1
Ks. Grzegorz Polok
Kodeksy etyczne jako jedno z narzędzi regulacji zachowań podmiotów rynkowych
Pragnąc ukazać kodeksy etyczne jako jedno z narzędzi regulacji zachowań podmiotów
rynkowych trzeba najpierw przybliŜyć w zarysie czym one są, przedstawić ich strukturę, treść
i rodzaje. Podjęcie bowiem tych działań pozwoli wskazać jak kodeksy etyczne mogą
regulować zachowanie podmiotów rynkowych wewnątrz danej organizacji jak i wobec innych
podmiotów działalności gospodarczej.
1. Pojęcie kodeksów
W odniesieniu do kodeksów etycznych przedsiębiorstw moŜna mówić o pewnym
typie dokumentu zawierającego zasady, załoŜenia, reguły zachowania i postępowania firm
wobec otoczenia zewnętrznego oraz w stosunku do grup wewnętrznych
1
.
MoŜna wskazać Ŝe, kodeksy etyczne są spisanym zespołem standardów działania,
których przestrzegania firma wymaga od swojego kierownictwa i pracowników. Normy
znajdujące się w kodeksach obowiązują wszystkich pracowników firmy niezaleŜnie od
zajmowanego przez nich stanowiska w hierarchii słuŜbowej
2
.
Nie stanowią one dekalogu, którego wszystkie zasady są ponadczasowe i
nienaruszalne. Podstawowe wartości i ogólne zasady w nich zawarte powinny pozostać
niezmienne, zaś zasady bardziej szczegółowe muszą być aktualne i uaktualniane
3
.
Zasadniczo kodeksy zawierają zestaw zasad, reguł obowiązujących w danym
środowisku i zbiór ograniczeń (często związanych z sankcjami). Wskazane jest by zasady te
były zakorzenione w systemach wartości pracowników i w kulturze organizacyjnej
4
.
Kodeksy firm i stowarzyszeń zawodowych mają na celu pomaganie pracownikom lub
członkom w etycznym postępowaniu. Zawierają w związku z tym wskazania w jaki sposób
ogólne moralne zasady stosują się do tego, czym firma bądź stowarzyszenie się zajmuje
5
.
Etyczne kodeksy mają charakter
wyodrębnionych regulacji moralnych zachowań
pracowników danej firmy lub stanowią część tzw. misji firmy, obejmującej sformułowanie
celów strategicznych firmy, jej kulturę organizacyjną i standardy etyczne dotyczące zarówno
menedŜerów, jak i ogółu jej pracowników
6
.
Wiele kodeksów etycznych przybiera formę, która uwypukla najwaŜniejsze zasady
etyki ogólnej
7
, a równocześnie konkretyzuje je w aspekcie podmiotowym i przedmiotowym
8
.
Często kodeksy etyczne są elementem programów etycznych, które oprócz nich zawierają
między innymi zasady firmowe, strategię działania , standardy zachowań, czy stała ocenę
działań pod względem etycznym
9
1
Por. B. Kryk, Czy kodeks przedsiębiorstwa moŜe stanowić rozwiązanie problemów firmy, w: Etyka biznesu w
działaniu, pr. zb. pod red. W. Gasparski, J. Dietl, Warszawa 2001, ss. 341-342.
2
Por. W. Gasparski i A Lewicka-Strzałecka i B. Rok i G. Szulcewski, Rola i znaczenie programów i kodeksów
etycznych, w: Etyka biznesu w zastosowaniach praktycznych – inicjatywy, programy, kodeksy, pr. zb. pod red.
W. Gasparski i A Lewicka-Strzałecka i B. Rok i G. Szulcewski, Warszawa 2002. s.31.
3
Por. W. Gasparski, A. Lewicka-Strzałecka, B. Rok, G. Szulcewski, Rola i znaczenie programów i kodeksów
etycznych, www.wspiz.pl/cebi, s. 9.
4
Por., L. Zbiegień – Maciąg, Etyka w zarządzaniu, Warszawa 1996., s. 105.
5
Por. W. Gasparski, Programy etyczne firm i ich projektowanie, Warszawa 2001, s. 34.
