Tech_hodowca_koni_321[01].Z3.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Bezpieczeństwo i higiena pracy w kontakcie z końmi. Cechy

wpływające na uŜytkowość koni

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Rasy koni

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Rozpłód koni. Organizacja stanówki i wyźrebień. Pielęgnacja i wychów

źrebiąt

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. śywienie koni. Kalkulacja kosztów Ŝywienia

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Pielęgnacja i zabiegi zoohigieniczne u koni. Korekcja i podkuwanie

kopyt koni

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Profilaktyka w chowie koni. Najczęściej występujące choroby koni

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

4.7. Pomieszczenia dla koni

4.7.1. Materiał nauczania

4.7.2. Pytania sprawdzające

4.7.3. Ćwiczenia

4.7.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy i zdobywaniu umiejętności

z zakresu prowadzenia chowu i hodowli koni.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne, które są wykazem umiejętności, jakie naleŜy opanować wcześniej,
by móc korzystać z tego poradnika,

–

cele kształcenia, czyli umiejętności, jakie zdobędziesz pracując z poradnikiem,

–

materiał nauczania, który zawiera wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania
treści jednostki modułowej. Podzielono go na siedem rozdziałów, ściśle ze sobą
powiązanych i realizowanych w określonej kolejności,

–

zestawy pytań, które pomogą Ci sprawdzić, czy posiadłeś podstawową wiedzę konieczną
do prowadzenia chowu i hodowli koni,

–

wiczenia, które mają na celu ukształtowanie umiejętności praktycznych,

–

sprawdzian postępów, czyli przykładowy zestaw pytań, dzięki któremu sprawdzisz czy
nabyłeś niezbędną wiedzę i umiejętności po zrealizowaniu jednostki modułowej,

–

wykaz literatury, z jakiej moŜesz korzystać podczas nauki.
Ć

wiczenia, zamieszczone w rozdziale: śywienie koni. Kalkulacja kosztów Ŝywienia,

moŜesz  wykonać  korzystając  z  arkusza  kalkulacyjnego  i  umiejętności  ukształtowanych  na
zajęciach  z  technologii  informacyjnej.  Trudności  ze  zrozumieniem  tematu  lub  ćwiczenia
powinieneś  rozwiązać,  prosząc  nauczyciela  o  wyjaśnienie  i  ewentualne  sprawdzenie,  czy
dobrze wykonujesz daną czynność.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni w stadninie, gdzie będziesz realizować wiele ćwiczeń

musisz przestrzegać regulaminów, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji
przeciwpoŜarowych, wynikających z tych regulaminów. W trakcie ćwiczeń z uŜyciem koni
naleŜy zachować szczególną ostroŜność.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

321[01].Z3.02

Kształtowanie umiejętności jeździeckich.

Trening koni

321[01].Z3.01

Prowadzenie chowu i hodowli koni

321[01].Z3.03

UŜytkowanie koni

321[01].Z3.04

Organizowanie pracy ośrodka jeździeckiego

oraz imprez hipicznych

321[01].Z3

Organizacja gospodarstwa

hodującego i uŜytkującego konie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

stosować wiedzę z zakresu anatomii i fizjologii zwierząt oraz zoohigieny,

−

określać czynniki wpływające na wzrost, rozwój i produkcję zwierząt gospodarskich,

−

rozpoznawać grupy i gatunki roślin uprawnych,

−

rozpoznawać nasiona roślin uprawnych,

−

rozpoznawać roślinność występującą na trwałych uŜytkach zielonych,

−

planować, organizować i wykonywać prace związane z produkcją pasz na uŜytkach
zielonych,

−

planować i organizować produkcję wybranych roślin pastewnych w gospodarstwie,

−

zbierać, konserwować i przechowywać pasze,

−

stosować higienę Ŝywienia, pojenia i transportu zwierząt gospodarskich,

−

stosować kryteria rolnictwa ekologicznego dotyczące chowu zwierząt gospodarskich,

−

planować i organizować produkcję zwierząt metodami ekologicznymi,

−

rozpoznawać i przeciwdziałać zagroŜeniom ekologicznym związanym z produkcją
zwierzęcą,

−

określać kryteria oceny dobrostanu zwierząt gospodarskich,

−

stosować przepisy sanitarno-weterynaryjne i przepisy dotyczące dobrostanu zwierząt,

−

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej i ochrony
ś

rodowiska,

−

udzielać pierwszej pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach,

−

przewidywać zagroŜenia związane z pracą ze zwierzętami,

−

korzystać z komputera i jego oprogramowania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

dobrać kierunki chowu koni do warunków przyrodniczo-ekonomicznych gospodarstwa,

−

zapewnić koniom dobrostan,

−

zastosować zasady bezpiecznego obchodzenia się z końmi,

−

przewidzieć skutki niewłaściwych zachowań podczas pracy ze zwierzętami,

−

nazwać poszczególne części ciała konia zgodnie z terminologią zootechniczną,

−

określić cechy pokroju konia i jego wady w zaleŜności od typu uŜytkowego i płci,

−

rozpoznać umaszczenie, odmiany oraz rodzaje chodu u koni,

−

scharakteryzować rasy koni,

−

zaplanować i przeprowadzić rozpłód koni,

−

rozpoznać pasze stosowane w Ŝywieniu koni i ocenić ich jakość,

−

zastosować zasady racjonalnego Ŝywienia koni, zapobiec zaburzeniom układu pokarmowego,

−

zaplanować i zorganizować Ŝywienie stada koni oraz skalkulować jego koszty,

−

zastosować zasady pielęgnowania koni,

−

zastosować zasady zapobiegania chorobom u koni,

−

rozpoznać objawy chorób koni,

−

zaplanować wyposaŜenie pomieszczeń dla koni,

−

ocenić warunki zoohigieniczne w budynkach dla koni,

−

zorganizować pracę w stajni,

−

zaprezentować konie hodowlane i przygotować je do sprzedaŜy,

−

określić warunki transportu koni,

−

zastosować wybrane metody pracy hodowlanej w stadzie koni,

−

sporządzić dokumentację hodowlaną,

−

zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące chowu i hodowli koni oraz
ochrony przeciwpoŜarowej w stajni.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Bezpieczeństwo i higiena pracy w kontakcie z końmi. Cechy

wpływające na uŜytkowość koni

4.1.1. Materiał nauczania

Bezpieczeństwo i higiena pracy w kontakcie z końmi

Koń jest zwierzęciem stadnym, Ŝyjącym w określonej hierarchii, w naturze poruszał się

po stepach − duŜych, trawiastych przestrzeniach, bronił przed napastnikami uciekając, kopiąc
i gryząc. Człowiek, który hoduje konie, powinien występować w pozycji dominującej, dzięki
stanowczemu  i  konsekwentnemu  postępowaniu.  Jeździec,  funkcjonujący,  jak  przewodnik
w stadzie,  zdobędzie  zaufanie  swojego  wierzchowca.  Warunkiem  do  zajęcia  takiej  pozycji
jest  znajomość  natury  konia,  wynikającej  z  jego  stadnego  i  stepowego  trybu  Ŝycia  oraz
funkcjonowania  zmysłów  koni  i  jego  reakcji  na  to,  co  się  wokół  dzieje.  Konie  wymagają
duŜej  ilości  ruchu,  i  kontaktu  z  innymi  końmi,  dzięki  czemu  zachowują  odpowiednią
kondycję  fizyczną  i  psychiczną.  NaleŜy  im  zapewnić  codzienny  ruch  na  wybiegu  a  koniom
sportowym  równieŜ  pod  siodłem.  Brak ruchu powoduje choroby, a takŜe szkodliwe dla nich
nałogi takie jak: tkanie, łykanie, heblowanie oraz narowy niebezpieczne dla ludzi jak i innych
koni. Sposób, w jaki koń odbiera bodźce, wpływa na zachowanie przy jego obsłudze.

Zmysły koni i ich funkcjonowanie
Zmysł słuchu

Jest u koni dobrze rozwinięty, koń słyszy dźwięki o wyŜszej i niŜszej częstotliwości niŜ

człowiek,  dzięki  duŜej  ruchliwości  uszu  odbiera  je,  bez  poruszania  głową.  Hałaśliwe
zachowanie  ludzi  jest  dla  koni  przykre,  podniesiony  głos  jest  odbierany  jako  kara.  Konie
łatwo  zapamiętują  i  rozpoznają  intonację  głosu.  W  czasie  pracy  z  końmi  naleŜy  zachować
ciszę,  trzeba  przemawiać  do  nich  spokojnie  i  łagodnie,  na  co  bardzo  dobrze  reagują.
PołoŜenie  i  reakcja  uszu  konia  są  odzwierciedleniem  jego  stanu  emocjonalnego.  Koń
zainteresowany  otoczeniem  Ŝywo  porusza  uszami,  zdenerwowany  lub zaniepokojony strzyŜe
nimi,  połoŜone  uszy  oznaczają  złość  albo  wyczerpanie.  Uszy  nieruchome  świadczą
o głuchocie.

Zmysł węchu

Węch jest elementem nawiązywania kontaktów między końmi. Gruczoł zapachowy,

wydzielający  charakterystyczny  dla  kaŜdego  konia  zapach,  pozwala  im  rozpoznawać  się.
Często  się  zdarza,  Ŝe  koń  nie  akceptuje  określonego  zapachu,  np.  nie  moŜna  go  napoić
z cudzego  wiadra,  zrzuca  obcą  derkę,  nie  chce  pokryć  jakiejś  klaczy.  Człowiek  powinien
pozwolić  obwąchiwać  się  koniom,  szczególnie  w  pierwszych  kontaktach.  Konie  nie  znoszą
niektórych zapachów, np. alkoholu, zapachu świń, pszczół a takŜe niektórych perfum.

Zmysł wzroku

Rozmieszczone po bokach głowy oczy konia obejmują zasięg widzenia 300

, ale koń nie

widzi  tuŜ  za  sobą, tuŜ przed sobą i między oczami oraz nad sobą. Natomiast, po wykonaniu
nieznacznego  ruchu  głową,  widzi  cały  horyzont.  Ostrość  widzenia  ruchu  u  konia  jest  lepsza
niŜ u człowieka, lepiej teŜ widzi w nocy, ale akomodacja oka jest słabsza, w związku z tym
przy  przechodzeniu  z  obszaru  światła  do  obszaru  cienia  lub  na  odwrót,  naleŜy  poczekać,  aŜ
koń się przyzwyczai. Konie dobrze widzą kolory Ŝółty i zielony, słabiej czerwony i niebieski.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ywe, bystre, duŜe oczy świadczą o Ŝywym temperamencie konia, chętnie uczącego się

i współpracującego z człowiekiem.

Zmysł smaku

Jest słabszym zmysłem u konia domowego w porównaniu z jego dzikim przodkiem.

Zdarzają się przypadki zatruć u koni po spoŜyciu trujących roślin lub substancji chemicznych.

Zmysł dotyku

Konie mają bogato unerwioną skórę, kontaktują się z innymi końmi przez dotykanie

i pocieranie.  Posiadają  szczególnie  wraŜliwe  miejsca,  które  w  trakcie  czyszczenia  naleŜy
dotykać  z  wyczuciem,  często  w  tych  miejscach  konie  mają  „łaskotki”.  Są  to:  słabizny,
pachwiny, podbrzusze. Nie naleŜy dotykać koni końcami palców, ale całą dłonią przesuwając
ją zdecydowanie lub niezbyt mocno poklepując, np. po szyi. Reakcja konia na łaskotanie lub
nieprzyjemne  dla  niego  klepanie  moŜe  być  gwałtowna.  Na  pysku  konia  znajdują  się  włosy
czuciowe  –  wibryssy,  z  ich  pomocą  koń  rozpoznaje  pasze,  dlatego  konie  nie  połykają
niepoŜądanych przedmiotów.

Zmysł termostabilności

Koń dobrze się czuje w optymalnej dla niego temperaturze w przedziale 5–20

C, ale

równieŜ  doskonale  znosi  temperaturę  ujemną  i  upały.  Konie  poszukują  dla  siebie
odpowiedniej  kryjówki  w  zacisznych,  osłoniętych  od  wiatru  i  mrozu  miejscach,  a  latem
chroniących  od  słońca  i  deszczu.  Zimą  pokrywają  się  grubym  futrem,  które  wiosną  linieje.
Dzięki  temu  nie  ma  potrzeby  ogrzewania  stajni,  ale  naleŜy  zapewnić  koniom  ruch
i odpowiednią  ilość  wartościowej  karmy.  Latem,  w  trakcie  wysokich  temperatur,  konie
chłodzą  się  wydzielając  duŜą  ilość  potu  na  całej  powierzchni  skóry.  Hodowca  powinien  im
zapewnić  odpowiednią  ilość  wody,  a  na  padokach  osłonę  przed  słońcem  i  deszczem  pod
drzewami lub wiatą.

Zmysł równowagi

Konie mają naturalną zdolność do zachowania równowagi bez obciąŜenia. Jeździec na

grzbiecie zaburza tę równowagę, obciąŜa kręgosłup, często zmienia środek cięŜkości konia,
dlatego konie wywracają się, co bez obciąŜenia się nie zdarza.

Zasady postepowania z końmi

W stajni naleŜy:

−

pozwolić koniowi obwąchać siebie, a szczególnie ręce, gdy podchodzi się do niego,

−

przed  wejściem  do  boksu,  czy  na  stanowisko  powinno  się  ostrzec  konia  głosem
i poczekać  na  jego  reakcję  (odwrócenie  głowy  i  zrobienie  miejsca),  dopiero  wtedy
podejść do konia z lewej strony koło łopatki,

−

przechodzić w bezpiecznej odległości, około 2 m, za zadem konia lub tuŜ za nim,

−

podchodzić do konia w sposób zdecydowany, spokojnie do niego przemawiając,
poklepując całą dłonią po łopatce.
W stajni nie wolno:

−

piszczeć, krzyczeć, mówić podniesionym głosem,

−

wykonywać gwałtownych ruchów, uskakiwać, bez ostrzeŜenia dotykać zadu konia,

−

przechodzić pod szyją konia, który jest uwiązany w boksie lub na stanowisku,

−

kucać lub klękać przy koniu podczas wykonywania zabiegów.
Pamiętaj, nigdy nie stosuj przemocy w pracy z koniem, poniewaŜ jest silniejszy,

a przestraszony lub zdenerwowany moŜe być niebezpieczny. Obserwuj bacznie jego

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zachowanie, od Twojego podejścia, zrozumienia i postępowania zaleŜy jak się ułoŜą Twoje
stosunki z koniem i ile moŜesz osiągnąć współdziałając z nim.

Ze względów bezpieczeństwa naleŜy przestrzegać w stajni porządku, a zgodnie

z przepisami  przeciwpoŜarowymi  nie  wolno  wnosić  do  niej  ognia.  Niedopuszczalne  jest
spoŜywanie  posiłków  i  palenie  tytoniu  podczas  obsługi  zwierząt.  Posiłki  powinny  być
spoŜywane  w  wydzielonym  pomieszczeniu,  po  uprzednim  umyciu  rąk  i  twarzy,  a  na  zapleczu
powinna znajdować się apteczka pierwszej pomocy. Stajnia powinna być wyposaŜona w sprzęt
poŜarniczy i ratowniczy oraz środki gaśnicze, do których nie wolno zastawiać dostępu.

Cechy wpływające na uŜytkowość koni

Do cech wpływających na uŜytkowość koni naleŜą: konstytucja, kondycja, temperament,

charakter, zdrowie, pokrój, chody. W poradniku opisabi przede wszystkim pokrój konia. Opis
zdrowia  zamieszczono,  w  rozdziale  4.6.1,  a  chodów  w poradnikach  do  jednostki modułowej
321[01].Z3.03  „UŜytkowanie  koni”  i  321[01].Z3.02  „Kształtowanie  umiejętności  jeźdźca.
Trening koni”.

Konstytucja, to zespół odziedziczonych i nabytych cech, wynikający ze sposobu

przebiegu procesów przemiany materii, czynności układów hormonalnego i nerwowego,
wpływający na sposób reagowania zwierzęcia na czynniki środowiska, a co za tym idzie jego
uŜytkowość. Konstytucja moŜe być: sucha, limfatyczna, mocna, słaba, ordynarna.

Kondycja – nabyty zespół cech zewnętrznych wynikający z przeznaczenia uŜytkowego

zwierząt. Rodzaje kondycji: hodowlana, wystawowa, opasowa, głodowa, wyścigowa,
treningowa (sportowa).

Temperament – usposobienie wyraŜające się siłą, szybkością i trwałością reakcji na

bodźce środowiskowe. Z temperamentem powiązany jest charakter konia, jego chęć do pracy,
współdziałania z człowiekiem, pojętność. Typy temperamentu: Ŝywy najczęściej u koni
gorącokrwistych, flegmatyczny u zimnokrwistych oraz rzadziej spotykane: choleryczny –
gwałtowny i melancholiczny – wraŜliwy, bojaźliwy.

Pokrój konia – eksterier

Pokrój konia ma silny związek z jego uŜytkowaniem. Do oceny pokroju, konieczna jest

znajomość nazw poszczególnych partii ciała konia.

Rys. 1. Topografia ciała konia. (* puzdro u ogierów i wałachów, wymię u klaczy, ** szczotka pęcinowa u koni

zimnokrwistych) [22]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Budowa konia jest zróŜnicowana w zaleŜności od typu uŜytkowego, rasy i płci. Ciało

konia  wierzchowego  wpisane  jest  w  figurę  zbliŜoną  do  kwadratu,  klatka  piersiowa  ma
przekrój  jajowaty,  głowa  jest  lekka,  o  profilu  prostym  lub  szczupaczym,  kłąb  wyrazisty
i długi,  tkanka  sucha,  na  nogach,  widoczny  jest  zarys  ścięgien  i  stawów,  skóra  cienka,
owłosienie  niezbyt  obfite  (brak  szczotek  pęcinowych).  Konie  pociągowe  wpisane  są
w prostokąt,  przekrój  klatki  piersiowej  jest  beczkowaty,  głowa  duŜa  i  cięŜka  o  profilu
prostym  lub  garbonosa,  kłąb  krótki,  ich  tkanka  jest  limfatyczna,  kości  i  skóra  –  grube,
owłosienie obfite, nogi ze szczotkami pęcinowymi.

Rys. 2. Przekrój przez kłodę konia wierzchowego i konia pociągowego [21]

Dymorfizm płciowy u koni jest słabo zaznaczony, mimo to ogiery są nieco wyŜsze, mają

grubszy kościec i większą masę mięśniową, a na szyi posiadają tzw. wał tłuszczowy, który
powoduje, Ŝe ich szyja jest grubsza niŜ klaczy i zaokrąglona.

Głowa konia jest proporcjonalna do reszty ciała, świadczy o grubości kośćca. Szeroko

rozstawione  ganasze  ułatwiają  prawidłowy  rozwój  układu  oddechowego,  a  co  za  tym  idzie
oddychanie  w  trakcie  intensywnego  wysiłku.  UŜytkowaniu  konia  najbardziej  sprzyja  prosty
kształt szyi, dla koni arabskich charakterystyczna jest szyja łabędzia. Najmniej poŜądana jest
szyja jelenia z tzw. kadykiem, utrudniająca oddychanie, szczególnie koniom zaprzęgowym.

Głęboka i pojemna klatka piersiowa mieści odpowiednio rozwinięte płuca i serce (mostek

leŜy poniŜej guza łokciowego). Zbyt płytka – mostek na wysokości guza lub wyŜej. U koni
wierzchowych kłąb powinien być wydatny, długi, dobrze umięśniony, stanowiący dobre
oparcie dla siodła, łopatka długa i ustawiona ukośnie (umoŜliwia obszerny wykrok).

Kłoda moŜe być:

−

cybata – kłąb jest wyŜej niŜ zad, a linia grzbietu wklęsła,

−

przebudowana – zad znajduje się wyŜej niŜ kłąb.
Grzbiet powinien być szeroki, nie za krótki, a lędźwie, krótkie, dobrze związane w linii

z grzbietem. Grzbiet bywa:

−

karpiowaty – górna linia grzbietu wygięta po łuku do góry, co znacznie utrudnia
uŜytkowanie wierzchowe,

−

łękowaty – wklęsła górna linia grzbietu – charakterystyczny dla starszych klaczy.
Zad długi, zawsze powinien być dobrze umięśniony, lekko spadzisty, co sprzyja potędze

skoku u koni sportowych, poza tym moŜna wyróŜnić zad:

−

spadzisty – ścięty (u koni pociągowych, dostosowany do ruszania z miejsca, z wozem),

−

prosty – horyzontalny, poziomy (występuje u koni arabskich).
Z tyłu rozróŜniamy zad:

−

normalny – okrągły w przekroju,

−

dachowaty – guzy biodrowe poniŜej kości krzyŜowej,

−

rozłupany – guzy biodrowe powyŜej kości krzyŜowej.
Brzuch konia powinien być pojemny, zharmonizowany z całością budowy. Linia brzucha

najlepsza – prosta. Brzuch obwisły, z wyjątkiem klaczy wieloródek jest wadą, podobnie jak
podkasany, który jedynie u koni wyścigowych jest cechą wynikającą z kondycji.

