Wykład 25

Wykład 25

Ks. Mirosław Łanoszka

Bóg jest mocny (Księga Ezechiela)

Prowadzący: Po zapoznaniu się z misją dwóch wybitnych postaci świata prorockiego, a mianowicie
Izajaszem i Jeremiaszem, dzisiejsze spotkanie poświęcimy osobie i księdze kolejnego wielkiego pro-
roka, jakim jest Ezechiel. Nakreślmy zatem historyczne tło jego działalności.

Wykładowca:  Z  dotychczasowych  spotkań  wiemy,  Ŝe  Jeremiasz  był  ostatnim  prorokiem,  który  pełnił
swoją  misję  bezpośrednio  przed  wygnaniem  babilońskim.  Był  on  świadkiem  zburzenia  Jerozolimy
oraz zniszczenia świątyni w połowie szóstego stulecia przed Chrystusem (587-586), po których nastą-
piła  deportacja  mieszkańców  Królestwa  południowego  (Judy)  do  Babilonii.  Ezechiel  natomiast  jest
pierwszym prorokiem, który obserwował i interpretował te wydarzenia, czyli ostatnie lata niepodległo-
ś

ci i upadku Królestwa judzkiego, ale będąc juŜ w tym czasie na terenach imperium babilońskiego,

dokąd został uprowadzony w 597 r. przed Chr.. Ezechiel znalazł się w Mezopotamii w ramach pierw-
szej  babilońskiej  deportacji  Judejczyków,  kiedy  to  Babilończycy  pod  wodzą  Nabuchodonozora  II
(605-562  przed  Chr.)  rozpoczęli  oblęŜenie  Jerozolimy,  które  było  akcją  odwetową  za  bunt  i  nielojal-
ność  króla  judzkiego  Jojakima.  Jednak  w  początkowym  okresie  tej  militarnej  akcji  król  ten  zmarł,  a
rządy  w  obleganej  Jerozolimie  objął  jego  syn  Jojakin  (Jehojakin;  Jechoniasz).  W  wyniku  prowadzo-
nych pertraktacji z babilońskim najeźdźcą Święte Miasto zostało poddane, natomiast król Jojakin i je-
go najbliŜsi, a takŜe arystokracja, kapłani oraz ludzie dobrze znający rolnictwo i rzemiosło znaleźli się
na  wygnaniu.  A  zatem,  pierwsza  fala  deportacji  babilońskiej  objęła  przede  wszystkim  elitę  religijno-
społeczną ówczesnej Jerozolimy,  pośród  której znalazł się prorok Ezechiel. Przesiedleni do Babilonii
mieszkańcy  Judy  pilnie  śledzili  napływające  wieści  z  kraju.  Niestety,  po  kolejnym  buncie  w  Judei,
około  10  lat  po  pierwszej  deportacji,  nastąpiło  zburzenie  stolicy  (Jerozolimy)  Królestwa  judzkiego  i
zniszczenie  świątyni  jerozolimskiej  (586  r.  przed  Chr.),  co  pociągnęło  za  sobą  drugą  falę  przymuso-
wych przesiedleń na tereny Mezopotamii. Naród wybrany utracił ziemię BoŜych obietnic, Święte Mia-
sto, a takŜe upadła dynastia Dawida, z którą związane były obietnice mesjańskie (2Sm 7). Na tle tych
tragicznych wydarzeń został powołany do głoszenia BoŜego orędzia na obczyźnie, prorok Ezechiel.

Prowadzący: Co moŜemy powiedzieć o samej osobie proroka Ezechiela?

Wykładowca:  Hebrajskie  imię  proroka,  które  brzmi  Jechezk’el  oznacza  „Bóg  jest  mocny”.  Ezechiel,
podobnie jak Jeremiasz, pochodził z rodu kapłańskiego. Jego ojcem był kapłan Buzi (Ez 1,3). W Księ-
dze  Ezechiela  znajdujemy  informację,  Ŝe  prorok  był  Ŝonaty,  jednak  swoją  ukochaną  Ŝonę,  która  jest
nazwana „radością jego oczu” (Ez 24,16), stracił w niewyjaśnionych okolicznościach. Ten wdowi stan
Ezechiela stał się znakiem doskonałego poddania się woli BoŜej, która nie zawsze jest zgodna z ludz-
kimi  oczekiwaniami,  a  takŜe  był  zapowiedzią  zniszczenia  świątyni  jerozolimskiej,  będącej  „radością
oczu” dla wszystkich Izraelitów (Ez 24,21) szukających w niej siły i nadziei. Ezechiel został powołany
na proroka w piątym roku swojego wygnania i od tego momentu działał pośród deportowanych roda-
ków.  Tam,  w  dalekiej  Babilonii  nad  rzeką  Kebar,  której  wody  nawadniały  obszary  leŜące  po  lewej
stronie rzeki Eufrat, Ezechiel doświadczył pełnej majestatu i potęgi obecności Boga, ukazanej w nie-
zwykle  spektakularnej  wizji  ognistego  rydwanu.  Przyjęcie  przez  Ezechiela  prorockiego  posłannictwa
zostało  przedstawione  w  symbolicznej  scenie  spoŜycia,  podanego  mu  przez  Boga,  zapisanego  dwu-
stronnie zwoju. Czynność ta moŜe oznaczać, Ŝe pokarmem dającym Ŝycie i siłę do działania dla proro-
ka  jest  moc  zawarta  w  słowie  BoŜym.  Ezechiel  działał  wśród  wygnańców  w  Babilonie  ponad  20  lat.
Pierwszy okres tej działalności obejmował lata do upadku Jerozolimy (Ez 1-24), po którym nastąpiła
druga  fala  deportacji  babilońskiej  (586  r.  przed  Chr.).  W  tym  czasie  prorok,  podobnie  jak  Jeremiasz,
piętnował  zło  moralne  pozostałych  jeszcze  w  Świętym  Mieście  Judejczyków,  zapowiadając  nadcho-

dzący  sąd  BoŜy,  który  urzeczywistnił  się  w  zagładzie  Królestwa  judzkiego  (587-586  r.  przed  Chr.).
Drugi okres prorockiej aktywności Ezechiela rozpoczął się od momentu zburzenia Jerozolimy (586 r.
przed Chr.) (Ez 34-37). Po tym tragicznym wydarzeniu prorok niósł słowa pociechy wygnańcom, za-
powiadając pełne odrodzenie Judy i całego Izraela, a takŜe ogłaszał nadejście nowej rzeczywistości na
końcu  czasów  (Ez  38-48).  Ezechiel  był  człowiekiem  wyjątkowo  wraŜliwym  na  sprawy  duchowe.
Przedstawione  przez  proroka  w  sposób  niezwykle  plastyczny,  choć  niekiedy  przeraŜające  swoją  tre-
ś

cią, zapowiedzi czy wizje, świadczą o jego intelektualnej, jak i emocjonalnej głębi. Opisane w Księ-

dze Ezechiela róŜnego rodzaju symboliczne zachowania proroka, które dla nas mogą wydawać się nie-
co dziwne i zaskakujące, przede wszystkim słuŜą podkreśleniu, Ŝe u podstaw działalności prorockiej
leŜy prawdziwe doświadczenie spotkania z Wszechmogącym Bogiem, które przemienia człowieka i
uzdalnia go do realizacji najwaŜniejszych, bo BoŜych planów.

