1 

ZAJĘCIA 5 – DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO I WOLONTARIAT 

 

Informacje ogólne 
Działalnością  pożytku  publicznego  jest  działalność  społecznie  użyteczna,  prowadzona  przez  organizacje 
pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie (art. 3 Ustawy). 
Podstawa prawna: Ustawa z 24.04.2003 o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (dalej „Ustawa”) 

Analizując cytowaną wyżej definicję działalności pożytku publicznego można wskazać cztery elementy: 
1.  działalność społecznie użyteczna (podobnie jak art. 1 ustawy o fundacjach: Fundacja może być ustanowiona 

dla  realizacji  zgodnych  z  podstawowymi  interesami  Rzeczypospolitej  P.  celów  społecznie  lub  gospodarczo 
użytecznych,  w  szczególności...)  –  to  taka  działalność,  której  nie  można  uznać  za  wyłącznie  gospodarczo 
użyteczną.  To  taka  działalność,  która  jest  przydatna  z  punktu  widzenia  interesu  ogólniejszego  niż  tylko 
partykularny (własny) interes założycieli danej organizacji lub członków jej organów, lub jej członków 

2.  organizacja pozarządowa (zdefiniowane w art. 3 ust. 2 Ustawy) – to w rozumieniu Ustawy osoby prawne 

lub jednostki organizacyjne (a zatem wykluczone są osoby fizyczne lub spółki cywilne), niedziałające w celu 
osiągnięcia  zysku.  Organizacją  pozarządową  nie  jest,  co  do  zasady,  przedsiębiorca  –  czyli  podmiot 
wykonujący  we  własnym  imieniu  działalność  gospodarczą.  Przepisów  Ustawy  nie  stosuje  się  m.in.  (pełna 
lista  w  art.  3  ust.  4  Ustawy)  do  partii  politycznych,  związków  zawodowych,  samorządów  zawodowych, 
fundacji utworzonych przez partie polityczne. 

3.  zadania  publiczne  –  termin  wielokrotnie  wskazywany  w  Konstytucji  RP  (m.in.  w  art.  15  ust.  2,  16 ust.  2, 

163,  166)  –  to  zadania,  które  zgodnie  z  zasadą  pomocniczości  oraz  zasadą  legalizmu  (art.  7  Konstytucji), 
zostały ustawowo określone jako zadania władz publicznych  

4.  sfera  zadań  publicznych  –  jest  zdefiniowana  w  art.  4  Ustawy,  obejmuje  m.in.  zadania  z  zakresu  pomocy 

społecznej, działalności charytatywnej, ochrony zdrowia, nauki, turystyki, obronności i wiele innych. 

 
Relacje między organami administracji publicznej a organizacjami pozarządowymi 
Zgodnie z art. 5 Ustawy,  organy administracji publicznej prowadzą działalność w sferze zadań publicznych we 
współpracy  z  organizacjami  pozarządowymi  oraz  podmiotami  wymienionymi  w  art.  3  ust.  3,  prowadzącymi, 
odpowiednio  do  terytorialnego  zakresu  działania  organów  administracji  publicznej,  działalność  pożytku 
publicznego  w  zakresie  odpowiadającym  zadaniom  tych  organów.  Innymi  słowy  –  przy  wykonywaniu  zadań 
publicznych, organy administracji publicznej  mają obowiązek współpracować przy wykonywaniu tych zadań z 
organizacjami pozarządowymi. 

Przez  organ  administracji  publicznej  należy  rozumieć  organ  władzy  publicznej  w  zakresie,  w  jakim  został 
powołany do wykonywania zadań administracji publicznej, a więc w szczególności: ministra, kierownika urzędu 
centralnego, wojewodę, organ gminy, powiatu i województwa. 
Współpraca może odbywać się m.in. w następujących formach (Ustawa wymienia przykładową, a nie wyczerpującą listę): 

1)  zlecania organizacjom pozarządowym realizacji zadań publicznych na zasadach określonych w ustawie; 

2)  wzajemnego informowania się o planowanych kierunkach działalności; 

3)  konsultowania  z  organizacjami  pozarządowymi  projektów  aktów  normatywnych  w  dziedzinach  dot. 

działalności statutowej tych organizacji; 

4)  konsultowania  projektów  aktów  normatywnych  dotyczących  sfery  zadań  publicznych  z  radami 

działalności  pożytku  publicznego,  w  przypadku  ich  utworzenia  przez  właściwe  jednostki  samorządu 
terytorialnego; 

5)  tworzenia  wspólnych  zespołów  o  charakterze  doradczym  i  inicjatywnym,  złożonych  z  przedstawicieli 

organizacji pozarzadowymi oraz przedstawicieli właściwych organów administracji publicznej; 

Ustawa wskazuje (art. 5 ust. 3), że współpraca ma odbywać się na zasadach: pomocniczości, suwerenności stron, 
partnerstwa, efektywności, uczciwej konkurencji i jawności. 
Co  ciekawe,  zgodnie  z  art.  5a,  organ  stanowiący  (czyli  rada  gminy,  rada  powiatu,  sejmik  województwa)  jednostki 
samorządu teryt. uchwala (czyli ma obowiązek uchwalić), po konsultacjach z organizacjami pozarządowymi, roczny 
program współpracy z organizacjami pozarządowymi. Roczny program współpracy jest uchwalany do dnia 30 listopada 
roku poprzedzającego okres obowiązywania programu. Jest oczywiste, że w ramach programu mają być m.in. wskazane 
środki przeznaczone na realizację programu. Program może być przyjęty na okres od roku do nawet 5 lat. 
Zgodnie z art. 11 Ustawy, organy administracji publicznej w realizacji zadań publicznych (1) wspierają realizację 
tych  zadań  przez  organizacje  pozarządowe,  prowadzące  działalność  statutową  w  danej  dziedzinie,  a  także  (2) 
powierzają  w  sferze  zadań  publicznych  realizację  zadań publicznych  organizacjom  pozarządowym,  prowadzącym 
działalność statutową w danej dziedzinie.  