6
Por. J. Walkowiak, Misja firmy a etyka biznesu, Warszawa 1998, s. 77.
7
Por. T. Pietrzkiewicz, Systemy wartości i kodeksy etyczne w gospodarce, Warszawa 1997, s. 81.
8
Por. . R. Banajski, Treści aksjologiczne kodeksów etycznych regulujących sferę Ŝycia gospodarczego, w: Etyka
biznesu w działaniu – doświadczenia i perspektywy, pr. zb. pod red. W. Gasparski, J. Dietl, Warszawa 2001, ss.
327 – 328.
9
Por. G. Szulczewski, Programy etyczne firm i ich wykorzystanie w działalności Public Relations, w: Public
relations w kształtowaniu pozycji konkurencyjnej organizacji, pr. zb. pod red. S. Ślusarczyk i J. Świda i D.
Tworzydło, t.1, Wrocław 2003, s. 622.
2
2. Budowa i treść kodeksów etycznych
Mówiąc o budowie kodeksów moŜna wskazać iŜ niektóre z nich posiadają część
wstępną zawierającą podstawowe zasady, jakimi organizacja (firma, korporacja lub ich
związek) kieruje się w swym postępowaniu. Składa się ona zazwyczaj z adresu podpisanego
przez prezesa organizacji oraz preambuły
10
.
Preambuły jakimi opatrzone się dane kodeksy stanowią „wyznanie wiary” zwane
czasem „filozofią” firmy. We wstępie kodeksów moŜe być ponadto zamieszczona misja,
wizja i cele organizacji oraz jej podstawowe wartości
11
.
Misja firmy (organizacji) jest najbardziej ogólnym celem jej funkcjonowania. Powinna
mieć charakter wizjonerski, czyli wybiegający daleko w przyszłość, moŜe zawierać deklarację
podstawowych wartości organizacji, w szczególności określać stosunek do interesariuszy
12
Poza wstępami czy przedmowami kodeksy dzielone są na rozdziały , podrozdziały itp.,
które poświęca się poszczególnym zagadnieniom bądź uporządkowane są według rodzajów
interesariuszy, czy teŜ zbudowane są według struktury mieszanej
13
.
Kodeksy w swojej zawartości treściowej mogą być ogólne bądź szczegółowe. Czasami
formułują ogólnie podstawowe dąŜenia przedsiębiorstwa, jego misję oraz relacje z
otoczeniem. W innych przypadkach zawierają bardzo szczegółowe instrukcje i standardy
zachowań dla pracowników
14
.
Najszersze kodeksy posiadają ogólne zasady jak i szczegółowe dyrektywy
postępowania. Objętość zaś kodeksów jest zróŜnicowana, poczynając od jednostronicowych
dokumentów, a kończąc na obszernych wielokartkowych zapisach.
15
.
Wspólną cechą prawie wszystkich kodeksów, jest deklaracja legalizmu, czyli
postępowania zgodnego z prawem we wszystkich okolicznościach. Elementem zbieŜnym
większości kodeksów jest zobowiązanie do wypełnienia przez firmę moralnych powinności
wobec wszystkich interesariuszy
16
.
Najczęściej wyróŜnianymi grupami interesariuszy w kodeksach są interesariusze
wewnętrzni(liderzy, menedŜerowie, personel, związki zawodowe) i zewnętrzni (właściciele,
akcjonariusze, inwestorzy, dostawcy, podwykonawcy, dziennikarze, korporacje zawodowe,
samorząd, wspólnota lokalna, sąsiedzi, banki, klienci)
17
.
Wszystkie firmy deklarujące w kodeksach społeczną odpowiedzialność wyraŜają
gotowość świadczenia usług najwyŜszej jakości i dostarczania doskonałych produktów swoim
klientom. Nadto w niektórych kodeksach akcentuje się zdecydowanie wykonywanie przez
firmę obowiązków wobec wszystkich akcjonariuszy
18
.