Prowadzący: W pierwszym okresie swojej działalności Ezechiel nauczał o grzechach Izraela i zapo-
wiadał ich konsekwencje.

Wykładowca: W pierwszej części Księgi Ezechiela prorok piętnował grzechy Izraelitów, czyniąc to w
sposób niezwykle ostry i sugestywny. NajcięŜszą zdradą Izraela było uleganie bałwochwalstwu, które
niszczyło  więź  z  jedynym  i  prawdziwym  Bogiem,  a  tym  samym  rujnowało  wszystkie  wymiary  ludz-
kiego  Ŝycia.  Obrzydliwości,  które  popełniał  naród  izraelski,  słuŜąc  obcym  bóstwom,  dokonywały  się
nawet w BoŜej świątyni. Autor, ukazując tę sytuację, przedstawił, między innymi, smutny obraz męŜ-
czyzn  stojących  tyłem  do  świątyni  jerozolimskiej,  którzy  kłaniali  się  słońcu  (Ez  8,16).  Aby  dosadnie
oddać  ohydę  popełnianych  przez  Izraela  grzechów  bałwochwalstwa,  Ezechiel  posłuŜył  się  motywem
zdrady  małŜeńskiej.  Prorok  nakreślił  obraz  Jerozolimy  jako  porzuconej  na  pustyni  nowonarodzonej
dziewczynki,  którą  przygarnął  Bóg,  wychował  i  poślubił,  jednak  niewierne  miasto  zaufało  swojej
piękności  i  znaczeniu,  cudzołoŜąc  z  pogańskimi  boŜkami  (Ez  16).  Prorok  ukazał  w  tej  symbolicznej
historii Jerozolimy złamanie przez Izraela zawartego z Bogiem przymierza. Naród wybrany praktyku-
jąc bałwochwalstwo obraŜał dobrego Boga i lekcewaŜył miłość bliźniego (Ez 22,1-12; 18,5-23). Eze-
chiel w odpowiedzi na tę sytuację zapowiedział nadejście sądu i kary, jako konsekwencji popełnianego
zła moralnego. Prorok ogłosił, Ŝe z powodu mnoŜącego się zła i nieprawości Bóg opuści swoją Świą-
tynię,  a  naród  zostanie  bez  Jego  opieki  (Ez  8,6).  W  ten  sposób,  losem  Jerozolimy  będzie  upadek,
zniszczenie i wygnanie jej mieszkańców. Z nadchodzącej zagłady zostaną ocaleni tylko ci, którzy ubo-
lewają  nad  złem  dokonującym  się  w  Izraelu,  a  ich  czoła  zostaną  naznaczone  hebrajską  literą  TAW,
przyjmującą  w  alfabecie  staro-hebrajskim  kształt  krzyŜa.  Zapowiadane  przez  Ezechiela,  jak  i  przez
innych proroków, mające nadejść surowe kary były ukazywane jako konsekwencje popełnianych przez
wiele  pokoleń  Izraelitów  grzechów.  W  tej  sytuacji  społeczność  Izraela,  która  miała  bezpośrednio  do-
ś

wiadczyć w swoim Ŝyciu tych nadchodzących tragedii, broniła się, zrzucając winę na swoich przod-

ków, co znalazło swój wyraz w powtarzanym przez nich przysłowiu: „Ojcowie jedli niedojrzałe wino-
grona, a dzieciom cierpną zęby” (Ez 18,2). Powiedzenie to dobrze ilustrowało tradycyjne przekonanie
społeczności narodu wybranego, który przez  długie wieki kierował  się odpowiedzialnością zbiorową.
Zgodnie z tą zasadą konsekwencje złych czynów jednostki ponosiła cała wspólnota, do której przyna-
leŜał winowajca, a zwłaszcza jego najbliŜsza rodzina. Tego typu zachowanie miało swoje zakorzenie-
nie  w  plemiennej  strukturze  Izraelitów  jeszcze  z  czasów  Ŝycia  nomadycznego  na  pustyni,  kiedy  to
zdrowie i majątek danej osoby były chronione dzięki więzom krwi łączącym ją z daną społecznością.
Stan taki znacznie osłabiał, a nawet niwelował poczucie osobistej odpowiedzialności za Ŝycie, co czę-
sto  prowadziło  do  apatii  i  biernego  poddawania  się  nieuchronnym  kolejom  losu.  Ezechiel  stanowczo
sprzeciwił się tej praktyce, nauczając, Ŝe człowiek ponosi odpowiedzialność za swoje czyny  (Ez 18).
Prorok ogłosił, Ŝe Bóg nikogo nie będzie karał za cudze winy. KaŜdy osobiście poniesie konsekwencje
złych czynów i odpowie za to, w jakim stanie znalazł się ostatecznie. Nauczane przez Ezechiela zasady
odpowiedzialności  indywidualnej  stanowiły  ogromny  postęp  w  teologii  Starego  Testamentu.  Są  one
zachętą do wielkiej mobilizacji dla kaŜdego człowieka, bo mówią wyraźnie, Ŝe nawrócenie jest zawsze
moŜliwe,  ale  teŜ  przestrzegają  przed  uśpieniem,  gdyŜ  wcześniejsze  dobre  uczynki  nie  pomogą,  jeŜeli
potem wybierze się drogę zła.

Prowadzący: W drugim okresie swojej działalności Ezechiel mówił o nadziei. W czym ona miała się
wyraŜać?

Wykładowca: Adekwatnie do moralnej postawy Izraelitów równieŜ ich historyczna sytuacja była tra-
giczna. Kolejne deportacje mieszkańców Królestwa judzkiego, poprzedzone zniszczeniem Jerozolimy i
ś

wiątyni, były wyraźnym znakiem wzrastającej potęgi Babilonii, która swoje powodzenie przypisywała

