background image

Międzyrzecki Rejon Umocniony
Niezwykłym elementem krajobrazu okolic Międzyrzecza są zagubione wśród lasów i pól żelbetowe 
bryły bunkrów, potężne stalowe kopuły i ciągnące się kilometrami rzędy betonowych słupów, tzw. 
"zębów   smoka"   -   zapór   przeciwczołgowych. Pozostałości   fortyfikacji   Międzyrzeckiego   Rejonu 
Umocnionego   do   dziś   budzą   podziw   swym   ogromem,   pobudzają   wyobraźnię,   zachęcają   do 
zwiedzania, stanowiąc największą atrakcję  turystyczną ziemi międzyrzeckiej. Unikatowy na skalę 
europejską system fortyfikacji przyciąga rzesze turystów z kraju i zagranicy. Podziemia stanowią 
element Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy w Pniewie, które utworzone zostało w 2011 r. Jego 
celem   jest   ochrona   i   udostępnianie   zachowanych   fortyfikacji   Frontu   Fortecznego   Łuku   Odry  i 
Warty   (MRU),   oraz   gromadzenie,   ochrona,   naukowe   opracowywanie   i   udostępnianie   zbiorów 
dotyczących   fortyfikacji   i   nietoperzy,   poprzez   prowadzenie   w   szczególności   działalności 
wystawienniczej, popularyzatorskiej, edukacyjnej i wydawniczej.
 

        

 

  

 

Międzyrzecki Rejon Umocniony zbudowany został przez Niemców w latach międzywojennych i w 
czasie   II   wojny   światowej   w   celu   obrony   rubieży   III   Rzeszy.   Fortyfikacje   tworzył   system 
kilkudziesięciu żelbetowych bunkrów. Około 21 z nich było połączonych za pomocą podziemnych 
korytarzy znajdujących się na głębokości 30-50 m, tworzących istny labirynt o łącznej długości ok. 
30 km! Osią podziemi jest korytarz główny (Główna Droga Ruchu) biegnący wzdłuż linii północ-
południe. Od niego odchodzą w różnych kierunkach liczne korytarze boczne, prowadzące do tzw. 
obiektów. Z nich betonowe schody wiodą do naziemnej części obiektu - bunkra ("Panzerwerk"). 
Potężne bunkry wyposażone były w stalowe kopuły bojowe o grubości ścian ok. 25 cm, w których 
ulokowano stanowiska karabinów maszynowych. Poza tym w bunkrze znajdował się miotacz ognia 
oraz   motorowy   granatnik   o   zdolności   wyrzutu   do   120   min   na   minutę.   Oprócz   pomieszczeń 
bojowych,   w   obiekcie   były   pomieszczenia   magazynowe,   koszary,   sanitariaty,   maszynownia, 

background image

wentylatory itp. Cały podziemny system wyposażony był we wszystkie niezbędne urządzenia - 
oświetlenie, wentylację, wodociągi, kanalizację, system łączności. Komunikację między obiektami 
umożliwiała elektryczna kolejka wąskotorowa kursująca w korytarzach. 
 

         

  

 

Potężne fortyfikacje nie odegrały praktycznie żadnej roli w działaniach wojennych. 30 stycznia 
1945 r. zostały zdobyte przez Armię Czerwoną. W miejscu przełamania fortyfikacji MRU znajduje 
się pamiątkowy obelisk wykonany z fragmentów wysadzonego w powietrze bunkra. 
 

background image

      

          

 

 

Rezerwat przyrody „Nietoperek”

 
W roku 1980 w części Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego, utworzono rezerwat faunistyczny 
„Nietoperek”. W 1998 r. rozszerzono go na całość MRU tworząc rezerwat „Nietoperek II”. Celem 
utworzenia   rezerwatów   była   ochrona   populacji   zimujących   w   podziemiach   nietoperzy.   Plan 
ochrony   rezerwatu   przewiduje   m.   in.   zamknięcie   wszystkich   wejść   specjalnymi   kratami   oraz 
zakłada   udostępnienie   części   MRU   dla   zwiedzających.   Prowadzone   od   ponad   dwudziestu   lat 
badania wykazały, że fortyfikacje MRU są jednym z największych zimowisk nietoperzy w Europie. 
Co roku zimuje tu ok. 30 tys. tych ssaków należących do 12 gatunków. Najliczniejszymi są: nocek 
duży,   nocek   rudy,   mopek,   gacek   wielkouch   (brunatny),   oraz   nocek   Natterera.  Wiele   gatunków 
występujących   w   podziemiach   MRU   to   prawdziwe   osobliwości   faunistyczne,   często   rzadkie   i 
zagrożone wyginięciem. Dzięki obrączkowaniu stwierdzono, że zlatując tu na zimę nietoperze z 
odległości nawet 260 km, z Maklemburgii i Brandenburgii w Niemczech.    
 

background image

       

         

 

 

Zwiedzanie   podziemi   na   terenie   Gminy   Międzyrzecz   jest   możliwe   tylko   z   przewodnikiem   w 
wyznaczonej   części   turystycznej,   która   znajduje   się   w   miejscowości   Pniewo   (dawniej   PGR 
Kaława), około 12 km na południe od Międzyrzecza, w pobliżu trasy E-65 Świnoujście - Zielona 
Góra. Dużą atrakcją dla zwiedzających jest skansen uzbrojenia z czołgami T-34 i armatami. Na 
miejscu znajduje się parking, toalety, bar szybkiej obsługi oraz ławy i stoły piknikowe, miejsce na 
ognisko.
Pniewo 1
66-300 Międzyrzecz 
tel. 95 741 99 99
 kom. 509 868 965 

www.bunkry.pl