DROGA OD BUDOWANIA PYTANIA KLINICZNIE ISTOTNEGO DO 
KRYTYCZNEJ OCENY DOWODU Z BADAŃ.

Scenariusz: Podczas dyżuru stan pana Kowalskiego pogorszył się. Pacjenta 
zaintubowano i rozpoczęto leczenie respiratorem, wdrożono inne terapie według 

aktualnych potrzeb pacjenta; wszystko zgodnie z wytycznymi dla praktyki 
klinicznej. 

Podczas opieki wyższe ułożenie wezgłowia łóżka okazało się utrudniać i wydłużać 
czynności pielęgnacyjne. Koleżanka zaproponowała, by pacjent leżał płasko, z 

poduszką podłożoną pod głową. Masz dylemat, bo uważasz że wysokie ułożenie 
(ok. 45 stopni) zapobiega skutecznie odrespiratorowemu zapaleniu płuc  (VAP) – 

ciężkiemu powikłaniu, które może prowadzić do zgonu. Jaką podjąć decyzję?

1. Zbuduj pytanie klinicznie istotne.

-

-
-

-

PACJENT

PROBLEM

INTERWENCJA,

EKSPOZYCJA,

CZYNNIK 

PROGNOSTYCZNY

PORÓWNANIE 

DLA

INTERWENCJI

PUNKTY

KOŃCOWE

WSKAZÓWKI

Zacznij od 

pacjenta. Jak 

możesz określić 

grupę pacjentów 

podobną do 

twojego pacjenta? 

Zachowaj 

równowagę 

pomiędzy 

dokładnością a 

zwięzłością opisu.

Co mogę uznać za 

główną interwencję?

Co stanowi problem?

Jaką 

alternatywę 

mogę 

porównać z 

interwencją?

Jakie rezultaty 

mam nadzieję 

uzyskać? lub, 

Na co dana 

interwencja czy 

ekspozycja 

może mieć 

wpływ?

PRZYKŁAD

„Czy u dorosłych 

pacjentów u 

których rozpoczęto 

mechaniczną 

wentylację…

…uniesienie 

wezgłowia łóżka o ok. 

45 stopni…

…w 

porównaniu do 

płaskiego 

ułożenia 

głowy…

…prowadzi do 

mniejszej ilości 

zachorowań na 

odrespiratorowe 

zapalenie płuc i 

mniejszej 

śmiertelności?”

2. Opracuj strategię przeszukiwania baz danych.

Dobrym nawykiem jest przeszukiwanie przynajmniej dwu źródeł (baz 

danych) np. CINAHL i Cochrane Library lub PubMed Clinical Queries i CINAHL. 
Idealnie, jeśli odnajdziemy aktualny przegląd systematyczny dla postawionego 

pytania PICO. Jeśli nie, musimy znaleźć właściwe dla pytania PICO badania 
pierwsze (primary studies) a następnie poddać je analizie krytycznej.

Dla szybkiego wyszukiwania, którego celem nie jest przegląd 

systematyczny literatury związanej z pytaniem PICO, wystarczy jeśli uzyskamy 

ok. 20 wyników wyszukiwań i dokonamy Błyskawicznej Oceny Krytycznej 
zebranych badań (Rapid Critical Appraisal) pod kątem wiarygodności, 

konsekwentnego prowadzenia badania i przydatności rezultatów badań dla 
naszego pacjenta.

W tym celu możemy skorzystać z wyszukiwania zaawansowanego PubMed: 

http

 

 ://

   www

 

 .  ncbi

 

 .  nlm

   .  nih

   .  gov

   /  pubmed

 

 /  advanced

 

 

1.

Chcąc przeszukać bazy danych musimy w naszym pytaniu klinicznym 
odnaleźć kluczowe słowa dla każdej części pytania PICO.

2.

Warto pomyśleć też o trunkacji (*) i synonimach, gdyż badacze mogli użyć 
innych zwrotów dla określenia tego, czego szukamy.