opiece własnego boga Marduka. Wówczas to w wielu sercach izraelskich wygnańców pojawiało się py-
tanie  o  siłę  jedynego,  prawdziwego  Boga  i  o  to,  czy  jest  On  w  stanie  pomóc  swojemu  zniewolonemu
ludowi. Ezechiel, zresztą zgodnie z treścią swojego imienia – „Bóg jest mocny”, wyjaśniał swoim roda-
kom,  Ŝe  to  nie  słabość  Boga  spowodowała  klęskę  Izraela,  ale  tylko  i  wyłącznie  popełniany  przez  nich
grzech bałwochwalstwa, który pociągał za sobą wszystkie inne nieprawości. Prorok, widząc słabość wia-
ry zesłańców, przynosił im słowa pociechy i wizje zbawienia. Ezechiel mówił o powstaniu nowego ludu
BoŜego,  do  którego  moŜe  naleŜeć  kaŜdy,  kto  się  nawróci.  Wówczas  z  tak  odnowionym  narodem  Bóg
zawrze nowe i wieczne przymierze, co  zostało zawarte w formule: „Będziecie Moim ludem, a Ja będę
waszym Bogiem” (Ez 36, 24-28). Inna prorocka zapowiedź Ezechiela odnośnie przyszłości Izraela znaj-
duje  się  w  słynnej  wizji  oŜywienia  wyschniętych  kości  (Ez  37,1-14).  Zawiera  ona  skargę  wygnańców
babilońskich na to, Ŝe  Mezopotamia  stała się  grobem dla wielkiej liczby Izraelitów, którzy  czują się w
sposób  trwały  oddzieleni  od  ziemi  obiecanej.  Ezechiel  w  imieniu  Boga  złoŜył  obietnicę  dotyczącą  po-
wrotu  swoich  rodaków  do  własnego  kraju.  Stanie  się  to  moŜliwe  dzięki  darowi  Ducha  BoŜego,  który
spowoduje pojawienie się w Ŝyciu i postępowaniu Izraelitów nowej jakości. Przedstawiona w wizji oŜy-
wiania  wyschniętych  kości  zapowiedź  „wyprowadzenia  z  grobów”  ludu  BoŜego  (Ez  37,12-14)  przez
wielu Ojców Kościoła  była  interpretowana jako  myśl o zmartwychwstaniu. Ostatnia  część Księgi  Eze-
chiela to tak zwana Tora Ezechiela (Ez 40-48). Sekcja ta zawiera orędzie zbawienia i odnowy Izraela, w
których  prorok  nakreślił  wyidealizowaną  wizję  odnowionej  ziemi  obiecanej,  a  takŜe  nowego  etapu  w
Ŝ

yciu narodu wybranego. W centrum tej nowej rzeczywistości znajduje się świątynia, którą wypełnia na

nowo chwała Boga. To, co znajduje się w przedstawionym przez Ezechiela idealnym świecie jest prze-
niknięte BoŜą obecnością. Nowe Święte Miasto, w którym znajduje się świątynia, będzie nazywało się
„Pan tam jest” (Ez 48,35). A zatem, Bóg będzie mieszkał pośród swojego ludu – to jest najwaŜniejsze
przesłanie wspaniałej wizji nowej Jerozolimy i znajdującej się w niej świątyni (Ez 40-48).

Ks. Piotr Łabuda

Szaweł. Od narodzenia przez Damaszek po Antiochię

Prowadzący: W nauce św. Pawła uczeni doszukują się wpływów dwóch zasadniczych nurtów, które w
znaczący sposób mogły mieć wpływ na kształtowanie się teologicznej myśli Apostoła Narodów helle-
nizmu i tradycji śydowskiej. Czy tak jest w rzeczywistości?

Wykładowca: Patrząc na naukę Pawła zawartą w Listach Apostoła jak równieŜ w Dziejach Apostol-
skich, moŜna zauwaŜyć znaczący wpływ judaistycznego wykształcenia, które jak się wydaje miało
decydujący wpływ na myśl Apostoła. Niemniej jednak waŜnym nurtem kulturowym, który miał rów-
nie duŜy wpływ na kształt myśli Apostoła Narodów, jest kultura hellenistyczna, w duchu której Paweł
wzrastał i kształtował się m.in. w Tarsie, ale takŜe i w Jerozolimie

Prowadzący: Co wiemy o czasie narodzin Szawła?

J.W. Rosłon, R. Rubinkiewicz, Święty Paweł, w: Wstęp do Nowego Testamentu, Poznań 1996, s. 304-305.

Wykładowca: Dzieje Apostolskie i Listy Pawła mówią bardzo niewiele o domu rodzinnym, rodzicach i
rodzeństwie oraz o latach dziecięcych Szawła. Pomimo tego na podstawie analizy tekstów biblijnych,
pozabiblijnych i staroŜytnej tradycji kościelnej, moŜemy wysnuwać wiele wniosków, które są pomoc-
ne w odtwarzaniu Ŝycia i dzieła Apostoła Narodów.

Ustalenie  daty  narodzin  Szawła  sprawia  badaczom  duŜych  trudności.  Powodem  tego  jest  skąpa  ilość
posiadanych informacji. Stąd teŜ wielu autorów zadowala się wskazaniem jedynie ram czasowych, co
do  których  moŜliwy  jest  czas  narodzin  Apostoła  Narodów.  Całość  informacji,  na  podstawie  których
moŜna  wskazać  datę  urodzin  Szawła,  zawarta  jest  w  Dz  7,58,  gdzie  Łukasz  pisze,  Ŝe  w  momencie
ś

mierci Szczepana Szaweł był „młodzieńcem” (neanias) oraz w Liście do Filomena (Flm 9), gdzie Pa-

weł nazywa siebie „presbytes”

Pisząc przesłanie do Filemona Paweł pragnie aby wzbudzić w nim uczucie miłości i wyrozumiałości,
stąd  teŜ  podkreśla  swój  podeszły  wiek,  mając  na  myśli  cierpienia  zniesione  dla  Ewangelii  (por.  Ga
6,17; 2 Kor 11,23-27). Jako więc długoletni Apostoł, który wiele wycierpiał dla Ewangelii, określa się
jako  człowiek  juŜ  stary,  a  zatem,  mając  na  względzie  kulturę  staroŜytną,  komentatorzy  wskazują  na
lata bliŜej 60 roku Ŝycia. Jeśli przyjmiemy, iŜ List do Filemona powstał podczas pierwszego uwięzie-
nia w Rzymie, około 60-61 roku, to moŜemy przyjąć czas narodzenia Apostoła Narodów na pierwsze
lata naszej ery.

Informacja o młodym wieku Szawła z Dz 7,58, pozwala przypuszczać, Ŝe nie przekroczył on jeszcze
trzydziestego roku Ŝycia. Twierdzenie takie jest zasadne, na podstawie świadectw staroŜytnych, gdzie
młodzieńcem określano człowieka w wieku 23-30 lat.

A zatem moŜna przyjąć, iŜ Paweł urodził się juŜ za czasów Chrystusa. MoŜna przyjąć, idąc za więk-
szością komentatorów, Ŝe mogły to być lata 5-11 naszej ery.

Prowadzący: Był on Rzymianinem, grekiem i gorliwym faryzeuszem.

