Analiza Matematyczna 1.2
Lista zada´n
Jacek Cicho´n, Wrocław 2013/14
´
Cwiczenia do tego kursu trwaj ˛
a tylko 15 godzin. Musimy ten czas dobrze wykorzysta´c. Na stronach Instytutu Matematyki
i Informatyki Politechniki Wrocławskiej (www.im.pwr.wroc.pl, podstrona Dla studentów/Narzedzia on-line) znale´z´c mo˙zecie
informacje o narz˛edziach informatycznych które mog ˛
a sie wam przyda´c do rozwi ˛
azywania zada´n oraz szkicowania wykresów
funkcji. Przed ´cwiczeniami wygenerujcie wykresy wszystkich funkcji które maj ˛
a by´c na nich omawiane.
Gwiazdki oznaczaj ˛
a orientacyjny stopie´n trudno´sci zadania. Zadania dodatkowe, bez numeracji, s ˛
a przeznaczone do samo-
dzielnego rozwi ˛
azania przez studentów i b˛ed ˛
a omawiane na ´cwiczeniach je´sli tylko wystarczy na to czasu.
C1
Logika, zbiory
Zadanie 1 — Zapisz za pomoc ˛
a symboli matematycznych
wyra˙zenie “n jest liczb ˛
a pierwsz ˛
a”.
Zadanie 2 — Niech R(x,y) oznacza, ˙ze “x jest rodzicem y”
oraz niech K(x) oznacza, ˙ze “x jest kobiet ˛
a”.
1. x i y s ˛
a rodze´nstwem
2. x jest bratem y
3. x jest matk ˛
a y
4. x jest dziadkiem y
Zadanie 3 — Ustalmy liczby rzeczywiste a < b. Niech A
ε
=
(a − ε, a + ε) oraz B
ε
= (b − ε, b + ε). Kiedy A
ε
∩ B
ε
6= ∅ ?
Zadanie 4 — Wyznacz zbiory [a, b] \ (a, b), (a, b) \ [a, b] oraz
[a, b] ∩ (a, b).
Zadanie 5 — Poka˙z metod ˛
a Indukcji Matematycznej, ˙ze 1 +
2 + . . . + n =
1
2
n(n + 1).
Uwaga: Musisz równie˙z zna´c proste
wyprowadzenie tego wzoru.
Zadanie 6 — Poka˙z, ˙ze zbiór liczb wymiernych Q jest za-
mkni˛ety na dodawanie, odejmowanie, mno˙zenie i dzielenie
przez liczb˛e ró˙zn ˛
a od 0.
Zadanie 7 — Przypomnij sobie dowód tego, ˙ze
√
2 /
∈ Q. Po-
ka˙z, ˙ze je´sli q ∈ Q to
√
2 + q /
∈ Q.
* Zadanie 8 — Sformułuj samodzielnie poj˛ecie kresu dolnego
podzbioru A zbioru liczb rzeczywistych - oznaczmy go przez
inf(A). Poka˙z, ˙ze inf(A) = − sup(−A), gdzie −A = {−a :
a ∈ A}. Wywnioskuj z tego, ˙ze ka˙zdy ograniczony z dołu pod-
zbiór R ma kres dolny.
Zadanie 9 — Wyznacz
liczby
sup([0, 1]),
sup((0, 1)),
sup(0, 1) ∩ Q), inf({
1
n
:
n
≥ 1}), sup({n ∈ N :
n jest liczb ˛
a pierwsz ˛
a}).
Zadanie 10 — Korzystaj ˛
ac z tego, ˙ze sin
2
(x) + cos
2
(x) = 1
poka˙z, ˙ze | sin(x) + 2 cos(x)| ≤
√
5 dla ka˙zdego x ∈ R.
Wska-
zówka: Skorzystaj z nierówno´sci Cauchy’ego.
Zadania dodatkowe
* Zadanie — Poka˙z, ˙ze dla dowolnej liczby naturalnej n za-
chodzi równo´s´c 1
2
+ 2
2
+ . . . + n
2
=
1
6
n(n + 1)(2n + 1).
* Zadanie — Rozwa˙zmy nast˛epujac ˛
a p˛etl˛e
1:
for I=1 to N do
2:
for J=I to N do
3:
for K=J to N do
4:
Op(I,J,K)
5:
end for
6:
end for
7:
end for
Ile razy jest wykonywana operacje Op?
* Zadanie — Załó˙zmy, ˙ze a < b oraz c < d. Podaj mo˙zliwie
prosty warunek na to aby (a, b) ∩ (c, d) 6= ∅ .
* Zadanie — Niech x
1
, . . . , x
n
≥ −1 b˛ed ˛
a liczbami o tym
samym znaku. Poka˙z, ˙ze
n
Y
i=1
(1 + x
i
) ≥ 1 +
n
X
i=1
x
i
.
1
Wskazówka: Wzoruj si˛e na dowodzie nierówno´sci Berno-
uliego.
** Zadanie — Niech A = {x ≥ 0 : x
2
< 2}. Poka˙z, ˙ze
sup(A)
2
= 2 (czyli, ˙ze sup(A) =
√
2).
* Zadanie — Niech ZM oznacza zdanie “w ka˙zdy niepustym
podzbiorze zbioru liczb naturalnych istnieje element najmniej-
szy”. Wyprowad´z ze zdania ZM zasad˛e Indukcji Matematycz-
nej.
** Zadanie — Wyprowad´z z zasady Indukcji Matematycznej
zdanie ZM.
C2
Funkcje elementarne
Zadanie 11 — Poka˙z, ˙ze dla dowolnych trzech liczb rzeczy-
wistych x, y, z zachodzi nierówno´s´c |x − z| ≤ |x − y| + |y − z|.
Uwaga: Nierówno´s´c ta nazywa si˛e nierówno´sci ˛
a trójk ˛
ata.
Wskazówka: Na wykładzie pokazali´smy, ˙ze |a + b| ≤ |a| + |b|
dla dowolnych liczb a, b ∈ R.
Zadanie 12 — Niech f (x) = x
2
− 1. Naszkicuj wykresy
funkcji f
1
(x) = f (x), f
2
(x) = f (x + 1), f
3
(x) = f (x − 1),
f
4
(x) = |f (x)|, f
5
(x) = f (2x), f
6
(x) =
1
f (x)
, f
7
(x) =
2
f
6
(x)
.
Wskazówka: Mo˙zesz wykorzysta´c w tym celu wyszu-
kiwark˛e informacji Google lub skorzystaj z serwisu Wolfram
Alpha.
Zadanie 13 — Okre´sl dziedziny i naszkicuj wykresy funkcji
zadanych wzorami f
1
(x) =
x
x
2
+2x−5
, f
2
(x) =
x+1
x
2
−1
, f
3
(x) =
x+1
x−1
.
Zadanie 14 — Niech f (x) = sin(x) oraz g(x) = x
2
. Naszki-
cuj wykresy funkcji f ◦g oraz g◦f . Czy potrafisz w inny sposób
zapisa´c wzór na funkcj˛e g ◦ f ? Podaj kilka innych przykładów
na to, ˙ze zlo˙zenie funkcji nie jest przemienne.
