w sercu swoim. Nie obmawia językiem
swoim, Nie czyni zła bliźniemu swemu Ani nie znieważa sąsiada swego. Sam czuje się wzgardzony i
niegodny, A czci tych, którzy boją się Pana. Choćby złożył przysięgę na własną szkodę, nie zmieni
jej. Pieniędzy swych nie pożycza na lichwę I nie daje się przekupić przeciw niewinnemu. Kto tak
czyni, nie zachwieje się nigdy.” (Psalm 15:1-5)

Psa 15:5

[He that] putteth not out

his money

to usury

, nor taketh

reward

against the innocent

. He that doeth

these [things] shall never

5769

be moved

4131

„ Szczęśliwy mąż, który się lituje i pożycza,

Prowadzi swe sprawy zgodnie z prawem, Bo nigdy się

nie zachwieje; Sprawiedliwy nigdy nie będzie zapomniany.” (Psalm 112:5-6)

„ Kto się lituje nad ubogim, pożycza Panu, a ten mu odpłaci za jego dobrodziejstwo.”

(Przysłów

19:17)

„Kto powiększa swój majątek przez lichwiarskie odsetki, gromadzi go dla tego, który lituje się nad
ubogimi.” (Przysłów 28:8)

He that by usury

and unjust gain

increaseth

his substance

, he shall

gather

6908

it for him that will pity

2603

the poor

1800

„Oto Pan spustoszy ziemię i zniszczy ją, sprawi zamieszanie na jej powierzchni i rozproszy jej
mieszkańców. Ten sam los co lud spotka i kapłana, sługę i jego pana, służącą i jej panią,
kupującego i sprzedającego, pożyczającego i biorącego pożyczkę, lichwiarza i jego dłużnika.” (Iz.
24:1-2)

„Nie uciska nikogo i dłużnikowi zwraca jego zastaw, nie dopuszcza się gwałtu, udziela chleba
głodnemu, a nagiego przyobleka w szatę, Nie pożycza na lichwę i nie bierze odsetek, powstrzymuje
swoją rękę od złego, w sporach między ludźmi rozsądza zgodnie ze słusznością, Postępuje według
moich przykazań i przestrzega wiernie moich praw: ten jest sprawiedliwy, on też na pewno będzie
żył - mówi Wszechmocny Pan.” (Ez. 18:7-9)

Eze 18:8

He [that] hath not given forth

upon usury

, neither hath taken

any increase

, [that] hath withdrawn

his hand

from iniquity

, hath executed

true

judgment

between man

and man

Hath given forth

, and hath taken

increase

: shall he then

live

2425

? he shall not live

2421

: he hath done

6213

all these abominations

; he shall surely

die

; his blood

shall be upon him.

„U ciebie przyjmują łapówki za przelew krwi. Bierzesz odsetki i dopłatę, i krzywdzisz gwałtem
swojego bliźniego, a mnie zapomniałeś - mówi Wszechmocny Pan.” (Ez. 22:12)

Eze 22:12

In thee have they taken

gifts

to shed

blood

; thou hast taken

usury

and increase

, and thou hast greedily gained

of thy neighbours

by extortion

, and hast forgotten

me, saith

the Lord

GOD

Fragmenty dotyczące pożyczania na procent z Nowego Testamentu (NT):

„Temu, kto cię prosi, daj, a od tego, kto chce od ciebie pożyczyć, nie odwracaj się.” (Mt. 5:42)

„I jeśli pożyczacie tym, od których spodziewacie się zwrotu, na jaką wdzięczność zasługujecie?
Przecież i grzesznicy pożyczają grzesznikom, aby z powrotem odebrać tyle samo. Ale miłujcie
waszych nieprzyjaciół, czyńcie im dobrze i pożyczajcie, niczego się za to nie spodziewając, a
wielka będzie wasza nagroda i będziecie synami Najwyższego.” (Łk. 6:34-35)

„Mówię wam bowiem: Jeśli wasza sprawiedliwość nie będzie obfitsza niż uczonych w Piśmie i
faryzeuszy, żadnym sposobem nie wejdziecie do królestwa niebieskiego.” (Mt. 5:20)

„Postępujcie jak dzieci światłości; Bo owoc Ducha jest we wszelkiej dobroci, sprawiedliwości i
prawdzie. Badając to, co podoba się Panu; I nie miejcie nic wspólnego z bezowocnymi uczynkami
ciemności, ale je raczej strofujcie.” (Efez. 5:8-11)

„Od wszelkiego rodzaju zła z dala się trzymajcie.” (1 Tes. 5:22)

Krzysztof Borawski,
Białystok 19.02.2013 r.