Wykładowca:  W  pewnym  uproszczeniu  moŜna  tak  powiedzieć.  Paweł  był  Rzymianinem.  Na  obywa-
telstwo  to  powołuje  się  trzykrotnie:  pierwszy  raz  gdy  zostaje  zwolniony  z  więzienia  w  Filippi,  po
uprzednim biczowaniu i spędzonej tam nocy bez procesu (Dz 16,37-38). Drugi raz rzecz dzieje się w
Jerozolimie, gdzie Paweł powołuje się na swe obywatelstwo przed biczowaniem, kiedy  w ten sposób
zamierzano wydobyć z niego zeznanie (Dz 22,24n.). Po raz trzeci Paweł korzysta z prawa obywatela
rzymskiego, odwołując się do Cezara (Dz 25,11). Tradycja mówi równieŜ o śmierci Apostoła Narodów
w  Rzymie,  przez  ścięcie  mieczem.  Taka  śmierć  przysługiwała  równieŜ  jedynie  obywatelom  miasta
Rzym. Paweł był takŜe obywatelem znacznego miasta w Cylicji. Fakt pochodzenia z greckiego miasta
wspomina Łukasz w Dziejach Apostolskich, w czasie pojmania Pawła w świątyni. Apostoł rozpoczyna
rozmowę z trybunem w języku greckim, prosząc aby mógł porozmawiać z tłumem. Trybun jest zasko-
czony tym faktem, sądził bowiem, Ŝe Paweł był Egipcjaninem. Na pytanie, czy mówi po grecku, Paweł
odpowiada:  „jestem  śydem  z  Tarsu,  obywatelem  (polites)  znacznego  miasta  w  Cylicji”  (Dz  21,39).
Wreszcie Paweł przed wydarzeniem u bram Damaszku był faryzeuszem, Ŝyjącym „według najsurow-
szych zasad” (Dz 26,5). Sam Paweł mówi o sobie: „jestem śydem urodzonym w Tarsie w Cylicji. Wy-
chowałem się jednak w tym mieście (chodzi o Jerozolimę), u stóp Gamaliela otrzymałem staranne wy-
kształcenie w Prawie  ojczystym.” (Dz 22,3;  por. 26,5). RównieŜ  będąc przed Sanhedrynem wyznaje:
„jestem faryzeuszem, bracia, i synem faryzeuszy” (Dz 23,6). Co więcej, sam Paweł przedstawia swoją
rodzinę, jako niezwykle religijną (zob. Flp 3,5). Sprawą otwartą jest jednak, czy faryzeuszem Szaweł
był od urodzenia, czy teŜ do tego stronnictwa przystąpił juŜ podczas pobytu w Jerozolimie.

Zob. E. Dąbrowski, Dzieje Pawła z Tarsu, Warszawa 1953, s. 55; K. Romaniuk, Św. Paweł – Ŝycie i dzieło, Katowice

1988, s. 7; H. Langkammer, Apostoł Paweł. Od nawrócenia aŜ po Rzym, Lublin 2002, s. 24n.

Zob. W.J. Harrington, Klucz do Biblii, s. 157.

Prowadzący: Czy rzeczywiście Paweł mógł posiadać trzy obywatelstwa?

Wykładowca: Zestawiając trzy obywatelstwa Szawła, pojawiają się powaŜne trudności w ich pogodze-
niu. Posiadanie bowiem przez Szawła tytułu obywatela greckiego miasta zakładało znaczny stopień
hellenizacji, co w przypadku śyda – szczególnie zaś faryzeusza było powaŜnym, wręcz nie do rozwią-
zania problem.

ydzi cieszyli się w diasporze znacznymi prawami obywatelskimi, jednak do rzadkości naleŜały sytu-

acje, aby cieszyli się oni całkowitym przywilejem bycia obywatelami. Raczej posiadali jedynie pewne
prawa,  nie  obejmujące  wszystkich  przywilejów  przysługujących  obywatelom  danego  miasta.  Pełne
obywatelstwo greckich miast zakładało lojalność względem lokalnych bóstw i uczestniczenie w grec-
kiej  edukacji.  Natomiast  jedynie  nieliczni  śydzi  brali  w  tym  udział.  Większość  z  nich  korzystała  z
prawa zwalniającego ich z czczenia obcych bóstw zezwalającego na praktykowanie własnych zwycza-
jów.  Samo  nieuczestniczenie  w  kulcie  lokalnych  bóstw  pozbawiało  ich  pełnych  praw  obywatelskich
danego miasta. Jeśli zatem rodzina Szawła była religijna, to jest mało prawdopodobne, aby posiadała
pełne obywatelstwo Tarsu. Przypisanie więc Szawłowi pełnego obywatelstwa Tarsu Łuksza wydaje się
być nie do końca poprawną informacją. Bardziej zasadnym wydaje się określenie Szawła jako obywa-
tela w sensie rezydenta – osoby mieszkającej, czy teŜ pochodzącej z greckiego miasta

Prowadzący: Czy na podstawie tekstów biblijnych czy tradycji, moŜna coś jeszcze powiedzieć o jego
bliskich, czy teŜ o jego wychowaniu?

Wykładowca: O dzieciństwie Apostoła nie wiemy prawie nic. Podobnie teŜ nie mamy prawie Ŝadnych
informacji o jego rodzicach. Swojej matki Paweł nie wspomina ani razu. Nie wiemy z jakiego pocho-
dziła  środowiska,  jak  miała  na  imię.  Nawrócony  u  bram  Damaszku  gorliwy  faryzeusz  nie  wspomina
teŜ  ani  razu  imienia  swego  ojca.  Wiadomo  jednak,  iŜ  ojciec  Szawła  był  śydem  pochodzącym  z  rodu
Beniamina  (Rz  11,1;  Flp  3,5),  rodu  szczycącego  się  posiadaniem  wśród  przodków  króla  Saula.  Być
moŜe miało to wpływ  na wybór Ŝydowskiego imienia chłopca – Szaweł

. Ojciec Szawła był Izraelitą

ortodoksyjnym, stąd teŜ Szaweł juŜ od najmłodszych lat wzrastać w atmosferze szczególnego kultu dla
Prawa. Poświadcza to wzmianka o obrzezaniu ośmiodniowego syna. Z rodzeństwa Szawła wspomnia-
na jest w Dziejach Apostolskich jedynie siostra. Jej syn ostrzegł uwięzionego w Jerozolimie Pawła
przed planowanym zamachem (Dz 23,16). Nie wiadomo jednak, czy ów siostrzeniec sam mieszkał w
Jerozolimie, czy teŜ z matką, czyli siostrą Pawła.

Prowadzący: Jak wyglądała edukacja młodego potomka z pokolenia Beniamina?

Wykładowca: Podobnie jak inne dzieci Ŝydowskie, tak i Szaweł, ukończywszy trzeci rok Ŝycia, prze-
szedł pod szczególną opiekę ojca, po czym osiągnąwszy piąty rok Ŝycia rozpoczął naukę Biblii. Mając
dziesięć lat mógł formalnie uczestniczyć w dyskusjach nad sprawami, z których z czasem powstała
tzw. Miszna. Mając trzynaście lat chłopiec był obowiązany zachowywać przepisy Prawa: przestrzegać
postów, brać udział w dorocznych pielgrzymkach do Jerozolimy. Zaś po ukończeniu piętnastego roku
Ŝ

ycia młody Izraelita był wprowadzany w tajniki wiedzy judaistycznej.

