Ćw. 4 – Immunologiczne zróżnicowanie limfocytów. Test rozetkowy 

 

Komórki immunologicznie kompetentne: 

 

 

 

Linia mieloidalna: 

  Erytrocyty 
  Megakariocyty 



 

Trombocyty (płytki krwi) 

  Granulocyty  –  Granulocyty  i  makrofagi  powstają  ze  wspólnych  komórek  prekursorowych 

w szpiku,  ale  różnią  się morfologią  i  funkcją.  Wyróżnia  się  trzy  rodzaje  granulocytów,  które 
pełnią odmienne funkcje w reakcjach immunologicznych. 



 

Eozynofile  (granulocyty  kwasochłonne)  –  po  wywędrowaniu  ze  szpiku  docierają  do 
krwi,  w  której  przebywają  około  30-60  minut,  a  następnie  migrują  do  tkanek, 
w których giną po kilku dniach. Eozynofile stanowią około 1-3% leukocytów krwi. Ich 
liczba  znacznie  wzrasta  w  przewlekłych  zapaleniach  i  w  chorobach    alergicznych. 
Zasadniczą  funkcją  eozynofili  jest 

neutralizacja  mediatorów

,  które  wytworzyły 

bazofile  i komórki tuczne  oraz 

ochrona organizmu przed infekcjami

, głównie przed 

robaczycami  (tasiemcami,  włośniem  krętym),  chorobami  bakteryjnymi  (szkarlatyna) 
czy chorobami wirusowymi (żółtaczka). 



 

Bazofile (granulocyty zasadochłonne) – Bazofile pochodzące ze szpiku stanowią około 
0,5-1% całej liczby leukocytów. Cytoplazma tych komórek zawiera liczne ziarnistości, 
w skład których wchodzi między innymi heparyna. Jest to związek przeciwdziałający 
krzepnięciu  krwi,  co  zapobiega  tworzeniu  się  zakrzepów,  zwłaszcza  wokół  ognisk 
zapalnych. Komórki te biorą udział w reakcjach alergicznych oraz w zapaleniach. 



 

Neutrofile  (granulocyty  obojętnochłonne)  –  wędrują  ze  szpiku  kostnego  do  krwi, 
którą  opuszczają  po  6-24  godzinach,  aby  przejśd  przez  śródbłonek  naczyniowy  do 
tkanek,  gdzie  giną  w  ciągu  1-3  dni.  Neutrofile  stanowią  około  60%  wszystkich 
leukocytów. 

Są  pierwszą  linią  obrony  organizmu

,  gdyż  jako  pierwsze  docierają  do 

miejsca  uszkodzenia  tkanek  wywołanego  inwazją  drobnoustrojów,  bądź  innymi 
czynnikami.  Giną  zazwyczaj  w  kilka  godzin  po  przeprowadzonej  fagocytozie.  Duże 
nagromadzenie się neutrofili i produktów ich rozpadu powoduje powstanie ropy. 

  Monocyty 



 

Makrofagi  –  są  to  komórki  pochodzenia  szpikowego,  które  po  przejściu  stadium 
monocytu  we  krwi  wędrują  przez  śródbłonek  naczyo  do  tkanek.  Ich  cechą 
charakterystyczną  jest  ruchliwośd  i  zdolnośd  do  fagocytozy. 

Występują  jako 

makrofagi wolne, migrujące oraz osiadłe

. Makrofagi o różnej lokalizacji mogą różnid 

się  morfologią  i  pełnioną  funkcją.  Makrofagi  śledziony,  wątroby,  płuc,  otrzewnej, 
nerek,  skóry,  szpiku,  tkanki  łącznej,  mikrogleju  mózgu  czy  osteoklasty  kości 
utworzyły,  tzw.  układ  makrofagów.  Pełnią  one  bardzo  ważną  funkcję  w  obronie 
immunologicznej  swoistej  i  nieswoistej.  Dzięki  temu,  że 

posiadają  zdolnośd  do 

fagocytozy

,  usuwają  z  organizmu  komórki  zużyte  czy  martwe. 

W  swoistej 

odpowiedzi  immunologicznej  prezentują  antygen  limfocytom  T

. 

Uczestniczą  także 

w  odpowiedzi  typu  komórkowego,  zwłaszcza  w  cytotoksyczności  komórkowej 
zależnej od przeciwciał

. 



 

Komórki dendrytyczne – Do komórek dendrytycznych zaliczane są dwa typy komórek 
o podobnej morfologii, lecz o innym pochodzeniu.  

  Pierwszym  rodzajem  komórek  są 

komórki  pochodzenia  szpikowego

 

znajdujące  się  w  skórze  oraz  w  strefach  T-zależnych  węzłów  chłonnych 
i śledziony. Należą do tej samej linii, co makrofagi i są szczególnie skuteczne 
w prezentowaniu antygenów limfocytom T. 