 

2 

Wspieranie  i  powierzanie  ma  odbywać  się,  zgodnie  z  art.  11  ust.  2  Ustawy,  co  do  zasady  po  przeprowadzeniu 
otwartego konkursu ofert.  
Umowa,  która  zostaje  zawarta  między  organem  administracji  publicznej  i  organizacją  pozarządową,  może  być 
zawarta na czas realizacji zadania lub na czas określony, nie dłuższy niż 5 lat. 
Pojęcie działalności pożytku publicznego 
Zgodnie z art. 6 Ustawy, działalność pożytku publicznego nie jest co do zasady (wyjątek w art. 9 ust. 1 Ustawy), 
działalnością  gospodarczą  w  rozumieniu  przepisów  o  swobodzie  działalności  gospodarczej,  i  może  być 
prowadzona jako działalność (1) nieodpłatna lub jako działalność (2) odpłatna. 

[nieodpłatna]      Zgodnie  z  art.  7,  działalnością  nieodpłatną  pożytku  publicznego  jest  działalność  prowadzona 
przez organizacje poż. publ. w sferze zadań publicznych, za które nie pobierają one wynagrodzenia. 

[odpłatna] 

Zgodnie z art. 8 Ustawy, działalnością odpłatną pożytku publicznego jest działalność prowadzona 

przez organizacje  poż. publ. w sferze zadań publicznych,  za które pobierają one wynagrodzenie,  albo sprzedaż 
towarów  lub  usług  wytworzonych  lub  świadczonych  przez  osoby  bezpośrednio  korzystające  z  działalności 
pożytku  publicznego,  w  szczególności  w  zakresie  rehabilitacji  oraz  przystosowania  do  pracy  zawodowej  osób 
niepełnosprawnych  oraz  reintegracji  zawodowej  i  społecznej  osób  zagrożonych  wykluczeniem  społecznym,  a 
także  sprzedaż  przedmiotów  darowizny.  Ustawa  wskazuje,  że  przychód  z  działalności  odpłatnej  pożytku 
publicznego służy wyłącznie prowadzeniu działalności pożytku publicznego. 
Organizacja pożytku publicznego 
Organizacje  pozarządowe  lub  inne  podmioty  prowadzące  działalność  pożytku  publicznego  uzyskują  status 
organizacji  pożytku  publicznego  z  chwilą  wpisania  do  Krajowego  Rejestru  Sądowego,  po  spełnieniu  łącznie 
wymagań określonych w art. 20 i 21 Ustawy. Te najważniejsze wymagania to: 
1.  prowadzi  działalność  pożytku  publicznego  na  rzecz  ogółu  społeczności,  lub  określonej  grupy  podmiotów, 

pod  warunkiem  że  grupa  ta  jest  wyodrębniona  ze  względu  na  szczególnie  trudną  sytuację  życiową  lub 
materialną w stosunku do społeczeństwa; 

2.  może  prowadzić  działalność  gospodarczą  wyłącznie  jako  dodatkową  w  stosunku  do  działalności  pożytku 

publicznego; 

3.  nadwyżkę przychodów nad kosztami przeznacza na działalność, o której mowa w pkt 1; 

4.  ma  statutowy  kolegialny  organ  kontroli  lub  nadzoru,  odrębny  od  organu  zarządzającego  i  niepodlegający  mu  w 

zakresie wykonywania kontroli wewnętrznej lub nadzoru (organ ten musi spełniać wymagania wskazane w Ustawie), 

5.  członkowie  organu  zarządzającego  nie  byli  skazani  prawomocnym  wyrokiem  za  przestępstwo  umyślne 

ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe; 

Organizacja pozarządowa może uzyskać status organizacji pożytku publicznego (tzw. OPP) pod warunkiem, że 
prowadzi działalność nieprzerwanie co najmniej dwa lata. 
Organizacja  pozarządowa  uzyskuje  status  organizacji  pożytku  publicznego  z  chwilą  wpisania  do  Krajowego 
Rejestru Sądowego informacji o spełnieniu wymagań, o których mowa w art. 20 Ustawy. 

Zgodnie  z  art.  23  Ustawy,  organizacja  pożytku  publicznego  sporządza  roczne  sprawozdanie  merytoryczne  ze 
swojej działalności. 

Przywileje organizacji pożytku publicznego: 

Zgodnie  z  art.  24  Ustawy,  organizacji  pożytku  publicznego  przysługuje  zwolnienie  (w  odniesieniu  do 
prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego) od: 

 

podatku dochodowego od osób prawnych, 

 

podatku od nieruchomości, 

 

podatku od czynności cywilnoprawnych, 

 

opłaty skarbowej, 

 

opłat sądowych 

Organizacja  pożytku  publicznego  może,  na  zasadach  określonych  w  odrębnych  przepisach,  nabywać  na 
szczególnych warunkach prawo użytkowania nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa lub jednostki 
samorządu terytorialnego. 
Co bardzo istotne, zgodnie z art. 27 Ustawy, podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych może przekazać 
1  %  podatku  na  rzecz  wybranej  przez  siebie  organizacji  pożytku  publicznego.  Otrzymane  przez  organizację 
pożytku publicznego środki finansowe pochodzące z 1 % podatku dochodowego od osób fizycznych mogą być 
wykorzystane wyłącznie na prowadzenie działalności pożytku publicznego.