Nogi powinny być symetryczne, z zarysowanymi ścięgnami.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ramię powinno stanowić około ½ łopatki – zbyt długie skraca wykrok, zbyt krótkie daje

wysoką akcję kończyn. Przedramię dobrze umięśnione i szerokie, powinno być około 1½ razy
dłuŜsze od nadpęcia. Łokieć długi i szeroki. Długie przedramię pozwala na posuwiste chody
przy nieduŜym zginaniu i podnoszeniu nadgarstka. Krótkie daje chody wysokie o nieduŜym
zasięgu.

Rys. 3. Harmonia ciała konia wierzchowego [21]

W prawidłowo zbudowanej kończynie przedniej, widzianej z boku, linia prosta,

poprowadzona prostopadle do podłoŜa ze szczytu łopatki, przechodzi przez wszystkie stawy
począwszy od łokciowego i opada tuŜ za piętkami kopyta.

Wady postaw kończyn przednich widziane z boku:

−

postawa przedsiebna – kończyny wysunięte do przodu, nie są prostopadłe do podłoŜa,

−

postawa podsiebna – nogi są cofnięte pod brzuch konia.

Rys. 4. Postawy kończyn przednich widziane z boku: a) prawidłowa, b) zeszlifowany nadgarstek, c) barania

noga, d) koziniec [15, s. 50]

Staw nadgarstkowy powinien być szeroki i dość gruby, poniewaŜ jest on wówczas

dobrym podparciem cięŜaru ciała. W obrębie tego stawu mogą wystąpić takie wady, jak:

−

zeszlifowanie, czyli brak uwypuklenia widzianego z boku w nadgarstkach,

−

cofnięcie, tzw. barania noga, powoduje to słabe umięśnienie tego stawu i dyskwalifikuje
konia z uŜytkowania, prowadzi do zapalenia okostnej i kulawizny,

−

koziniec – staw nadgarstkowy wypchnięty jest do przodu, moŜe być nabyty i wrodzony.

Rys. 5. Postawy kończyn przednich widziane z przodu: a) prawidłowa, b) zbieŜna, c) rozbieŜna, d) wąska,

e) iksowata, f) beczkowata, g) francuska, h) szpotawa [15, s. 49]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wady postawy kończyn przednich widziane z przodu:

−

postawa szeroka – przy szerokiej klatce piersiowej,

−

postawa wąska – przy wąskiej klatce piersiowej,

−

postawa rozbieŜna – nogi od łokcia w dół rozchodzą się na zewnątrz,

−

postawa zbieŜna – nogi od łokcia w dół schodzą się do środka, na kształt litery V,

−

postawa iksowata (ksobna) – załamanie się linii prostej kończyn widzianych z przodu na
wysokości stawów nadgarstkowych, które schodzą się ku sobie na kształt litery X,

−

postawa beczkowata (odsiebna) – odwrotność wyŜej opisanego przypadku, czyli
rozchodzenie się kończyn w stawach nadgarstkowych,

−

postawa francuska (rozstawna, tancerska) – linie nóg proste, kopyta ustawione na
zewnątrz,

−

postawa szpotawa (zestawna) – przy prostych liniach nóg, kopyta skierowane do
wewnątrz.
W idealnej kończynie tylnej, gdyby poprowadzić linię prostą z guza kulszowego pionowo

do podłoŜa, to dotyka ona kości piętowej stawu skokowego i z tyłu staw pęcinowy, a potem
spada na ziemię około ⅔ kopyta za piętkami.

Rys. 6. Postawy kończyn tylnych widziane z boku: a) prawidłowa, b) prosta, c) wąski staw skokowy,

d) szablasta [15, s. 56]

Wady postawy kończyn tylnych widziane z boku:

−

postawa szablasta – zmniejszenie kąta rozwarcia pomiędzy kośćmi podudzia i nadpęcia,

−

postawa prosta stawu skokowego, polega na zwiększeniu kąta rozwarcia pomiędzy
kośćmi podudzia i nadpęcia, utrudnia galop i skoki konia przez przeszkody,

−

postawa podsiebna – nogi wchodzą pod brzuch konia, kończyny wysunięte do przodu nie
są prostopadłe do podłoŜa,

−

postawa zasiebna – nogi zostają z tyłu, nie są prostopadłe do podłoŜa.

Rys. 7. Postawy kończyn tylnych widziane z tyłu: a) prawidłowa, b) zbieŜna, c) rozbieŜna, d) beczkowata,

e) krowia [15, s. 56]

Wady postawy kończyn tylnych widziane z tyłu:

−

postawa szeroka lub wąska – związana z szerokim lub wąskim zadem,

−

postawa rozbieŜna – nogi od kolan w dół rozchodzą się na zewnątrz,

−

postawa zbieŜna – nogi od kolan w dół schodzą się do środka, na kształt litery V,

−

postawa beczkowata (odsiebna) – stawy skokowe odsunięte są od siebie; kończyny
schodzą się do wewnątrz,

−

postawa krowia, (ksobna) – załamanie linii kończyn w stawie skokowym, w formie X,

−

postawy francuska i szpotawa, jak w kończynach przednich.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ustawienie stawu pęcinowego i pęciny

Staw pęcinowy powinien przechodzić w pęcinę ustawioną pod kątem 45–50°

w kończynie przedniej i 50–55° w kończynie tylnej. Gdy kąt ten jest mniejszy, mówi się
o ustawieniu stromym lub kozim (co, powoduje wybijający i sztywny ruch konia), natomiast,
jeŜeli jest większy o pęcinie miękkiej lub niedźwiedziej, które utrudniają ruch konia
i eliminują go z uŜytkowania.

Rys. 8. Ustawienie stawu pęcinowego i pęciny kończyn: a) tylnej, b) przedniej [16, s. 121, 118]

Maści koni

Maści podstawowe:

a) maść kasztanowata (cisawa) – skóra pigmentowana, Ŝółtaworuda lub rudobrązowa sierść,

grzywa i ogon w tym samym odcieniu lub jaśniejsze,

b) maść gniada – skóra pigmentowana, sierść brązowa od jasnej do brunatnej i prawie

czarnej, grzywa, ogon i dolne odcinki kończyn – czarne,

c) maść kara – skóra pigmentowana, sierść i włosy czarne.

Maści rozjaśnione genem kremowym:

a) maść izabelowata (palomino) – barwa sierści Ŝółtawa z jasnymi kończynami, grzywa

i ogon jaśniejsze, moŜliwe białe odmiany.

Maści rozjaśnione genem bułanym:

a) maść bułana – Ŝółtawobrązowa sierść z czarnymi kończynami, w ogonie i grzywie włosy

czarne zmieszane z maścistymi, często ciemna pręga przez grzbiet, ciemne poprzeczne
prąŜki na nogach, maść charakterystyczna dla koni ras prymitywnych,

b) maść myszata – skóra pigmentowana, sierść popielata, nogi ciemne, często pręgowane,

ciemna pręga na grzbiecie, maść charakterystyczna dla koni ras prymitywnych.

Wzory białej sierści:

a) srokata – obok plam maści zasadniczej na skórze pigmentowanej występują białe plamy

połoŜone na skórze niepigmentowanej, do jej odmian naleŜą:
−

overo – postrzępione białe plamy nie przechodzące na grzbiet,

−

tobiano – niepostrzępione białe plamy przechodzące na grzbiet,

−

sabino – odmiany z kończyn przechodzące wysoko nawet na brzuch,

b) siwa – po urodzeniu koń ma jedną z maści podstawowych i siwieje z wiekiem, na tej

maści mogą wystąpić wzory jabłek na zadzie (jabłkowitość), a u koni starszych po
całkowitym osiwieniu – małe brązowe plamki (hreczka),

c) dereszowata (pleśniawa) – włosy białe i maściste są wymieszane, głowa, szyja

i kończyny mają przewagę włosów maścistych (gniadodereszowaty, karodereszowaty lub
kasztanowatodereszowaty), natomiast tułów białych, w odróŜnieniu od maści siwej,
dereszowate umaszczenie występuje od pierwszego wylinienia,

d) tarantowata – na całkowicie lub częściowo białej sierści występują nieregularnie

rozmieszczone niewielkie, ciemne plamy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Odmiany na głowie i nogach

Odmiany to białe plamy i plamki na niepigmentowanej skórze, występujące na głowie,

nogach i czasami na kłodzie konia. WyróŜniane są następujące odmiany na głowie w postaci
białych plam:

−

siwizna – pojedyncze, siwe włosy najczęściej na czole,

−

kwiatek – nieregularna, mała plamka na czole,

−

gwiazdka – plama na czole,

−

gwiazda – duŜa plama na czole,

−

strzałka – wąziutki pasek od linii oczu do nozdrzy,

−

łysina – pas od czoła do nozdrzy,

−

latarnia – szeroka łysina zachodząca na oczy i nozdrza,

−

warga – plamy lub plamki na wargach,

−

mleczny pysk – biały pysk poniŜej linii nozdrzy,

−

abi pysk – na niepigmentowanej skórze pyska, maściste plamki.

Rys. 9. Odmiany na

głowie konia: a) siwizna, b) kwiatek, chrapka, c) gwiazda, mleczny pysk, d) gwiazdka ze

strzałką, górna warga, e) gwiazdka i strzałka, dolna warga, f) łysina, plamka poniŜej prawego nozdrza,
g) wąska łysina prawoskrętna, h) szeroka łysina zachodząca na prawe oko i nozdrze, i) plama pod
prawym okiem, kreska na kości nosowej, obie wargi, j) latarnia [19]

Odmiany na nogach przyjmują nazwę części nogi, gdzie występują.

Rys. 10. Odmiany na nogach konia: a) koronka, b) piętka, c) ½ pęciny, d) pęcina, e) ½ stawu pęcinowego,

f) powyŜej stawu pęcinowego, g) piętka na staw pęcinowy nieregularnie, h) 1/3 nadpęcia, i) ½ nadpęcia,
j) 1/3 nadpęcia od zewnątrz nieregularnie wyŜej, k)nadpęcie, l) nadpęcie od tyłu na ½ stawu
nadgarstkowego, ł) ½ stawu nadgarstkowego, m) powyŜej stawu nadgarstkowego [19]

Opis graficzny konia, wykonuje się wg instrukcji PZHK. Na diagramie zaznacza się

czerwonym długopisem wszystko, co jest białe na ciele konia, a czarnym wszystko, co nie
jest białe, a ma znaczenie dla identyfikacji: wicherki, czarne plamy i znaki, piętna, blizny,
prąŜki zebroidalne, pręgę grzbietową, kasztany, wnętrostwo.

Prezentowanie koni

Od tego, jak zaprezentuje się konia, zaleŜy jego ocena. Pokaz konia „w ręku” odbywa się

w pozycji stój, w stępie i kłusie. Ogiery i konie sportowe prezentuje się w pełnym ogłowiu,
klacze hodowlane i młodzieŜ w kantarze i na uwiązie lub na prezenterce. Konia pokazuje się
bokiem w stosunku do widzów, naleŜy stanąć przed nim i ustawić tak, Ŝeby wszystkie 4 nogi

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

były  widoczne  (nogi  zewnętrzne  w  środku),  ponadto,  Ŝeby  stał,  nie  odciąŜając  Ŝadnej  nogi,
z podniesioną  głową.  Następnie  trzeba  przejść  z  koniem  kilkanaście  metrów  stępem  po  jego
lewej stronie na wysokości głowy i zawrócić w ruchu, w prawą stronę. W kłusie prezentujący
musi  utrzymywać  konia  na  luźnym  uwiązie  (wodzy)  pozwalając  na  swobodny  ruch,  prawą
ręką trzymając uwiąz pod karabińczykiem (nigdy za karabińczyk, bo moŜe się wypiąć), lewą
ręką koniec uwiązu (wodzy). W kłusie, uwiąz lub wodze trzyma się w jednym ręku.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jaki sposób stepowe pochodzenie konia wpływa na jego uŜytkowanie?
2.  Jakie zachowanie zapewnia bezpieczeństwo ludziom i koniom w stajni?
3.  Jak nie naleŜy zachowywać się w stajni?
4.  W jaki sposób moŜna bezpiecznie wejść do boksu konia?
5.  Jakie są zootechniczne nazwy partii ciała konia?
6.  Jakie są cechy prawidłowej budowy konia wierzchowego?
7.  Jakie są róŜnice w pokroju koni pociągowych i wierzchowych?
8.  Jakimi cechami charakteryzują się najczęściej występujące wady pokroju?
9.  Jakie jest prawidłowe skątowanie kości w kończynach konia?
10.  Czym się charakteryzują poszczególne maści koni?
11.  Jak rozpoznać po maści, Ŝe koń jest rasy prymitywnej?
12.  W jaki sposób określa się nazwy odmian na głowie i nogach konia?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wyprowadź w bezpieczny sposób konia z boksu. Zaprezentuj go.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeprowadzić wywiad z obsługą na temat zachowań tego konkretnego konia,
2)  przed wejściem do boksu, ostrzec go głosem i poczekać na reakcję,
3)  podejść w zdecydowany sposób, spokojnie przemawiając, z lewej strony koło łopatki,
4)  przypiąć uwiąz do kółka uwiązowego kantara lub uździenicy,
5)  wyprowadzić konia z boksu i ustawić go do pokazu na płycie,
6)  zaprezentować w stepie i kłusie,
7)  wrócić do boksu z koniem, odpiąć uwiąz, wyjść i zamknąć boks,
8)  ocenić poprawność wykonanych działań.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

koń,

−

ogłowie (uzda, kantar z uwiązem).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Nazwij części ciała konia nazwami zootechnicznymi.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wyprowadzić konia z boksu i ustawić go na korytarzu (moŜesz go uwiązać),
2)  nazwać kolejne części ciała konia,
3)  wskazać wymieniane przez innego ucznia części ciała konia,
4)  skorygować ewentualne pomyłki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

koń,

−

ilustracja z zaznaczonymi częściami ciała konia,

−

ogłowie, koniowiąz.

Ćwiczenie 3

Określ prawidłową budowę i rozpoznaj wady pokroju u koni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić wady pokroju na schematach oraz ilustracjach,
3)  przeprowadzić obserwację stada koni na okólniku, określić prawidłowość ich budowy,
4)  wyprowadzić konia z boksu, ustawić go na płycie do pokazu koni,
5)  ocenić prawidłowość budowy konia oraz znaleźć wady pokroju,
6)  zapisać swoje spostrzeŜenia, porównać ze spostrzeŜeniami kolegów.

……………………….. ……………………................ …….…………………..

………………………..... ………………………... …….…………………..

……………………….. ………………………. …….…………………..

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

..………………………………….………………………….…….……………

..…………………………………...………………………….……………

Rysunek do ćwiczenia 3 [21]

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

ilustracje i schematy bez opisów, przedstawiające pokrój konia i jego wady,

−

ogłowie (uzda, kantar z uwiązem),

−

konie,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Rozpoznaj maści i odmiany u koni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić maści koni na zdjęciach i ilustracjach,
2)  nazwać odmiany koni na zdjęciach i ilustracjach,
3)  przeprowadzić obserwację stada koni na okólniku, rozpoznać ich maści i odmiany,
4)  zanotować spostrzeŜenia,
5)  porównać spostrzeŜenia z uwagami kolegów.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

zdjęcia i ilustracje koni, róŜnej maści z odmianami,

−

ogłowie (uzda, kantar z uwiązem),

−

konie.

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 5

Sporządź opis konia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeczytać instrukcję PZHK,

wyprowadzić konia z boksu i ustawić go w korytarzu lub na płycie i dokładnie obejrzeć,

3) nanieść na diagramie odmiany i inne cechy charakterystyczne konia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4) sporządzić opis słowny konia z zaznaczeniem nazwy, daty urodzenia, płci, maści, odmian

i innych cech charakterystycznych,

5) zaprezentować wyniki ćwiczenia na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja PZHK sporządzania opisu słownego i graficznego koni,

−

kilka koni,

−

kantar z uwiązem, uzda,

−

diagramy do opisu koni (załącznik 1 i 2),

−

ołówek, czerwony i czarny długopis, gumka,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Opis graficzny

Nazwa Data urodzenia Płeć Maść

..…………………………….…….……………………………….…….………………….

Rysunek do ćwiczenia 5 [7]

Opis słowny

Głowa: ...................................................................................................................................
Szyja:

...................................................................................................................................

Nogi:

...................................................................................................................................

L.P.:

...................................................................................................................................

P.P.:

...................................................................................................................................

P.T.:

...................................................................................................................................

L.P.:

...................................................................................................................................

Kłoda: ...................................................................................................................................
Piętna: ...................................................................................................................................

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) uzasadnić postępowanie z koniem uwzględniając jego cechy

związane ze stepowym pochodzeniem?

2) określić bezpieczne sposoby podchodzenia do konia?
3) zaprezentować konia?



4) nazwać i określić połoŜenie partii ciała konia?
5) określić prawidłową budowę konia wierzchowego?



6) wykazać róŜnice w budowie konia zimno i gorącokrwistego?



7)  scharakteryzować wady pokroju konia?
8)  rozpoznać wady w budowie koni?
9)  ocenić pokrój konia?



10)  wykazać wpływ cech pokroju konia na jego uŜytkowość?
11)  rozpoznać maści koni?
12)  określić odmiany na głowie i nogach konia?
13)  sporządzić opis graficzny i słowny konia?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Rasy koni

4.2.1. Materiał nauczania

Rasy koni hodowanych w Polsce
Koń czystej krwi arabskiej

Rys. 11. Ogier Ganges [21]

Rasa ta jest oznaczana niebieskim kolorem oraz za pomocą symbolu oo. Wysokość

w kłębie: 145−155 cm. obwód nadpęcia 17−20 cm. Maść: wszystkie podstawowe, najczęściej
siwa,  gniada  i  kasztanowata,  rzadziej  kara.  Cechy  charakterystyczne:  koń  odznaczający  się
tzw.  bukietem  arabskim,  na  który  składa  się:  harmonijna,  lekka  i  szlachetna  budowa  ciała,
sucha  tkanka,  mała  głowa,  o  szczupaczym  profilu,  łabędzia  szyja,  horyzontalny  zad
z wysokim  odsadzeniem  ogona  i  płynny  ruch.  Konie  arabskie  są  bardzo  wytrzymałe,
niewymagające,  odporne,  szybkie  w  galopie,  mają  Ŝywy  temperament,  są  inteligentne
i wraŜliwe.  UŜytkowanie  wyścigowe  i  sportowe  (szczególnie  rajdy  długodystansowe).
Pochodzenie:  jedna  z  najstarszych  ras  koni  gorącokrwistych,  pochodzi  z  Półwyspu
Arabskiego.  Koni  tych  uŜywano  do  tworzenia  i  uszlachetniania  wielu  innych  ras.  W  Polsce
konie  te  wpisuje  się  od  1926  roku  do  Polish  Arabian  Stud  Book  –  Polskiej  Księgi  Stadnej
Koni  Czystej  Krwi  Arabskiej,  prowadzonej  przez  Redakcję  Ksiąg  Stadnych  przy  Polskim
Klubie Wyścigów Konnych (od 2002 roku). Największe stadniny w Polsce hodujące konie tej
rasy, to: Janów Podlaski, Michałów, Białka.

Koń pełnej krwi angielskiej

Rys. 12. Ogier Ray of Light [21]

Rasa ta jest oznaczana czerwonym kolorem i za pomocą symbolu xx. Wymiary:

wysokość  w  kłębie:  150−170 cm,  obwód  nadpęcia:  18−22 cm.  Maści:  podstawowe,  gniada,
kasztanowata,  kara,  siwa.  Cechy  charakterystyczne:  koń  o  szlachetnej,  suchej  konstytucji,
lekkiej głowie i lekkiej budowie całego ciała, długa, skośnie ułoŜona łopatka, umoŜliwia duŜą
szybkość.  UŜytkowanie  wyścigowe  (najszybsze  konie  na  świecie)  i  sportowe  (wkkw).  Rasa
uŜywana w uszlachetnianiu większości innych ras koni. Ze względu na uzdolnienia w galopie
i szybkość dojrzewania, do dzisiaj moŜna ją podzielić na 4 grupy:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

flyery – szybko biegające na dystansach 1000−1600 m, wcześnie dojrzewające,

−

stayery – najlepsze powyŜej 2800 m, wytrzymałe, mniejsze i późno dojrzewające,

−

milery − średniodystansowe – 1800−2200 m,

−

konie klasowe – najcenniejsze, szybkie na wszystkich dystansach.
Pochodzenie: za załoŜycieli rasy uwaŜa się trzy orientalne ogiery, które przybyły do

Anglii  w  pierwszej  połowie  XVIII  wieku.  Były  to:  Godolphin  Barba,  Darley  Arabian
i Byerley Turk. Wraz z ok. 100 klaczami królewskimi stworzyły trzon rasy. Zarejestrowano je
w pierwszej księdze stadnej General Stud Book, załoŜonej w 1793. W Polsce konie te wpisuje
się do Polish Stud Book – Polskiej Księgi Stadnej Koni Pełnej Krwi Angielskiej, prowadzonej
przez  Redakcję  przy  Polskim  Klubie  Wyścigów  Konnych.  Największe  zasługi  dla  hodowli
polskiej  mają  stadniny:  Golejewko,  Iwno,  Jaroszówka,  Kozienice,  Krasne,  Łąck,  Moszna,
Rzeczna, Strzegom, Widzów.