  Drugim  typem  są 

pęcherzykowate  komórki  dendrytyczne

  zlokalizowane 

w grudkach  rozrodczych  tkanek  limfatycznych.  Komórki  te  są  zdolne  do 
długotrwałego 

utrzymywania 

na 

swojej 

powierzchni 

antygenów 

w kompleksie z przeciwciałami. 

  Komórki  tuczne  (mastocyty)  –  Mastocyty  powstają  w  szpiku  kostnym,  jednak  do  krążenia 

docierają  jako  niedojrzałe  prekursory.  W  dojrzałe  komórki  tuczne  różnicują  się  dopiero  w 
tkankach  obwodowych,  gdzie  przebywają  do  kilkunastu  miesięcy.  Występują  w  pobliżu 
naczyo  krwionośnych,  głównie  w  tkance  łącznej  i  tłuszczowej  oraz  w  skórze  i  pod  błonami 
śluzowymi. W przeciwieostwie do bazofili, które są już komórkami koocowo zróżnicowanymi, 
mastocyty  mogą  się  dalej  dzielid.  Cytoplazma  tych  komórek  zawiera  liczne  ziarnistości,  w 
skład których wchodzi między innymi heparyna. Jest to związek przeciwdziałający krzepnięciu 
krwi,  co zapobiega tworzeniu się zakrzepów,  zwłaszcza wokół  ognisk  zapalnych. Komórki te 
biorą udział w reakcjach alergicznych oraz w zapaleniach. 

Linia limfoidalna: 

  Limfocyty  B  –  powstają  w  czerwonym  szpiku  kostnym,  są 

grasiczoniezależne

  (gdyż  nie 

przechodzą  przez  grasicę),

wytwarzają  immunoglobuliny

,  które  biorą  udział  w 

odporności 

typu humoralnego

; Limfocyty B żyją krótko, bo około 4 - 10 dni.  



 

Plazmocyty    (komórki  plazmatyczne)  –  powstają  w  wyniku  różnicowania  się 
limfocytów  B  pod  wpływem  antygenu.  Są  to  jądrzaste  komórki  z  dużą  ilością 
zasadochłonnej  cytoplazmy  oraz  mocno  rozwiniętą  siateczką  endoplazmatyczną, 
w której zachodzi synteza przeciwciał. Należą do komórek efektorowych odpowiedzi 
humoralnej  o  długości  życia  od  kilku  do  kilkunastu  tygodni.  W  przeciwieostwie  do 
limfocytów B nie mają na swojej powierzchni receptorów immunoglobulinowych. 

  Przeciwciała 

  Limfocyty  T  –  powstają  w  czerwonym  szpiku  kostnym,  skąd  następnie  wędrują  do  grasicy, 

w której proliferują i nabywają  cechy  immunologiczne,  są 

grasiczozależne

  (gdyż przechodzą 

przez  grasicę),  następnie  przedostają  się  do  innych  narządów  limfatycznych,  są 

odpowiedzialne za wykrywanie i unieszkodliwianie czynników obcych dla organizmu

, czyli 

biorą udział w 

odporności typu komórkowego

; Limfocyty T żyją nawet 10 lat. 



 

Tc (cytotoxic) – są to limfocyty cytotoksyczne 



 

Th  (helper)  –  są  to  limfocyty  pomocnicze,  które  wydzielają  cytokiny  pobudzające 
i podtrzymujące odpowiedź immunologiczną 



 

Treg  (regulatory)  –  limfocyty  regulatorowe,  które  wydzielają  cytokiny  hamujące 
odpowiedź immunologiczną 

  Komórki  K  i  NK  –  częśd  komórek  podobnych  morfologicznie  do  limfocytów  nie  posiada  na 

swojej  powierzchni  markerów  limfocytów  T  i  B  oraz  charakterystycznych  dla  tych  komórek 
receptorów antygenowych, dlatego nazwane zostały "komórkami zerowymi". Pod względem 
morfologicznym  są  to  duże,  żyjące  około  tygodnia  komórki  z  licznymi  ziarnistościami 
cytoplazmatycznymi. Wśród nich wyróżnia się komórki K i NK. 



 

Komórki K (Killer, czyli zabójca) są formą rozwojową komórek NK. 

Mają one zdolnośd 

do  zabijania  komórek  oznaczonych  przeciwciałami  skierowanymi  przeciwko  ich 
antygenom  powierzchniowym

.  Taki  proces  zabijania  nazywa  się 

cytotoksycznością 

komórkową  zależną  od  przeciwciał 

(Antibody  Dependent  Cellular  Cytotoxicity  – 

ADCC).  