Zadanie 15 — Naszkicuj
wykresy
funkcji
f
a
(x)
=
√
1 − x
2
sin(a · x), dla a = 1, 10, 100, 200. Wyjasnij zaob-
serwowane zjawisko.
Zadanie 16 — Naszkicuj na jednym rysunku wykresy funkcji
f
a
(x) = a
x
dla a =
1
4
,
1
2
, 1,
3
2
, 2. Dla jakich warto´sci a > 0
funkcja f
a
jest rosn ˛
aca a dla jakich malej ˛
aca?
Zadanie 17 — Poka˙z, ˙ze je´sli f, g : R → R sa funkcjami ro-
sn ˛
acymi, to f ◦ g te˙z jest funkcj ˛
a rosn ˛
ac ˛
a.
Zadanie 18 — Wyznacz funkcje odwrotne do funkcji zada-
nych wzorami f (x) =
x+1
x−1
, g(x) = 2
x+1
, h(x) = log
2
(x + 1).
Zadanie 19 — Naszkicuj na jednym rysunku wykresy funkcji
g
a
(x) = log
a
(x) dla a =
1
4
,
1
2
, 1,
3
2
, 2. Dla jakich warto´sci
a > 0 funkcja g
a
jest rosn ˛
aca a dla jakich malej ˛
aca (na półpro-
stej (0, ∞))?
Zadanie 20 — Znajd´z taka liczb˛e a, ˙ze 2
log
10
(x)
= x
a
.
Wska-
zówka: Skorzystaj ze wzoru log
a
(x) =
log
b
(x)
log
b
(a)
na zamian˛e
podstawy logarytmów.
Zadania dodatkowe
Zadanie — Funkcj˛e f : R → R nazywamy parzyst ˛
a je´sli
(∀x ∈ R)(f (−x) = f (x)). Funkcj˛e f : R → R nazywamy
nieparzyst ˛
a je´sli (∀x ∈ R)(f (−x) = −f (x)).
1. Zbadaj parzysto´s´c i nieparzysto´s´c funkcji f
n
(x) = x
n
dla róznych n ∈ N.
2. Poka˙z, ˙ze ka˙zda funkcja f : R → R jest sum ˛
a funkcji
parzystej i nieparzystej.
Zadanie — Spróbuj naszkicowa´c wykres funkcji f zadanej
wzorem
f (x) =
1
:
x ∈ Q
0
:
x /
∈ Q
Uwaga: Funkcja ta nazywa si˛e funkcj ˛
a Dirichleta.
C3
Trygonometria
Zadanie 21 — Uzasadnij, ˙ze nastepuj ˛
ace dwa zdania s ˛
a rów-
nowa˙zne:
1.(∀x, y ∈ R)(x 6= y→f (x) 6= f (y)),
2.(∀x, y ∈ R)(f (x) = f (y)→x = y).
Zadanie 22 — Poka˙z, ˙ze sin
2
(x) =
1
2
(1 − cos(2t)) oraz
cos
2
(x) =
1
2
(1 + cos(2t)).
Zadanie 23 — Poka˙z, ˙ze sin(2x) = 2 · sin(x) · cos(x),
cos(2x) = cos
2
(x) − sin
2
(x), sin(3x) = 3 · sin(x) − 4 sin
3
(x)
oraz cos(3x) = 4 cos
3
(x) − 3 · cos(x).
Zadanie 24 — Poka˙z, ˙ze tan(x + y) =
tan(x)+tan(y)
1−tan(x) tan(y)
.
Zadanie 25 — Poka˙z, ˙ze
1.
sin(x) + sin(y) = 2 sin(
x+y
2
) cos(
x−y
2
)
2.
cos(x) + cos(y) = 2 cos(
x+y
2
) cos(
x−y
2
)
Zadanie 26 — Jaki jest zwi ˛
azek mi˛edzy wykresami funkcji
y = f (x) oraz y = f (x + a), gdzie a jest ustalon ˛
a liczb ˛
a
rzeczywist ˛
a?
2
Zadanie 27 — Poka˙z, ˙ze sin(x +
π
2
) = cos(x). Zrób to na
dwa sposoby: za pomoc ˛
a wzoru na sin(x + y) oraz za pomoc ˛
a
interpretacji geometrycznej funkcji trygonometrycznych.
Zadanie 28 — Narysuj wykresy funkcji y = arcsin(sin(x))
oraz y = arcsin(cos(x)) dla x ∈ [−4π, 4π]. Wyja´snij zaobser-
wowane zjawiska.
Zadanie 29 — Narysuj wykres funkcji y = arctan(tan(x)).
Wyja´snij zaobserwowane zjawisko.
Zadanie 30 — Poka˙z, ˙ze arccos(x) =
π
2
− arcsin(x) oraz
arccot(x) =
π
2
− arctan(x).
Zadania dodatkowe
* Zadanie — Poka˙z, ˙ze dla ka˙zdej ustalonej liczby naturalnej
n istnieja takie stałe a
0
, . . . , a
n
, ˙ze
(cos(x))
n
=
n
X
k=0
a
k
cos(kx) .
Wskazówka: Skorzystaj z tego, ˙ze cos(t) =
1
2
(e
it
+ e
−it
).
* Zadanie — Poka˙z, ˙ze dla ka˙zdej ustalonej liczby naturalnej
n mamy
n
X
k=1
sin(kx) =
sin(
nx
2
) sin(
(n+1)x
2
)
sin(
x
2
)
oraz
n
X
k=0
cos(kx) =
cos(
nx
2
) sin(
(n+1)x
2
)
sin(
x
2
)
Wskazówka: Oblicz sum˛e 1 + e
it
+ (e
it
)
2
+ . . . + (e
it
)
n
.
Przy upraszczaniu skorzystaj z nast˛epuj ˛
acej równo´sci: e
it
− 1
= e
it
2
(e
it
2
− e
−it
2
) = 2 · i · e
it
2
· sin(
t
2
) (to mocno upraszcza
obliczenia) .
C4
Ci ˛
agi
Odpowiedzi na wi˛ekszo´s´c zada´n z tej grupy mo˙zesz znale´z´c
za pomoc ˛
a programu Mathematica lub za pomoc ˛
a serwisu
Wolfram Alpha. Przez polecenie “oblicz” rozumiemy wi˛ec w
poni˙zszych zadaniach “oblicz samodzielnie”. Ale z narz˛edzi
tych warto korzysta´c do sprawdzenia poprawno´sci swoich ob-
licze´n.
Do znajdowania granic w programie Mathematica słu˙zy
polecenie Limit[f[n],n→ ∞]. Przykład wyznaczania granicy
za pomoc ˛
a serwisu Wolfram Alpha mo˙zesz znale´z´c na stro-
nach WWW Instytutu Matematyki i Informatyki PWr (Stu-
denci/Narz˛edzia on-line).
Zadanie 31 — Oblicz granice nast˛epuj ˛
acych ci ˛
agów:
1. a
n
=
2n+n+3
n
2
+3n+1
,
2. b
n
=
2n
2
+n+3
n
2
+3n+1
,
3. c
n
=
2n
3
+n+3
n
2
+3n+1
.
