1
Dariusz Gotlib
Instytut Fotogrametrii i Kartografii
Politechnika Warszawska
Moz liwosc wykorzystania baz danych o ro z nym stopniu
szczego ąowosci do budowy krajowej infrastruktury danych
przestrzennych
1
1
Wprowadzenie
W roku 2004 rozpocze to szereg prac koncepcyjnych dotyczacych sposobu realizacji
infrastruktury danych przestrzennych (SDI ż ang. Spatial Data Infrastructure) w Polsce w
oparciu o juz istniejace bad´ tworzone bazy danych i w ramach istniejacych struktur
organizacyjnych i rozwiazan prawnych.
Rozporzadzenie
Ministra
Rozwoju
Regionalnego
i
Budownictwa
w
sprawie
szczego śowych zasad i trybu zaśozenia i prowadzenia krajowego systemu informacji o terenie
z dnia 5 kwietnia 2001 roku powierza Gśo wnemu Geodecie Kraju zaśozenie i prowadzenie
systemu informacji o terenie w zakresie dotyczacym obszaru caśego kraju. Zgodnie z
nowelizowanym prawem geodezyjnym i kartograficznym Krajowy System Informacji
Geograficznej (KSIG) stanowi referencyjny rejestr panstwowy, zawiera standaryzowane bazy
danych przestrzennych, dotyczace obszaru kraju, a takze procedury i techniki sśuzace
systematycznemu zbieraniu, aktualizowaniu, przetwarzaniu i udoste pnianiu danych. Wsro d
tych baz danych nalezy wymienic przede wszystkim:
§ Ogo lnogeograficzna Baze Danych (poziom skalowy 1:250 000 i mniejszy),
§ Baze danych VMAP poziomu 2 (poziom skalowy 1: 50 000),
§ Baze Danych Topograficznych (poziom skalowy 1:10 000),
§ Baze ortofotomap cyfrowych,
1
Opracowanie zrealizowano w ramach Projektu Badawczego KBN ”System informacji topograficznej kraju -
teoretyczne i metodyczne opracowanie koncepcyjne z realizowanego na Politechnice Warszawskiej
2
§ Dane pochodzace z ewidencji grunto w i budynko w,
§ Mapy zasadnicze.
Dotychczas przy tworzeniu baz danych najcze sciej stosowano podejscie podobne jak
przy opracowywaniu map tzn. dla tworzonej bazy danych wybierano okreslony ”poziom
skalowy (definiujacy zakres tresci i dokśadnosc pośozenia obiekto w), kto ry wpśywa zaro wno
na mozliwosci po ´ niejszego wykorzystania bazy danych jak i na czas oraz koszty takiego
opracowania. Obraz rzeczywistosci przedstawiany przez tak skonstruowana baze danych jest
tak samo dokśadny i szczego śowy w dowolnym fragmencie opracowywanego obszaru
(pomijajac ewentualne bśe dy). W przypadku opracowan o wie kszej szczego śowosci (np. naz
poziomie 1:10 000) oznacza to najcze sciej dśugi okres dojscia do kompletnego pokrycia
obszaru kraju mapa i duze ro znice w stanie aktualnosci pomie dzy arkuszami opracowanymi
na poczatku i koncu prac.
O ile jednak w przypadku opracowania mapy w zasadzie nie ma innej mozliwosci o
tyle w przypadku tworzenia bazy danych nie istnieja bariery technologiczne wymuszajace
takie poste powanie. Warto wie c rozwazyc mozliwosc opracowania bazy danych o tresci
zmieniajacej sie w ro znych fragmentach przestrzeni w zaleznosci od charakteru
opracowywanego obszaru, potrzeb odbiorco w bazy danych na poszczego lnych obszarach oraz
przesśanek organizacyjno-ekonomicznych np. od rodzaju doste pnych aktualnych materiaśo w
´ ro dśowych. Stworzenie takiej bazy danych wymaga opracowania specjalnego modelu
danych a naste pnie odpowiednich metod analiz i doste pu do danych w tym metod wizualizacji
danych. Podejscie takie rodzi szereg wyzwan zaro wno w sensie technologii informatycznych
jak i wiele inspiracji dotyczacych metod prezentacji kartograficznej. Korzyscia jest natomiast
mozliwosc znacznie szybszego pokrycia spo jnymi danymi caśej powierzchni kraju i
optymalizacja koszto w.