Koń małopolski

Rys. 13. Ogier Jurand [21]

Podlega programowi ochrony koni rodzimych ras lokalnych. Rasa ta jest oznaczana jest

za  pomocą  symbolu  m.  Wysokość  w  kłębie:  155–165  cm,  obwód  w  nadpęcia:  20−22 cm.
Maści:  podstawowe.  Cechy  charakterystyczne:  urodziwe,  o  suchej  budowie,  doskonałym
ruchu,  dobrze  wykorzystujące  paszę,  wytrwałe  i  dzielne  w  pracy,  długowieczne,  odporne  na
choroby  i  trudne  warunki  bytu.  Konie  wszechstronnie  uŜytkowe,  równieŜ  do  sportu
i rekreacji.  Pochodzenie:  konie  półkrwi  angloarabskiej  i  arabskiej  hodowane  w  południowej
i południowo-wschodniej  części  Polski,  wywodzą  się  swymi  liniami  Ŝeńskimi  od
miejscowych  koni,  w  XVII  i  XVIII  wieku  uszlachetnione,  dzięki  dolewowi  krwi  ogierów
wschodnich:  koni  perskich,  turkmeńskich,  kabardyńskich,  arabskich,  itp.  Szczególne
znaczenie  ma  domieszka  krwi  koni  arabskich.  W  połowie  XIX  wieku  zaczęły  się  zaznaczać
wpływy  pełnej  krwi  angielskiej.  Rasa  małopolska  ma  cztery  odmiany  o  nieznacznych
róŜnicach:  kielecką  lubelską,  sądecką  i  dąbrowsko-tarnowską.  Hodowlę  prowadzą  stadniny
w Walewicach, Janowie Podlaskim, Prudniku, Ochabach, Trzebienicach, Stubnie.

Koń wielkopolski

Rys. 14. Ogier Kornet [21]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rasa ta jest oznaczana za pomocą symbolu wlkp. Wysokość w kłębie: 160−168 cm,

obwód  w  nadpęcia:  20−23 cm.  Maści  podstawowe.  Cechy  charakterystyczne:  nieco  większy
i cięŜszy  od  konia  małopolskiego,  szlachetny  i  zarazem  wytrzymały  w  pracy,  zaliczany  do
typu wszechstronnie uŜytkowego.

Pochodzenie: powstał z połączenia ras poznańskiej, mazurskiej oraz gryfa pomorskiego

na  bazie  koni  miejscowych  krzyŜowanych  z  końmi  ras  –  trakeńskiej,  wschodniopruskiej,
berbeckiej. W początkach XX wieku doskonalono konie wielkopolskie poprzez krzyŜowanie
z  końmi  pełnej  krwi  angielskiej  i  czystej  krwi  arabskiej.  Po  II  wojnie  światowej  zmieniono
koncepcję  hodowlaną  z  konia  wierzchowego  na  konia  wszechstronnie  uŜytkowego,  obecnie
równieŜ  sportowego.  Główne  ośrodki  hodowlane  w  Polsce,  to  stadniny:  Pępowo,  Racot,
Rzeczna,  Kadyny,  Liski,  Mieczownica,  Nowielice,  Nowa  Wioska,  Dobrzyniewo,  stada
ogierów: Gniezno, Sieraków, Starogard Gdański.

Polski koń szlachetny półkrwi

Rys. 15. Ogier Tempo [21]

Rasa ta jest oznaczana za pomocą symbolu sp. Najmłodsza z polskich ras koni, pozostaje

na etapie kształtowania i konsolidacji rasy. Wzorzec rasy nie zakłada jednolitej budowy i cech
konia. Konie te powinny wykazać się przydatnością do podstawowych dyscyplin
jeździeckich: ujeŜdŜenia, skoków, wkkw. Cechy charakterystyczne, tych koni:

−

konie ujeŜdŜeniowe o harmonijnej budowie ciała,

o efektownych, wydajnych chodach,

ponadto pojętne i chętne do współpracy o zrównowaŜonym temperamencie,

−

konie skokowe o stosunkowo duŜym wzroście, proporcjonalnie zbudowane o duŜej
potędze skoku, zdolne do baskilowania, zrównowaŜone i odwaŜne,

−

konie wkkw o średnim wzroście, odwaŜne, silne i odporne, wytrzymałe, wszechstronne
w uŜytkowaniu wierzchowym, z duŜym dolewem pełnej krwi angielskiej.
Pochodzenie: powstał z krzyŜowania koni róŜnych ras szlachetnych, głównie

wielkopolskich  i  małopolskich,  ale  takŜe  śląskich  z  końmi  zagranicznych  ras  półkrwi.
Ponadto  znaczenie  uszlachetniające  odegrały  rasy  czyste:  pełna  krew  angielska,  czysta  krew
arabska,  czysta  krew  angloarabska.  UŜytkuje  się  go  w  sporcie  i  rekreacji.  Ośrodki  handlowe
to m.in.: Posadowo, Racot Prudnik Ochoby.

Koń śląski

Rys. 16. Ogier Bohun [21]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podlega programowi ochrony koni rodzimych ras lokalnych. Rasa ta jest oznaczana za

pomocą symbolu śl. Wysokość w kłębie: 155−170 cm, obwód nadpęcia: 19−24 cm. Maść:
głównie kara, gniada, skarogniada, rzadziej siwa.

Pochodzenie: powstał na podbudowie konia hodowanego na terenie Śląska. Najlepszymi

reproduktorami,  doskonale  przekazującymi  cechy  były  ogiery:  Diebitsch,  Ulan,  Rittmeister,
Firley  i  Holdek.  W  pracy  hodowlanej  moŜna  wyodrębnić  dwa  kierunki.  Pierwszy,  to
pozostawienie  konia  śląskiego  w  starym  typie,  w  duŜych  ramach,  wpisanego  w  prostokąt,
o harmonijnej  budowie  ciała,  z  dość  cięŜką,  kościstą  głową  o  dopuszczalnym  garbonosym
profilu,  wydajnym,  obszernym  kłusie,  w  dobrym  takcie.  Drugi  kierunek,  to  nowy  typ  konia
ś

ląskiego charakteryzujący się większą szlachetnością, zwłaszcza głowy, dłuŜszą i wyniosłą

szyją,  bardziej  ukośną  łopatką  i  dobrze  ukątowanym  zadem.  Powstał  poprzez  uŜycie
w hodowli  koni  pełnej  krwi  angielskiej,  jak  równieŜ  uŜywanych  w  przeszłości  ogierów
małopolskich  i  wielkopolskich  oraz  ogierów  rasy  cięŜki  niemiecki  koń  gorącokrwisty.
Obecnym  centrum  hodowlanym  tej  rasy  jest  obszar  Dolnego  Śląska.  Ogiery  śląskie
zgromadzone  są  w  SO  KsiąŜ,  gdzie  znajduje  się  równieŜ  stadnina  tej  rasy.  Do  najbardziej
cenionych  hodowców  naleŜą  równieŜ  hodowcy  indywidualni.  Koń  o  uŜytkowaniu
zaprzęgowym.

Konik polski

Rys. 17. Ogier Napar [21]

Podlega programowi ochrony koni rodzimych ras lokalnych. Wymiary: wysokość

w kłębie:  132−145 cm.  Maść:  myszata.  Cechy  charakterystyczne:  średnio  masywny  koń
podobny  do  swego  dzikiego  przodka  −  tarpana.  Głowa  wyrazista,  mała,  szyja  krótka.  Mało
wymagający,  wytrzymały,  odporny  na  cięŜkie  warunki  bytowania,  o  łagodnym  charakterze
i chęci do pracy w lekkim zaprzęgu, pod siodło, szczególnie do rekreacji.

Pochodzenie: rasa ukształtowana na terenie Polski, pod wpływem naturalnych warunków

rodowiskowych, dzięki czemu zachowała cechy koni prymitywnych, najbardziej rodzima

rasa koni, słuŜąca jako materiał wyjściowy przy tworzeniu większości ras polskich.

Utrzymywana w Polsce w hodowli zachowawczej, w SK Sieraków, Gładyszów, a takŜe

w indywidualnych gospodarstwach agroturystycznych oraz w naturalnym chowie tabunowym
w stacji PAN w Popielnie.

Koń huculski

Rys. 18. Ogier Semen [21]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podlega programowi ochrony koni rodzimych ras lokalnych. Wysokość w kłębie:

130−145 cm.  Maść:  najczęściej  gniada,  kara  lub  bułana,  choć  często  takŜe  srokata,
kasztanowata  i  myszata.  Umaszczenie  koni  zaleŜy  od  rejonu  hodowli.  Często  występuje
ciemna  pręga  przez  grzbiet.  Cechy  charakterystyczne:  koń  o  solidnym  kośćcu,  szlachetnej
sylwetce,  suchych  ścięgnach  i  stawach  nóg.  Jest  twardy  i  wytrzymały  w  pracy,  dobrze
wykorzystuje  paszę,  odporny,  łagodny,  o  Ŝywym  temperamencie.  Kiedyś  koń  juczny,  teraz
uŜytkowany zaprzęgowo, ale równieŜ wierzchowo, szczególnie do rekreacji.

Pochodzenie: od koni, których przodkami były dzikie tarpany, dzikie konie

Przewalskiego i od szlachetnych koni orientalnych. Prymitywne konie wytworzone
w rejonach górskich – Karpat Wschodnich na tzw. Huculszczyźnie (Polska, Słowacja).
Populacja hucułów podobnie jak koników polskich, jest niewielka, choć stale rośnie.

Polski koń zimnokrwisty

Rys. 19. Ogier Grom [21]

Wymiary: wysokość w kłębie 150−158 cm, minimalny obwód nadpęcia 22−24 cm. Masa

ciała: 700−800 kg i więcej. Maść: przewaŜa gniada, kasztanowata w jasnych odcieniach,
dereszowata.

Pochodzenie: zróŜnicowane pod względem pochodzenia konie zimnokrwiste

i pogrubione,  hodowane  w  róŜnych  odmianach  lokalnych:  konie  sztumskie,  łowickie,
sokólskie. Są to konie posiadające w swoich rodowodach krew koni belgijskich, niemieckich,
döli, francuskich ardenów, bretonów, koni północno-szwedzkich. Początkowo pogłowie było
bardzo  róŜnorodne  i  nie  tworzyło  jakiegoś  ustalonego  typu.  Konie  te  zmieniły  stopniowo
kaliber  z  cięŜkiego  stępaka  na  konie  pospieszno-robocze  średniej  masy,  obecnie  następuje
konsolidacja  rasy,  są  silne,  charakteryzuje  je  urok  i  łagodny  charakter.  Kiedyś  przeznaczone
były  do  cięŜkich  prac,  później  wyparte  zostały  przez  maszyny  rolnicze.  Obecnie  wzrasta
zainteresowanie  nimi  do  prac  polowych  w  gospodarstwach  ekologicznych  i do prac leśnych.
Zmierza  się  do  ujednolicenia  hodowanych,  regionalnych  typów  i  doprowadzenia  do
powstania dwóch grup rasowych: duŜego i małego konia pogrubionego, dla których prowadzi
się jedną księgę stadną koni zimnokrwistych i pogrubionych.

Rasy koni, które wpłynęły na hodowlę w Polsce
Koń hanowerski

Rys. 20. Koń hanowerski [5]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wysokość w kłębie: 162−175 cm. Maść: wszystkie maści podstawowe. Cechy

charakterystyczne: elegancki koń gorącokrwisty o harmonijnej budowie ciała. Ruchy wydajne
energiczne, doskonała skoczność.

Pochodzenie: w hanowerskiej hodowli koni utrzymywano róŜne rasy pruskie,

holsztyńskie,  hiszpańskie  i  meklemburskie,  które  wcześnie  przekrzyŜowano  z  końmi  pełnej
krwi  angielskiej.  Po  drugiej  wojnie  światowej  powrócono  do  uszlachetniającego  krycia
ogierami  innych  ras  głównie  trakeńskich  i  pełnej  krwi  angielskiej.  Obecnie  jest  to  jedna
z najlepszych  na  świecie  ras  koni  do  wyczynowego  sportu  jeździeckiego,  zwłaszcza  do
konkurencji  ujeŜdŜania  i  skoków  przez  przeszkody.  Hodowlę  prowadzi  się  w  Niemczech
w Hanowerze  (Dolna  Saksonia)  z  ostrą  selekcją,  po  wnikliwej  ocenie  wartości  uŜytkowej
ogierów i klaczy przeznaczonych do rozrodu. Głównym ośrodkiem hodowlanym jest stadnina
krajowa w Celle.

Koń holsztyński

Rys. 21. Koń holsztyński [5]

Wysokość w kłębie: 163−173 cm i więcej. Maść: przewaŜnie gniada ze wszystkimi

odcieniami, ale mogą teŜ występować inne rodzaje. Cechy charakterystyczne: silny, duŜy,
kalibrowy koń gorącokrwisty. Konie holsztyńskie są silne, dzielne, o dobrym galopie
i doskonałej technice skoku przez przeszkody. Nazywane najlepszymi skoczkami na świecie.

Pochodzenie: od koni fryzyjskich, uszlachetnianych hiszpańskimi i frederiksborgskimi,

przekrzyŜowanych wieloma innymi rasami, aŜ w końcu ogierami pełnej krwi i półkrwi.
Wyhodowane na Ŝyznych, pokrytych soczystymi pastwiskami glebach Holsztynu.

Koń oldenburski

Rys. 22. Koń oldenburski [5]

Wysokość w kłębie: 160−172 cm. Maść: gniada i ciemnogniada, rzadziej kara

i kasztanowata.  Cechy  charakterystyczne:  nowoczesny  koń  sportowy,  kończyny  −  suche,
silne,  dobra  mechanika  ruchu  we  wszystkich  chodach.  DuŜe  zdolności  do  skoków  przez
przeszkody.

Pochodzenie: juŜ w roku 1861 załoŜono związek hodowców tej rasy, a popularny

wówczas  silny  koń  powozowy  został  po  drugiej  wojnie  światowej  uszlachetniony  dzięki
umiejętnemu  doborowi  reproduktorów.  Wraz  ze  spadkiem  popytu  na  konie  robocze
i powozowe  nastąpiła  zmiana  hodowli  w  kierunku  sportu.  Rejon  hodowli  to  prywatne
stadniny w całych Niemczech, a głownie rejon Oldenburgii.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Koń trakeński

Rys. 23. Koń trakeński [21]

Wysokość w kłębie: 160−175 cm. Maść: wszystkie maści podstawowe, jednolite. Cechy

charakterystyczne:  szlachetny  koń  o  głowie  pełnej  wyrazu,  uszy  długie,  czasem  opadające.
Znakowany  piętnem.  Koń  ten  posiada  szlachetną  głowę  z  duŜymi  oczami,  długą,  dobrze
ukształtowaną  szyję,  kłąb  dość  krótki,  ale  wysoki  i  dobrze  zarysowany.  Jego  pierś  jest
szeroka,  a  łopatki  długie  i  skośne.  Średnio  długi,  silny  grzbiet  kończy  się  lekko  opadającym
i dobrze umięśnionym zadem. Jego nogi są delikatne, ale suche i o mocnej kości. Trakeny są
końmi  sportowymi  −  potrafią  świetnie  skakać,  sprawdzają  się  w  konkurencjach  wkkw  oraz
w ujeŜdŜeniu. Konie tej rasy mają spokojny charakter, chętne do pracy i szybko się uczą.

Pochodzenie: przodkiem konia trakeńskiego jest schweiken − silny kuc, wyhodowany

przez Zakon KrzyŜacki. Konie te poddawano krzyŜowaniu uszlachetniającemu, aby połączyć
cechy wytrzymałego konia prymitywnego o dobrym charakterze ze wzrostem,
wytrzymałością, szybkością koni pełnej krwi angielskiej i czystej arabskiej.

W 1732 roku została załoŜona przez Fryderyka Wilhelma I Pruskiego Królewska

Stadnina  Trakenów  w  Trakenach,  skąd  wzięła  się  nazwa  tych  koni,  hodowanych  obecnie
w Niemczech  i  Rosji.  W  Polsce  konie  pochodzenia  trakeńskiego  wpisywane  były  do  księgi
koni  wielkopolskich.  W  2005  roku  powstał  w  Polsce  Związek  Hodowców  i  Przyjaciół
Wschodnio-Pruskiego  Konia  Pochodzenia  Trakeńskiego,  który  prowadzi  księgę  hodowlaną
dla tych koni w Polsce.

Holenderski koń gorącokrwisty. KWPN

Rys. 24. Holenderski koń gorącokrwisty [5]

Wysokość w kłębie: 165−175 cm. Maść: gniada, kasztanowata i siwa. Cechy

charakterystyczne: harmonijny, w duŜych ramach, nowoczesny koń sportowy więcej niŜ
ś

redniego kalibru. Kopyta stosunkowo duŜe o dość miękkim rogu. Mechanika ruchu dobra,

skoczność wspaniała.

Pochodzenie: rasa ta wywodzi się od cięŜkich i średnich koni roboczych, które

doskonalono przez dolew koni szlachetnych, głównie pełnej krwi angielskiej.

W wyniku hodowli w kierunku uŜytkowości sportowej rasę tę zalicza się do czołówki

sportu międzynarodowego, zwłaszcza w skokach przez przeszkody. Hodowla prowadzona
jest głównie w Holandii i Belgii.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Koń ardeński

Rys. 25. Koń ardeński [5]

Wysokość: 160−165 cm. CięŜar ciała klaczy 700−800 kg, ogierów 900−1000 kg.
Maść: głównie gniada, dereszowata.
Cechy charakterystyczne: zaokrąglone kształty, zwięzła budowa, koń zimnokrwisty

o średniej masie ciała, uŜytkowanie głównie rzeźne, w mniejszym stopniu robocze.

Pochodzenie: ukształtował się na terenach Francji, Belgii i Luksemburga, z tamtejszych

koni przekrzyŜowanych cięŜkimi końmi flamandzkimi i brabanckimi. W czystości rasy
hodowane równieŜ w Szwecji, skąd sprowadzano je do Polski, w celu uszlachetniania
polskich koni zimnokrwistych.

Koń belgijski

Rys. 26. Koń belgijski [5]

Wysokość: ok. 170 cm. Masa ciała 1000−1200 kg. Maść: kasztanowata, gniada,

dereszowata. Cechy charakterystyczne: bardzo cięŜki, koń roboczy o dosyć małej głowie
i mocnych kopytach, szyja i grzbiet krótkie, mocne, nogi krótkie, z obfitymi szczotkami
pęcinowymi. Szybko rosnące i wcześnie dojrzewające.

Pochodzenie: wytworzone z koni brabanckich, na terenie Belgii, obfitującym w pasze

i sprzyjającym duŜemu wzrostowi.

Koń fiordzki

Rys. 27. Koń fiordzki [5]

Wysokość: 140−150 cm. Maść: wyłącznie bułana, włosy grzywy stojące, wewnętrzne

pasmo włosów czarne. Cechy charakterystyczne: krępy, silny koń o mocnych kończynach,
w pracy twardy i wytrzymały, zachował cechy konia prymitywnego: odporność, dobre
wykorzystanie paszy, Ŝywy temperament i łagodny charakter.

Pochodzenie: od kuców skandynawskich, rasa tworzona w górskich terenach zachodniej

Norwegii, uŜyta do przekształcania ras zimnokrwistych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są typy uŜytkowe, koni?
2.  Czym się charakteryzują rasy naleŜące do róŜnych typów uŜytkowych?
3.  Jakie są rasy koni, dla których prowadzone są księgi hodowlane w Polsce?
4.  Które rasy koni w Polsce są chronione i dlaczego?
5.  Jakie cechy charakterystyczne mają poszczególne rasy koni hodowanych w Polsce?
6.  W jaki sposób ukształtowały się konie czystej krwi arabskiej i pełnej krwi angielskiej?
7.  Czym się wyróŜniają najwaŜniejsze europejskie rasy koni?
8.  Dlaczego przedstawiciele, niektórych europejskich ras sportowych zdobywają większość

sukcesów na hipodromach? Jakie to rasy?

9. Jakie cechy posiadają konie ras prymitywnych?
10. W jaki sposób powstał i czym się charakteryzuje polski koń zimnokrwisty?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozpoznaj rasy koni i ich typ uŜytkowy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć ilustracje przedstawiające róŜne rasy koni,
2)  sporządzić krótki opis cech kaŜdej z tych ras,
3)  wymienić się z kolegą opisami ras,
4)  rozpoznać na podstawie opisu kolegi, jakie to rasy, w jakim typie uŜytkowym, zanotować

numery kart, typ i nazwę rasy,

5)  sprawdzić prawidłowość rozpoznania rasy i jej typu uŜytkowego,
6)  obejrzeć ilustracje przedstawiające róŜne rasy koni,
7)  rozpoznać rasy, określić ich typ uŜytkowy,
8)  zanotować numer ilustracji, typ i nazwę rasy,
9)  sprawdzić poprawność rozpoznania rasy,
10)  zanotować spostrzeŜenia z ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

atlas ras koni,

−

karty z opisami i ilustracjami róŜnych ras koni,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Porównaj cechy koni róŜnych ras i typów uŜytkowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować ilustracje przedstawiające róŜne rasy koni i ich opisy,
2)  wytypować grupy ras, o podobnych cechach uŜytkowych,
3)  sporządzić  porównanie  grup  wg  następujących  kryteriów:  rasa,  pochodzenie,  cechy

pokroju, uŜytkowanie,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4) przeanalizować zestawienia sporządzone przez kolegów.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

atlas ras koni,

−

karty z ilustracjami i opisami ras koni,

−

przeźrocza obrazujące przedstawicieli róŜnych ras koni.