Zadanie 32 — Ustalmy liczb˛e g. Rozwa˙zmy ci ˛
ag (a
n
) o wy-
razach zadanych wzorem
a
n
=
b10
n
gc
10
n
.
1. Poka˙z, ˙ze ci ˛
ag (a
n
) jest zbie˙zny i wyznacz jego granic˛e.
Wskazówka: Skorzystaj z nierówno´sci x − 1 < bxc ≤
x.
2. Jak szybko zbiega ci ˛
ag (a
n
) do swojej granicy?
3. Do czego w praktyce informatycznej mo˙ze ci si˛e przy-
da´c to zadanie?
Zadanie 33 — Oblicz granice
1. lim
n→∞
1+2+...+n
n
2
2. lim
n→∞
1
2
+2
2
+...+n
2
n
3
3. lim
n→∞
(
√
n
2
+ n − n)
Zadanie 34 — Oblicz granice ci ˛
agów
1.
n+(−1)
n
2n+1
,
2.
n
√
n
n
+ 1,
3.
n
√
n2
n
+ n
2
.
Zadanie 35 — Oblicz granic˛e nast˛epuj ˛
acych ci ˛
agów
1. (1 +
1
n
)
3n+1
,
2. (1 −
1
n
)
2n+1
,
3. (1 +
1
n
)
n
2
,
4. (
n+1
n+1
)
n+1
,
5. (1 +
1
n
2
)
n
.
Zadanie 36 — Niech n b˛ed ˛
a liczbami naturalnymi takimi, ˙ze
n > 0 oraz b > 1.
1. Poka˙z, ˙ze reprezentacja liczby n przy podstawie b
składa si˛e z blog
b
(n)c + 1 cyfr.
2. Niech l
b
(n) oznacza liczb˛e cyfr w reprezentacji liczby
n przy podstawie b Oblicz
lim
n→∞
l
2
(n)
l
10
(n)
.
Zadanie 37 — Za pomoc ˛
a wzoru Strirlinga n! ≈
√
2πn(
n
e
)
n
oraz poprzedniego zadania oszacuj z ilu cyfr (przy podstawie
10) składa si˛e liczba 1000!. Wyznacz nast˛epnie dokładn ˛
a liczb˛e
cyfr w reprezentacji dziesi˛etnej liczby 1000! i porównaj z uzy-
skanym oszacowaniem.
Wskazówka: Przyda´c Ci si˛e mog ˛
a na-
st˛epuj ˛
ace dwie funkcje: IntegerDigits[x] oraz Length[x] pro-
gramu Mathematica.
3
Zadanie 38 — Poka˙z, ˙ze je´sli |a| < 1 to
lim
n→∞
(1 + a + . . . + a
n
) =
1
1 − a
.
Zadanie 39 — Podaj prosty dowód tego, ˙ze ci ˛
ag a
n
= (−1)
n
nie jest zbie˙zny.
Zadanie 40 — Bezpo´srednio z definicji granicy ciagu poka˙z,
˙ze lim
n
2n+1
n
2
= 0 oraz lim
n
(n −
√
n) = ∞.
Zadania dodatkowe
Zadanie — Co mo˙zesz powiedzie´c o granicy ci ˛
agu zadanego
wzorem postaci a
n
=
w(n)
v(n)
, gdzie w jest wielomianem stopnia
k za´s v jest wielomianem stopnia l?
Zadanie — Załó˙zmy, ˙ze 0 ≤ a ≤ b. Poka˙z zbie˙zno´s´c i wy-
znacz granic˛e ci ˛
agu
n
√
a
n
+ b
n
.
Zadanie — Poka˙z, ˙ze ze zbie˙zno´sci ci ˛
agu (a
n
) wynika zbie˙z-
no´s´c ci ˛
agu (|a
n
|). Czy prawdziwe jest twierdzenie odwrotne?
Zadanie — Niech a
n
= (n mod 20) +
1
n
. Wyznacz punkty
skupienia ci ˛
agu (a
n
).
* Zadanie — Znajd´z taki ci ˛
ag dla którego ka˙zda liczba z prze-
działu [0, 1] jest jego punktem skupienia.
* Zadanie — Ustalmy liczb˛e a > 0. Niech x
0
= 0 oraz
x
n+1
=
1
2
(x
n
+
a
x
n
). Poka˙z, ˙ze lim
n
x
n
=
√
a. Zastosuj
ten wyniki dla a = 2. Który wyraz tak zbudowanego ci ˛
agu
ró˙zni si˛e od
√
2 o mniej ni˙z 10
−3
?
Zadanie — Niech (n
k
) b˛edzie takim ci ˛
agiem liczb natural-
nych, ˙ze (∀k)(n
k
< n
k+1
). Poka˙z, ˙ze (∀k)(k ≤ n
k
).
Wska-
zówka: Zacznij od zastanowienia si˛e nad wyborem metody do-
wodu.
C5
Ci ˛
agło´s´c - I
Do szkicowania wykresów funkcji mo˙zesz stosowa´c wyszuki-
wark˛e Google, polecenie Plot[f[x],{x,a,b}] programu Mathe-
matica b ˛
ad´z poleceniem plot serwisu Wolfram Alpha.
Zadanie 41 — Niech f (x) = x − bxc dla x ∈ R.
1. Narysuj wykres funkcji f .
2. Poka˙z, ˙ze f (x + 1) = f (x) dla dowolnego x ∈ R.
3. Wyznacz obraz funkcji f .
4. Wyznacz punkty ci ˛
agło´sci funkcji f .
Zadanie 42 — Niech
f (x) =
0
:
x = 0
sin(
1
x
)
:
x 6= 0
1. Wyznacz x takie, ˙ze f (x) = 0.
Wskazówka: Je´sli x 6=
0 to (f (x) = 0) ≡ (sin(
1
x
) = 0) ≡ (∃k ∈ Z)(
1
x
= kπ)
≡ . . . .
2. Wyznacz x takie, ˙ze f (x) = 1.
3. Naszkicuj wykres funkcji f .
4. Czy f jest ci ˛
agła w punkcie 0?
5. Wyznacz punkty ci ˛
agło´sci funkcji f .
Zadanie 43 — Na wykładzie pokazali´smy, ˙ze ka˙zda funkcja
stała jest ci ˛
agła, ˙ze suma i iloczyn dwóch funkcji ci ˛
agłych jest
ci ˛
agła. Poka˙z, ˙ze je´sli f, g : (a, b) → R s ˛
a ci ˛
agłe, to funkcja h
zadana wzorem h(x) = f (x) − g(x) jest równie˙z ci ˛
agła.
Zadanie 44 — Na wykładzie pokazali´smy, ˙ze je´sli f
:
(a, b) → R, g : R → R, x
0
∈ (a, b) oraz f jest ci ˛
agła w punk-
cie x
0
a g jest ci ˛
agła w punkcie f (x
0
) to zło˙zenie h = g ◦ f
jest ci ˛
agłe w punkcie x
0
.
1. Poka˙z, ˙ze je´sli f : (a, b) → (c, d) jest i g : (c, d) → R
jest ci ˛
agła to funkcja g ◦ f jest ci ˛
agła na (a, b).