Przy obecnej fazie definiowania SDI w Polsce widac wyra´ na mozliwosc
zastosowania tego podejscia przy dalszym rozwoju Bazy Danych Topograficznych. W dalszej
cze sci opracowania przedstawione zostana podstawowe zaśozenia koncepcyjne dotyczace
mozliwosci utworzenia takiej bazy o ro znym poziomie szczego śowosci zaleznie od obszaru z
jednoczesnym zachowaniem tego samego modelu poje ciowego i spo jnosci danych.
3
2
Zarzadzanie danymi na ro z nych poziomach uogo lnienia
Rozwiazaniem wartym przeprowadzenia dokśadnych analiz i eksperymento w
praktycznych wydaje sie rozwiazanie polegajace na opracowaniu baz danych o modelu
poje ciowym pozwalajacym na gromadzenie danych na ro znych poziomach szczego śowosci
w ro znych cze sciach przestrzeni ale z zachowaniem tego samej dokśadnosci opisu
geometrycznego obiekto w. Umozliwiśoby to stosunkowo szybkie opracowanie bazy danych
w skali caśego kraju na poziomie dokśadnosci wśasciwym np. dla bazy danych
topograficznych i map topograficznych 1:10 000, ale o ograniczonym zakresie tresci
odpowiadajacym np. VmapL2 czy mapie 1:50 000. W razie potrzeby teren przedstawiony w
sposo b uogo lniony moze ulec uszczego śowieniu wraz z pojawieniem sie takich potrzeb i
rozwojem bazy danych. Podejscie to pozwala na szybki rozwo j bazy danych juz w pierwszym
etapie, dzie ki wydzieleniu obszaro w kraju o ro znych potrzebach informacyjnych. Taka
skonstruowana baza danych umozliwia dodatkowo śatwe wydawanie uzytkownikom danych
uogo lnionych, a takze uśatwia prezentacje kartograficzne danych.
Realizacja tej idei wydaje sie szczego lnie śatwa obecnie w chwili, kiedy w skali caśego
kraju powstaje ortofotomapa cyfrowa dla potrzeb Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji
Rolnictwa. Podejscie takie pozwoliśoby na peśne wykorzystanie doskonaśego, obecnie
aktualnego materiaśu i daśoby mozliwosc uzyskania w ciagu 2-3 lat zdolnosci operacyjnej
bazy danych i mozliwosci finansowania w wybranych obszarach bazy na peśnym poziomie
szczego śowosci.
Baze tego typu nazywana dalej umownie ”´ ro dśowa baza danych zawieraśaby
wszystkie klasy obiekto w niezbe dne do tworzenia opracowan (baz i map pochodnych) na
”mniejszych poziomach skalowych . Proces tworzenia opracowan pochodnych polega w tym
przypadku w duzej mierze jedynie na wykonaniu generalizacji ksztaśtu, pośozenia, eliminacji
obiekto w niespeśniajacych kryterio w wielkosciowych oraz na wykonaniu redakcji mapy
(wygenerowanie i ustawienie opiso w, odsunie cia obiekto w, nadanie symboliki itp.).
Istotna zaleta tego podejscia jest utrzymanie dokśadnosci opisu geometrycznego
wszystkich obiekto w w bazie danych i jednolity proces generalizacji do pochodnych baz
danych. Nalezy przy tym zauwazyc, iz np. pracochśonnosc pozyskania danych na podstawie
ortofotomapy z dokśadnoscia wśasciwa opracowaniom odpowiadajacym skalom 1:10 000 a
opracowaniom 1:50 000 jest zblizona. W pierwszym przypadku nalezy dokonywac cze stszego
”wstawiania punkto w definiujacych linie i poligony, w drugim natomiast nalezy podczas
4
wprowadzania danych dokonywac generalizacji, kto ra wymaga wie kszej wprawy operatora,
oraz jest potencjalnym ´ ro dśem bśe do w.
W celu zrealizowania idei bazy wielu poziomo w szczego śowosci koniecznym jest
sklasyfikowanie obiekto w w sposo b hierarchiczny, tak aby poszczego lne poziomy hierarchii
odpowiadaśy ro znym poziomom szczego śowosci dla danego modelu danych. Oznacza to dosc
nietypowe z punktu widzenia baz danych podejscie, w kto rym w jednej bazie danych
mogśyby wspo śistniec obiekty nalezace do klas na ro znych poziomach hierarchii. Pomimo, iz
klasy ”Teren zadrzewiony jest nadklasa w stosunku do klas ”Las lisciasty i ”Las iglasty to
w jednej bazie danych moga wystapic obiekty zaklasyfikowane zaro wno jako ”Las lisciasty ,
”Las iglasty oraz jako ”Teren zadrzewiony .