Ćwiczenie 3

Zaprezentuj rasę koni, której walory warto upowszechnić.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wybrać rasę, którą chciałbyś zaprezentować,
2)  zaproponować kolegom w grupie wybraną rasę, uzasadniając wybór,
3)  ustalić z kolegami, jaką rasę wspólną dla grupy, będziecie prezentować,
4)  wypisać na zasadzie „burzy mózgów” jej cechy,
5)  ustalić, wspólnie z kolegami, najwaŜniejsze cechy rasy,
6)  zaplanować sposób prezentacji,
7)  dokonać prezentacji rasy, starając się przekonać całą klasę o jej walorach,
8)  obejrzeć prezentacje pozostałych grup,
9)  wybrać  poprzez  pisemne  głosowanie  rasę,  której  walory  zaprezentowano  najbardziej

przekonująco,

10) przedstawić uzasadnienie wyboru rasy, która wygrała w głosowaniu,
11) wybrać najwaŜniejsze atuty prezentacji.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

atlas ras koni,

−

małe kolorowe karteczki, karton A1, papier biały i kolorowy A4,

−

kolorowe mazaki,

−

rzutnik,

−

przeźrocza przedstawiające konie róŜnych ras.

Ćwiczenie 4

Sporządź analizę uŜytkowania koni róŜnych ras w gospodarstwie szkoleniowym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić sposób uŜytkowania koni róŜnych ras hodowanych w wybranym gospodarstwie,
2)  wysłuchać kolegów, opisujących uŜytkowanie ras koni w innych gospodarstwach,
3)  przeanalizować wspólnie prawidłowość typu uŜytkowania, w stosunku do cech rasowych

koni,

4)  określić przydatność tych ras do sposobu uŜytkowania w gospodarstwach,
5)  zaproponować rasy, które moŜna wykorzystać lepiej w podobny sposób,
6)  wyjaśnić wybór i zapisać wnioski,
7)  przedstawić wnioski na forum grupy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

atlas ras koni,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 5

Zaproponuj sposoby wykorzystania koni róŜnych ras w gospodarstwie prowadzącym

działalność związaną z końmi.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować opis gospodarstw uŜytkujących konie,
2)  określić rodzaj i zakres prowadzonej przez wybrane gospodarstwo działalności,
3)  dobrać rasy koni do rodzaju prowadzonej działalności,
4)  uzasadnić wybór,
5)  zaproponować dodatkowe sposoby uŜytkowania dla wybranych ras.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

atlas ras koni,

−

charakterystyka gospodarstwa,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) rozróŜnić typy uŜytkowe koni?
2) udowodnić przynaleŜność rasy koni do jej typu uŜytkowego?



3) scharakteryzować rasy koni hodowanych w Polsce?
4) rozpoznać na ilustracjach i w opisach rasy koni polskich?



5)  określić cechy koni pełnej i czystej krwi?
6)  opisać cechy koni prymitywnych?
7)  uzasadnić potrzebę ochrony ras rodzimych?
8)  scharakteryzować pochodzenie polskich ras koni?



9) wymienić i rozpoznać najcenniejsze europejskie rasy koni?
10) dokonać wyboru rasy koni do działalności i uzasadnić go?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Rozpłód

koni.

Organizacja

stanówki

wyźrebień.

Pielęgnacja i wychów źrebiąt

4.3.1. Materiał nauczania

Dojrzałość płciowa i rozpłodowa klaczy i ogierów

Dojrzałość płciową konie osiągają w wieku:

−

zimnokrwiste – 12–15 miesięcy,

−

gorącokrwiste i prymitywne – 15–18 miesięcy.
W dobrych warunkach wychowu, dojrzałość ta, moŜe wystąpić juŜ w 10–12 miesiącu,

dlatego źrebięta po odsadzeniu, najpóźniej do wieku jednego roku, grupuje się według płci
i dopilnowuje, Ŝeby nie kontaktowały się ze sobą.

Zbyt wczesne uŜycie młodych koni do rozpłodu prowadzi do zahamowania ich wzrostu

i rozwoju.

Dojrzałość rozpłodową konie osiągają w wieku:

−

zimnokrwiste – 30–36 miesięcy,

−

gorącokrwiste i prymitywne – 36–48 miesięcy.
Dojrzałość fizyczna u koni występuje średnio o dwa lata później, w związku z tym młode

konie uŜyte do rozpłodu muszą być intensywnie Ŝywione.

Cykl płciowy u klaczy

U większości klaczy regularne ruje występują w okresie wydłuŜania się dnia tzn. pod

koniec  zimy  i  wiosną.  Niektóre  klacze  wykazują  stałą  aktywność  płciową  i  regularne  cykle
przez cały rok. Cykl płciowy u klaczy wynosi średnio 20–22 dni. WiąŜe się z tym długość rui,
w  tym  wypadku  4–7  dniowa.  Przy  krótszych  cyklach  18-19  dniowych  ruja  trwa  1–3  dni,
a przy  wydłuŜonych  25–26  dniowych,  ruja  jest  dłuŜsza  8–12  dniowa.  Po  wyźrebieniu
pierwsza  ruja  pojawia  się  juŜ  około  8–10  dnia,  zwykle  jest  wtedy  krótka.  Objawem  jej  jest
równieŜ  biegunka  u  źrebięcia,  wskutek  zmiany  składu  mleka  matki.  Zdarza  się,  Ŝe
u karmiących klaczy ruja nie występuje.

Pod wpływem hormonów gonadotropowych i estrogenów występują u klaczy następujące

objawy rui w obrębie jej narządów:

−

obrzęk warg sromowych,

−

przekrwienie błony śluzowej dróg rodnych,

−

pęcherzyk jajnikowy ma, tuŜ przed owulacją, kształt kuli o średnicy 3-5 cm i dlatego
jajnik przybiera gruszkowaty kształt.
Objawy rui u klaczy widoczne w jej zachowaniu:

−

niepokój, ale spokojne stanie przy dotyku,

−

brak apetytu, ale zwiększone pragnienie,

−

rŜenie,

−

grupowanie się klaczy w rui oddzielnie od stada.
W obecności ogiera, klacze wykazują:

−

zainteresowanie ogierem,

−

spokojne stanie, z rozstawionymi tylnymi nogami,

−

błyskanie sromem,

−

wydalanie małych partii moczu ze śluzem.
Ruja u klaczy nazywana jest przez hodowców grzaniem, a krycie klaczy stanówką.
Przystępując do stanówki naleŜy pamiętać, Ŝe:

−

owulacja u klaczy następuje dwa dni przed końcem rui,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

komórka jajowa po owulacji jest zdolna do zapłodnienia przez 6–10 godzin,

−

plemniki są zdolne do zapłodnienia do 48 godzin po kopulacji,

−

intensywne natęŜenie objawów rui nie zawsze pokrywa się ze stadium przedowulacyjnym,

−

ruja trwa jeszcze po skutecznym pokryciu do 24 godzin,

−

pomimo zewnętrznych objawów rui u wielu klaczy nie dochodzi do owulacji i krycie jest
nieskuteczne.

UŜytkowanie rozpłodowe ogierów

Objętość ejakulatu ogiera wynosi 20–150 ml, choć zdarza się znacznie obfitsze, nawet do

600 ml u ogierów zimnokrwistych. Koncentracja plemników wynosi 100–500 mln w 1 ml.
Prawidłowa ruchliwość: 65–80%.

Młode ogiery nie powinny wykonywać więcej niŜ 6 skoków tygodniowo, w drugim roku

uŜytkowania  10,  a  dojrzałe  –  12  skoków,  wszystkie  z  jednodniową  przerwą.  Przy
krótkotrwałym,  zintensyfikowanym  kryciu jeden ogier moŜe pokryć dziennie 3–4 klacze, ale
pod  warunkiem,  Ŝe  miedzy  kopulacjami  będzie  6–8  godzin  przerwy.  W  okresie  stanówki  na
młodego  ogiera  przewiduje  się  20–30  klaczy,  w  następnym  roku  o  10  więcej,  a  ogierom
w szczycie  formy  rozpłodowej  moŜna  przydzielić  do  100  klaczy.  Zbyt  intensywne
wykorzystywanie  ogierów  powoduje  małą  skuteczność  krycia.  Ogiery  starsze  powinny  mieć
zmniejszoną  liczbę  kryć,  podobnie,  jak  to  jest  u  ogierów  młodych.  Nasienie  ogierów  do
inseminacji  pobiera  się  do  sztucznej  pochwy,  najczęściej  otwartej  lub  półzamkniętej,  przy
skoku ogiera na fantom. Nasienie moŜe być uŜywane świeŜe lub mroŜone.

Stanówka

W hodowli koni, stosowane jest krycie tabunowe (u koni ras prymitywnych), krycie

dozorowane (z ręki) i inseminacja. Najczęściej spotykane jest krycie z ręki, ale coraz częściej
równieŜ sztuczne. Krycie dozorowane moŜe odbywać się z pętaniem, chroniącym obsługę
i ogiera lub w wyjątkowych wypadkach (klacze szczególnie wraŜliwe) bez pęt ze względu na
większą wartość ogiera, troska o niego jest waŜniejsza.

Przed kryciem naleŜy stwierdzić, czy klacz jest w rui, moŜna to zrobić kilkoma

metodami:

−

przez próbę ogierem,

−

metodą rektalną, polegającą na badaniu stanu jajników przez prostnicę,

−

metodą ultrasonograficzną, za pomocą aparatu USG, poprzez powłoki brzuszne.

Rys. 30. Klacz przygotowana do krycia: a) pęta załoŜone na stawy skokowe, b) pęta załoŜone na pęciny [15, s. 146]

Klacz na uwiązie przyczepionym do kantara wprowadzana jest za drewnianą osłonę –

próbnik, masztalerz (ogiermistrz) z drugiej strony podprowadza ogiera, który obwąchuje
klacz od głowy do zadu. Klacz w rui stoi spokojnie i wyraźnie pokazuje jej objawy, klacz
w innym stadium cyklu stara się kopnąć ogiera, zachowuje się niespokojnie. Po stwierdzeniu,
Ŝ

e klacz się grzeje i nie ma Ŝadnych objawów chorobowych moŜna przeznaczyć ją do krycia.

Inny sposób, stosowany w stadninach dysponujących doświadczonym, łagodnym ogierem to
przeprowadzanie ogiera korytarzem stajni. Ogier zatrzymuje się pod boksem klaczy w rui
i wyraźnie sygnalizuje chęć krycia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Krycie odbywa się w specjalnie wyznaczonym do tego miejscu, na maneŜu. Klacz jest

pętana,  pęta  zakładane  są  na  pęciny  lub  stawy  skokowe,  potem,  bandaŜuje  się  rzep  ogona,
srom  i  jego  okolice  myje  letnim  roztworem  łagodnego  środka  dezynfekcyjnego  (np.  1%
nadmanganianu  potasu  lub  lizolu).  Klaczy,  szczególnie  niespokojnej,  zakłada  się  na  górną
wargę dutkę, która naleŜy popuścić w trakcie kopulacji. W celu zabezpieczenia klaczy przed
skaleczeniem  przez  gryzącego  ogiera,  moŜna  załoŜyć  jej derkę lub ogierowi kaganiec. Ogier
podprowadzony na długiej wodzy (z wędzidłem), powinien się najpierw wyprawić (następuje
wzwód prącia), dopiero wtedy dopuszcza się do wykonania skoku. Nadzorujący odsuwa ogon
klaczy  i  kieruje  prącie  ogiera  do  jej  pochwy  kontrolując  i  ewentualnie  uniemoŜliwiając
wniknięcie  prącia  do  odbytu,  w  tym  czasie  naleŜy  klaczy  pozwolić  unieść  głowę  do  góry.
Kopulacja  u  koni  trwa  kilkanaście  sekund.  Oddanie  nasienia  przez  ogiera  moŜna  poznać  po
drganiu  ogona  i  okolic  nasady  prącia.  Po  akcie  naleŜy  prącie  ogiera  przemyć  łagodnym
ś

rodkiem dezynfekcyjnym i wypuścić go na okólnik. Po zdjęciu pęt i bandaŜa klacz powinna

być oprowadzana przez kilkanaście minut, Ŝeby nie wyparła nasienia (przez niektórych
hodowców uwaŜane za zbędne). Zabieg inseminacji wykonuje uprawniony lekarz weterynarii.

CiąŜa trwa u klaczy około 335 dni. Badanie USG stwierdza ciąŜę juŜ w 10–14 dniu,

następnym objawem jest brak rui, badaniem rektalnym ciąŜę moŜna potwierdzić
w 3 tygodniu. Zewnętrzne objawy widoczne są w 7–8 miesiącu ciąŜy. Pod koniec ciąŜy klacz
wymaga uwaŜnego traktowania i racjonalnego Ŝywienia.

Poród

Parę dni przed porodem, następuje rozluźnienie więzadeł krzyŜowo-miedniczych,

powiększenie  się  wymienia,  obrzmienie  sromu,  wyciek  śluzu.  TuŜ  przed  porodem  klacz  jest
niespokojna,  kładzie  się,  wstaje,  ogląda  na  boki,  na  wymieniu  pojawiają  się  krople  siary.
Poród trwa krótko: 10–30 minut. Przy prawidłowo przebiegającym porodzie nie trzeba klaczy
pomagać,  jeŜeli  poród  się  przedłuŜa,  naleŜy  wezwać  lekarza  weterynarii.  ŁoŜysko  jest
wydalane  do  pół  godziny  po  porodzie,  zaleganie  dłuŜsze  niŜ  3  godziny  wymaga  szybkiej
interwencji lekarskiej.

Ze źrebięcia po urodzeniu naleŜy szybko usunąć błonę, w której się urodził i śluz

z nozdrzy, po czym przetrzeć ściereczką lub wiechciem słomy. Pępowinę, jeŜeli się sama nie
przerwała,  naleŜy  przeciąć,  po  ustaniu  pulsowania  krwi  w  tętnicy  i  odkazić  ją.  Źrebaka
podsunąć klaczy do wylizania i dopilnować, by jak najszybciej napił się siary, gdyŜ u klaczy
wydzielana  jest  tylko  dobę.  Siara  zapewnia  odpowiednią  ilość  łatwo  przyswajalnych
składników  pokarmowych  i  przeciwciał  oraz  prowokuje  do  wydalenia  smółki.  Pozbawione
siary źrebię jest bardzo mało odporne, a zalegająca smółka moŜe być przyczyną śmierci.

Wychów źrebiąt

Pierwsze godziny Ŝycia źrebięcia często decydują o jego Ŝyciu i rozwoju. Źrebięta, wstają

po urodzeniu w 15–45 minut, jeŜeli ten moment się przedłuŜa i źrebię jest słabe, naleŜy
pomóc źrebięciu napić się siary. Zabieg ten naleŜy powtarzać, aŜ źrebię będzie dość silne,
Ŝ

eby samo podejść do matki i ssać. Pomimo wypitej siary smółka moŜe być zatrzymana, co

objawia się następująco: niepokój źrebięcia, kładzenie się, wstawanie, oglądanie na boki,
pocenie się. W takim wypadku naleŜy wykonać źrebięciu lewatywę z wody z mydłem. Nie
wydalona smółka wymaga interwencji chirurgicznej.

W 3–4 dniu Ŝycia, moŜna wypuścić źrebię z matką na okólnik na kilkanaście minut.

W 8–10  dniu  często  pojawia  się  biegunka,  związana  z  rują  u  klaczy.  W  tym  czasie,  sysaki
zjadają  kał  matki  (koprofagia),  Ŝeby  wprowadzić  do  jałowego  przewodu  pokarmowego  florę
bakteryjną.  Źrebięciu  do  3–4  tygodnia  Ŝycia  wystarcza  mleko  matki,  od  3  tygodnia  naleŜy  je
dokarmiać,  podawać  na  początku  niewielkie  ilości,  a  potem  do  woli,  paszy  treściwej
(gniecionego  owsa)  z  osobnego  korytka. W drugim miesiącu Ŝycia przyzwyczaja się źrebię do

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

kantarka. W szóstym miesiącu źrebięta są odsadzane, przez zabranie matek do innych odległych
stajni lub na pastwiska, a źrebięta pozostawia się w boksie, łącząc w pary jednej płci.

W chowie koni stosuje się róŜne metody wychowu źrebiąt: tabunowy (pastwiskowy),

alkierzowy (bez wybiegów i pastwisk – niekorzystny dla ich rozwoju), stajenno-pastwiskowy
(stosowany w stadninach). System i przebieg odchowu zaleŜy od warunków gospodarstwa,
ale ma decydujący wpływ na wzrost i rozwój źrebięcia.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jakim wieku klacze i ogiery osiągają dojrzałość płciową i rozpłodową?
2.  Ile trwa cykl płciowy u klaczy?
3.  Jakie są objawy rui u klaczy?
4.  Kiedy naleŜy pokryć klacz w trakcie rui?
5.  Ile skoków moŜe oddać w ciągu tygodnia ogier?
6.  Ile klaczy w sezonie przypada na jednego ogiera przy kryciu naturalnym?
7.  Jakie cechy fizyczne posiada nasienie ogiera?
8.  Jakie hormony odpowiadają za prawidłowy przebieg cyklu płciowego?
9.  Jakie są objawy zbliŜającego się porodu?
10.  Jak powinien przebiegać prawidłowy poród?
11.  Jakiej pomocy hodowca moŜe udzielić klaczy w trakcie porodu?
12.  Po czym poznać, Ŝe nowonarodzone źrebię jest zdrowe?
13.  Jak długo klacz wydziela siarę? Jakie waŜne składniki zawiera siara?
14.  Kiedy odsadza się źrebięta i w jaki sposób?
15.  Jakie pierwsze pasze stałe podaje się źrebiętom i kiedy?
16.  Kiedy po raz pierwszy źrebięta mogą wyjść na okólnik?
17.  Jakie warunki wychowu zapewniają prawidłowy rozwój źrebiąt?
18.  Jakie dokumenty wypełniane są w stadninie w czasie stanówki?

4.3.3. Ćwiczenia

6.1. Ćwiczenie 1
Przeprowadź próbę grzania się u klaczy (próbowania klaczy).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować przebieg kolejnych działań przy próbie,
2)  wyprowadzić klacz z boksu,
3)  przeprowadzić klacz na maneŜ (zachować odpowiednią odległość między klaczami),
4)  wprowadzić  klacz  za  próbnik,  przytrzymać  za  uwiąz  prawą  ręką,  dla  własnego

bezpieczeństwa stanąć za odkosem,

5)  obserwować zachowanie klaczy, w trakcie podejścia ogiera do próbnika,
6)  ustalić, czy klacz jest w rui i czy naleŜy ją pokryć,
7)  ocenić wykonaną pracę,
8)  sporządzić notatkę z ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

próbnik,

−

kantar z uwiązem lub uzda, dla klaczy,

−

uzda i lonŜa lub długi uwiąz dla ogiera,

−

ogier probier,

−

klacz.

Ćwiczenie

Wykonaj zabiegi konieczne do przeprowadzenie krycia kontrolowanego klaczy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować sposób przeprowadzenia stanówki,
2)  wyprowadzić klacz z boksu i przeprowadzić na miejsce przeznaczone do krycia,
3)  spętać, zakładając pęta na pęciny lub stawy skokowe,
4)  zabandaŜować rzep ogona,
5)  wymyć srom i jego okolice letnim roztworem łagodnego środka dezynfekcyjnego,
6)  załoŜyć, na górną wargę niespokojnej klaczy, dutkę,
7)  załoŜyć derkę, w przypadku uŜywania gryzącego ogiera,
8)  obserwować przebieg krycia,
9)  zdezynfekować prącie ogiera, poczekać, aŜ ogier zostanie odprowadzony,
10)  zdjąć bandaŜ, a dopiero potem pęta,
11)  oprowadzać klacz przez kilka minut, odprowadzić ją do boksu,
12)  ocenić wykonaną pracę,
13)  sporządzić notatkę z ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

próbnik,

−

kantar z uwiązem lub uzda, dla klaczy,

−

uzda i lonŜa lub długi uwiąz dla ogiera,

−

wiadro, gąbka, ciepła woda, środek dezynfekcyjny, bandaŜ elastyczny, dutka,

−

ogier,

−

klacz.

Ćwiczenie 3

Rozpoznaj objawy, zbliŜającego się porodu. PomóŜ klaczy przy porodzie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  sprawdzić w dokumentacji terminy porodów klaczy źrebnych,
2)  obserwować zachowanie i wygląd klaczy,
3)  ustalić, która klacz, będzie się źrebić w najbliŜszym czasie,
4)  pościelić, w boksie tej klaczy, obficie, świeŜą słomę, przygotować sprzęt,
5)  obserwować klacz, w momencie rozpoczęcia się porodu powiadomić odpowiednią osobę,
6)  czekać na pojawienie się źrebięcia,
7)  wykonać zabiegi związane z pomocą przy porodzie,
8)  podsunąć klaczy źrebię do wylizania i dopilnować, by jak najszybciej napiło się siary,
9)  ocenić wykonaną pracę,
10) sporządzić notatkę z ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

gąbka, czyste ściereczki,

−

ciepła woda, środek dezynfekcyjny, noŜyczki,

−

słoma,

−

aparat telefoniczny,

−

klacz źrebna.