Wśród powinności wobec społeczeństwa deklarowanych w kodeksach moŜna mówić
najpierw o efektywnym i rentownym funkcjonowaniu firmy, słuŜącym zaspokajaniu
zapotrzebowania ludzi na towary i usługi oraz dostarczaniu miejsc pracy. Dalej o trosce o
środowisko naturalne oraz unikaniu działań zagraŜających Ŝyciu ludzi lub otoczeniu.
10
Por. W. Gasparski, Kodeksy etyczne – ich projektowanie, wprowadzenia i stosowanie, dz. cyt., s. 132.
11
Por. W. Gasparski, Programy etyczne firm i ich projektowanie, Annales 4(2001), ss. 173 –178..
12
Por. A. Lewicka – Strzałecka, Etyczne standardy firm i pracowników, Warszawa 1999, s. 73.
13
Por. W. Gasparski, Kodeksy etyczne: ich struktura i treść, www. cebi.win.pl, s 6.
14
Por. B. Klimczak, Etyka gospodarcza, dz. cyt., s. 72.
15
Por. W. Gasparski i A Lewicka-Strzałecka i B. Rok i G. Szulcewski, Rola i znaczenie programów i kodeksów
etycznych, dz. cyt. ss. 8 –10.
16
Por. A. Lewicka – Strzałecka, Etyczne standardy firm i pracowników, dz. cyt., s. 75.
17
Por. G. Szulczewski, Programy etyczne firm i ich wykorzystanie w działalności Public Relations, w: Public
relations w kształtowaniu pozycji konkurencyjnej organizacji, dz. cyt., s. 625; zob. takŜe W. Gasparski,,
Kodeksy etyczne: ich struktura i treść, dz .cyt., s. 7
18
Por. . R. Banajski, Treści aksjologiczne kodeksów etycznych regulujących sferę Ŝycia gospodarczego, dz. cyt.,
ss. 327 –332.
3
Podkreśla się takŜe, Ŝe działania firmy mają być zgodne z zasadami wolnej i uczciwej
konkurencji, co pozwala na funkcjonowanie gospodarki rynkowej, słuŜącej dobrobytowi
społecznemu
19
.
Oprócz wymienionych działań, kodeksy etyczne firm określają często dość szczegółowo
zakres odpowiedzialności, przede wszystkim menedŜerów oraz rady nadzorczej, wynikającej
z przyjętych przez firmę zobowiązań społecznych. Polegają one zazwyczaj na promocji
dobra, korzyści dobrobytu i praw ludzkich lub na zakazywaniu praktyk i działań uwaŜanych
za zagraŜające wymienionym wartościom
20
.
Zasadniczo kodeksy etyczne nie są formułowane w postaci imperatywnej ale w formie
informującej o kierunku działań
21
. Za najlepsze z nich uwaŜa się kodeksy będące połączeniem
kodeksu wartości, kodeksu postępowania oraz kodeksu norm jakich naleŜy przestrzegać
22
.
3 Rodzaje kodeksów
Kodeksy etyczne, są zbiorami norm postępowania odnoszącymi się do rozmaitych
zachowań róŜnych podmiotów w działalności gospodarczej uprawianej na róŜnych
poziomach. W związku z tym rozróŜnić moŜna kodeksy ogólne oraz kodeksy szczegółowe
23
.
Ogólne kodeksy adresowane są do wszystkich, lub znaczącej części podmiotów
zaangaŜowanych w działalność gospodarczą. Kodeksy szczegółowe, w zaleŜności od stopnia
ich szczegółowości, normują działalność jednej firmy, jednego stowarzyszenia zawodowego,
bądź grupy czy związku organizacji gospodarczych
24
.
Przedstawiając kodeksy ogólne moŜna powiedzieć, ze często są one spisem reguł,
jakimi powinni kierować się w swojej działalności ich adresaci i noszą wtedy nazwę zasad.