 

Komórki  NK  (Natural  Killer,  czyli  wrodzony  zabójca)  są  to  komórki,  które 

mają 

zdolnośd  do  uszkadzania,  bez  wcześniejszej  immunizacji,  niektórych  komórek 
nowotworowych  i  komórek,  które  nie  są  nowotworowe  i  są  słabo  zróżnicowane

. 

W chorobach, takich jak białaczka, szpiczak mnogi czy policytemia, czyli w chorobach, 
w  których  zaburzeniu  ulega  funkcja  szpiku  zaobserwowano  obniżoną  aktywnośd 
komórek NK. 

 

 

 

 

 

Limfocyty T 

  limfocyty T można podzielid na: 



 

T

C

, T

H

, T

REG

  



 

różnice w budowie TCR:  

  Tαβ (ok 90 %) 
  Tγδ (ok 10 %, mogą rozpoznawad antygeny wolne, powstają wcześniej w 

ontogenezie, zalicza się je do pierwotnej odpowiedzi) 

 

1) Limfocyty T

C 

  zdolne do cytotoksyczności są: 



 

lim. Tαβ CD8

+

  



 

lim. Tαβ CD4

+

  



 

lim. Tγδ 



 

lim. NKT 



 

kom. NK 

  limfocyty T

C

 CD8

+

: 



 

zabijają komórki rozpoznając allogeniczne MHC kl. I lub Ag połączone z 
autogenicznymi MHC kl. I 



 

T

C1

, T

C2

  

2) Limfocyty T

H 

  wspomagają odpowiedź humoralną i komórkową, zarówno przez bezpośredni kontakt jak i 

wydzielanie cytokin 

  ułatwiają aktywację, proliferację i różnicowanie lim. B, prekursorów lim. T

C

, oraz pobudzają 

makrofagi 

  mają na powierzchni CD4 i rozpoznają Ag prezentowany przez MHC kl. II 
  limfocyty T

H1

 wytwarzają: 



 

IL-2 (stymuluje aktywnośd limfocytów), IFN-γ (aktywuje Mφ) 



 

wspomagają odpowiedź komórkową 

  limfocyty T

H2

 wytwarzają: 



 

IL-4, IL-5, IL-10, IL-13 (czynniki wzrostu i różnicowania lim.B) 



 

wspomagają odpowiedź humoralną 

3) Limfocyty T

REG 

  są zdolne do czynnego zabezpieczania przed autoagresją 
  lim. T CD4

+

 CD25

+

 Foxp3

+

  tzw. naturalne T

REG

  

  lim. T

R1

 (wydzielają IL-10, TGF-β), lim. T

H3

 (wydzielają TGF-β)  tzw. indukowane T

REG

  

  funkcje regulatorowe spełniają również – lim. T

H2

, niektóre lim. T CD8

+

, niektóre lim. Tγδ 

 

 

 

DOJRZEWANIE LIMFOCYTÓW T: 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Limfocyty B 

  limfocyty B można podzielid na: 



 

limfocyty B1 

  limfocyty występujące we krwi w ilości 20%, ale w płodach są dominujące 
  lim. B1a – mają w swej błonie cząsteczką CD5 
  lim. B1b – nie posiadają cząsteczki CD5 



 

limfocyty B2 

 

DOJRZEWANIE LIMFOCYTÓW B: 

 

 

 

 

 

 

 

Testy rozetkowe 

1) Rozetki bezpośrednie E 

  ok. 70% limfocytów krwi obwodowej tworzą rozetki spontaniczna 

(E) z erytrocytami barana (dzięki obecności receptorów dla tych 
erytrocytów w błonie limfocytów T – antygen CD

2

 

  Liczba komórek tworzących rozetki E ulega obniżeniu w 

przebiegu chorób nowotworowych, niektórych wirusowych oraz 
leczeniu środkami immunosupresyjnymi  

 

2) Rozetki pośrednie EA 

  Powstają przez łączenie się fragmentu Fc immunoglobuliny (opłaszczającej erytrocyty) z 

receptorami Fc (występującymi na powierzchni limfocytów B 

  Nie jest to test rozpoznający jedynie limfocyty B, gdyż receptory Fc posiadają także makrofagi 

i neutrofile 

  Rozetki EA tworzy ok. 30% leukocytów krwi  

3) Rozetki pośrednie EAC 

  Powstają przez połączenie kompleksu erytrocyt-przeciwciało-dopełniacz z obecnym na 

limfocytach B receptorem dla składnika C3 dopełniacza 

  Receptory dla składnika C3 dopełniacza posiadają także monocyty i neutrofile 
  Rozetki EAC tworzy 10-20% leukocytów