2. Narysuj wykres funkcji f : R → R zadanej wzorem
f (x) = | sin(x)| i poka˙z, ˙ze jest ona jest ci ˛
agła. Mo˙zesz
skorzysta´c z tego, ˙ze funkcja y = sin(x) jest ci ˛
agła.
Zadanie 45 — Dla zadanej liczby a definiujemy funkcj˛e f
a
:
R → R wzorem
f
a
(x) =
x
:
x < 1
1
2
x
2
+ a
:
x ≥ 1
Dla jakiego a funkcja f
a
jest ci ˛
agła?
Zadanie 46 — Niech f (x) =
1
sin
2
(x)
.
1. Wyznacz dziedzin˛e oraz obraz funkcji f .
2. Naszkicuj wykres funkcji f .
3. Ustalmy liczb˛e k ∈ Z. Niech (a
n
) b˛edzie ci ˛
agiem
zbie˙znym do liczby kπ. Wyznacz granic˛e lim f (a
n
).
Zadanie 47 — Niech f (x) =
x
2
−1
x−1
.
1. Dla jakich x ∈ R funkcja f jest okre´slona?
2. Czy funkcja f jest ci ˛
agła?
Zadanie 48 — Dla funkcji f : R → R okre´slamy
N C(f ) = {x ∈ R : f nie jest ci ˛
agła w punkcie x} .
Wska˙z (znajd´z) takie funkcje f : R → R, ˙ze
1. N C(f ) = ∅,
2. N C(f ) = {1, 2, 3},
3. N C(f ) = Z,
4. N C(f ) = R.
4
Zadanie 49 — Wiemy, ˙ze je´sli f : [a, b] → R jest funkcj ˛
a ci ˛
a-
gł ˛
a oraz f (a) < 0 i f (b) > 0, to istnieje takie c ∈ (a, b), ˙ze
f (c) = 0.
Wykorzystaj t˛e własno´s´c funkcji ci ˛
agłych do znalezienia przy-
bli˙zenia liczby
√
3 z dokładno´sci ˛
a do jednego miejsca po prze-
cinku.
Wskazówka: Rozwa˙z funkcj˛e g(x) = x
2
− 3. Zauwa˙z, ˙ze
g(1) < 0, g(2) > 0 oraz, ˙ze g(x) = 0 ≡ x
2
= 3.
Zadanie 50 — Na wykładzie omówili´smy nast˛epuj ˛
ace twier-
dzenie: je´sli f : [a, b] → R jest funkcj ˛
a ci ˛
agł ˛
a, to istniej ˛
a liczby
m, M ∈ [a, b] takie, ˙ze f (m) = inf{f (x) : x ∈ [a, b]} oraz
f (M ) = sup{f (x) : x ∈ [a, b]}.
1. Czy zało˙zenie ci ˛
agło´sci jest w tym twierdzeniu po-
trzebne?
2. Czy twierdzenie to byłoby prawdziwe, gdyby odcinek
[a, b] zast ˛
api´c odcinkiem (a, b)?
3. Czy twierdzenie to byłoby prawdziwe, gdyby odcinek
[a, b] zast ˛
api´c zbiorem R?
Zadania dodatkowe
Zadanie — Poka˙z, ˙ze je´sli funkcje f, g : R → R s ˛
a ci ˛
agłe,
to równie˙z funkcje m(x) = min{f (x), g(x)} oraz M (x) =
max{f (x), g(x)} s ˛
a ci ˛
agłe.
Zadanie — Załó˙zmy, ˙ze f : [0, 1] → [0, 1] jest funkcj ˛
a ci ˛
agł ˛
a.
Poka˙z, ˙ze istnieje takie x
0
∈ [0, 1], ˙ze f (x
0
) = x
0
Zadanie — Załó˙zmy, ˙ze f : R → R jest ci ˛
agła i f (d) < 0, to
istnieje > 0 takie, ˙ze
(∀x)(|x − d| < → f (x) < 0) .
Sformułuj podobne twierdzenie dla przypadku f (d) > 0.
Zadanie — Załó˙zmy, ˙ze f jest funkcj ˛
a ci ˛
agł ˛
a, a < b, f (a) <
f (b). Niech
A = {x ∈ [a, b] : f (x) < 0)} .
1. Poka˙z, ˙ze A 6= ∅.
2. Niech δ = sup(A). Poka˙z, ˙ze f (δ) = 0
C6
Funkcje ci ˛
agłe i granice
Zadanie 51 — Niech f (x) =
1
x
2
−1
.
1. Wyznacz asymptoty pionowe i poziome funkcji f .
2. Naszkicuj wykres funkcji f .
3. Naszkicuj wykres funkcji f
1
(x) = 2
f (x)
.
Zadanie 52 — Niech g(x) =
x
2
x
2
−1
oraz h(x) =
x
3
+x
x
2
−1
. Wy-
znacz asymptoty pionowe i poziome funkcji g i h. Naszkicuj
wykresy funkcji g i h.
Zadanie 53 — Znajd´z funkcje f, g : R → R takie, ˙ze
lim
x→∞
f (x) = lim
x→∞
g(x) = +∞ oraz
1. lim
x→∞
(f (x) − g(x)) = +∞
2. lim
x→∞
(f (x) − g(x)) = 0
3. lim
x→∞
(f (x) − g(x)) = −∞
Zadanie 54 — Oblicz nast˛epuj ˛
ace granice:
1. lim
x→∞
x
2
+1
2x
2
+2x+1
2. lim
x→∞
2x
3
+2x
x
2
+3x+1
3. lim
x→∞
x
2
+1
2x
3
+2x+1
Zadanie 55 — Oblicz nast˛epuj ˛
ace granice (
Wskazówka: mo-
˙zesz skorzysta´c z ci ˛
agło´sci funkcji trygonometrycznych, loga-
rytmów i funkcji wykładniczej.
):
1. lim
x→0
sin(
x
x
2
+1
)
2. lim
x→∞
log
2
((1 +
1
x
)
x
)
3. lim
x→∞
2
(
1
x
)
Zadanie 56 — Poka˙z, ˙ze funkcja
sgn(x) =
−1
:
x < 0
0
:
x = 0
1
:
x > 0
nie jest ci ˛
agła w punkcie 0. Wyznacz punkty ci ˛
aglo´sci funkcji
sgn.
Zadanie 57 — Wyznacz punkty ci ˛
agło´sci funkcji f (x) =
sgn(sin(x)), g(x) = sgn(cos(x)), h(x) = bxc oraz a(x) =
1
x
.
Zadanie 58 — Narysuj wykresy funkcji zadanych wzorami
y =
x
x−1
, y = x − bxc, y = x sin(
1
x
), y = x
2
sin(
1
x
),
y =
1
x
sin(
1
x
) oraz wyznacz ich granice w punkcie 0.
Zadanie 59 — Oblicz granice lim
x→1
x
2
−1
x
3
−1
, lim
x→1
x
3
−1
x
2
−1
.
Zadanie 60 — Czy istnieje granica lim
x→∞
sin(x)? Czy ist-
nieje granica lim
x→0+
sin(
1
x
)?