Przykładem takiego spisu zasad jest „Caux Rountable Priniciples for Business” Zbiór ten
zawiera zasady według których mają kierować się ludzie biznesu z róŜnych szerokości i
długości geograficznych. Innym ogólnym zbiorem norm jest „A Code of Ethics on
International Business for Christians, Muslims and Jews” . Odwołuje się on do nauk
płynących z przekonań trzech monoteistycznych religii (chrześcijaństwa, islamu i religii
Ŝydowskiej). Jest swoistą deklaracją, która powinna być włączona do róŜnych oświadczeń
określających cel działalności gospodarczej lub kodeksów postępowania . Deklaracja ta ma za
zadanie rozwinąć międzynarodową działalność gospodarczą z korzyścią dla ustanowienia
harmonijnych stosunków międzynarodowych. PowyŜsze prezentowane zbiory zasad i norm
postępowania zawdzięczają powstanie i status autorytetom osób, je tworzących
25
.
W Polsce przykładem kodeksu ogólnego jest przede wszystkim „Kodeks etyki w
działalności gospodarczej” opracowany przez Krajową Izbę Gospodarczą w roku 1994
26
.
Kodeks ten między innymi wyznacza ramy prowadzenia działalności gospodarczej jakimi są
prawo, zasady współŜycia społecznego, dobre obyczaje i etyka działalności gospodarczej
27
.
Wskazuje, Ŝe wolność działalności gospodarczej winna sprzyjać rozwojowi społecznemu,
słuŜyć dobru ogółu i jednostki, umacniać i doskonalić system gospodarczy
28
. Zawiera nadto
wiele szczegółowych wskazań w odniesieniu do działalności gospodarczej. Kodeks
19
Por. A. Lewicka – Strzałecka, Etyczne standardy firm i pracowników, dz. cyt., s. 77.
20
Por. B. Klimczak, Etyka gospodarcza, dz. cyt., s. 72.
21
Por. J. Tomczyk – Tołkacz, Etyka biznesu – wybrane problemy, Wrocław1994, s.38.
22
Por W. Gasparski i A Lewicka-Strzałecka i B. Rok i G. Szulcewski, Rola i znaczenie programów i kodeksów
etycznych, dz. cyt., s. 26.
23
Por. W. Gasparski, Kodeksy etyczne: ich struktura i treść, dz. cyt., s 1.
24
Por W. Gasparski, Kodeksy etyczne – ich projektowanie, wprowadzenia i stosowanie, dz. cyt. s. 133.
25
Por. W. Gasparski, Kodeksy etyczne: ich struktura i treść, dz. cyt., ss. 1 –2 i 11 –12.
26
Kodeks ten winien mieć w naszej rzeczywistości szczególne zastosowanie, dlatego zostaje dołączony do
niniejszych rozwaŜań Zob. aneks nr 1.
27
Zob. paragraf nr 1, aneks nr 1.
28
Zob. tamŜe, paragraf nr 3.
4
adresowany jest głównie do członków Izby. Zaleciła bowiem ona swoim członkom
stosowanie się do jego przepisów oraz skierowała apel do innych organizacji o
upowszechnianie i przestrzeganie kodeksu
29
.
Istnieją równieŜ kodeksy ogólne o zasięgu branŜowym takie jak np.: „Kodeks dobrej
praktyki bankowej”
30
czy „Kodeks etyczny maklera”
31
.
Przykładami kodeksów szczegółowych są m. in. np. Kodeks Citibanku (Citicorp,
Nationale-Nederlanden (Polska) czy Polskiego Stowarzyszenia Dealerów Volksvagen/Audi
32
.
MoŜna takŜe powiedzieć, iŜ na pograniczu kodeksów etycznych, ogólnych i
szczegółowych, sytuują się kodeksy zawodowe normujące działania ludzi wykonujących
zawody o szczególnym znaczeniu społecznym. Osób coraz silniej związanych z działalnością
biznesową. Do takich moŜemy zaliczyć między innymi: Dziennikarski kodeks obyczajowy
Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, Kodeks etyczny dziennikarza Polskiej Agencji
Prasowej czy Kodeks etyki aptekarza
33
.
Katalog wartości nadrzędnych w podanych
przykładach kodeksów pokrywa się na ogół z opiniami etyków analizujących aksjologiczne
aspekty etyki biznesu. Warto przy tym pamiętać, iŜ szczegółowe kodeksy są tylko
egzemplifikacją wskazywanych przez etyków globalnych ujęć wartości w ramach etyki
biznesu
34
.