3.

Pomocne jest też wyszukiwanie badań przy użyciu kontrolowanego 
słownictwa polecanego przez źródło, które przeszukujemy (np MeSH dla 

PubMed).

4.

Jeśli, tak jak w naszym przykładzie, dokonujemy porównania interwencji z 
działaniem lub środkiem alternatywnym, wyszukiwanie należy zacząć od 

kluczowych wyrazów z tych dwu części pytania, czyli Interwencja i 
Porównanie;

5.

Zaczynamy od pojedynczych wyrazów (szerokie wyszukiwanie z dużą 
liczbą rezultatów) aby stopniowo zawężać wyniki do najistotniejszych 
badań dla postawionego pytania; można ułożyć kombinację wyrazów z 

części I (interwencja) i części C (porównanie) z częścią O (punkty 
końcowe)

6.

Aby wyniki wyszukiwania odpowiadały konkretnie postawionemu pytaniu, 
stosujemy logikę Boolean (AND, OR, NOT); jeśli przeszukiwane żródło 
udostępnia filtry rezultatów wyszukiwania - wykorzystujemy je.

Jeśli na którymś z opisanych wyżej etapów, otrzymamy ok 20 wyników ściśle 
odnoszących się do naszego pytania klinicznego, możemy zakończyć 

wyszukiwanie i przejść do grupowania odnalezionych badań i błyskawicznej 
oceny krytycznej każdego z nich.

Dla naszego przykładowego scenariusza klinicznego:

P = zaintubowany dorosły, mechanicznie wentylowany

(intubated, adult, mechanical ventilation)

I = uniesienie wezgłowia łóżka o 45 stopni 

(45 degrees, bed head elevation, head of bed evevation, semi-upright 
position, full upright position, semirecumbent position, backrest elevation)

C = ułożenie na płasko

        (supine position, recumbent position)
O = odrespiratorowe zapalenie płuc, zwiększone ryzyko zachorowania na 

zapalenie płuc, zwiększona śmiertelność

(vap, ventilator-acquired pneumonia, ventilator* associated pneumonia, 

risk of pneumonia, mortality, morbidity, pneumonia)

Korzystamy np z wyszukiwania zaawansowanego PubMed

(

http

 

 ://

   www

 

 .  ncbi

 

 .  nlm

   .  nih

   .  gov

   /  pubmed

 

 /  advanced

 

 

).

Zaczynamy od prostego wyszukiwania. Sama interwencja “head of bed 

elevation”, przeszukuje wszystkie pola:

Po kliknięciu przycisku “Search” uzyskujemy 189 rezultatów. Część z nich nie ma 
związku z postawionym pytaniem klinicznym.

Zawężamy rezultaty: do interwencji “head of bed elevation” dodajemy punkt 

końcowy “risk of ventilator acquired pneumonia”:

Otrzymujemy 13 rezultatów. Tylko 5 wydaje się nie być bezpośrednio związanych 
z naszym pytaniem PICO:

Po powrocie do strony zaawansowanego wyszukiwania PubMed, widzimy że 
nasze wyszukiwania zostały zapamiętane.

W naszym przypadku przeszukiwanie tego źródła można zakończyć na tym 
etapie. Gdybyśmy chcieli szukać dalej, każde następne wyszukiwanie poprzez 

dodawanie kombinacji haseł P, I, C i O będzie zapamiętane.

Teraz używając zapamiętanych kombinacji można “budować” strategię 

wyszukiwań. Używając funkcji “Show index list” możemy dodawać do własnych 

słów kluczowych, wyrazy z kontrolowanego słownika MeSH.

Opracowanie: Artur Sołtysiak, marzec 2012.
Pomysł tabeli zaczerpnięty z zasobów edukacyjnych CEBM Uniwersytetu w 
Oxfordzie (

www.cebm.net)

, przykład kliniczny i objaśnienia własne.