Zadania dodatkowe
Zadanie — Załó˙zmy, ˙ze istnieje η > 0 taka, ˙ze (∀x)(|x −
x
0
| < η → f (x) = g(x)). Poka˙z, ˙ze je´sli f jest ci ˛
agła w
punkcie x
0
to równie˙z g jest ci ˛
agła w punkcie x
0
. Dlaczego
pokazan ˛
a własno´s´c funkcji ci ˛
agłych mo˙zemy wysłowi´c nast˛e-
puj ˛
aco: ci ˛
agło´s´c funkcji w punkcie jest poj˛eciem lokalnym
?
5
Zadanie — Poka˙z, ˙ze ka˙zda funkcja ci ˛
agła f : R → R
spełniaj ˛
aca warunek f (x + y) = f (x) + f (y) jest postaci
f (x) = a · x dla pewnej stałej a.
Wskazówka: Przyjmij
a = f (1) i poka˙z najpierw, ˙ze f (x) = a · x dla wszystkich
x ∈ N, potem dla wszystkich x ∈ Q i w ko´ncu dla wszystkich
x ∈ R.
Zadanie — Niech n > 0. Naszkicuj wykres funkcji zadanej
wzorem
f (x) =
1
x(x − 1) · · · (x − n)
.
Wskazówka: rozwa˙z oddzielnie przypadek n parzystego i n
nieparzystego.
Zadanie — Oblicz granice wielomianu postaci w(x) = x
n
+
a
n−1
x
n−1
+ . . . + a
1
x + a
0
w niesko´nczono´sci.
Wskazówka:
Rozwa˙z oddzielnie przypadek n parzystego oraz n nieparzy-
stego.
Zadanie — Poka˙z, ˙ze ka˙zdy wielomian (traktowany jako
funkcja z R w R) stopnia nieparzystego ma pierwiastek.
Zadanie — Poka˙z, ˙ze z Twierdzenia o Warto´sci Po´sredniej
wynika, ˙ze je´sli f : R → R jest ci ˛
agła, a < b oraz f (a) <
y
0
< f (b) to istnieje x
0
∈ (a, b) takie, ˙ze f (x
0
) = y
0
.
Zadanie — Korzystaj ˛
ac z poprzedniego zadania poka˙z, ˙ze je-
´sli f : R → R jest ci ˛
agła, to obraz dowolnego odcinka jest
odcinkiem.
Wskazówka: Oto prosta charakteryzacja odcinka:
I jest odcinkiem wtedy i tylko wtedy dla dowolnych a, b ∈ I
takich, ˙ze a ≤ b mamy (a, b) ⊆ I.
Zadanie — Korzystaj ˛
ac z poprzedniego zadania oraz twier-
dzenia Weierstrassa o warto´sciach maksymalnych pokaz, ˙ze je-
´sli f : R → R jest ci ˛
agła, to obraz dowolnego ograniczonego
odcinka domkni˛etego jest odcinkiem domkni˛etym.
Zadanie — Poka˙z, ˙ze w ka˙zdej chwili istniej ˛
a dwa antypo-
dalne punkty na kuli ziemskiej w których jest taka sama tem-
peratura.
C7
Ró˙zniczkowanie - I
Zadanie 61 — Oblicz pochodne funkcji rzeczywistych zada-
nych nast˛epuj ˛
acymi wzorami: y = 2 + 3x + x
3
, y = 1 + x +
x
2
+ . . . + x
n
, y = (x + 1)/(x − 1), y =
x
2
+x+1
x
3
−1
y = x
2
e
x
,
y =
x
1+e
x
.
Zadanie 62 — Naszkicuj wykres funkcji f (x) = x(x−1)(x−
2), wyznacz ekstrema lokalne tej funkcji oraz jej warto´sci w
tych punktach (doprowad´z te warto´sci do mo˙zliwie prostej po-
staci).
Zadanie 63 — Naszkicuj wykres funkcji f (x) =
x
(x−1)(x−2)
,
wyznacz ekstrema lokalne tej funkcji oraz jej warto´sci w tych
punktach (doprowad´z te warto´sci do mo˙zliwie prostej postaci).
Zadanie 64 — Niech f (x) = ax
2
+ bx + c (a, b, c s ˛
a stałe
oraz a 6= 0). Wyznacz punkt ekstremalny funkcji f .
Zadanie 65 — W jakim punkcie funkcja f (x) = xe
−x
przyj-
muje warto´s´c najwi˛eksz ˛
a ?
Zadanie 66 — Znajd´z taka funkcj˛e f , ˙ze f
0
(x) = 1+x+x
2
+
x
3
+ . . . + x
10
.
Zadanie 67 — Poka˙z bezpo´srednio z definicji pochodnej, ˙ze
jesli funkcje f i g s ˛
a ró˙zniczkowalne w punkcie x to (f +
g)
0
(x) = f
0
(x) + g
0
(x).
Zadanie 68 — Na wykładzie omówili´smy wzór na (
f
g
)
0
(x)
Zastosuj ten wzór do wyznaczenia wzoru na (
1
g(x)
)
0
(x).
Zadanie 69 — Chcemy zaprojektowa´c naczynie o kształcie
otwartego od góry prostopadło´scianu o podstawie kwadrato-
wej. Mamy do dyspozycji materiał o powierzchni S. Chcemy
zmaksymalizowa´c obj˛eto´s´c. Wyznacz optymaln ˛
a długo´s´c pod-
stawy a oraz wysoko´s´c h. Wyznacz iloraz
h
a
.
Zadania dodatkowe
Zadanie — Załó˙zmy, ˙ze istnieje η > 0 taka, ˙ze (∀x)(|x −
x
0
| < η → f (x) = g(x)). Poka˙z, ˙ze je´sli f jest ró˙zniczko-
walna w punkcie x
0
to równie˙z g jest ró˙zniczkowalna w punk-
cie x
0
. Dlaczego pokazan ˛
a własno´s´c funkcji ci ˛
agłych mo˙zemy
wysłowi´c nast˛epuj ˛
aco: ró˙zniczkowalno´s´c funkcji w punkcie jest
poj˛eciem lokalnym
?
Zadanie — Niech f (x) = xe
x
. Oblicz f
0
(x), f
00
(x), f
000
(x).
Odgadnij, a nast˛epnie udowodnij wzór na n-t ˛
a pochodn ˛
a funk-
cji f .
Zadanie — Poka˙z bezpo´srednio z definicji pochodnej, ˙ze je´sli
funkcje f i g s ˛
a ró˙zniczkowalne w punkcie x to (f · g)
0
(x) =
f
0
(x)g(x) + f (x)g
0
(x).
Zadanie — Poka˙z bezpo´srednio z definicji pochodnej, ˙ze je´sli
funkcja g jest ró˙zniczkowalne w punkcie x oraz g(x) 6= 0 to
1
g
0
(x) =
−g
0
(x)
g(x)
2
Zadanie — Korzystaj ˛
ac z dwóch poprzednich zada´n poka˙z,
˙ze je´sli funkcje f i g s ˛
a ró˙zniczkowalne w punkcie x oraz
6
g(x) 6= 0 to
f
g
0
(x) =
f
0
(x)g(x) − f (x)g
0
(x)
g(x)
2
C8
Ró˙zniczkowanie - II
Zadanie 70 — Oblicz pochodne nast˛epuj ˛
acych funkcji y =
sin(2x
2
+ 1), y = ln(x
2
+ 1), y = xe
−x
2
, y = arctan(x
2
+ 1),
y = (x
2
− x − 1)
10
, y = (cos(x))
3
.