Ćwiczenie 4

Wykonaj wskazane zabiegi pielęgnacyjne stosowane w chowie źrebiąt.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować sposób wykonania zabiegu,
2)  dobrać sprzęt,
3)  wejść  do  boksu  z  zachowaniem  ostroŜności  i  ciszy,  stanąć  między  klaczą  a  źrebięciem,

złapać go prawą ręką za szyję z dołu, a lewą za ogon,

4)  wykonać zabieg zgodnie z zaleceniami zoohigienicznymi,
5)  ocenić wykonaną pracę,
6)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

gąbka, czyste ściereczki,

−

wiadro z ciepłą wodą,

−

rodek dezynfekcyjny,

−

termometr, gumowa gruszka,

−

kantarek,

−

rebak,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 5

Zaprojektuj wychów źrebiąt w wybranym gospodarstwie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać materiał nauczania dotyczący wychowu źrebiąt,
2)  wybrać metodę wychowu odpowiednią dla rasy źrebięcia,
3)  dopasować sposób wychowu do warunków, jakie posiada gospodarstwo,
4)  zaplanować działania na cały okres wychowu,
5)  sporządzić harmonogram dzienny prac, uwzględniając etapy wychowu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

informacje o gospodarstwie,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować omówić przebieg cyklu płciowego klaczy

i jego regulację hormonalną?

2)  dobrać metodę krycia dla określonej rasy koni?
3)  rozpoznać objawy rui u klaczy?
4)  określić, kiedy naleŜy pokryć klacz w trakcie rui?
5)  przeprowadzić próbę grzania się u klaczy.
6)  przygotować klacz do krycia z ręki?
7)  scharakteryzować przebieg krycia kontrolowanego?
8)  porównać zalety i wady krycia naturalnego i inseminacji?
9)  rozpoznać objawy zbliŜającego się porodu i udzielić pomocy

w jego trakcie?

10)  zaopiekować się źrebięciem po urodzeniu?
11)  rozpoznać cechy zdrowego źrebięcia po urodzeniu?
12)  wypełnić dokumenty związane z rozrodem w stadninie?
13)  zaplanować przebieg stanówki w stadzie?
14)  zaprojektować wychów źrebiąt w gospodarstwie?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. śywienie koni. Kalkulacja kosztów Ŝywienia

4.4.1. Materiał nauczania

Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe

Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe zaleŜy u koni od masy ciała, wykonywanej

pracy,  stanu  fizjologicznego  klaczy,  wykorzystania  rozpłodowego  ogiera,  wieku  źrebięcia.
Hodowca  normując  Ŝywienie  koni  powinien  pamiętać,  Ŝe  najistotniejsza  jest  energia,  która
umoŜliwia  wykorzystanie  pozostałych  składników  pokarmowych.  Głównym  źródłem  energii
są  węglowodany  i  w  niewielkim  stopniu  tłuszcze.  Na  kaŜdy  1 g  białka  ogólnego  strawnego
powinno przypadać 0,2 kJ energii.

Białko – materiał słuŜący do budowy nowych tkanek i ich renowacji, produkcji mleka

u klaczy,  syntezy  witamin  i  hormonów  powinno  być  urozmaicone,  szczególnie  dla  koni
rosnących,  klaczy  wysokoźrebnych,  karmiących  i  koni  w  ostrym  treningu.  Zapotrzebowanie
pokrywane  jest  przez  pasze  objętościowe, ziarno i nasiona (np. siemię lniane), a takŜe przez
ś

ruty poekstrakcyjne (np. sojowa), droŜdŜe browarniane, mączkę rybną, susz z lucerny, kiełki

pszenne.

Ze związków mineralnych szczególnie waŜne jest zapewnienie odpowiedniego poziomu

wapnia i fosforu (w stosunku 1,5:1) oraz sodu. Dwa pierwsze występują w sianie i owsie,
najczęściej w wystarczających ilościach, zapotrzebowanie na nie rośnie u klaczy karmiących,
wysokoźrebnych i koni młodych, ale poziom sodu w paszach jest niski, stąd musi być stale
uzupełniany w formie lizawek. Równie waŜne jest dostarczenie wystarczającej ilości witamin.

Pasze objętościowe

Są podstawowym źródłem składników pokarmowych w Ŝywieniu koni, dostarczają teŜ

włókna,  niezbędnego  do  prawidłowego  funkcjonowania  ich  układu  pokarmowego,
(wchłaniania  składników  odŜywczych  i  regulacji  trawienia).  Najlepszym  źródłem  paszy tego
typu  jest  pastwisko  zapewniające  oprócz  składników  pokarmowych  wystarczającą  ilość
witamin, w tym karoten, witaminę E oraz D syntetyzowaną dzięki działaniu promieniowania
słonecznego  na  skórę  koni.  Na  jedną  klacz  stada  podstawowego  naleŜy  przewidzieć
powierzchnię pastwiska:

−

dla jednego konia półkrwi – 60–80 arów,

−

dla jednego konia xx – 100 arów.
W Ŝywieniu pastwiskowym zuŜycie dzienne zielonki wychodzi:

−

klacze i konie starsze – 40–50 kg,

−

roczniaki – 30–40 kg.
Zielonka z upraw polowych, to najczęściej zielonka z motylkowych: koniczyny

czerwonej i białej, lucerny, esparcety, seradeli. Zielonki, te są obfitym źródłem białka, ale ich
nadmiar jest niebezpieczny, moŜe wywoływać kolki, ochwat, a u młodych koni opoje.

Maksymalne zuŜycie zielonki wynosi:

−

z traw – 30 kg,

−

z motylkowych – 20 kg.
Z porostu pastwiskowego i otoczenia padoków naleŜy usunąć rośliny trujące, do których

naleŜą: bukszpan, cis, knieć błotna, lulek czarny, ligustr, naparstnica purpurowa, orlica
pospolita, pokrzyk wilcza jagoda, robinia akacjowa, skrzyp polny, szczyr trwały, złotokap.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kiszonki

Powinny być stosowane tylko bardzo dobrej jakości. Najlepsze z podwiędniętych lub

podsuszonych roślin, z porostu łąkowego lub z lucerny oraz z kukurydzy. Dopuszczalne ilości:

−

konie gorącokrwiste – 5–6 kg,

−

konie zimnokrwiste – do 15 kg.

Okopowe

Ziemniaki parowane (dla koni roboczych) – do 20 kg, z paszą treściwą, a nie z sieczką

czy plewami, bo mogą powodować kolki.
Marchew – pasza dietetyczna, źródło karotenu, 3–10 kg dla wszystkich grup i typów koni.
Buraki – 5–10 kg.

Objętościowe suche

Siano tylko przepocone: łąkowe 5–12 kg, z motylkowych – 5–6 kg. Słoma – najlepsza

owsiana i jęczmienna, moŜna stosować w postaci sieczki, jeŜeli ze słomy Ŝytniej
i jęczmiennej, musi być przetrząsana (bez ości), w ilości 1–3 kg.
Obrok – ziarno z sieczką słomianą, pół na pół, jeśli ziarno śrutowane lub gniecione więcej
sieczki i zmoczonej wodą.

Pasze treściwe

Owies:

−

stosować od 3 do 6 kg (dla bardzo cięŜko pracujących koni do 10 kg),

−

zawiera  –  od  4  do  7%  tłuszczu,  ok.  10%  włókna  surowego,  egzogenne,  nienasycone
kwasy  tłuszczowe,  lecytynę  (źródło  fosforu),  sterydy  (ich  brak  powoduje  łuszczenie
naskórka,  łysienie,  zaburzenia  funkcji  rozrodczych),  witaminy:  E,  B,  fosfor,  Ŝelazo,
mangan, miedź, kobalt,

−

ziarno nie pęcznieje,

−

podawany w formie śrutowanej, gniecionej, całego ziarna, z sieczką, w meszu.
Pszenica:

−

1–3 kg,

−

działanie mlekopędne,

−

najlepiej podawać w mieszankach pasz treściwych,

−

nadmiar moŜe prowadzić do ochwatu.
Kukurydza:

−

do 4 kg,

−

uwaga – pęcznieje,

−

ześrutowana razem z kolbami, bez zanieczyszczeń.
ś

yto:

−

do 4 kg,

−

zawiera pentozany, alkilorezorcynole – moŜe uszkadzać wątrobę,

−

zaraŜone sporyszem jest trujące, uwaga pęcznieje!
Nasiona strączkowych:

−

do 1 kg,

−

pęcznieją.
Len:

−

zawiera nienasycone kwasy tłuszczowe, duŜo fosforu, selen, witaminę B,

−

działa dietetyczne, chroni błony śluzowe układu pokarmowego,

−

stosowany w meszu i pójle dla źrebiąt.
Ś

ruty poekstrakcyjne:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

do 0,5 kg,

−

w nadmiarze mogą powodować przebiałkowanie.
Otręby:

−

pszenne – działają dietetycznie, stosowane dla klaczy karmiących, zaraz po porodzie
w pójle, dla rekonwalescentów, źrebiąt ssących,

−

ytnie – mniej smaczne, zawierają duŜo łatwo przyswajalnego fosforu.

Wysłodki buraczane:

−

do 1 kg,

−

suszone i melasowane,

−

stanowią uzupełnienie energii w dawce.
Melasa:

−

do 1,5 kg,

−

podawana w rozcieńczeniu z wodą w stosunku 1:1 – 1:3,

−

zawiera duŜo potasu,

−

działa rozwalniająco.
Mesz:

−

pasza  treściwa  dla  koni  w  intensywnym  treningu  i  klaczy  karmiących,  podaje  się  2–3
razy  w  tygodniu.  Porcja  dla  10  koni:  1,7 kg  siemienia  lnianego  z  17 l  wody  gotuje  się
20–30  minut.  W  kadzi  zalewa  się  tym  wrzątkiem  20 kg  owsa,  posypując  3,5 kg  otrąb
pszennych, przykrywa na 9 godzin. Przed podaniem dodaje się 6,5 kg otrąb.

Zasady Ŝywienia i pojenia koni

W Ŝywieniu koni naleŜy przestrzegać następujących zasad:

−

paszę treściwą zadawać w małych dawkach, co najmniej 3 razy dziennie, co 6 godzin,

−

połowę paszy objętościowej zadawać na odpas wieczorny,

−

karmienie codziennie o tej samej porze,

−

pozostawianie koni na czas karmienia w spokoju, co sprzyja prawidłowemu trawieniu,
a takŜe unikanie złych nałogów (łapczywego jedzenia, rozrzucania paszy),

−

regularnie czyścić Ŝłoby i poidła, usuwać nie wyjedzone resztki,

−

zadawanie wody, dobrej jakości, najlepiej z automatycznych poideł, jeŜeli z wiadra to
3 razy dziennie (temperatura wody, zbliŜona do temperatury w stajni), przed karmieniem

−

nie poić koni po cięŜkiej pracy ani przed nią.

Normowanie pasz i układanie dawek pokarmowych

Ustalając potrzeby pokarmowe koni bierze się pod uwagę: energię w MJ, białko ogólne

strawne w g, suchą masę w kg, Ca, P, NaCl w g i karoten w mg.
W celu ustalenia zapotrzebowania i ułoŜenia dawki naleŜy skorzystać z Norm śywienia Koni
PAN.

Tabela. 1. Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe klaczy źrebnych o róŜnej masie ciała [11]

Masa

ciała

M-c

źrebności

Sucha

masa

(kg)

Energia

strawna

(MJ)

Białko
ogólne

strawne

(g)

Wapń

(g)

Fosfor

(g)

Chlorek

sodu

(g)

Karoten

(mg)

1–8

9,0

450

500

9–11

9,5

550

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dawka

Dawki najlepiej układać przy pomocy arkusza kalkulacyjnego lub kalkulatora. Na

początku naleŜy ustalić rodzaj pasz, które naleŜy podać koniom, w zaleŜności od ich pracy
lub stanu fizjologicznego. Wypisać z norm Ŝywienia – skład chemiczny i wartość pokarmowa
pasz, wartości: energii, białka, związków mineralnych i karotenu, dla poszczególnych pasz.
Przykładową dawkę zamieszczono w tabeli 2.

Tabela. 2. Dawka pokarmowa dla klaczy źrebnej waŜącej 500 kg, w drugim okresie ciąŜy [11]

Sucha masa

(kg)

Energia

strawna

(kJ)

Białko ogólne

strawne

(g)

Wapń

(g)

Fosfor

(g)

Pasza

w 1 kg

paszy

dawce

w 1 kg

paszy

dawce

w 1 kg

paszy

dawce

1 kg

paszy

dawce

1 kg

paszy

dawce

Marchew

0,15

0,75

2,4

0,6

0,5

2,5

Siano
łąkowe

0,86

4,3

7,5

37,5

275

5,4

2,3

11,5

Słoma
pszenna

0,86

1,72

5,1

10,2

2,5

0,6

1,2

owies

2,5

0,88

2,2

11,5

28,75

232,5

0,7

1,75

3,7

9,25

Razem

8,97

88,45

578,5

36,75

24,45

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Które pasze mogą spowodować problemy zdrowotne koni i dlaczego?
2.  Gdzie i w jaki sposób odbywa się trawienie włókna u konia?
3.  Które pasze są źródłem energii w dawce dla koni?
4.  Jakie pasze treściwe i w jakich ilościach podaje się koniom?
5.  Jakie maksymalne ilości pasz objętościowych zadaje się klaczom?
6.  Z jakich składników składa się mesz? Dla jakich koni się go stosuje?
7.  Które pasze mają działanie dietetyczne, a które mlekopędne?
8.  W jakich postaciach podaje się owies koniom?
9.  Jakie rodzaje pasz objętościowych moŜna podawać koniom w okresie zimowym?
10.  Czym się charakteryzuje Ŝywienie klaczy źrebnych i karmiących?
11.  Dla jakich parametrów wylicza się normy i dawki pokarmowe dla koni?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozpoznaj pasze dla koni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować próbki pasz,
2)  posegregować je wg zasady „podobny do podobnego”,
3)  porównać pasze pod względem struktury, kształtu i barwy,
4)  ustalić pochodzenie paszy i jej skład,
5)  określić rodzaj paszy,
6)  sporządzić notatkę z ćwiczenia, opisując cechy paszy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

próbki pasz i dodatków paszowych,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Oceń organoleptycznie jakość pasz dla koni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować próbki pasz,
2)  posegregować próbki pasz wg ich rodzaju i określić ich rodzaj,
3)  ocenić pasze pod względem struktury, składu botanicznego, wilgotności, barwy, zapachu,
4)  porównać je, szeregując według wartości paszowej i jakości,
5)  sporządzić notatkę z ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

próbki pasz treściwych, objętościowych suchych i soczystych,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Sporządź wykaz pasz stosowanych w Ŝywieniu poszczególnych grup koni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić skład pasz w przykładowej dawce pokarmowej,
2)  ustalić rodzaj pasz stosowany w Ŝywieniu róŜnych grup koni,
3)  sporządzić  (w  poniŜszej  tabeli)  wykaz  pasz,  który  zastosowałbyś  w  Ŝywieniu  róŜnych

grup stada podstawowego,

4) wpisać do tabeli przedziały ilości zastosowanych pasz.

Grupa koni

Pasza

Ilość w kg/dzień

Klacze niskoźrebne

Klacze wysokoźrebne

Klacze karmiące

Ogiery

Odsadki

Roczniaki

Dwulatki i tzylatki

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wzór tabeli,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

UłóŜ dawkę pokarmową dla koni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) ustalić porę roku i rodzaj pasz, jaki naleŜy zastosować w dawce dla określonego konia,
2) wypisać z norm Ŝywienia zapotrzebowanie na składniki pokarmowe, w zaleŜności od

płci, masy ciała, uŜytkowania i stanu fizjologicznego konia,

3)  wypisać z norm Ŝywienia, wartość pokarmową pasz,
4)  ustalić ilość pasz, które masz zamiar zastosować,
5)  ułoŜyć  dawkę  pokarmową,  najlepiej  przy  pomocy  arkusza  kalkulacyjnego  lub

kalkulatora,

6)  podliczyć sumy uzyskanych wartości,
7)  porównać wyniki z zapotrzebowaniem,
8)  dokonać korekty, w przypadku, gdy wyniki róŜnią się od zapotrzebowania, w większym

stopniu niŜ 5% w dół i w górę.

Sucha masa

(kg)

Energia

strawna

(kJ)

Białko ogólne

strawne

(g)

Wapń

(g)

Fosfor

(g)

Pasza

w 1 kg

paszy

dawce

w 1 kg

paszy

dawce

w 1 kg

paszy

dawce

1 kg

paszy

dawce

1 kg

paszy

dawce

Suma

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

normy Ŝywienia koni,

−

komputer z arkuszem kalkulacyjnym lub kalkulator.

Ćwiczenie 5

Sporządź preliminarz pasz i kalkulację Ŝywienia stada podstawowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) ustalić rodzaj i ilość pasz, które masz zamiar zastosować,
2) określić zapotrzebowanie pokarmowe klaczy w czterech okresach, w zaleŜności od jej

stanu fizjologicznego, na okres: niskiej źrebności, wysokiej źrebności, karmienia
ź

rebięcia w pierwszych trzech miesiącach i następnych trzech do momentu odsadzenia,

3) ułoŜyć 4 dawki pokarmowe na cały rok Ŝywienia klaczy,
4) obliczyć zapotrzebowanie na pasze dla klaczy źrebnej:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dawka dla klaczy

nisko

rebnej

Dawka dla klaczy

wysoko

rebnej

Pasza

dni

razem

dni

razem

Łącznie

5) obliczyć zapotrzebowanie na pasze dla klaczy karmiącej:

Dawka dla klaczy

karmi

cej w I okr.

Dawka dla klaczy

karmi

cej w II okr.

Łącznie

Pasza

dni

razem

dni

razem

6) obliczyć roczne zapotrzebowanie na pasze dla klaczy:

Pasza

Dawki dla klaczy

źrebnej

Dawki dla klaczy

karmiącej

Łącznie

7) obliczyć koszt całorocznego wyŜywienia klaczy:

Pasza

Ilość w dt

Cena za dt

Wartość

Roczny koszt

wyŜywienia klaczy

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

komputer z arkuszem kalkulacyjnym lub kalkulator,

−

cennik pasz,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 6

Przygotuj i zadaj pasze koniom.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zaplanować przebieg prac,
2) przygotować pasze w określonej ilości w stosunku do liczby koni,

−

zaparzyć siemię lniane w parniku,

−

zgnieść w gniotowniku partię owsa,

−

rozdrobnić w śrutowniku ziarna zbóŜ do mieszanki pasz treściwych,

−

pociąć słomę na sieczkę,

−

przywieźć kiszonkę i siano,

3)  zadać pasze koniom,
4)  ocenić wykonaną pracę,
5)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

parnik,

−

gniotownik,

−

rutownik,

−

pasze,

−

wózek paszowy,

−

łopatka i widły do zadawania paszy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) uzasadnić potrzebę racjonalnego Ŝywienia koni?
2) rozpoznać pasze stosowane w Ŝywieniu koni?



3)  scharakteryzować zasady Ŝywienia poszczególnych grup koni?
4)  określić wartość pokarmową róŜnych pasz dla koni?
5)  ocenić organoleptycznie jakość pasz stosowanych w Ŝywieniu koni?



6) dobrać rodzaj pasz dla określonej grupy koni?



7) ułoŜyć dawkę pokarmową dla konia?
8) zaplanować Ŝywienie stada koni na cały rok?



9) skalkulować koszty całorocznego Ŝywienia koni?
10) przygotować pasze do skarmiania?
11) zaplanować czynności związane z zadawaniem pasz koniom?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Pielęgnacja i zabiegi zoohigieniczne u koni.

Korekcja

i podkuwanie kopyt koni

4.5.1. Materiał nauczania

W chowie stajennym codziennie rano przeprowadza się czyszczenie skóry, włosów

i kopyt  koni.  Dzięki  temu  usuwany  jest  brud,  pot,  zanieczyszczenia,  jaja  owadów,  ale
równocześnie przeprowadzany jest masaŜ skóry, poprawiający krąŜenie krwi i samopoczucie
koni.  Czyszczenie  jest  równieŜ  elementem  oswajania  konia  z  człowiekiem.  Do  czyszczenia
najlepiej  wyprowadzić  konia  na  korytarz  i  uwiązać  na  dwa  uwiązy.  Czyszczenie  moŜe  się
odbywać przy koniowiązie przed stajnią.

Sprzęt konieczny do pielęgnacji koni, to:

−

szczotka z naturalnego włosia – do czyszczenia skóry,

−

szczotka plastikowa – do masaŜu skóry,

−

szczotka ryŜowa – do mycia i wyczesywania włosów grzywy i ogona,

−

zgrzebło metalowe – do czyszczenia szczotki,

−

zgrzebło gumowe – do usuwania zaklejek,

−

kopystka – do czyszczenia ścian i podeszwy rogowej kopyt,

−

grzebień do włosów,

−

drewniany nóŜ – do zdejmowania piany z potu,

−

gąbki lub lniane ścierki – do przecierania głowy oraz narządów rozrodczych i odbytu konia.

a b c d e

Rys. 29. Sprzęt do pielęgnacji koni: a) szczotka włosiana, b) zgrzebło metalowe, c) zgrzebło gumowe,

d) szczotka gumowa, e) kopystki [14, s. 26]

Czyszczenie rozpoczyna się szczotką włosianą od lewej strony głowy i szyi, później

pierś, łopatka, grzbiet, brzuch i przednia noga, następnie zad i tylna noga. Cały czas trzymać
się powinno szczotkę od strony konia, w tym przypadku w lewej ręce, a zgrzebło w prawej.
KaŜdemu pociągnięciu szczotką pod włos towarzyszy dwukrotne pociągnięcie z włosem
i oczyszczenie szczotki zgrzebłem. Brud ze zgrzebła usuwa się uderzeniem o podłoŜe.