4. Rola kodeksów etycznych w regulacji zachowań podmiotów rynkowych.
Przedstawienie czym jest kodeks etyczny, jaka jest jego struktura, treść i rodzaje
pozwała na ukazanie ich znaczenia w regulacji zachowań podmiotów rynkowych.
W odniesieniu do samego podmiotu rynkowego stosowanie kodeksów przyczynia się
do zintegrowania wewnętrznego pracowników
35
Pokazania wszystkim pracownikom
etycznego wymiaru funkcjonowania biznesu oraz jasnego uświadamiania celów firmy.
Kodeksy stanowią oparcie w nierzadkich sytuacjach konfliktowych tak wewnątrz firmy, jak i
na zewnątrz niej. Dają pracownikom wszystkich szczebli podstawy wraŜliwości etycznej w
samodzielnie podejmowanych decyzjach. Przy samodzielnej interpretacji zasad moralnych
rozwijają świadomość etyczną pracowników firmy. Pozwalają na traktowanie kultury firmy
jako waŜnej części dobrego zarządzania
36
Przestrzegany w danym podmiocie rynkowym kodeks etyczny przyczynia się do
zmniejszenia kosztów oraz do zwiększenia zysków. Dokonuje się to poniewaŜ: zmniejszają
się przypadki kłamstwa, korupcji, defraudacji i innych złych praktyk. Następuje ograniczenie
sytuacji w których, występuje konflikt interesów. Rodzi się zwiększone zaufanie klientów,
kontrahentów i partnerów, pogłębia się wiarygodność personelu oraz lojalność
pracowników
37
.
Poprawne
funkcjonowanie
kodeksu
etycznego
sprawia,
Ŝe
ustanawia
się
długoterminowe wytyczne dotyczące prawidłowego postępowania w danym podmiocie
rynkowym
38
.
29
Por. B. Nogalski, J. Śniadecki, Etyka zarządzania przedsiębiorstwem, Bydgoszcz 2001, ss. 212 – 221.
30
Por. S. KałuŜny, H. KałuŜna, Kodeks dobrej praktyki bankowej – Bankowiec & klient. Technologia, kultura,
etyka, Warszawa 1996, s. 9.
31
Por. T. Pietrzkiewicz, Systemy wartości i kodeksy etyczne w gospodarce, dz. cyt., ss. 80 – 81.
32
Por. Por. W. Gasparski, Kodeksy etyczne: ich struktura i treść, dz. cyt., s. 4.
33
Por. tamŜe, ss. 4 –5.
34
Por. R. Banajski, Treści aksjologiczne kodeksów etycznych regulujących sferę Ŝycia gospodarczego, dz. cyt.,
ss. 332 - 333.
35
Por. A. Barcik, Instrumenty etyki biznesu w przedsiębiorstwie, dz. cyt., s. 2.
36
Por. A. Szkop – Gwiazda, Kodeks etyczny narzędziem rozwoju firmy, www. kadry.info.pl, ss. 1-4.
37
Por. A. Lewicka – Strzałecka , Etyczne programy firm: teoria i praktyka, w: Etyka biznesu, gospodarki i
zarządzania, pr. zb. pod red. W. Gasparski i A. Lewicka – Strzałecka i D. Miller, Łódź 1999, s.163.
38
Por. J. Filek, Wprowadzenie do etyki biznesu, Kraków 2001, s, 59.
5
Przepisy zawarte w kodeksie etycznym firmy dotyczą pracowników róŜnych szczebli
oraz pracodawców lub właścicieli. Rodzi to szczególne znaczenie dla pracowników danego
podmiotu rynkowego, poniewaŜ tworzy podstawę, na którą w razie potrzeby (np. naraŜenia
bezpieczeństwa
pracowników,
zmuszania
ich
do
nieetycznego
postępowania,
dyskryminowania pracowników) mogą się powołać. Powoduje to tym samym, Ŝe kodeks
firmy staje się podporą zabezpieczającą pracowników przed nieetycznymi wymaganiami
kadry kierowniczej
39
.