Zadanie 71 — Oblicz pochodne nast˛epuj ˛
acych funkcji: y =
sin(sin(x)), y = sin(sin(sin(x))), y = sin(sin(sin(sin(x)))),
y = arctan(
√
x
2
+ 1), y = sin(ln(x
2
+ 1)).
Zadanie 72 — Wyznacz pochodne funkcji y = arcsin(x),
y = arccos(x), y = arcctan(x).
Zadanie 73 — Poka˙z, ˙ze je´sli funkcja f : R → R jest ci ˛
a-
gła, a < b < c, (∀x ∈ (a, b))(f
0
(x) > 0) oraz (∀x ∈
(a, b))(f
0
(x) < 0) to funkcja f ma lokalne maksimum w pun-
cie b.
Zadanie 74 — W jaki punkcie funkcja zadana wzorem y =
xe
x
przyjmuje warto´s´c najwi˛eksz ˛
a i ile wynosi warto´s´c funkcji
w tym punkcie?
Zadanie 75 — Wyznacz najwi˛eksza i najmniejsz ˛
a warto´s´c
funkcji zadanej wzorem y = xe
−x
2
. Znajd´z obraz tej funk-
cji.
Zadanie 76 — Zbadaj wykres funkcji okre´slonej wzorem y =
x
3
− 9x + 1. Zlokalizuj zera tej funkcji z dokładno´sci ˛
a 0.1.
Zadanie 77 — Zbadaj wykres funkcji zadanej wzorem y =
x
2
−x−1
(x+1)(x−1)
. Czy funkcja ta posiada lokalne ekstrema?
Zadanie 78 — Zbadaj wykres funkcji zadanej wzorem y =
x−2
(x+1)(x−1)
. Wyznacz obraz tej funkcji.
Zadanie 79 — Poło˙zenie ciała w czasie t zadane jest wzorem
x(t) = a sin(ωt).
1. Poka˙z, ˙ze funkcja s jest okresowa i wyznacz jej okres.
2. Wyznacz pr˛edko´s´c oraz przy´spieszenie tego ciała.
Zadanie 80 — Ruch ciała wystrzelonego pod k ˛
atem α ∈
[0,
π
2
] z pr˛edko´sci ˛
a v > 0 opisa´c mo˙zna równaniem
x(t)
=
v · cos(α)t
h(t)
=
−
1
2
gt
2
+ v sin(α)t
,
gdzie h(t) oznacza wysoko´s´c w chwili t za´s x(t) odległo´s´c
ciała od miejsca wystrzelenia w chwili t za´s g oznacza przy-
spieszenie grawitacyjne na poziomie powierzchni ziemi. Za-
uwa˙z, ˙ze h(0) = 0.
1. Wyznacz t
α
> 0 takie, ˙ze h(t
α
) = 0.
2. Niech d(α) = x(t
α
) (jest to odległo´s´c w momencie
zderzenia si˛e z ziemi ˛
a) Dla jakiego α ∈ [0,
π
2
] funkcja
d przyjmuje najwi˛eksz ˛
a warto´s´c?
Zadania dodatkowe
Zadanie — Załó˙z, ˙ze f jest ci ˛
agła na odcinku [a, b] oraz ró˙z-
niczkowalna wewn ˛
atrz odcinka (a, b). Niech
g(x) = f (x) −
f (b) − f (a)
b − a
(x − a) + f (a)
1. Podaj interpretacj˛e funkcji g.
2. Poka˙z, ˙ze g jest ci ˛
agła na [a, b] oraz ró˙zniczkowalna we-
wn ˛
atrz odcinka (a, b).
3. Poka˙z, ˙ze g(a) = g(b) = 0.
4. Zastosuj twierdzenie Rolle’a do funkcji g i wyprowad´z
z tego twierdzenie Lagrange’a, czyli poka˙z, ˙ze istnieje
punkt c ∈ (a, b) taki, ˙ze
f (b) − f (a)
b − a
= f
0
(c) .
Zadanie — Znajd´z prost ˛
a geometryczn ˛
a interpretacj˛e wzoru
(f
−1
)
0
(t) =
1
f
0
(f
−1
(t))
.
Zadanie — Niech
f (x) =
x
2
sin(
1
x
)
:
x 6= 0
0
:
x = 0
1. Poka˙z, ˙ze f jest funkcj ˛
a ró˙zniczkowaln ˛
a.
2. Poka˙z, ˙ze f
0
nie jest ci ˛
agła w punkcie 0.
Zadanie — Niech
f (x) =
e
−
1
x
:
x > 0
0
:
x ≤ 0
1. Naszkicuj wykres funkcji f .
2. Poka˙z, ˙ze f jest funkcj ˛
a ró˙zniczkowaln ˛
a.
3. Poka˙z, ˙ze f
0
jest równie˙z funkcja ró˙zniczkowaln ˛
a.
C9
Ró˙zniczkowanie - III
Zadanie 81 — Oblicz pochodne nast˛epuj ˛
acych funkcji: y =
2
sin(x)
, y =
√
x
2
+ 1, y =
1
√
1+e
x
, y = log
2
(x
2
+ 1),
y = (x)
e
x
, y = (cos(x))
1
3
.
7
Zadanie 82 — Oblicz pierwsze, drugie i trzecie pochodne na-
st˛epuj ˛
acych funkcji: y = 2x + 1, y = x
2
+ x + 1, y =
x
3
+ x
2
+ 3x + 1, y = sin(x), y = xe
x
.
Zadanie 83 — Zbadaj wykres funkcji zadanej wzorem y =
x
1+x
2
. Sprawd´z za pomoc ˛
a kryterium znaku drugiej pochodnej
w jakich punktach funkcja ta ma lokalne ekstrema.
Zadanie 84 — Znajd´z najmniejsz ˛
a i najwi˛eksz ˛
a warto´s´c funk-
cji y = x
3
− x + 1 na odcinku [0, 2].
Zadanie 85 — Znajd´z najmniejsz ˛
a i najwi˛eksz ˛
a warto´s´c funk-
cji y =
x
2
1−x
na odcinku [−1,
1
2
].
Zadanie 86 — Niech f (x) =
|x|
e
x
. Podaj proste uzasadnienie
tego, ˙ze funkcja f jest ci ˛
agła. Wyznacz ekstrema lokalne tej
funkcji.
Wskazówka: Rozwa˙z oddzielnie funkcj˛e f na zbiorze
(−∞, 0] a potem na zbiorze [0, ∞).
Zadanie 87 — Znajd´z pierwsze sze´s´c wyrazów przybli˙zenia
Maclaurina funkcji y = cos(x). Podaj rozs ˛
adne oszacowanie
reszty.
Zadanie 88 — Znajd´z pierwsze sze´s´c wyrazów przybli˙zenia
Taylora funkcji y = sin(x) w punkcie a =
π
2
. Podaj rozs ˛
adne
oszacowanie reszty.