Rys. 30. Kierunek czyszczenia konia [14, s. 28]

Rys. 31. Prawidłowe trzymanie szczotki i zgrzebła [14, s. 28]

Przy czyszczeniu nóg spory problem moŜe stanowić podniesienie nogi konia, Ŝeby

oczyścić  podeszwę  kopyta.  Umiejętność  podawania  nóg  u  koni, konieczna jest równieŜ przy
rozczyszczaniu  i  kuciu  kopyt.  Zanim  podniesie  się  kończynę  lewą,  przednią  naleŜy  stanąć
bokiem  do  konia,  twarzą  w  kierunku  jego  zadu,  lewą  rękę  połoŜyć  na  łopatce,  przesunąć do
przedramienia, teraz naciska się na przedramię, jednocześnie prawą ręką chwyta za pęcinę, po
uniesieniu  nogi  opiera  się  ją  na  lewym  udzie,  zmienia  rękę,  trzymającą  pęcinę  na  lewą,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

a prawą wykonuje zabieg. Przyzwyczajenie konia do podawania nóg na komendę „noga”
bardzo ułatwia pracę.

Rys. 32. Podnoszenie przedniej nogi konia [14, s. 25]

Rys. 34. Podnoszenie tylnej nogi konia [14, s. 26]

Przy podnoszeniu tylnej, lewej nogi równieŜ naleŜy stanąć bokiem, twarzą w kierunku

zadu  konia,  lewą  rękę  kładzie  się  na  zadzie  a  prawą  przesuwa  po  tylniej  krawędzi  nogi,
chwyta  się  za  staw  pęcinowy,  odciąga  się  kończynę  do  przodu,  w  tym  samym  czasie  lewą
ręką od wewnątrz chwyta się za pęcinę zgiętą w stawie pęcinowym i skokowym, nogę opiera
się  na  lewym  udzie.  Przy  czyszczeniu  prawej  strony  konia  przekłada  się  szczotkę  do  prawej
ręki  i  znowu  zaczyna  się  od  głowy.  Zlepione  włosy  grzywy  i  ogona  rozczesuje  się  palcami,
wyjmując słomę lub rzepy ostu. Rozczesaną grzywę i ogon myje się szczotką ryŜową i ciepłą
wodą, po czym moŜna delikatnie, z wyczuciem rozczesać włosy rzadkim grzebieniem. Potem,
wilgotną,  lnianą  ściereczką  lub  gąbką  przeciera  się  oczy,  nozdrza  i  wargi  konia,  a  następnie
narządy  rozrodcze,  odbyt  i  wewnętrzną  część  ogona.  Konie  siwe,  izabelowate  lub  srokate
z białymi  plamami  na  skórze  moŜna  umyć  bardzo  skutecznie  wodą  z  dodatkiem  soku
cytrynowego.  W  przypadku  koni  sportowych  moŜna  je  strzyc,  sprzyja  to  łatwiejszemu
schnięciu koni po intensywnej pracy.

Pielęgnacja grzywy i ogona u koni, oprócz ich mycia i rozczesywania polega równieŜ na

nadaniu im odpowiedniego kształtu. Nie naleŜy tego robić noŜyczkami i obcinać włosów, ale
je przerwać za pomocą grzebienia. Zabieg wykonuje się w rękawiczkach, Ŝeby nie pokaleczyć
rąk, w następujący sposób: lekko naciągnięte, cienkie pasmo włosów jedną ręką przytrzymać,
grzebieniem stapirować do góry krótsze włosy, pozostawione dłuŜsze, wyrwać owijając je na
grzebieniu i pociągając w dół. Tak przerwane włosy moŜna splatać w siateczkę, robić
koreczki lub warkoczyk.

Pielęgnacja nóg i kopyt

Podstawą prawidłowego funkcjonowania kopyta jest zapewnienie koniom ruchu, dzięki

niemu  kopyto  ma  odpowiedni  kształt  i  jest  aparatem  amortyzacji.  Równie  waŜne  jest
regularne  czyszczenie  kopyt.  Ściany  kopyta  oczyszcza  się  włosianą  szczotką  lub  kopystką,
a podeszwę  haczykowatą  częścią  kopystki,  sprawdzając  czy  nie  wbiło  się  coś  pod  podkowę
lub

w podeszwę. Po jeździe dobrze jest umyć nogi konia silnym strumieniem wody, za

pomocą  szczotki,  wysuszyć,  a  potem,  jeŜeli  róg  kopytowy  jest zbyt suchy, natłuścić smarem
do  kopyt.  Takie  kopyta  naleŜy  teŜ  nawilŜać  wilgotnymi  okładami.  W  przypadku  kopyt
nadmiernie  wilgotnych  i  kruchych  zaleca  się  smarowanie  kopyta,  co  jakiś  czas,  dziegciem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zapobiega to butwieniu kopyta, a takŜe gniciu strzałki.

W zaleŜności od sposobu eksploatacji,

co 4–6 tygodni naleŜy rozczyścić kopyta konia, przez usunięcie nadmiaru rogu z podeszwy,
skrócenie brzegu podstawowego tarnikiem i nadanie odpowiedniego kształtu. Ze strzałki
naleŜy usunąć zwisające części rogu i wyczyścić rowek.

Kontuzje i stany chorobowe kończyn, wynikające ze złej pielęgnacji i nieprawidłowego
uŜytkowania koni

Gnicie strzałki występuje najczęściej u koni, które stoją na brudnej i wilgotnej ściółce,

a ponadto mają niewłaściwie pielęgnowane, rozczyszczane i kute kopyta. Róg strzałki
kopytowej odpada kawałkami, jest bardzo miękki, w rowkach strzałki znajduje się
brudnoszary wysięk, występuje charakterystyczny gnilny zapach, koń zaczyna kuleć.

Rak strzałki – szare, serowate rozrosty strzałki sięgające w głąb kopyta. Nieuleczalna

i cięŜka choroba kopyta, która moŜe spowodować całkowitą niezdolność konia do pracy.

NagwoŜdŜenie powstaje wskutek nastąpienia kopytem na ostry przedmiot (gwóźdź, kawałek

szkła). Po spostrzeŜeniu kulawizny naleŜy zatrzymać konia i sprawdzić dokładnie podeszwę oraz
strzałkę kopytową. Po stwierdzeniu nagwoŜdŜenia trzeba wyjąć tkwiący w kopycie przedmiot,
a następnie rozkuć kopyto, wymyć i wydezynfekować, załoŜyć opatrunek.

Podbicie – krwawe plamy, mogą być spowodowane przez drobne, twarde przedmioty,

które dostały się pod podkowę i odgniotły tworzywo kopytowe podeszwy. MoŜe ono powstać
równieŜ w wyniku nadmiernego wystrugania podeszwy kopyta. Podbitego konia trzeba
rozkuć, na kopyta zastosować zimne okłady.

Zatrat powstaje przez zranienie koronki kopyta. Rana taka powstaje najczęściej wskutek

nastąpienia  jedną  nogą  na  drugą,  zwłaszcza,  jeśli  koń  jest  podkuty  podkową  z  hacelami.
Widoczna  początkowo  na  koronie  kopyta  rana,  jeśli  się  jej  nie  opatrzy,  ropieje,  powstaje
obrzęk  koronki  i  koń  mocno  kuleje.  Róg  kopytowy  narasta  nierównomierne,  jest  osłabiony
i pęka. Zapobiega, prawidłowe kucie koni, sprawdzanie podków i wykręcanie haceli po pracy.

ZagwoŜdŜenie następuje podczas kucia konia, wskutek zranienia podkowiakiem głębiej

połoŜonych,  miękkich  części  kopyta.  Po  okuciu  konia  naleŜy  dokładnie  obejrzeć  kopyto,
sprawdzić  wysokość  i  rozmieszczenie  podkowiaków  na  ścianie  kopytowej  oraz  czy  koń  nie
kuleje. Kulejącego konia natychmiast rozkuć i obejrzeć podkowiaki, czy nie ma na nich śladu
krwi.  Ogląda  się  równieŜ  dokładnie  otwory  po  podkowiakach  od  strony  podeszwy,
sprawdzając,  czy  leŜą  one na białej linii kopyta. Następnie w kaŜdy otwór wkłada się nowy,
czysty  podkowiak.  Gdy  natrafi  się  na  miejsce  zagwoŜdŜenia,  koń  wyrwie  nogę.  Ranę
przemywa się środkiem odkaŜającym, a konia podkuwa omijając zagwoŜdŜone miejsce.

Gruda jest to zapalenie skóry na pęcinach, z tyłu stawu pęcinowego. Przyczyną grudy jest

podraŜnienie i zanieczyszczenie skóry przez trzymanie koni na mokrej, brudnej ściółce,
błotnistych okólnikach, uŜywanie ich do pracy po błocie i śniegu, nie wysuszanie nóg konia
po myciu, u koni zimnokrwistych chorobie sprzyja strzyŜenie szczotek.

Pierwsze objawy to małe grudki wyczuwane na skórze, podobne do zaschniętych grudek

błota. U chorych koni, skóra na tylnej powierzchni stawu pęcinowego jest obrzękła, popękana
i pokryta strupami, włosy są w tym miejscu sklejone ropą. Skóra ropieje i odpada kawałkami.
Zdarza się, Ŝe po początkowym zaczerwienieniu i obrzęku skóry tworzą się brodawkowate
rozrosty. Leczenie polega na smarowaniu skóry nóg, po umyciu i wysuszeniu, maścią
cynkową, tranową lub borową.

Opoje. Przyczyną jest nagły i bardzo duŜy wysiłek, szczególnie u młodych koni,

powodujący rozciągnięcie torebki stawowej, a takŜe nadmiar białka w dawce pokarmowej.
U chorego konia stwierdza się owalne, miękkie i bolesne obrzmienie stawu. Zazwyczaj opoje
nie powodują kulawizny, jedynie po długiej i szybkiej jeździe. Występują najczęściej u koni o
słabej konstytucji, słabych więzadłach stawowych, za wcześnie uŜytych do cięŜkiej pracy. Na
ś

wieŜo powstałe, bolesne opoje moŜna robić okłady chłodzące.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Włogacizna (szpat) jest to przewlekłe zapalenie stawu skokowego, na wewnętrznej

stronie  stawu  tworzą  się  narośla  kostne.  MoŜe  się  do  tego  przyczynić  zbyt  wczesne
zajeŜdŜanie  młodych  koni,  zbyt  cięŜka  praca  i  nieprawidłowa  postawa  nóg.
Charakterystycznym  objawem  włogacizny  jest  to,  Ŝe  koń  mocniej  kuleje  przy  ruszaniu
z miejsca,  w  czasie  biegu  kulawizna  zmniejsza  się  lub  nawet  ustępuje.  W  celu  rozpoznania
włogacizny  podnosi  się  po  kolei  kaŜdą  z  tylnych  kończyn  i  trzymając  ją  za  staw  pęcinowy
przyciska  do  brzucha  konia.  Po  minucie  nogę  puszcza  się  i  konia  zmusza  do  zakłusowania.
Koń ze szpatem wyraźnie zakuleje.

Nakostniaki (martwiaki). śabka lub obrączka. Bukszyny. Rozrosty kostne, powstałe

w wyniku  zapalenia  okostnej.  Zapobiega  się  im  przez  odpowiednie  Ŝywienie,  pielęgnowanie
i uŜytkowanie  koni,  nieuŜywanie  zbyt  młodych  koni  do  cięŜkiej  pracy.  MoŜna  im  równieŜ
zapobiegać  przez  stosowanie  odpowiednich  zabezpieczeń,  chroniących  przed  urazami
mechanicznymi.  Na  nadpęcia  i  stawy  pęcinowe  stosuje  się  ochraniacze,  owijki  z  bandaŜy,
strychulce,  na  stawy  pęcinowe  –  półstrychulce,  a  na  same  kopyta  kalosze.  Nakostniaki
występują na bocznych ścianach nadpęcia, czasem pod ścięgnem. śabkę spotyka się na kości
koronowej  lub  pęcinowej,  jeśli  narośl  ma  formę  pierścienia  nazywa  się  ją  obrączką.  Tego
rodzaju  schorzeniu  sprzyja  nieprawidłowa  postawa  kończyn  oraz  nieumiejętne  kucie.
U młodych koni w intensywnym treningu wyścigowym na przedniej stronie nadpęcia tworzą
się bukszyny, w postaci zgrubień w kształcie połówek orzecha.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Dlaczego naleŜy regularnie czyścić konie w chowie stajennym?
2.  W jaki sposób konie radzą sobie z pielęgnacją skóry w naturze?
3.  W jaki sposób naleŜy przeprowadzić zabieg czyszczenia konia?
4.  W jaki sposób bez większego wysiłku podnosić nogi konia w czasie czyszczenia?
5.  Na czym polega pielęgnacja kopyt?
6.  Co jest przyczyną gnicia i raka strzałki?
7.  Jakie zabiegi stosuje się przy róŜnych problemach z rogiem kopytowym?
8.  Na czym polega zabieg rozczyszczania kopyt?
9.  W jaki sposób zapobiegać zatratowi u koni?
10.  Jak rozpoznać zagwoŜdŜenie?
11.  Co jest przyczyną kontuzji i chorób kończyn konia?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź zabiegi pielęgnacyjne skóry i kopyt konia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować przeprowadzenie zabiegów pielęgnacyjnych,
2)  przygotować sprzęt do czyszczenia,
3)  wyprowadzić konia w ogłowiu z boksu na korytarz, uwiązać,
4)  wyczyścić szczotką i zgrzebłem gumowym lub plastikowym skórę i sierść konia,
5)  wymyć gąbką z wodą zabrudzenia, których nie moŜna usunąć na sucho,
6)  przetrzeć oczy i nozdrza gąbką z wodą,
7)  przemyć okolice sromu i odbytu (uŜyj gąbki specjalnie do tego przeznaczonej),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8)  przerzedzić grzywę konia,
9)  ocenić wykonaną pracę,
10)  sporządzić notatkę z ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

stanowisko do czyszczenia z kółkiem do wiązania (koniowiązem),

−

uzda lub kantar z uwiązem,

−

sprzęt do pielęgnacji koni,

−

koń.

Ćwiczenie 2

Wykonaj obrządek w stajni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować przebieg wykonywanych prac,
2)  zaopatrzyć się w sprzęt do obrządku,
3)  wejść do boksów, usunąć ze Ŝłobów resztki paszy (do wiadra), oczyścić Ŝłoby i poidła,
4)  przygotować słomę,
5)  otworzyć boks, wrzucić widłami słomę do boksu, roztrząsnąć na całą powierzchnię,
6)  pozamiatać korytarz,
7)  wyczyścić konie,
8)  zadać paszę treściwą,
9)  wykonać inne prace wynikające z harmonogramu obrządku,
10)  ocenić wykonaną pracę,
11)  sporządzić notatkę z ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

sprzęt do obrządku: widły, miotła, wiadro,

−

sprzęt do czyszczenia koni.

Ćwiczenie 3

Wykonaj wskazane zabiegi pielęgnacyjne kończyn konia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  ustalić konieczność wykonania zabiegów,
2)  zaplanować sposób wykonania zabiegu, dobrać sprzęt i środki,
3)  wyczyścić, umyć i osuszyć kończyny konia,
4)  wykonać konieczne zabiegi,
5)  ocenić wykonaną pracę,
6)  sporządzić notatkę z ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kantar z uwiązem,

−

sprzęt do pielęgnacji kopyt,

−

opatrunki i środki do leczenia schorzeń kończyn konia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Wykonaj wskazane zabiegi słuŜące do rozczyszczania kopyt koni i ich podkuwania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować z podkuwaczem sposób wykonania zabiegu,
2)  dobrać sprzęt do wykonania zabiegu,
3)  wyczyścić kopyta konia,
4)  pokazać konia podkuwaczowi − ustawić konia na równym podłoŜu, tak, aby stał równo na

wszystkich nogach, przeprowadzić konia stępem kilkanaście metrów, a następnie kłusem,

5)  wrócić z koniem do stajni, ustawić w miejscu przeprowadzania rozczyszczania,
6)  przytrzymać kolejne nogi konia w celu wykonania zabiegu przez podkuwacza,
7)  ocenić wykonaną pracę,
8)  sporządzić notatkę z ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kantar z uwiązem,

−

sprzęt do czyszczenia i rozczyszczania kopyt,

−

koń.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) uzasadnić potrzebę codziennej pielęgnacji konia?
2) zastosować zgodnie z przeznaczeniem odpowiedni sprzęt do pielęgnacji

konia?



3) podnieść nogi konia do wyczyszczenia?
4) wyczyścić konia w bezpieczny i skuteczny sposób?



5) rozpoznać i zapobiec schorzeniom kończyn, wynikającym ze złej

pielęgnacji?



5) rozpoznać i określić przeznaczenie sprzętu do rozczyszczania i kucia

koni?



6) scharakteryzować przebieg rozczyszczania kopyt?



7) wykonać odpowiednie zabiegi leczniczo-pielęgnacyjne kończyn

konia?



8) zaplanować i przeprowadzić obrządek w stajni?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.

Profilaktyka w chowie koni. Najczęściej występujące
choroby koni

4.6.1. Materiał nauczania

Cechy zdrowego konia

Zdrowy koń ma apetyt, jego sierść jest lśniąca i gładka, temperatura ciała wynosi

37,5–38,0

C, tętno – 26–40/minutę, liczba oddechów 8–16/minutę. Oko Ŝywe, błyszczące,

luzówki oczu, dziąseł zaróŜowione do biało szarawego, czyste. Kał i mocz wydalane są

regularnie,  kał  jest  zielonkawo-brunatny,  błyszczący,  pączkowate  odchody  po  spadnięciu  na
ziemię  rozsypują  się,  mocz  Ŝółtawy  lub  Ŝółtawo-brązowy,  lekko  mętny.  W  teście  na
odwodnienie  fałdka  skóry  konia  zdrowego,  uchwycona  palcami  na  łopatce  i  odciągnięta,
zaraz po wypuszczeniu znika. Temperaturę ciała konia mierzy się około 5 minut, w odbycie,
natłuszczonym  (np.  wazeliną)  termometrem,  przyczepionym  odpowiednim  spinaczem  do
ogona.  Liczbę  oddechów  ustala  się  przez  obserwację  ruchów  nozdrzy  lub  klatki  piersiowej
i powłok brzusznych lub przykładając rękę do słabizny za Ŝebrami,

Rys. 34. Liczenie oddechów przez przyłoŜenie ręki [12. s. 322]

Tętno mierzy się po wewnętrznej stronie kości Ŝuchwowej lub na tętnicy przedramieniowej.

Rys. 35. Badanie tętna [12, s. 322]

Choroby niezakaźne
Ochwat

Ochwat jest jedną z najczęściej występujących chorób koni. Jest to cięŜka choroba całego

organizmu, przy której występuje zapalenie tworzywa kopytowego, połoŜonego pod warstwą
rogową.

Przyczyny: nagłe oziębienie rozgrzanego konia, napojenie go zimną wodą albo

nakarmienie zwierzęcia nie przyzwyczajonego większą ilością Ŝyta, pszenicy, jęczmienia lub
owsa. Szczególnie niebezpieczne jest karmienie świeŜym (nie wypoconym) ziarnem. Ochwat
moŜe wystąpić takŜe po porodzie i jako następstwo niektórych zakaźnych chorób koni.

Objawy choroby. Ochwat zaczyna się zwykle nagle. W pracy koń idzie z coraz większą

trudnością, stawiając krótkie kroki. Chód staje się sztywny i koń porusza się jak na
szczudłach, w spoczynku wysuwa przednie nogi do przodu, a tylne podciąga pod brzuch,
porusza się bardzo niechętnie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 36. Postawa konia przy ochwacie [16, s. 354]

Przy ucisku kleszczami kopytowymi lub opukiwaniu ściany kopyta odczuwa ból i cofa

nogę, kopyto jest gorące. Koń traci apetyt, czasem pojawia się biegunka lub bóle brzucha, jak
przy morzysku. Choroba zazwyczaj trwa krótko, jeśli jednak konia nie leczy się, przedłuŜa się
i powoduje powstanie płaskiej, a nawet wypukłej podeszwy. Po przebytym ochwacie na
ś

cianie kopyta występują charakterystyczne pierścienie. Koń ma ograniczone moŜliwości

ruchowe, nadaje się do lekkiej pracy tylko po podkuciu ortopedyczną, zwartą podkową.

Postępowanie. Po zauwaŜeniu pierwszych objawów ochwatu trzeba jak najszybciej

wezwać lekarza. Przed przybyciem lekarza naleŜy konia rozkuć i umieścić na stanowisku
z duŜą ilością miękkiej ściółki, kopyta naleŜy chłodzić. Choremu koniowi ograniczyć dawkę
pokarmową, podawać pasze dietetyczne.

Mięśniochwat poraŜenny (choroba poświąteczna koni)

Przyczyną jest uŜycie do cięŜkiej pracy po wolnym dniu, w którym nie ograniczono

dawki pokarmowej.