W razie potrzeby i mozliwosci uszczego śowienia bazy danych na danym obszarze w
trakcie jej rozwoju mozliwe jest zaklasyfikowanie obiekto w ”Teren zadrzewiony do
nizszego poziomu klasyfikacyjnego. W przypadku obiekto w o reprezentacji punktowej
oznacza to tylko dopisanie odpowiednich atrybuto w klasyfikacyjnych natomiast w przypadku
obiekto w o reprezentacji powierzchniowej lub liniowej wymagac moze dodatkowo
modyfikacji geometrii (np. podziaśu powierzchni na cze sci lub segmentacji linii). Jezeli
podczas uszczego śawiania bazy danych uzyskujemy informacje , iz caśy teren zadrzewiony
jest lasem lisciastym wystarczy wprowadzenie odpowiedniego atrybutu lub zmiana kodu
klasyfikacyjnego. Jezeli jednak teren zadrzewiony w jednej cze sci jest lasem lisciastym a w
innej cze sci lasem iglastym to dodatkowo poza uszczego śowieniem kodu klasyfikacyjnego
konieczna jest modyfikacja geometrii obiektu pierwotnego i wydzielenie dwo ch mniejszych
obiekto w powierzchniowych. Z kolei jezeli dla potrzeb wizualizacji lub wydania danych na
mniejszym poziomie szczego śowosci mozliwe be dzie wykonanie prostej agregacji danych
poprzez scalenie geometryczne obiekto w mniejszych i zmiane kodu klasyfikacyjnego na
wyzszy w hierarchii lub tylko zmiane kodu klasyfikacyjnego jezeli nie mamy do czynienia z
obiektami sasiadujacymi.
W przypadku tworzenia bazy na nizszym poziomie szczego śowosci mozliwe be dzie
zrezygnowanie caśkowicie z wprowadzania niekto rych klas obiekto w np. niemozliwych do
wprowadzenia bez przeprowadzenia aktualizacji terenowej lub mniej istotnych z punktu
widzenia funkcji bazy danych np. fontanna, gśaz itp..
Na ponizszych rysunkach pokazano przykśady przedstawienia terenu na ro znych
poziomach informacyjnych w jednej bazie danych. Rysunki 1, 2 ilustruja mozliwosci
przedstawienia terenu na dwo ch poziomach uogo lnienia. Rysunki 3 i 4 ilustruja natomiast
5
mozliwosci wspo śistnienia w jednej bazie obiekto w znajdujacych sie na ro znych poziomach w
klasyfikacji.
Rys. 1 Baza na 1 poziomie uogo lnienia
Rys. 2 Baza na 2 poziomie uogo lnienia
6
Rys. 4 Mozliwosc wspo śistnienia w jednej bazie danych obiekto w na ro znych poziomach
usogo lnienia.
7
3
Podsumowanie
Zaprezentowane podejscie jest podejsciem nowym, nie stosowanym dotad w praktyce w
naszym kraju. Koncepcja ta jest zbiezna w pewnych aspektach z koncepcja tworzenia baz
wielorozdzielczych (MRDB ż ang. Multiresolution/multirepresentation DataBase) wykracza
jednak nieco dalej. Wdrozenie tego podejscia wymaga dalszych eksperymento w
praktycznych, kto re pozwola ocenic zalety i wady metody przy opisywaniu ro znego rodzaju
terenu i rozpoznaniu szeregu przypadko w szczego lnych.
Udana realizacja tego podejscia z jednej strony wprowadzic moze nowy sposo b
widzenia i konstrukcji baz danych GIS z drugiej strony moze miec duze znaczenie ze
wzgle do w ekonomiczno-organizacyjnych. W szczego lnosci moze miec kluczowe znaczenie
dla sukcesu programu Budowy Bazy Danych Topograficznych w Polsce ze wzgle du na
mozliwosci peśnego wykorzystania pojawiajacych sie obecnie w skali kraju materiaśo w
´ ro dśowych (ortofotomapa) oraz ze wzgle du na mozliwosc znacznie szybszego niz przy
standardowym podejsciu czasu dojscia do poziomu operacyjnego bazy danych pozwalajacego
na samofinansowanie jej dalszej realizacji. Moze miec tez znaczenie w kontekscie powiazania
danych BDT i VmapL2 drugiego wydania a tym samym na koncepcje SDI w Polsce.
.