Zadanie 89 — Niech f (x) = x
3
+ 2x
2
+ x + 3. Zastosuj
wzór Maclaurina do funkcji f dla n = 5. Podaj interpretacj˛e
otrzymanego wyniku.
Zadanie 90 — Niech f (x) = x
3
+ 2x
2
+ x + 3. Zastosuj
wzór Taylora do funkcji f dla n = 5 w punkcie a = 1. Po-
daj interpretacj˛e otrzymanego wyniku.
Wskazówka: Podziel
wielomian x
3
+ 2x
2
+ x + 3 przez x − 1.
Zadania dodatkowe
Zadanie — Niech f : R → R bedzie k - krotnie ró˙zniczko-
walna i a ∈ R. Niech
p
k
(x) = f (a) +
f
0
(a)
1!
(x − a) + + . . . +
f
(k)
(a)
k!
(x − a)
k
oraz
ω
k
(x) =
(
f (x)−p
k
(x)
(x−a)
k
:
x 6= a
0
:
x = 0
Poka˙z, ˙ze lim
x→a
ω
k
(x) = 0.
Wskazówka: Zastosuj reguł˛e
L’Hôpital’a.
Zadanie — Ile potrzebujesz wyrazów aproksymacji Taylora
funkcji f (x) = e
x
any otrzyma´c dokładno´s´c 10
−4
na prze-
dziale [−1, 1]?
Zadanie — Wyznacz kilka pierwszych wyrazów aproksyma-
cji funkcji f (x) =
√
1 + x dla x ≈ 0.
Zadanie — Wyznacz kilkana´scie pierwszych wyrazów aprok-
symacji funkcji f (x) = ln
1
1−x
dla x ≈ 0.
Zadanie — Podstaw do wzoru e
x
=
P
∞
k=0
x
k
k!
warto´s´c x =
i · t (gdzie i to jednostka urojona).
1. Upro´s´c to wyra˙zenie (skorzystaj z tego, ˙ze i
2
= −1,
i
3
= −i oraz i
4
= 1). Pogrupuj wyrazy tak aby oddzie-
li´c cz˛e´s´c rzeczywist ˛
a od cz˛e´sci urojonej.
2. Wyznacz kilkana´scie pierwszych wyrazów rozwini˛ecia
funkcji sin(x) w szereg Taylora w punkcie 0.
3. Wyznacz kilkana´scie pierwszych wyrazów rozwini˛ecia
funkcji cos(x) w szereg Taylora w punkcie 0.
4. Porównaj wzory z punktu (1) ze wzorami z punktu (2) i
(3).
C10
Pochodne i całki
Zadanie 91 — Korzystaj ˛
ac z reguł de l’Hospitala oblicz na-
st˛epuj ˛
ace granice:
lim
n→∞
1+n
2
2+n+2n
2
, lim
n→∞
n
5
e
n
, lim
n→∞
(ln n)
3
n
, lim
n→∞
ln n
√
n
,
lim
x→0
tan(x)
x
, lim
x→0
arctan(x)
x
, lim
x→0
1−cos(x)
x
2
,
lim
x→0
xe
2x
−x
1−cos(3x)
,
lim
x→0
(ln(1 − cos(x)) − ln(x
2
)),
lim
x→∞
(1 −
3
x
)
2x
,
lim
x→0
√
1−x−
√
1−x
2
x
, lim
x→∞
(e
x
+ 1)
1
x
, lim
x→0+
x
3
ln x,
lim
x→∞
(ln x)
1
x
, lim
x→0
ln(cos(x))
x
2
.
Zadanie 92 — Dla funkcji f, g : N → R okre´slamy
f = O(g) ≡ (∃C > 0)(∃N )(∀n > N )(|f (n)| ≤ C|g(n)|)
Zapami˛etaj t˛e definicj˛e - b˛edziesz cz˛esto korzysta´c z tego poj˛e-
cia na kursach z analizy algorytmów.
1. Poka˙z, ˙ze je´sli lim
n→∞
|
f (n)
g(n)
| < ∞, to f = O(g)
2. Poka˙z, ˙ze n
2
= O(2n
2
) oraz 2n
2
= O(n
2
).
3. Poka˙z, ˙ze n = O(2
n
), n
2
= O(2
n
) i n
3
= O(2
n
).
4. Narysuj na jednym diagramie wykresy funkcji y = x
3
oraz y = 2
x
dla x ∈ [0, 20].
Wskazówka: Skorzystaj z
polecenia LogPlot[{f[x],g[x]},{x,0,20}] programu Ma-
thematica.
5. Poka˙z, ˙ze dla dowolnego naturalnego k ≥ 1 mamy
n
k
= O(2
n
)
Zadanie 93 — Dla funkcji f, g : N → R okre´slamy
f = o(g) ≡ lim
n→∞
f (n)
g(n)
= 0
Zapami˛etaj równie˙z t˛e definicj˛e - równie˙z z tego poj˛ecia b˛e-
dziesz korzysta´c na kursach z analizy algorytmów.
8
Poka˙z, ˙ze je´sli f = o(g) to f = O(g).
Zadanie 94 — Dla f, g : N → R okre´slamy f g ≡
f = o(g). Uporz ˛
adkuj według relacji nastepuj ˛
ace ci ˛
agi:
a
n
= n,b
n
=
√
n, c
n
= n
n
, d
n
= n
ln(n)
, e
n
= n
2
, f
n
= 2
n
,
g
n
= ln(n), h
n
= (ln(n))
n
, i
n
= (ln(n))
ln n
, j
n
= (ln(n))
2
.
Zadanie 95 — Bezpo´srednio z definicji całki Riemana poka˙z,
˙ze je´sli a < b oraz c jest ustalon ˛
a liczb ˛
a rzeczywist ˛
a to
R
b
a
cdx = c · (b − a).
Zadanie 96 — Sprawd´z rachunki z alpetu o nazwie “Całka
Riemana” ze strony http://im.pwr.wroc.pl/StudenciPWr.php.
Zmodyfkuj je tak aby samodzielnie pokaza´c, ˙ze
R
1
0
xdx =
1
2
.
Zadanie 97 — Uogólnij rachunki z alpetu o nazwie “Całka
Riemana” ze strony http://im.pwr.wroc.pl/StudenciPWr.php
tak aby obliczy´c
R
a
0
x
2
dx, gdzie a jest ustalon ˛
a liczb ˛
a dodat-
ni ˛
a.
Zadanie 98 — Niech F (t) =
R
t
0
x
2
dx. Korzystaj ˛
ac z wyniku
poprzedniego zadania oblicz pochodn ˛
a F
0
(t) funkcji F .
Zadanie 99 — Korzystaj ˛
ac
z
interpretacji
geometrycznej
całki Riemana wyznacz pole obszaru
A = {(x, y) : 0 ≤ x ≤ 1 ∧ x
2
≤ y ≤
√
x} .
Wskazówka: Zrób rysunek obszaru A. Zauwa˙z, ˙ze
√
x jest
funkcj ˛
a odwrotn ˛
a do funkcji y = x
2
.