Objawy choroby. Obfite pocenie, drŜenie mięśni, zad jest napięty i twardy, kończyny

tylne sztywne, koń z trudem się porusza. Po upadku nie podnosi się. Mocz jest czerwony.

Postępowanie: zwolnić konia od pracy, okryć derką, zastosować gorące okłady na zad.

Wezwać weterynarza.

Zapobieganie: zmniejszenie dawki pasz treściwych w dniach wolnych od pracy, ale

zapewnienie ruchu, stopniowanie natęŜenia pracy po dniach wolnych.

Morzyska (kolki)

Morzyska są to schorzenia Ŝołądka i jelit, charakteryzują je silne i gwałtowne bóle.
Przyczyną najczęściej jest przekarmienie, nieregularne zadawanie karmy, skarmianie

roślin łatwo fermentujących, (zroszona lub zbierana po deszczu koniczyna), zwiędłej zielonki,
karmy nadpsutej, zmarzniętej i spleśniałej lub zanieczyszczonej ziemią i piaskiem, karmienie
ś

wieŜym sianem lub ziarnem. Podawanie koniom, nie przyzwyczajonym, pasz łatwo

pęczniejących i trudno strawnych, jak Ŝyto, jęczmień, groch, bób, kukurydza oraz pojenie
zimną wodą koni zgrzanych. Czasem nagłe oziębienie koni spoconych, nie występowanych,
stojących po pracy bez ruchu. Kolki występują równieŜ przy zarobaczeniu koni.

Objawy choroby. Jednym z pierwszych objawów morzyska u koni jest utrata apetytu, koń

stoi smutny, ogląda się na boki, grzebie przednimi nogami, często przestępuje z nogi na nogę.
Przy  silnych  bólach  koń  pokłada  się,  stęka,  tarza  po  ziemi,  często  napina  jak  do  oddawania
moczu i kału, czasem przysiada na tylnych nogach, w pozycji siedzącego psa. Nierzadko przy
morzysku następuje wysklepienie słabizn oraz silne wzdęcie całego brzucha. W początkowym
okresie  choroby  koń  oddaje  kał  częściej  niŜ  zwykle,  ale  z  trudem  i  w  małych  ilościach.
Później  następuje  zatrzymanie  kału,  czasem  biegunka.  W  cięŜkich  stanach  morzyska  konie
stękają i jęczą, a przy tym z reguły obficie się pocą. Uszy naprzemian są zimne i ciepłe. JeŜeli
występują  wymioty,  które  są  objawem  pęknięcia  Ŝołądka,  to  zawsze  kończy  się  śmiercią
zwierzęcia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 37. Charakterystyczne postawy przybierane przez konia przy morzysku [16, s. 320, 321]

Koń chory na morzysko moŜe wyzdrowieć po kilku godzinach, ale zdarza się, Ŝe choruje

kilka dni i dłuŜej. Czasem choroba zaczyna się gwałtownie, przebiega szybko i kończy się
ś

miercią juŜ po paru godzinach.

Postępowanie. Po zauwaŜeniu pierwszych objawów morzyska naleŜy sprowadzić lekarza.

Do  czasu,  kiedy  przyjedzie  lekarz,  chorego  konia  naleŜy  oprowadzać.  MoŜna  rozcierać  mu
brzuch i boki wiechciem słomy, okryć ciepłą derką, zrobić lewatywę z ciepłej wody. W stajni
stanowisko  naleŜy  oczyścić,  wysłać  obficie  słomą,  Ŝeby  koń  mógł  swobodnie  leŜeć.  Nie
naleŜy  koniowi  bronić  kładzenia  się,  gdyŜ  często  leŜąc  mniej  cierpi.  Nie  wolno  natomiast
pozwalać  mu  na  tarzanie  się  przy  wzdęciach,  gdyŜ  moŜe  to  spowodować  pęknięcie  Ŝołądka
lub  jelit.  Nie  naleŜy  karmić  konia.  Chorego  konia  trzeba  całkowicie  zwolnić  od  pracy,  a  po
wyzdrowieniu  uŜywać  go  najpierw  tylko  do  lekkich  prac,  poniewaŜ  morzysko  powoduje
zazwyczaj silne osłabienie całego organizmu, zwłaszcza serca.

Choroby zakaźne

Lista zaraźliwych chorób zwierzęcych podlegających ustawowemu obowiązkowi

zgłaszania i zwalczania:
1)  afrykański pomór koni,
2)  wąglik,
3)  wścieklizna,
4)  zakaźne zapalenie nosa i tchawicy,
5)  zakaźne zapalenie macicy u klaczy,
6)  zaraza stadnicza,
7)  niedokrwistość zakaźna koni,
8)  influenza koni,
9)  nosacizna,
10)  wirusowe zapalenie tętnic koni – arteritis,
11)  wirusowe ronienie u klaczy,
12)  wirusowe zapalenie mózgu i rdzenia koni,
13)  zołzy.

W razie wystąpienia choroby zakaźnej, naleŜy zastosować kwarantannę, chorego

osobnika naleŜy oddzielić od zdrowych, przeprowadzić dezynfekcję, przenieść do czystego,
obszernego pomieszczenia z czystą ściółką. Bezzwłocznie wezwać lekarza weterynarii.

Grypa koni (Influenza)

Jest to zaraźliwa wirusowa choroba koni. Konie zakaŜają się drogą kropelkową lub od

przenosicieli zarazków, jesienią i wiosną. Bardzo zaraźliwa, choruje większość koni
wraŜliwych w stajni. Szczególnie uciąŜliwa w stajniach, gdzie panuje duŜa rotacja koni
(stajnie handlowe, pensjonaty).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Objawy. Brak apetytu, wysoka temperatura, oddech szybki, cięŜki. Obserwuje się teŜ

obrzęk spojówek, łzawienie. Przy cięŜkim przebiegu moŜe przejść w zapalenie płuc,
natomiast przy łagodnym stopniowo następuje polepszenie i koń wraca do zdrowia.

Zapobieganie. Szczepienia. Nowo wprowadzone zwierzęta naleŜy poddać obserwacji czy

nie mają Ŝadnych objawów choroby. Chronić konie przed kontaktami z zakaŜonymi
osobnikami.

Leczenie. Konie chore naleŜy oddzielić i utrzymywać w wietrzonej, niezbyt ciepłej stajni.

Poić czystą, odstałą wodą i karmić lekko strawną paszą. Po wyleczeniu nie uŜywać konia do
pracy, przez co najmniej 4 tygodnie ze względu na moŜliwość powikłań.

Nosacizna

Jest jedną z najgroźniejszych chorób zaraźliwych zwierząt nieparzystokopytnych,

wywołaną  przez  pałeczkę  nosaciznową.  ZaraŜenie  następuje  przez  stykanie  się  z  chorymi
zwierzętami  i  ich  wydzielinami  lub  za  pośrednictwem  wody,  karmy,  Ŝłobów,  uprzęŜy.
Człowiek,  moŜe  się  zarazić  po  zetknięciu  się  w  miejscu  zranienia  skóry  z  wydzielinami
chorych koni, a skutek jest najczęściej śmiertelny.

Objawy. Nosacizna występuje u koni w formie nosowej, skórnej i płucnej. Przy formie

nosowej  następuje  zwykle  ropny,  Ŝółtawy  wypływ  z  nozdrza,  a  na  przegrodzie  nosowej
pojawiają  się  guzki  i  wrzodziki.  Równocześnie  gruczoł  podszczękowy  jest  powiększony,
twardy,  jakby  przyrośnięty  do  skóry  i  kości.  Przy  skórnej  formie  choroby  obrzmiewają
naczynia  i  gruczoły  limfatyczne  przewaŜnie  na  kończynach,  czasem  na  brzuchu  lub  szyi.
Guzki te pękają tworząc wrzody, których wydzieliny zawierają zarazki. Płucna forma choroby
jest trudna do rozpoznania.

Zapobieganie. Nowo nabyte konie naleŜy poddać badaniom, (malleinizacja), powtarzać

je przynajmniej raz w roku. W przypadku wystąpienia objawów u jednego z osobników
naleŜy przyjąć, Ŝe całe stado jest chore.

TęŜec

Zalicza się go do zakaźnych, niezaraźliwych chorób, do zakaŜenia dochodzi przez rany

i otarcia skóry lub błon śluzowych, gdy dostaną się do nich z ziemi pałeczki tęŜca. Choroba ta
jest takŜe niebezpieczna dla innych zwierząt gospodarskich i człowieka.

Objawy. Widoczne są kurczowe drgawki mięśniowe, sztywny chód, zwłaszcza przy

skrętach. Zwierzę stoi z szeroko rozszerzonymi nogami, wyciągając w przód szyję i głowę.
Ź

renice są rozszerzone, mięśnie napięte i stwardniałe, zwierzęcia są pobudzone, mają

zaburzenia w oddychaniu i krąŜeniu, które mogą spowodować śmierć.

Zapobieganie. Szczepienia. Skaleczenia odkaŜać. Utrzymywać porządek i usuwać

z pomieszczeń inwentarskich, okólników i pastwisk, metalowe, ostre przedmioty.

Wścieklizna

Jest to śmiertelna, choroba wirusowa. ZakaŜenie następuje na skutek przeniknięcia

zarazka do krwi przez ranę lub uszkodzenie naskórka, najczęściej podczas ukąszenia przez
wściekłe zwierzę, poniewaŜ zarazek znajduje się w ślinie zwierzęcia zaraŜonego.

Objawy. Obserwuje się niepokój, rŜenie, rzucanie się na inne zwierzęta, kąsanie się

w miejsca pogryzione, zupełny brak apetytu, w końcu ogólne poraŜenie i śmierć.
Zapobieganie: Szczepienie psów, uniemoŜliwianie kontaktów koni z dzikimi zwierzętami.

Leczenie. Choroba nieuleczalna. Chore zwierzę naleŜy odosobnić i zamknąć, aby nie

miało dostępu do innych zwierząt i ludzi. Pogryzione lub podejrzane o wściekliznę szczepi się
szczepionką, skuteczną, jeŜeli będzie dość wcześnie zastosowana.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Otręt koni

Jest to choroba zaraźliwa narządów płciowych. ZaraŜenie następuje w czasie krycia.
Objawy. Na śluzówce pochwy klaczy i na główce prącia u ogierów występują pęcherzyki

wypełnione  przezroczystym  płynem,  który  później  mętnieje.  Po  kilku  dniach  pęcherzyki  te
pękają  tworząc  wrzodziki.  Te  z  kolei  gojąc  się  zasychają  w  strupy  a  po  ich  odpadnięciu,
widoczne  są  białe  plamki.  Prócz  tych  objawów  występuje  obrzmienie  sromu  u  klaczy,
a u ogiera  napletka,  ponadto  swędzenie  miejsc  schorzałych  i  zwiększone  napinanie  się  do
oddawania moczu. Konie są niespokojne, trą się o twarde przedmioty i kopią.

Zapobieganie. Nie dopuszczać do stanowienia koni wykazujących jakiekolwiek zmiany

na częściach rodnych.

Leczenie. Przemywanie narządów rodnych roztworem kwasu bornego 2–3 razy dziennie.

Zakaźne ronienie u klaczy

Chorobę wywołuje pałeczka ronienia, rzadziej inne drobnoustroje chorobotwórcze.

ródłem szerzenia się choroby jest klacz, która przy poronieniu wydala zakaŜony płód,

a następnie łoŜysko i wydzieliny dróg rodnych. Do zakaŜenia moŜe dojść takŜe za
pośrednictwem karmy i wody oraz nawozu, ściółki, sprzętu stajennego. W szerzeniu się
choroby sprzyjają złe warunki w utrzymaniu.

Objawy. Nabrzmienie warg sromowych, powiększanie się wymion i brzucha, wypływy

luzowo krwawe i zmniejszenie apetytu. Pojawienie się popędu płciowego dwa miesiące po

kryciu wzbudza podejrzenie o zachorowaniu klaczy.

Zapobieganie. Szczepienia. Prawidłowe Ŝywienie. Dobre warunki wychowu klaczy

rebnych.

Leczenie. OdkaŜające płukanie narządów płciowych.

Wirusowe zapalenie tętnic koni – arteritis

Wirusowa choroba zakaźna. ZaraŜenie drogą kropelkową, wirusem EAV, równieŜ

miedzy klaczami i młodzieŜą oraz w czasie krycia. Klacze ronią, po przechorowaniu nabierają
odporności, większość ogierów staje się siewcami.

Objawy. W początkowej fazie ma przebieg podobny do grypy, wzrost temperatury,

zapalenie  spojówek,  łzawienie,  utraty  apatytu  obrzęki  powiek  na  kończynach  i  podbrzuszu,
moszny  i  napletka,  wysypka  na  skórze  szyi  i  tułowia.  MoŜe  wystąpić  biegunka  i  kolka.
U klaczy  cięŜarnych  moŜe  dochodzić  do  resorpcji  płodów  i  poronień.  UŜycie  ogiera  trwale
zakaŜonego  do  krycia  klaczy  lub  jego  nasienia  do  inseminacji  powoduje  rozprzestrzenienie
arteritis w populacji koni.

Postępowanie. Izolowanie chorych klaczy, leczenia brak.
Zapobieganie. Kwarantanna koni nowoprzybyłych, badanie ogierów i eliminacja

nosicieli, szczepienie ogierów.

Zołzy

To zaraźliwa choroba młodych koni w wieku 2–5 lat wywołana przez paciorkowiec.

Zaraza przenosi się za pośrednictwem paszy i wody lub przedmiotów, do których dostały się
ropne wydzieliny chorego konia. Często występuje wspólnie z grypą.

Objawy. Kaszel, gorączka, zmniejszony apetyt, przekrwienie śluzówek oczu i nosa oraz

luzowo ropny wypływ z nozdrzy. Gruczoły podszczękowe są obrzmiałe, bolesne, ropieją

i pękają wraz ze skórą. MoŜe wystąpić obrzęk krtani, co w konsekwencji powoduje uduszenie.

Zapobieganie. Obowiązkowa kwarantanna zwierząt nowoprzybyłych do gospodarstwa.

Prawidłowe Ŝywienie i pielęgnacje koni oraz systematyczne odrobaczanie zwiększają
odporność koni.

Postępowanie. MoŜna stosować ciepłe okłady na obrzmiałe węzły chłonne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Choroby pasoŜytnicze (inwazyjne)

PasoŜyty wewnętrzne u koni wywołują: biegunki, anemię, postępującą utratę masy ciała,

kolki o cięŜkim przebiegu, zmniejszenie ogólnej odporności oraz zaburzenia rozwoju kośćca u
młodych  koni,  mogą  sprzyjać  rozwojowi  innych  chorób.  Schorzenia  pasoŜytnicze  naleŜą  do
szczególnie  niebezpiecznych,  gdyŜ  z  reguły  przebiegają  bezobjawowo  i  są  trudne  do
rozpoznania.  Konie  są  ciągle  naraŜone  na  zaraŜanie  się  pasoŜytami,  poniewaŜ  spoŜywają  je
wraz  z  roślinami  na  pastwisku.  Czyszczenie  padoków  z  odchodów  dwa  razy  w  tygodniu  jest
najbardziej  skutecznym  sposobem  eliminacji  pasoŜytów,  a  takŜe:  odrobaczanie  koni,
naprzemienny  wypas  kwater  z  innymi  gatunkami  zwierząt  oraz  wysokie  koszenie  traw
chroniące  przed  formami  inwazyjnymi  pasoŜytów.  Preparaty  do  odrobaczania  najlepiej
w formie  doustnych  past.  Rutynowo  konie  odrobacza  się  dwa  razy  do  roku,  wiosną  i  jesienią,
uzasadnione  jest  to  sezonowością  rozwoju  pasoŜytów.  U  regularnie  odrobaczonych  dorosłych
koni  problemem  są  jedynie  inwazje,  małych  słupkowców  i  larw  gzów,  a  znacznie  rzadziej
tasiemców. U źrebiąt natomiast występuje specyficzna dla nich glistnica.

Słupkowce małe

Występują powszechnie u koni, nawet w warunkach regularnego odrobaczania.

Spowodowane  to  jest  ich  prostym  cyklem  rozwojowym  Z  jaj  wydalanych  z  kałem  w  ciągu
kilku dni rozwijają się na padoku larwy formy inwazyjnej. Wnikają do błony śluzowej jelita
grubego,  wywołują  jej  zapalenie.  Przed osiągnięciem dojrzałości larwy wychodzą do światła
okręŜnicy,  wywołują  ostre  lub  przewlekłe  zapalenie  błony  śluzowej  jelita.  Rozwijające  się
wiosną  z  tych  larw  nicienie  dorosłe  produkują  duŜe  ilości  jaj  wydalanych  przez  konie  na
początku sezonu pastwiskowego, co powoduje skaŜenie pastwiska larwami inwazyjnymi.

Gzawica

Wywołana przez gza końskiego, który składa jaja na skórze konia. Wylęgające się z nich

larwy są zlizywane i połykane przez konia, skąd docierają do Ŝołądka, tam wbijają się
w błonę śluzową Ŝołądka i pasoŜytują około 10 miesięcy. Po tym czasie odrywają się i są
wydalane z kałem. Mogą doprowadzić do zapalenia otrzewnej i śmierci konia.

Zapobieganie. Pielęgnowanie skóry konia przez usuwanie małych, Ŝółtawych jaj

z włosów, stosowanie w stajni repelentów.

Glistnica koni

Choroba wywołana przez glisty – robaki obłe pasoŜytujące w jelitach, szczególnie młodych

koni.

Zapobieganie. Systematyczne usuwanie odchodów ze stajni. ZakaŜony, jajami nawóz

wyjaławia się sposobem biotermicznym. Wybiegi i podwórka naleŜy utrzymywać w czystości.
Regularne odrobaczanie.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie cechy konia świadczą o tym, Ŝe koń jest zdrowy?
2.  W jaki sposób mierzy się temperaturę, tętno i liczbę oddechów u konia?
3.  Jakie objawy, wspólne dla wielu chorób świadczą o niedomaganiu konia?
4.  Jakie choroby koni zaliczane są do chorób zwalczanych z urzędu?
5.  Jakie są objawy następujących chorób u koni: morzyska, mięśniochwatu i ochwatu?
6.  W jaki sposób udzielić koniowi pierwszej pomocy w tych chorobach?
7.  Jakie choroby roznoszone są drogą płciową? Jak je rozpoznać i zapobiegać im?
8.  Jak nie dopuścić do roznoszenia najbardziej uciąŜliwych chorób zakaźnych u koni?
9.  Jakie są skutki oddziaływania pasoŜytów na organizm Ŝywiciela?
10.  W jaki sposób naleŜy zapobiegać chorobom pasoŜytniczym u koni?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zbadaj i oceń parametry przyŜyciowe konia – temperaturę, tętno, liczbę oddechów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaplanować sposób wykonania zabiegu,
2)  dobrać sprzęt do wykonania zabiegu,
3)  zmierzyć temperaturę i zapisać wskazania termometru,
4)  policzyć ilość uderzeń tętna,
5)  policzyć ilość oddechów konia w ciągu minuty,
6)  ocenić wykonanie zadania,
7)  sporządzić notatkę z ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

termometr dla zwierząt,

−

stoper lub zegarek,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Rozpoznaj objawy chorobowe koni na podstawie opisu i na ilustracjach.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeczytać opisy chorób koni zapisane na kartach,
2)  dopasować do nich nazwy,
3)  rozpoznać na fotografiach i rysunkach objawy wybranych chorób,
4)  sporządzić notatkę z ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

fotografie i rysunki ilustrujące objawy chorobowe u koni,

−

kartki z nazwami chorób,

−

karty z opisem chorób, bez ich nazw,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Rozpoznaj objawy chorób na podstawie obserwacji koni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  dobrać sprzęt do wykonania oceny,
2)  zaobserwować konie w trakcie obrządku lub zadawania paszy,
3)  obejrzeć odchody konia, przyjrzeć się wydalanemu moczowi,
4)  sprawdzić wygląd sierści i skóry, uszu i oczu oraz dziąseł,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5)  przesunąć dłonią przez nadpęcia kończyn przednich i tylnych, przyglądając się kopytom,
6)  zmierzyć parametry przyŜyciowe konia,
7)  zapisać zaobserwowane zmiany chorobowe,
8)  określić rodzaj choroby, której symptomy zaobserwowałeś,
9)  sporządzić  notatkę  z  ćwiczenia,  zapisując  swoje  spostrzeŜenia  i  wnioski  na  temat  stanu

zdrowia konia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

termometr dla zwierząt,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Wykonaj wskazane zabiegi pomocy w pracach weterynaryjnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przytrzymać konia w trakcie diagnozowania go przez lekarza weterynarii,
2)  zaplanować z lekarzem sposób wykonania zabiegu,
3)  dobrać z nim sprzęt i materiały do wykonania zabiegu,
4)  wykonywać polecenia lekarza dotyczące zabiegu,
5)  unieruchomić konia, w razie konieczności przez załoŜenie pęt lub dudki,
6)  ocenić wykonaną pracę,
7)  sporządzić notatkę z ćwiczenia, opisując diagnozę, przebieg leczenia i zalecenia lekarza.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poskrom,

−

apteczka weterynaryjna,

−

pęta,

−

dutka,

−

wiadro z ciepłą wodą,

−

rękawiczki gumowe,

−

konie,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) uzasadnić potrzebę stosowania kwarantanny dla nowych

zwierząt wprowadzanych do stada?