Prawdopodobnie ukończywszy piętnaście lat Szaweł został wysłany do Jerozolimy, aby tam jeszcze
bardziej poznać tajemnicę Biblii. Nie wiadomo, czy była to pierwsza, czy kolejna jego wizyta w Świę-
tym Mieście. Wiadomo, Ŝe jego mistrzem w Jerozolimie był rabbi Gamaliel. Sam Paweł niewiele pisze
o tym człowieku, utrwalił go natomiast bardzo pozytywnie w Dziejach Apostolskich św. Łukasz. Opi-
suje on wystąpienie Gamaliela, który bierze w obronę Piotra i Jana (Dz 5,33). Ukazuje równieŜ powa-
gę, jaką wśród współwyznawców cieszył się Gamaliel, oraz jego wielki rozsądek, uczciwość, czy
wręcz sympatię dla chrześcijan.

Zob. J.C. Lentz, Luke’s portrait of Paul, s. 59n.

J.W. Rosłon, R. Rubinkiewicz, Święty Paweł, s. 310.

Prowadzący: Będąc w Jerozolimie Szaweł jest świadkiem – a zatem i współuczestnikiem w ukamie-
nowaniu diakona Szczepana. Potem zaś idzie, aby dalej niszczyć uczniów Chrystusa. Dlaczego?

Wykładowca:  Mówiąc  o  pobycie  Szawła  jako  młodzieńca  w  Jerozolimie  Dzieje  Apostolskie  wymie-
niają  tylko  to  jedno  wydarzenie:  obecność  Szawła  przy  kamienowaniu  Szczepana:  „Wyrzucili  go
(Szczepana)  poza  miasto  i  kamienowali,  a  świadkowie  złoŜyli  swe  szaty  u  stóp  młodzieńca  zwanego
Szawłem” (Dz 7,58).

Szczepan  był  dla  Szawła,  podobnie  jak  i  dla  innych  faryzeuszy,  osobą  zagraŜającą  czystości  wiary.
Jego postawa umniejszała wiodącą rolę faryzeuszy w narodzie. Być moŜe jednak, jak uwaŜają niektó-
rzy  komentatorzy,  Szaweł  widząc  niezwykłą  postawę  Szczepana,  i  będąc  przeświadczonym  o  jego
niewinności  nie  włączył  się  do  czynnego  kamienowania.  Mówiąc  o  tym  wydarzeniu,  jak  równieŜ  o
całym dalszym Ŝyciu Szawła, naleŜy podkreślić jego niezwykłą gorliwość o sprawy BoŜe. Potwierdze-
niem tego  moŜe być dalsza postawa  Szawła,  kiedy udaje się do „arcykapłana i poprosił go o listy do
synagog w Damaszku, aby mógł uwięzić i przyprowadzić do Jerozolimy męŜczyzn i kobiety, zwolen-
ników tej drogi, jeśliby jakichś znalazł” (Dz 9,2).

Niechęć Szawła do chrześcijan miała swe źródło w odmienności poglądów na osobę i działalność Me-
sjasza. Paweł, podobnie jak większość współczesnych mu śydów, oczekiwał na Mesjasza, polityczne-
go wybawcę Izraela. Idea Mesjasza cierpiącego i umierającego na krzyŜu była dla śydów nie do przy-
jęcia. Zaś z nauki głoszonej przez Chrystusa najtrudniej było Szawłowi pojąć chrześcijański stosunek
do ludzi biednych i poniŜonych, tym bardziej, iŜ dla kaŜdego Izraelity bieda była wyrazem braku bło-
gosławieństwa BoŜego. Stąd teŜ Szaweł zwalczając Jezusa i Jego wyznawców, był przekonany, Ŝe
broni najwyŜszych wartości swojego narodu.

Pamiętać naleŜy, iŜ Paweł był faryzeuszem, których podstawowym obowiązkiem była troska o czy-
stość religii. Pośrednim powodem wrogości Szawła względem wyznawców Chrystusa, były wypowie-
dzi Jezusa o faryzeuszach (zob. Mt 23,3-8).

Nie bez znaczenia jest równieŜ wpływ środowiska hellenistycznego na osobowość Szawła. Dla tego
bowiem środowiska idea Mesjasza, będącego wysłannikiem Boga – samym Bogiem, a równocześnie
Mesjasza cierpiącego i umierającego na krzyŜu równieŜ była nie do przyjęcia. Stąd teŜ Pawłowe prze-
słanie w Liście do Koryntian: „My głosimy Chrystusa ukrzyŜowanego, który jest zgorszeniem dla śy-
dów a głupstwem dla pogan” (1 Kor 1,23)

Wynikiem prześladowania Kościoła było rozproszenie chrześcijan jerozolimskich: „Wszyscy, z wyjąt-
kiem Apostołów, rozproszyli się po okolicach Judei i Samarii” (Dz 8,1). Szaweł jednak nie zamierzał
poprzestać na rozproszeniu chrześcijan jerozolimskich. Stąd teŜ „udał się do arcykapłana i poprosił go
o listy do synagog w Damaszku, aby mógł uwięzić i przyprowadzić do Jerozolimy męŜczyzn i kobiety,
zwolenników  tej  drogi”  (Dz  9,1-2).  U  bram  Damaszku  miało  miejsce  wydarzenie,  które  stanowiło
punkt  zwrotny  w  dotychczasowym  Ŝyciu  prześladowcy  Chrystusa.  Św.  Łukasz  opisuje  je  trzykrotnie
(zob.  Dz  9,3-9;  22,6-21;  26,12-19).  RównieŜ  sam  Paweł  wspomina  to  wydarzenie  w  swoich  listach
(zob. np. Ga 1,15).

Prowadzący: Na czym polegało niezwykłość wydarzenia u bram Damaszku?

Wykładowca: U bram Damaszku Szaweł został „zdobyty przez Chrystusa” (Flp 3,12). Uwierzył w Je-
zusa Chrystusa Syna BoŜego. Zrozumiał, Ŝe jego dotychczasowe prześladowanie chrześcijan było wy-
stępowaniem przeciw samemu Chrystusowi.

Zob. E. Szymanek, Wykład Pisma Świętego Nowego Testamentu, Poznań 1990, s. 248n.

Relacjonując to wydarzenie św. Łukasz pisze, iŜ Bóg objawia się Szawłowi w światłości. Światłość w
Biblii jest synonimem dobra, cnoty, moralnej czystości. Aby podkreślić pochodzenie owej światłości
autor Dziejów pisze, iŜ pochodzi ono „z niebios”. Jest to więc światłość samego Boga. Dawca światła
sprawia, Ŝe Szaweł upadł na ziemię. Dzieje się tak po to, aby zrozumiał, Ŝe on, dumny, zuchwały,
prześladowca Jezusa nic juŜ nie znaczy, jest jak proch ziemi. Tylko Bóg będzie znowu w stanie coś z
tego prochu uczynić.