Zadania dodatkowe
* Zadanie — Poka˙z, ˙ze dla dowolnych ci ˛
agów f, g : N → R
nast˛epuj ˛
ace zdania s ˛
a równowa˙zne:
1.f = O(g)
2.lim sup
n→∞
f (n)
g(n)
< ∞
Zadanie — Poka˙z, ˙ze dla dowolnego ci ˛
agu f : N → R naste-
puj ˛
ace zdania s ˛
a równowa˙zne:
1.f = O(1)
2.f jest ci ˛
agiem ograniczonym
Zadanie — Niech f, g, h : N → R. Poka˙z, ˙ze f = O(f ) oraz,
˙ze z tego, ˙ze f = O(g) i g = O(h) wynika, ˙ze f = O(h).
Zadanie — Poka˙z, ˙ze funkcja funkcja Dirichleta zdefiniowana
w grupie zada´n C2 nie jest całkowalana na ˙zadnym przedziale
[a, b] takim, ˙ze a < b.
Zadanie — Poka˙z, ˙ze je´sli funkcja f : [a, b] → R jest mono-
toniczna to jest całkowalna.
* Zadanie — Niech σ b˛edzie podziałem odcinka [a, b], niech
b ∈ [a, b] oraz niech η = σ ∪ {b}. Niech f : [a, b] → R.
1. Poka˙z, ˙ze s(f ; σ) ≤ s(f ; η).
2. Poka˙z, ˙ze S(f ; η) ≤ S(f ; σ).
3. Wywnioskuj z tego, ˙ze dla dowolnych dwóch podzia-
łów σ
1
, σ
2
odcinka [a, b] mamy s(f ; σ
1
) ≤ S(f ; σ
2
).
Zadanie 100 — Poka˙z, ˙ze je´sli a < b < c oraz obie całki
R
b
a
f (x)dx,
R
d
c
f (x)dx istniej ˛
a, to funkcja f jest całkowalna na
przedziale [a, c] oraz
Z
c
a
f (x)dx =
Z
b
a
f (x)dx +
Z
c
b
f (x)dx.
* Zadanie — Poka˙z, ˙ze je´sli f : [a, b] → R, a = a
0
< a
1
<
a
2
< . . . < a
k−1
< a
k
= b oraz na ka˙zdym przedziale po-
staci (a
i
, a
i+1
) funkcja f jest ci ˛
agła i ograniczona, to f jest
całkowalna na [a, b].
C11
Całkowanie
Zadanie 101 — Oblicz całk˛e nieoznaczon ˛
a
R (1+2x+3x
2
)dx
i nast˛epnie cał˛e oznaczon ˛
a
R
1
0
(1 + 2x + 3x
2
)dx.
Zadanie 102 — Oblicz całk˛e
R
2π
0
sin(x)dx i nast˛epnie wy-
znacz pole obszaru D = {(x, y) : x ∈ [0, π] ∧ 0 ≤ sin(x)}
∪ {(x, y) : x ∈ [π, 2π] ∧ sin(x) ≤ y ≤ 0}.
Zadanie 103 — Wyznacz pole obszaru
D = {(x, y) : x ∈ [−1, 1] ∧ 0 ≤ y ≤ 1 −
p|x|} .
Zadanie 104 — Wyznacz stosuj ˛
ac metod˛e całkowania przez
cz˛e´sci nast˛epuj ˛
ace całki nieoznaczone:
1.
R x cos(x)dx,
R x
2
cos(x)dx,
R x
3
cos(x)dx
2.
R x sin(x)dx,
R x
2
sin(x)dx,
R x
3
sin(x)dx
3.
R xe
x
dx,
R x
2
e
x
dx,
R x
3
e
x
dx
4.
R x ln xdx, R x
2
ln xdx,
R x
3
ln xdx.
Zadanie 105 — Oblicz całk˛e
R (1 + 2x)
3
dx rozwijaj ˛
ac wyra-
˙zenie (1 + 2x)
3
= 1 + 3(2x) + 3(2x)
2
+ (2x)
3
i nast˛epnie
oblicz t˛e sam ˛
a całk˛e stosuj ˛
ac podstawienie u = 1 + 2x.
Zadanie 106 — Wyznacz stosuj ˛
ac metod˛e całkowania przez
podstawienie nast˛epuj ˛
ace całki nieoznaczone:
1.
R sin(3x + 1)dx
2.
R
x
x+1
dx
9
3.
R x
√
1 + x
2
dx
(podstaw t = 1 + x
2
)
4.
R
1
1+2x
2
dx
5.
R
1
√
1−3x
2
dx
6.
R
√
1 − x
2
dx
(podstaw u = sin(x))
7.
R xe
−x
2
dx
8.
R sin(ln x)dx
(podstaw u = ln x, zastosuj dwukrotnie
całkowanie przez cz˛e´sci)
9.
R tan xdx
Zadanie 107 — Załó˙zmy, ˙ze a 6= b. Znajd´z takie liczby A i
B, ˙ze
1
(x − a)(x − b)
=
A
x − 1
+
B
x − b
.
Zadanie 108 — Oblicz nast˛epuj ˛
ace całki nieoznaczone z na-
st˛epuj ˛
acych funkcji wymiernych:
1.
1
x+x
2
Wskazówka: Znajd´z liczby a i b takie, ˙ze
1
x+x
2
=
a
x
+
b
1+x
.
2.
2x+3
(x−2)(x+5)
3.
1
x
3
+x
4.
1
1+x
2
5.
1
(1+x
2
)
2
6.
1
(1+x
2
)
3
Uwaga: w wielu przypadkach polecenie Apart programu Ma-
thematica mo˙ze znale´z´c rozkład funkcji wymiernej na ułamki
proste.
Zadanie 109 — Wyznacz pole nast˛epuj ˛
acych obszarów:
1.A = {(x, y) ∈ R
2
: 0 ≤ x ≤ 1 ∧ x
2
≤ y ≤
√
x}
2.B = {(x, y) ∈ R
2
: 0 ≤ x ≤ π ∧ |y| ≤ sin x}
3.C = {(x, y) ∈ R
2
: |x| ≤ 1 ∧ |y| < e
−x
}
4.Obszar ograniczony parabol ˛
a o równaniu y = 2x
2
− 6x i
osi ˛
a OX
Zadanie 110 — Wyznacz pole mniejszego z obszarów ogra-
niczonego przez okr ˛
ag x
2
+ y
2
= 1 oraz wykresem funkcji
y = |x|.
Zadania dodatkowe
Zadanie — Niech n b˛edzie liczb ˛
a naturaln ˛
a. Wyznacz nast˛e-
puj ˛
ace całki nieoznaczone
(a)
R x
n
cos(x)dx (b)
R x
n
sin(x)dx (c)
R x
n
e
x
dx (d)
R x
n
ln xdx.
Zadanie — Niech a > 1. Poka˙z, ˙ze
lim
n→∞
1
a
+ 2
a
+ . . . + n
a
n
a+1
=
1
a + 1
.
Porównaj ten wzór z dokładnymi wzorami na 1
a
+2
a
+. . .+n
a
dla a = 1, 2, 3.
Zadanie — Załó˙zmy, ˙ze f jest funkcj ˛
a ró˙zniczkowalna oraz,
˙ze g jest funkcj ˛
a ci ˛
agł ˛
a. Niech
F (x) =
Z
f (x)
a
g(t)dt .
Wyznacz F
0
(x).
10