W kodeksach etycznych, kładzie się takŜe nacisk na kulturę zachowania i umiejętność
dostosowania się pracowników do konkretnej sytuacji. Akcentuje się potrzebę etycznych
kompetencji pracowników w powiązaniu z odpowiedzialnością za pracę, wzmacniając
motywację ludzi do właściwego postępowania, co skutkuje wydajnością pracy i
ekonomicznymi wynikami działalności firmy. Ponadto kodeksy etyczne pomagają przy
rozwiązywaniu konfliktów interesów, czyli sporów, w których moŜna spełnić tylko jeden
interes
40
.
Kierowanie się nakazami kodeksów etycznych daje moŜliwość wszystkim pracownikom
dokonywać trafnych wyborów etycznych chronić przed destrukcyjnymi skutkami wyrzutów
sumienia i ocalić szacunek do samego siebie. Pozwala ponadto na spełnienie się celu
ludzkiego działania, które oprócz skuteczności, efektywności, godziwości prowadzi do
odczucia satysfakcji z dobrze wykonywania danej pracy.
41
Funkcja zewnętrzna kodeksów etycznych polega na podtrzymaniu dobrego imienia
firmy, stałego budowania jej pozytywnego publicznego wizerunku. WiąŜe się to z dobrą
reputacją, która stanowi jedno jej z aktywów. Pozytywnej reputacji bowiem nie moŜna kupić
ani sprzedać, moŜna ją jedynie zdobyć postępując etycznie. Jednocześnie moŜe być ona
silnym atutem, moŜe wzmocnić skuteczność reklamy produktów czy usług danej firmy
42
MoŜna takŜe powiedzieć, iŜ potrzeba wprowadzania i stałej realizacji kodeksów
etycznych wiąŜe się ściśle ze zmianą wymagań jakie firmy muszą spełniać. W fazie
transformacji głównym celem dla powstających organizacji było wypracowanie zysku.
Natomiast obecnie, gdy firmy stają się organizacjami dojrzałymi, mają postępować zgodnie z
minimami etycznymi i zarazem wymaga się od nich autentycznego zaangaŜowania się w
realizację wartości wybranych i uznanych przez interesariuszy wewnętrznych oraz
zewnętrznych. W firmie „zachowującej się" etycznie względem pracowników i innych
interesariuszy ujawnia się maksimum dobrej woli w sytuacjach kryzysowych wymagających
szczególnego zaangaŜowania, a ponadto klienci, dostawcy oraz społeczność lokalna darzą
takie przedsiębiorstwo zaufaniem
43
.
Kodeks przedsiębiorstwa, gdy określa obowiązki firmy wobec róŜnych grup
wewnętrznych i zewnętrznych, pomaga takŜe wskazać, jakim rodzajem odpowiedzialności i
w jakim zakresie powinna się zająć gospodarka. Wprawdzie gospodarka nie ma i nie powinna
rozwiązywać wszystkich problemów socjalnych, ale czasami dzięki odpowiednim
uregulowaniom prawnym moŜe w tym pomóc, przejmując pewne zobowiązania. Dotyczy to
między innymi sytuacji zapewnienia pracownikom godziwych wynagrodzeń czy
przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym. W takich przypadkach pojedyncze firmy
sobie nie poradzą, nawet przy wysokim poziomie zachowań etycznych. Wtedy właśnie
39
Por. B. Kryk, Czy kodeks przedsiębiorstwa moŜe stanowić rozwiązanie problemów firmy, dz. cyt., s. 343
40
Por. tamŜe, ss. 342 – 343.
41
Por. W. Gasparski i A Lewicka-Strzałecka i B. Rok i G. Szulcewski, Rola i znaczenie programów i kodeksów
etycznych, dz. cyt., s. 46.
42
Por. A. Szkop – Gwiazda, Kodeks etyczny narzędziem rozwoju firmy, dz. cyt., ss. 1-4.
43
Por W. Gasparski i A Lewicka-Strzałecka i B. Rok i G. Szulcewski, Rola i znaczenie programów i kodeksów
etycznych, dz. cyt., ss. 47 – 48.