Gdy Szaweł stwierdził, Ŝe ma do czynienia z Bogiem przeraził się. Ten, który „siał grozę i dyszał Ŝą-
dzą zabijania” leŜał na ziemi i drŜał z przeraŜenia. Zdobywa się tylko na wysiłek aby zapytać: „Kto
jesteś Panie?”. U bram Damaszku dowiaduje się, kim jest ten, którego prześladuje. Uderzając we
wspólnotę uczniów, dotyka samego Chrystusa. Stąd teŜ i odpowiedź „Ja jestem Jezus, którego ty prze-
ś

ladujesz”.

Wydarzenia,  które  nastąpiły  bezpośrednio  po  nawróceniu  opisują  Dzieje  Apostolskie  (Dz.  9,19-30)
oraz sam Apostoł w Liście do Galatów (Ga 1,15-24). W Damaszku, w niepewności co do swoich dal-
szych losów, Szaweł spędza trzy dni. Jest niewidomy (Dz 9,3), nie wie zatem gdzie  się znajduje, nie
wie  takŜe,  co  go  czeka:  wyrok  śmierci,  więzienie,  przesłuchania  czy  teŜ  kara.  Po  trzech  dniach  Ana-
niasz otrzymuje w widzeniu polecenie od Pana, aby się udał do Szawła i włoŜył na niego ręce. Jest rze-
czą znamienną, iŜ przychodząc do Szawła Ananiasz nazywa młodego potomka Beniamina „bratem”.

Prowadzący: Od chwili nawrócenia Szaweł staje się niezwykle oddanym uczniem Chrystusa.

Wykładowca:  Ochrzczony  przez  Ananiasza  Szaweł,  pozostaje  pewien  czas  z  uczniami  w  Damaszku.
Jednak jako człowiek obdarzony niezwykle Ŝywym temperamentem rozpoczyna głoszenie Dobrej No-
winy. Najpierw udaje się do Arabii (Ga 1,17). Dokładnie nie wiadomo, jakie przemierzył tereny, wy-
daje  się,  iŜ  były  to  ziemie  połoŜone  niedaleko  na  wschód  od  Damaszku.  BliŜsze  szczegóły  odnośnie
misji  w  Arabii  nie  są  znane.  Po  powrocie  Szaweł  głosi  w  Damaszku,  Ŝe:  „Jezus  jest  Synem  BoŜym”
(Dz 9,20). Katecheza w Damaszku, jest najstarszą katechezą Pawła. Ma ona charakter chrystologiczny
i mówi przede  wszystkim o  dwóch prawdach: Ŝe Jezus jest Synem  BoŜym oraz, Ŝe  Jezus  jest Mesja-
szem.

Wkrótce jednak po powrocie, młody Apostoł zostaje zmuszony do ucieczki. Stąd teŜ „uczniowie spu-
ś

cili go nocą w koszu na sznurze przez mur i wyprawili” (Dz 9,25; zob. 2 Kor 11,32-33). Szaweł udał

się do Jerozolimy. Cel wizyty w Świętym Mieście Paweł wydaje się określać w Liście do Galatów:
„udałem się do Jerozolimy dla zapoznania się z Kefasem” (Ga 1,18). Po przybyciu do Jerozolimy Pa-
weł czeka, mając nadzieje, jak pisze do Galatów, iŜ właściwie zostanie zrozumiany sens jego przyby-
cia: przybył do Jerozolimy nie po to, by słuchać pouczeń i rozkazów Piotra lub by uczyć się Ewangelii,
gdyŜ godność Apostolską i Ewangelię, którą miał głosić, otrzymał od samego Chrystusa. Do Jerozoli-
my przybył tylko po to, Ŝeby zapoznać się z Kefasem. W Jerozolimie Paweł pozostaje bardzo krótko.
Prawdopodobnie ze względu na krótkotrwałość tej wizyty, spośród innych Apostołów spotyka się tyl-
ko z Jakubem, bratem Pańskim. Paweł równieŜ „Próbował się przyłączyć do uczniów, lecz wszyscy
bali się go, nie wierząc, Ŝe jest uczniem” (Dz 9,26). Wtedy z pomocą Szawłowi przychodzi Barnaba

o którym Łukasz napisał, iŜ „był to mąŜ dobry i pełen Ducha Świętego i wiary” (Dz, 11,24).

„Barnaba przygarnął go (tj. Szawła) i zaprowadził do Apostołów, i opowiedział im Jak w drodze
(Szaweł) ujrzał Pana, który przemówił do niego i z jaką siłą przekonania przemawiał w Damaszku w
imię Jezusa” (Dz 9,27). Łukaszowa informacja o „sile przekonania”, z jaką przemawiał Szaweł w Da-

Józef Barnaba urodził się i wychowywał na Cyprze, a do Jerozolimy przybył prawdopodobnie jak Paweł w celu uzupeł-

nienia swojej religijnej wiedzy. Niewykluczone, Ŝe mógł znać Pawła jeszcze z dawnych czasów. Kiedy i dlaczego Barna-
ba przeszedł na chrześcijaństwo, nie wiadomo. Wiadomo natomiast, Ŝe był spokrewniony z Janem Markiem autorem
jednej z trzech Ewangelii, posiadał równieŜ pewną majętność, którą sprzedał, a pieniądze przekazał Apostołom do po-
działu między ubogich (Dz 4,36); zob. K. Romaniuk, Św. Paweł, s. 38.

maszku, kaŜe się domyślać, Ŝe Barnaba równieŜ od innych osób posiadał wiadomości o nauczaniu
młodego faryzeusza w Damaszku. Nie wiadomo, kto wtajemniczył Barnabę w historię nawrócenia
Szawła. W kaŜdym razie to on zabrał Szawła i zaprowadził go do Apostołów. Wydaje się, iŜ Barnaba,
jako jeden z pierwszych, uwierzył, Ŝe Szaweł, to juŜ nie Szaweł!

W  Jerozolimie  Szaweł  zaczął  nauczać  hellenistów.  Wydaje  się,  iŜ  nauczanie  to  nie  było  uwieńczone
sukcesami skoro Łukasz zaznacza, Ŝe helleniści chcieli go zabić. Trudno stwierdzić, dlaczego właśnie
helleniści  poczęli  występować  przeciw  Szawłowi.  Być  moŜe  chodzi  tu  o  tę  samą  niechęć  do  jude-
ochrześcijan. która potem stała się powodem ustanowienia diakonów. Szaweł zatem zostaje zmuszony
do  opuszczenia  Jerozolimy.  Udaje  się  najpierw  do  Cezarei  Nadmorskiej,  a  stamtąd,  prawdopodobnie
statkiem do Antiochii Syryjskiej. Stąd drogą lądową, przybył do Tarsu.

Prowadzący: Skąd Szaweł zaraz po nawróceniu znał tak dokładnie Dobrą Nowinę?