2)  określić zasady zapobiegania chorobom zakaźnym?
3)  porównać cechy konia zdrowego i chorego?
4)  przeprowadzić  badanie  parametrów  świadczących  o  stanie

zdrowia konia?



5)  wymienić choroby zwalczane z urzędu?
6)  rozpoznać symptomy chorób?
7)  scharakteryzować objawy chorób występujących u koni?
8)  zapobiegać chorobom pasoŜytniczym?
9)  scharakteryzować biologię najgroźniejszych pasoŜytów koni?
10) załoŜyć  opatrunek  w  przypadku  zranienia  lub  krwotoku

u konia?

11) zastosować procedury postępowania w nagłych wypadkach

zaburzeń zdrowotnych u koni?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Pomieszczenia dla koni

4.7.1. Materiał nauczania

Pomieszczenia dla koni

Konie, moŜna utrzymywać w pomieszczeniu inwentarskim lub w systemie otwartym.

Koniom  utrzymywanym  w  systemie  otwartym,  naleŜy  zapewnić  moŜliwość  schronienia  się
przed  niekorzystnymi  warunkami  klimatycznymi,  na  przykład  pod  wiatami.  Powierzchnia
w przeliczeniu  na  jednego  dorosłego  konia,  powinna  wynosić,  wtedy,  co  najmniej  0,1 ha.
Powierzchnię  tę  zabezpiecza  się  trwałym  ogrodzeniem.  Dla  koni  gorącokrwistych
powierzchnia ta powinna być większa.

Konie, w budynkach inwentarskich naleŜy utrzymywać w warunkach nieszkodliwych dla

ich  zdrowia  oraz  chroniących  przed  urazami  i  uszkodzeniami  ciała,  a  takŜe  cierpieniem.
Zapewnić  im  naleŜy  swobodę  ruchu  i  umoŜliwić  kontakt  wzrokowy  z  innymi  końmi.
W stadninie,  w  celu  zapewnienia  koniom  dobrostanu  i  prawidłowej  organizacji  pracy,
konieczne są określone budynki inwentarskie i pomieszczenia stajenne, naleŜą do nich: stajnie
dla  klaczy  ze  źrebiętami,  stajnie  dla  ogierów,  wychowalnie  dla  młodzieŜy.  Pomieszczenia
pomocnicze  to:  izolatki  i  porodówki,  a  takŜe  gospodarcze:  paszarnia,  szorownia,  siodlarnia,
pomieszczenia  socjalne  dla  pracowników.  Stajniom  towarzyszą  zwykle  obiekty  treningowe:
ujeŜdŜalnia (maneŜ), karuzela, bieŜnia, korytarz do skoków i pielęgnacyjne: myjnia, solarium,
basen.  Stajnia  moŜe  składać  się  z  boksów,  stanowisk  lub  mieć  formę  biegalni.  Najmniej
korzystne dla koni są stanowiska, na których konie są przywiązane i mają mocno ograniczoną
moŜliwość  ruchu.  W  boksach  i  na  biegalniach  utrzymuje  się  konie  bez  uwięzi,  wiąŜe  się  je
jedynie na okres karmienia.

Rys. 38. Stajnia boksowa [26]

Ogiery i klacze powyŜej roku Ŝycia utrzymuje się, w osobnych pomieszczeniach, bez

moŜliwości fizycznego kontaktu.

Boksy

Powierzchnia boksu, powinna wynosić, dla:

−

koni dorosłych (2 x wysokość w kłębie)², co najmniej 9 m²,

−

klaczy ze źrebięciem i ogierów (2,5 x wysokość w kłębie)², co najmniej 12 m².
Długość najkrótszego boku boksu dla konia to, co najmniej 1,5 x jego wysokość

w kłębie.  Drzwi  do  boksów  powinny  mieć  minimum  1,5  m  szerokości. Przegrody pomiędzy
boksami  (minimalnie  2 m  wysokości)  powinny  mieć  pełną  ściankę  wysokości  około
130−150 cm,  zakończoną  kratownicą  z  pionowych  lub  poziomych  prętów  o  wysokości
80−90 cm.  Ze  względu  na  bezpieczeństwo,  odstępy  pomiędzy  prętami  pionowymi,  powinny
wynosić 50−80 mm, a poziomymi 150−170 mm.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wymiary stanowiska dla koni małych (kuców) powinny wynosić:

−

szerokość − od 1,6 m,

−

długość − od 2,1 m.
Wymiary stanowiska, dla koni duŜych, powinny wynosić:

−

szerokość − od 1,8 m,

−

długość − od 3,1 m.

Biegalnie

W przypadku utrzymywania koni w systemie, wolnostanowiskowym powierzchnia

biegalni powinna, w przeliczeniu na jednego konia, wynosić, dla:

−

koni dorosłych − od 10 m²

−

młodzieŜy (roczniaków, dwulatków) − od 10 m²

−

odsadków − od 10 m²,

−

klaczy ze źrebięciem − od 12 m².
Na jednego konia w biegalni powinno przypadać 120–150 cm długości Ŝłobu.

Warunki zoohigieniczne

W pomieszczeniach inwentarskich dla koni zapewnia się dostęp światła naturalnego,

w stosunku powierzchni okien do powierzchni podłogi jak 1:10, ponadto oświetla się je
ś

wiatłem sztucznym. Podłoga powinna być twarda, równa i stabilna, a jej powierzchnia nie

moŜe  być  śliska.  Obieg  powietrza,  stopień  zapylenia,  temperatura,  względna  wilgotność
powietrza  i  stęŜenie  gazów  powinny  być  utrzymane  na  poziomie  nieszkodliwym  dla  koni.
Minimalna  ilość  przestrzeni  zapewniająca  właściwy  mikroklimat  w  stajni,  to  30 m³  na
jednego konia. StęŜenie, gazów, nie powinno przekraczać:

−

dwutlenku węgla − 23.000 ppm,

−

siarkowodoru (H2S) − 5 ppm,

−

koncentracja amoniaku (NH3) nie powinna przekraczać 20 ppm,
Jednostka ppm (z angielskiego: parts per milion) wyraŜa stęŜenie bardzo rozcieńczonych

roztworów związków chemicznych. Określa ilość cząsteczek związku chemicznego
przypadającą na 1 milion cząsteczek roztworu.

Wilgotność względna powietrza nie powinna przekraczać 80%, prędkość jego przepływu

maksymalnie moŜe wynosić 0,3 m/s, temperatura powietrza powinna się znaleźć w przedziale
od 5 do 28°C.

WyposaŜenie boksów i stanowisk

WyposaŜenie i sprzęt, przeznaczone do karmienia i pojenia zwierząt gospodarskich,

wykonuje  się  z  materiałów  nieszkodliwych  dla  zdrowia  zwierząt  oraz  nadających  się  do
czyszczenia  i  dezynfekcji.  NaleŜy  je  tak  umieścić,  Ŝeby  ograniczyć  moŜliwość
zanieczyszczenia  paszy  lub  wody,  a  koniom  ułatwić  bezkonfliktowy  dostęp.  Poidła
automatyczne  (o  wydajności  8 l  wody  na  minutę)  zapewniają  stały  dostęp  koni  do  wody,
której  zapotrzebowanie  wynosi  20–60  litrów  dziennie  w  zaleŜności  od  rodzaju  paszy
i wykonywanej pracy. Poidło powinno być umieszczone daleko od Ŝłobu, Ŝeby koń nie mógł
popijać w trakcie jedzenia.

łoby powinny być zainstalowane na wysokości 0,9−1,0 m górnej krawędzi nad

posadzką, w sposób zabezpieczający przed skaleczeniem konia. Najlepsze, bo łatwe do
utrzymania i trwałe są Ŝłoby z kamionki, stali nierdzewnej, a takŜe tworzywa sztucznego.
Konie w pomieszczeniu inwentarskim powinny być utrzymywane na ściółce.

Podawanie paszy w małych porcjach, ale często, siana w luźno wiszących nylonowych

siatkach, ściółki w postaci słomy, a takŜe lizawki zapobiega narowom i zapewnia dobre
samopoczucie koniom.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie są sposoby utrzymania koni i rodzaje pomieszczeń w stadninie?
2. Jakich podstawowych warunków naleŜy przestrzegać w utrzymaniu koni, zgodnych

z wymaganiami związanymi z ich dobrostanem?

3.  Jaką wielkość powinny posiadać boksy i stanowiska dla koni?
4.  Ile wynosi optymalna temperatura i maksymalna wilgotność w stajni?
5.  Jaka  maksymalna  ilość  gazów  trujących  zawartych  w  powietrzu  oraz  wilgotność  jest

dopuszczalna w stajni?

6. Jakie są wymagania dotyczące Ŝłobów i poideł w stajni?
7. W jaki sposób moŜna ograniczyć narowy w stajni dzięki odpowiedniemu utrzymaniu

koni?

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Oceń warunki zoohigieniczne w stajni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przygotować sprzęt do przeprowadzenia pomiarów,
2) wykonać pomiary budynku, jego powierzchni, wysokości, powierzchni okien, powierzchni

boksów lub stanowisk, wysokości usytuowania Ŝłobów, szerokości korytarzy, drzwi,

3)  wykonać pomiary temperatury, wilgotności, zawartości gazów w powietrzu,
4)  porównać pomiary ze standardami,
5)  dokonać oceny poszczególnych parametrów zoohigienicznych w stajni,
6)  określić nieprawidłowości w warunkach w stajni i podaj propozycję ich naprawy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

taśma miernicza 20 metrowa,

−

termometr i higrometr lub termohigrometr,

−

toksymetr (do pomiaru zawartości gazów trujących w powietrzu),

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

6.2. Ćwiczenie 2
Zaplanuj modernizację pomieszczeń dla koni i ich wyposaŜenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić nieprawidłowe warunki w istniejących pomieszczeniach w wybranej stajni,
2)  zaproponować rodzaje pomieszczeń i warunki dla koni w wybranej stajni,
3)  zaplanować zmiany w istniejących pomieszczeniach i budynkach,
4)  przedstawić propozycje w postaci projektu,
5)  zaprezentować projekt na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić sposoby utrzymania koni i rodzaje pomieszczeń

w stadninie?

2) określić warunki utrzymania koni, zgodne z ich dobrostanem?
3) ustalić wielkość boksów i stanowisk, w zaleŜności od grupy

i wzrostu koni?

4)  określić parametry powietrza w stajni?
5)  określić wymagania dotyczące Ŝłobów i poideł w stajni?
6)  określić jakość podłóg w stajni?



7) podać moŜliwości takiego utrzymania koni w stajni, Ŝeby ograniczyć

ich narowy?



8)  ocenić warunki zoohigieniczne w stajni?
9)  zaplanować wyposaŜenie pomieszczeń w stajni?
10)  zaplanować modernizację pomieszczeń dla koni?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

Instrukcja dla ucznia

1.  Przed rozpoczęciem rozwiązywania testu przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 25 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są cztery odpowiedzi, tylko jedna

jest prawidłowa.

5. Za prawidłową odpowiedź otrzymasz 1 punkt.
6. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi stawiając znak „X”

w odpowiedniej rubryce. W przypadku pomyłki błędną odpowiedź zaznacz kółkiem,
a następnie zakreśl prawidłową odpowiedź.

7. Pracuj samodzielnie.
8. JeŜeli będziesz miał problem z odpowiedzią na któreś zadanie, to odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego jeszcze raz.

9. Na rozwiązanie testu masz 45 minut.
10. Jeśli czas Ci pozwoli, przed oddaniem swojej pracy sprawdź odpowiedzi jeszcze raz.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Prawdziwe jest stwierdzenie, Ŝe

a)  w kończynie piersiowej konia, staw łokciowy leŜy nad stawem barkowym.
b)  pachwiny konia leŜą obok łokci.
c)  krzyŜ jest częścią zadu.
d)  nadpęcie i staw pęcinowy łączą się poprzez pęcinę.

2. W prawidłowo zbudowanej kończynie tylnej linia poprowadzona z guza kulszowego

powinna
a)  przechodzić przez wszystkie stawy i spadać za piętkami kopyta.
b)  dotykać pięty i spadać w odległości 2 kopyt za piętkami.
c)  przechodzić przez staw skokowy i pęcinowy.
d)  dotykać pięty oraz stawu pęcinowego i spadać w odległości ⅔ kopyta za piętkami.

3. Pipak i modzel

a)  nie wpływają na obniŜenie ocen za pokrój.
b)  są naroślami trwale uszkadzającymi stawy.
c)  zmieniają kąt ustawienia kości w stawach.
d)  upośledzają ruch konia.

4. U koni wierzchowych kłąb powinien być

a)  wysoki i krótki.
b)  niezbyt wydatny i długi.
c)  długi i szeroki.
d)  wydatny i długi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Dereszowaty koń ma wymieszane włosy białe i maściste oraz

a)  najwięcej włosów białych na zadzie.
b)  najwięcej włosów białych na głowie.
c)  przybywa mu białych włosów z wiekiem.
d)  na tle białych włosów występują ciemne plamki.

6. Na poniŜszym rysunku, na głowie konia widać odmiany

a)  gwiazdkę ze strzałką.
b)  kwiatek i krótką, wąską łysinkę, oraz białą szparę wargową.
c)  białe kółko na czole i kreskę na nosie.
d)  gwiazdkę i strzałkę, oraz dolną wargę.

7. Do ras chronionych w Polsce nie naleŜą rasy

a)  wielkopolska.
b)  małopolska.
c)  śląska.
d)  huculska.

8. Stayer, to typ konia pełnej krwi angielskiej

a)  biegający dobrze na krótkich dystansach.
b)  później dojrzewający i mniejszy kalibrowo, od pozostałych.
c)  szybki i duŜy.
d)  biegający dobrze na średnich dystansach.

9. Koń trakeński w porównaniu z folblutem

a)  ma suchszą tkankę i mocniejszy róg kopytowy.
b)  jest szybszy na długich dystansach.
c)  jest wyŜszy i w większych ramach.
d)  lepiej sprawdza się w wkkw.

10. Dojrzałość rozpłodowa u koni występuje

a)  razem z dojrzałością fizyczną.
b)  w wieku 3 lub 4 lat.
c)  4 lub 5 lat.
d)  razem z dojrzałością płciową.

11. Klacz wykazującą ruję na drugi dzień po inseminacji, naleŜy

a)  pokryć tego dnia.
b)  nie kryć wcale, pomimo wykazywania objawów rui.
c)  pokryć na trzeci dzień, jeśli dalej wykazuje ruję.
d)  kryć codziennie, aŜ do momentu zaniknięcia objawów rui.

12. Powody, dla których w Polsce inseminacja koni wciąŜ nie jest zbyt popularna to

a)  wysoki koszt zabiegu.
b)  nieskuteczność.
c)  zakaz wpisu do polskich ksiąg hodowlanych.
d)  zanik rui u klaczy inseminowanych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13. Pokładanie się i niepokój klaczy, oglądanie na boki, obrzmienie wymienia, to objawy

a)  głodu.
b)  po odsadzeniu źrebięcia.
c)  zbliŜającego się porodu.
d)  morzyska.

14. Odsadzanie źrebiąt najlepiej przeprowadzić w następujący sposób

a)  pozostawić klacz w boksie, a źrebię połączyć na wybiegu z innymi odsadkami.
b)  pozostawić źrebię w boksie, a klacz przenieść na pastwisko.
c)  stopniowo przyzwyczajać źrebię do zabierania od klaczy.
d)  połączyć wszystkie odsadki na biegalni, blisko matek, Ŝeby je słyszały.

15. Otręby pszenne i ziarno pszenicy w Ŝywieniu klaczy karmiących

a)  dostarczają wapnia i fosforu koniecznych do budowy kośćca źrebiąt.
b)  są źródłem włókna, ułatwiającego trawienie.
c)  są mlekopędne i dietetyczne.
d)  dostarczają energii.

16. Śruty poekstrakcyjne – źródło duŜej ilości białka, moŜna podawać koniom w ilości do

a)  0,5 kg dziennie.
b)  1 kg do kaŜdego odpasu.
c)  1 kg dziennie.
d)  2–3 kg z innymi paszami treściwymi.

17. Owies jest stosowany w Ŝywieniu koni, poniewaŜ

a)  zawiera więcej energii, niŜ inne ziarna zbóŜ.
b)  działa dietetycznie.
c)  zawiera łatwo strawne białko.
d)  jest źródłem włókna i tłuszczu, nie pęcznieje.

18. Karmienie koni paszą treściwą codziennie, o tej samej porze, powoduje

a)  rozrzucanie owsa.
b)  Ŝarłoczne wyjadanie paszy.
c)  łykanie.
d)  zapobieganie kolkom.

19. Dawka dzienna siana dla jednego konia wynosi 5 kg. Jlość siana, jaką naleŜy zaplanować

na rok dla grupy 5 koni, zakładając straty przy przechowywaniu 5%, to
a)  ok. 9,6 t.
b)  ok. 9 300 kg.
c)  ok. 125 dt.
d)  ok. 10,6 t.

20. Do pielęgnacji kopyt powinno uŜywać się

a)  haczyka i gumowego zgrzebła.
b)  kopystki i szczotki z naturalnego włosia.
c)  drewnianego noŜa i haczyka.
d)  szczotki ryŜowej i kopystki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

21. Zdrowe kopyta konia posiadają

a)  wklęsłą podeszwę i błyszczącą, gładką ścianę.
b)  błyszczącą, gładką ścianę i płaską lub lekko wypukłą podeszwę.
c)  lekko pofalowaną ścianę i duŜą strzałkę.
d)  małą strzałkę i nieliczne pierścienie na ścianie.

22. Do chorób koni zwalczanych z urzędu, nie naleŜą

a)  influenza koni, nosacizna.
b)  wąglik, wścieklizna.
c)  arteritis, zołzy.
d)  pryszczyca, bruceloza.

23. Profilaktyka chorób pasoŜytniczych pozwala uniknąć strat z powodu

a)  nakładów na stosowanie repelentów.
b)  regularnego odkaŜania pomieszczeń.
c)  opóźnionego rozwoju młodych zwierząt.
d)  nakładów na odrobaczanie koni.

24. Prawdą jest, Ŝe

a) bakteria wywołująca arteritis, przenoszona jest drogą kropelkową, poprzez krew

i w czasie krycia.

b)  wirus wywołujący arteritis jest przenoszony w czasie krycia.
c)  wirus wywołujący arteritis przenoszony jest drogą kropelkową i w czasie krycia.
d)  pierwotniakiem wywołującym arteritis klacze zaraŜają się od ogierów podczas

kopulacji.

25. Opoje powstają w wyniku

a)  zapalenia torebek stawowych i pochewek ścięgnistych.
b)  urazu mechanicznego.
c)  złamania kości śródręcza.
d)  Ŝywienia paszą o nadmiernej ilości energii.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ................................................................................................

Prowadzenie chowu i hodowli koni

Zakreśl poprawną odpowiedź

Nr zadania

Odpowiedzi

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Blendinger W.: ABC zdrowia konia. Wyd. Zbrosławice 1991
2.  Diacont K.: Praca z końmi od podstaw. Oficyna Wydawnicza HoŜa, Warszawa 2001
3.  Fedorski J.: Poradnik dla hodowców i miłośników koni. PWRiL, Poznań 2003
4.  Gliński Z., Kozyra K.: Choroby zakaźne zwierząt. PWRiL, Warszawa 2003
5.  Haller M.: Rasy koni. Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1997
6.  Hawcroft T.: Rasy, pielęgnacja, wychowanie, tresura. Wydawnictwo Ania. Warszawa
7.  Instrukcja sporządzania opisu słownego i graficznego koni. Identyfikacja koni. Warszawa

2003

8.  Kosiniak-Kamysz K., Wierzbowski S.: Rozród koni. Drukrol s.c. Kraków 2003/2004
9.  McEwen J.: Choroby koni i ich leczenie. Muza Warszawa 2006
10.  Meyners A.: Pielęgnacja kopyt. JiK, Zakrzów 2003
11.  Mickunas W.: Trener radzi. P.W. Open, Gorzów 2004,
12.  Muller E.: Poradnik weterynaryjny dla rolników. PWRiL Warszawa 1979
13.  Normy Ŝywienia koni. PAN 1997
14.  Pankiewicz  R.:  Polska  hodowla  koni  czystej  krwi  arabskiej  1918–1935.  Wyd.  Frejlich,

2004

15.  Pruchniewicz W.: Akademia jeździecka cz.1. Chaber PR, Warszawa 2003
16.  Rudzka J. (red.): Chów, hodowla i uŜytkowanie koni. SGGW, Warszawa 1991
17.  Szlaszyńska  Z.,  Fijałkowska  W.  Batowska  W.  (red.):  Hodowla  zwierząt  t.  1,  t.  2.

Podręcznik dla techników rolniczych. PWRiL Warszawa 1996

18. Trojańska-Koch E.: Konie arabskie. Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2004
19. Urbaniak

Czajka B.: Koń zdrowy jak... Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2001

20. Walkowicz E., Jodkowska E.: Hodowla i chów koni. Przewodnik do ćwiczeń.

Wydawnictwo Akademii Rolniczej Wrocław 1997

21.  Materiały szkoleniowe AFASEC – Formation Jockeys Drives. Francja
22.  www.koniary.blog.pl
23.  www.pzhk.pl
24.  www.konie.biz