6
kodeks firmy pełni funkcję porządkującą zakres obowiązków i odpowiedzialności
uczestników gry rynkowej
44
.
O kodeksach etycznych moŜna takŜe powiedzieć, iŜ są dąŜeniem do doskonalenia ładu
rynkowego. Mają charakter uniwersalny w wymiarze zasadniczym i szczegółowy w
wymiarze branŜy czy przedsiębiorstwa. Wszystkie one, chociaŜ zróŜnicowane, mają wpływ
na kształtowanie stosunków gospodarczych
45
.
Istotną rolą kodeksów etycznych dla gospodarki jest sam fakt ich tworzenia. Pozwala to
bowiem na uwolnienie gospodarki od obowiązku zajmowania się tym, co właśnie powinno
leŜeć w gestii przedsiębiorstwa. Co za tym idzie od „marnowania” czasu, wysiłku i pieniędzy,
które moŜna by przeznaczyć na coś innego. Poza tym przyjmuje się, Ŝe istnieje dodatnia
korelacja między nieetycznymi praktykami firm a liczbą restrykcyjnych przepisów rządowych
mających ukrócić takie praktyki. Dzieje się tak między innymi, bo kaŜdy przepis w pewien
sposób ogranicza samodzielność działania firm. Dlatego teŜ przedsiębiorstwa coraz częściej
doceniają wartość kodeksów etycznych i zasadność ich wprowadzania
46
.
Ponadto moŜna powiedzieć, Ŝe kodeksy etyczne firm wskazują obszary, w których
pogoń za zyskiem i nieuczciwe bogacenie się, jest niedozwolona. Dotyczy to zarówno np.
stosunku do klientów czy społeczności lokalnych. Co więcej akcentują one jednocześnie
konieczność przestrzegania zasad uczciwej konkurencji w stosunku do bezpośrednich rywali
rynkowych oraz szeroko rozumianego otoczenia firmy. Z tego teŜ powodu kodeksy
odgrywają znaczącą rolę w realizowaniu róŜnorodnych kontraktów gospodarczych i
handlowych nie tylko w danym kraju, ale i zagranicą
47
.
Istotnym wydaje się dopowiedzenie, Ŝe kodeksy etyczne winny być częścią składową
programów etycznych realizowanych przez podmioty rynkowe. Nadto realizacja programów
etycznych nie powinna mieć charakteru jednorazowej akcji, lecz stałego elementu
funkcjonowania firmy
48
.
Wydaje się za tym uprawnionym stwierdzenie, Ŝe kodeksy etyczne mają pozytywne
znaczenie w odniesieniu do regulacji zachowań podmiotów rynkowych. Mogą pomagać by te
zachowania kształtowały się według czytelnych etycznych reguł. Pozwala to wewnątrz
danego podmiotu rynkowego na większą efektywność i ekonomiczność oraz etyczność, a na
zewnątrz przyczyni się do utrwalania „zdrowej” gospodarki wolnorynkowej. Kodeksy stają
się poprzez to wraz z programami etycznymi, czy standardami odpowiedzialności społecznej
np. SA 8000 bądź AA 1000, narzędziami regulującymi zachowania etyczne podmiotów
rynkowych. Co jawi się jako szczególnie waŜne w kontekście polskiej rzeczywistości
gospodarczej.
44
Por. B. Kryk, Czy kodeks przedsiębiorstwa moŜe stanowić rozwiązanie problemów firmy, dz. cyt., s. 344.
45
Por. A. Barcik, Instrumenty etyki biznesu w przedsiębiorstwie, dp. sercanie.org.pl, ss. 1- 2.
46
Por. B. Kryk, Czy kodeks przedsiębiorstwa moŜe stanowić rozwiązanie problemów firmy, dz. cyt., s. 344.
47
Por. tamŜe; zob. takŜe: Cz. Porębski, Czy etyka się opłaca, Kraków 1997, ss 26 –41.
48
Por. A. Lewicka – Strzałecka, Etyczne standardy firm i pracowników, dz. cyt., s. 82.