Wykładowca: Nie wiemy, czy rzeczywiście Szaweł znał tak bardzo dokładnie Dobrą Nowinę. Rze-
czywiście jednak nie wiadomo, w jaki sposób młody Beniamita zdobył przynajmniej najwaŜniejsze
dane o Ewangelii Jezusa Chrystusa. Według jednych w czasie przesłuchań i prześladowań Szaweł na-
pełniał się wiedzą o Jezusie Chrystusie i Jego nauce. Inni uwaŜają, Ŝe wiedzę tą otrzymał dzięki obja-
wieniom prywatnym.

Prowadzący: Teksty Biblijne milczą o losach Szawła od powrotu do Tarsu, aŜ prawie po rozpoczęcie
pierwszej podróŜy misyjnej. Czy są to rzeczywiście lata nieznane?

Wykładowca: Po przybyciu do Tarsu (Dz 9,26-31) postać Szawła znika z kart Pisma Świętego. Dopie-
ro później niejako wraca. Łukasz informuje, iŜ po pewnym czasie z Tarsu Paweł zostaje sprowadzony
do Antiochii przez Barnabę (Dz 11,25-26). Nie wiemy jednak ile czasu Paweł spędził w Tarsie, nie
wiadomo równieŜ czy cały czas przebywał w Tarsie i czy stąd wyruszył wraz z Barnabą do Antiochii.

Komentatorzy mówią o okresie około 6-7 lat, który pozostaje nieznanym okresem w Ŝyciu Apostoła
Narodów.

Prowadzący: Co moŜna o tym czasie powiedzieć?

Wykładowca:  Z  Jerozolimy  do  Tarsu  Szaweł  zostaje  odesłany  około  38  roku.  Informację  z  Dz  9,30
potwierdza List do Galatów (Ga 1,17-22). Jednak ani w Listach i Dziejach nie ma Ŝadnych informacji
o tym okresie Ŝycia Apostoła. Stąd teŜ lata od 37/38 do około 44/45 nazywane są „latami nieznanymi”.
Być moŜe Łukasz celowo te lata pomija milczeniem. Wydaje się, iŜ brak opisów Łukasza moŜe świad-
czyć o Pawłowych niepowodzeniach w podejmowanych przez niego działaniach.  Wydaje się, iŜ Sza-
weł nie umiał głosić dobrze Dobrej Nowiny. Być moŜe takŜe wśród wspólnot chrześcijańskich pamię-
tano,  iŜ  był  on  gorliwym  prześladowcą  uczniów  Chrystusa.  Wszystko  to  sprawiało,  iŜ  jego  misja  nie
przynosiła  sukcesów.  Gdyby  było  inaczej,  raczej  nie  przyłączyłby  się  do  Barnaby  i  nie  przybyłby  z
nim do Antiochii.

WaŜną wskazówka dla rozwaŜań o tzw. „nieznanych latach Pawła” jest świadectwo, które znajduje się
w Liście do Koryntian (2 Kor 12,1-10).

Jeśli jednak przyjmiemy, Ŝe Drugi List do Koryntian został napisany około 55 roku, to zdarzenie opi-
sane w 2 Kor 12,1-10 miało miejsce czternaście lat wcześniej (w. 2), a zatem około 41/42 roku. Zda-
rzenie więc, które Paweł opisuje w 2 Kor 12, 2-4 mogło mieć miejsce w około połowie tzw. „niezna-
nych lat Apostoła”. Z treści 2 Kor 12,1-10 wynika, Ŝe dla Apostoła był to niezwykle bolesny czas. Pa-
weł odsłania to, co było znane tylko jemu i Bogu. Doświadczenie to miało więc raczej charakter cał-
kowicie prywatny. Paweł pisze o tym, ze względów na Koryntian, którzy wskazują na innych głosicieli
Ewangelii, którzy doświadczali wizji i objawień (zob. 2 Kor 12,1). Jako, Ŝe Paweł nigdy nie mówił o

takich przeŜyciach, stąd niektórzy twierdzili, iŜ nie jest prawdziwym Apostołem. Paweł nie chce chlu-
bić się tym, co się wydarzyło. Dla Pawła było to niezwykle waŜne przeŜycie. Wraz z objawieniami
został mu dany oścień, który utrudnia mu prace (w. 7-9). Został mu on dany, aby nie unosił się pychą z
powodu ogromu objawień (w. 7).

Na podstawie 2 Kor 12,1-10  moŜna domniemywać, iŜ około 41/42 roku Paweł będąc uczniem Chry-
stusa podejmuje liczne działania misjonarskie, które nie przynoszą oczekiwanych przez niego rezulta-
tów. Jego działalność w Arabii, Damaszku czy Jerozolimie były czasem niepowodzeń. Nawet ludzie,
którzy  winni  mu  być  bliscy,  czy  Ŝyczliwi,  byli  nastawieni  do  niego  wrogo.  Apostoł  wraca  do  Tarsu,
jako człowiek pokonany.  Być  moŜe jedynie  w swoim rodzinnym  mieście  moŜe się czuć bezpiecznie.
Pobyt w Tarsie, bądź w najbliŜszych okolicach, mógł być dla Pawła czasem uświadomienia sobie nie-
skuteczności własnych działań. Trwało to ok. 4-5 lat. Później mogły mieć miejsce wydarzenia opisane
w 2 Kor 12,1-10. W trakcie zniechęcenia i niemoŜności wypracowania swojej własnej metody misyj-
nej  Paweł  otrzymuje  objawienie,  które  umacnia  go.  Później  nadchodzi  Barnaba,  który  poucza  go  jak
głosić  Słowo.  Wspólnie  następnie  wyruszają  do  Antiochii.  W  Antiochii  Szaweł  z  Barnabą  i  innymi
uczniami pracowali od 44 do 45 roku. Po tym czasie następuje pierwsza wyprawa misyjna.

Ks. Michał Bednarz

Jeszcze raz o tym, jak autorzy natchnieni pisali historię

Prowadzący: Proszę przypomnieć, w jaki sposób autorzy natchnieni opisywali wydarzenia z przeszłości?

Wykładowca: Jak pamiętamy z poprzedniego spotkania, autorzy tzw. historycznych opisów biblijnych
wybierali niektóre z wielu wydarzeń, aby zilustrować i przedstawić jakąś prawdę religijną. Niekiedy
nawet zmieniali kolejność wydarzeń, aby czytelnik mógł łatwo uchwycić to, co w danym wypadku jest
najwaŜniejsze.

Ponadto pisarze, zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu, podkreślają pewne rysy, wzmacniają je,
a nawet wyolbrzymiają, znów po to, aby ujawnić prawdę, na której im zaleŜy. Przypomnijmy sobie
przejście Izraelitów przez morze. Wszystko wskazuje, iŜ, wyruszywszy z Egiptu, szli w kierunku tzw.
Jezior Gorzkich, między którymi były bagniste tereny. MojŜesz znał ten obszar na pograniczu pustyni,
poniewaŜ tędy właśnie uciekał przed faraonem, gdy zabił jednego z jego urzędników. W czasie marszu
Izraelitów sprzyjał im jeszcze wschodni wiatr, który spowodował, Ŝe opadł poziom wody. Wydaje się
więc, Ŝe przejście było dosyć prozaiczne, ale nikt z Hebrajczyków nie miał najmniejszej wątpliwości,
Ŝ

e objawiła się w tym ręka Boga, który, posługując się MojŜeszem, ratował swój lud. Jednak o tym

wszystkim trzeba było przekonać następne pokolenia, które juŜ nie doświadczyły cudownego prowa-
dzenia przez Boga. Dlatego natchnieni autorzy hymnów, psalmów czy ksiąg mądrościowych tak wyol-
brzymią okoliczności, iŜ czytelnik czy słuchacz nie ma najmniejszej wątpliwości, Ŝe działała tu ręka
Boga. Przedstawiają, jak spektakularnie rozsuwa się woda przed nadchodzącymi Izraelitami.

Prowadzący: Jaki znaczenie posiadały zmiany, jaki autorzy Biblii wprowadzali w opisy wydarzeń?

Wykładowca: Zmiany, jakie wprowadzili np. Ewangeliści, mają zasadnicze znaczenie. Gdzie Jezus
wygłosił swoje pierwsze wielkie przemówienie: na górze, jak pisze św. Mateusz (Mt 5) czy na równi-
nie (Łk 6)? Pierwszy Ewangelista zaznacza, Ŝe było to na górze, gdyŜ chce zestawić Chrystusa z Moj-
Ŝ

eszem, który właśnie na Synaju objawił ludowi wybranemu BoŜe Prawo. Dla Ewangelisty Mistrz z

Nazaretu jest nowym MojŜeszem, który, podobnie jak pierwszy prawodawca, na górze dał ludziom
nowe i pełne objawienie. Na to właśnie naleŜy zwrócić uwagę, a nie na szczegół bez większego zna-
czenia, czy była to rzeczywiście wysoka góra, czy moŜe tylko małe wzniesienie.

Niekiedy autorzy biblijni parafrazują albo amplifikują, czyli poszerzają przemówienia tak, aby łatwo
moŜna dostrzec sens wypowiedzi albo opowiadania, w którym się one znajdują, lub teŜ wkładają na-
wet czasem pewne słowa w usta osoby, o której opowiadają w tym celu, aby przekazać jakąś prawdę.
W zakończeniu Księgi Jozuego (Joz 24,2-27) znajduje się długie przemówienie przywódcy Izraelitów,
Jozuego, wygłoszone w Sychem. Dzisiaj nikt z powaŜnych krytyków i egzegetów nie ma najmniejszej
wątpliwości, Ŝe jest to tekst pochodzący od autora tzw. dzieła deuteronomicznego, a więc od autora
ksiąg: Jozuego, Sędziów, Samuela i Królewskich. W całym zaś dziele pragnie przekonać czytelników,
Ŝ

e pomyślność narodu zaleŜy od wierności Bogu. Wspomniane przemówienie jest wprowadzeniem do

tego dzieła i podaje to, co zamierza autor powiedzieć, posługując się wydarzeniami.

Prowadzący: Czy w takim razie autorzy natchnieni nie fałszowali wydarzeń?

Wykładowca:  JeŜeli  autorzy  natchnieni  wybierali  tylko  niektóre  wydarzenia  czy  fragmenty  przemó-
wień; jeŜeli zmieniali kolejność tego, co się wydarzyło; jeŜeli poszerzali przemówienia; jeŜeli niekiedy
wkładali  jakieś  słowa  w  usta  bohatera,  to  nam  się  moŜe  wydawać,  Ŝe  jest  to  fałszowanie  wydarzeń.
Jednak  człowiek  Wschodu  taki  właśnie  opis  uwaŜa  za  prawdziwą  historię  zakładając,  Ŝe  istotne  jest
znaczenie  faktów.  Zmierza  do  niego  za  wszelką  cenę,  a  nie  jest  wcale  waŜne,  przy  pomocy  jakich
ś

rodków to osiąga. Pisarz natchniony postępował w tym wypadku podobnie jak wszyscy ludzie staro-

ytnego Bliskiego Wschodu, którzy opowiadają o wydarzeniach w tym celu, aby przekazać czytelni-

kowi jakieś głębokie pouczenie.

Nie oburzajmy się zbytnio na autorów natchnionych z powodu tak dziwnego podchodzenia do wyda-
rzeń. PrzecieŜ podobnie postępujemy takŜe dzisiaj, gdy piszemy albo mówimy o jakimś człowieku,
zwłaszcza po jego śmierci, gdy dokonujemy podsumowania jego Ŝycia. Wtedy nie staramy się by-
najmniej opisać wszystkich wydarzeń związanych ze zmarłym. Posługując się wydarzeniami, staramy
się ukazać, kim on był. Wydarzenia słuŜą tylko temu, aby ukazać jego wielkość, przymioty czy cechy
charakteru. A jednak w takim wypadku nie uwaŜamy, Ŝe popełniamy naduŜycie i zniekształcamy rze-
czywistość.

Prowadzący: Czy sposób postępowali autorów biblijnych był czymś zaskakującym w ówczesnym świecie?

Wykładowca: W Biblii są tzw. księgi historyczne, opisujące wydarzenia. JednakŜe Pismo Święte daje
jedynie religijne wyjaśnienie wydarzeń. Jego opisy przypominają częściowo dzieła ówczesnych histo-
ryków. JednakŜe historia biblijna róŜni się w sposób zasadniczy od historii Herodota czy Liwiusza. Nie
jest to tylko opis czynów dokonanych przez naród izraelski, które uczyniły Izraelitów sławnymi. Hero-
dot  opiewał  wielkie  czyny  Ateńczyków,  a  Liwiusz  sławił  Rzymian,  natomiast  historia  święta  jest  ra-
czej upokarzająca dla narodu izraelskiego. Nie ma opisów mniej triumfalistycznych niŜ te, które spo-
tykamy w Starym Testamencie. Opisy biblijne są raczej ostrą, smagającą  mową oskarŜycielską, skie-
rowaną  przeciw  narodowi  i  w  duŜej  części  jest  to  historia  grzechów  Izraela.  Równocześnie  mówią  o
tym,  czego  dokonał  Bóg  na  korzyść  swego  narodu.  Historia  Izraela  i  historia  pierwotnego  Kościoła
napisane są w tym celu, aby wielbić Boga, tj. ukazują nie wielkość geniuszu ludzkiego, ale przedsta-
wiają to, czego dokonać  moŜe  Bóg  w sercach ludzi, którzy  zawsze są grzesznikami. I  właśnie dzięki
temu mamy w Biblii coś zupełnie innego niŜ w opisach historiografów greckich i rzymskich.

Pytanie:
Czego naucza prorok Ezechiel na temat odpowiedzialności za swoje postępowanie?