Żywienie kliniczne
20.12.2010r.
semestr V
DNA MOCZANOWA
Dna moczanowa, zwana także skazą moczanową lub podagrą, to rodzaj zapalenia stawów, którego
przyczyną jest nadmierne stężenie kwasu moczowego we krwi, spowodowane zaburzeniami
przemiany materii, a dokładnie zaburzeniami katabolizmu puryn.
RODZAJE DNY MOCZANOWEJ:
Dna pierwotna – jest występującym rodzinnie zaburzeniem metabolicznym. Jako dnę pierwotna
określa się stany chorobowe wywołane zwiększoną produkcją kwasu moczowego z powodu jego
upośledzonego wydalania przez nerki. Występuje głównie u mężczyzn. Charakteryzuje się napadami
skazy moczanowej i hiperurykemią.
Dna wtórna polega na nadmiernym gromadzeniu się kwasu moczowego w organizmie. W dnie
wtórnej hiperurykemia jest jednym z objawow nabytego schorzenia o znanej przyczynie (najczęściej
niewydolności nerek). Często stwierdza się guzki dnawe. Dochodzi do rozpadu chrząstek i
zesztywnienia stawów (anyklozy). Zmniejszając stężenie kwasu moczowego we krwi i tym samym w
płynach tkankowych, można zapobiec jego odkładaniu się w tkankach mezenchymalnych i zmniejszyd
istniejący w nich nadmiar związku.
Prawidłowe stężenie - kwasu moczowego we krwi kobiet powinno byd w granicach 150-340 umol/l,
a u mężczyzn 200-420 umol/l
Przelicznik - Aby przeliczyd mg% kwasu moczowego na umol/l, należy wartośd mg% przemnożyd
przez 59,48 np. 4,3mg% = 256umol/l.
Objawy kliniczne dny - W 80% przypadkach występują przy stężeniu ponad 9mg/dl w surowicy.
Występowanie zapalenie stawów.
Choroba bogaczy - Choroba cywilizacyjna-związana z nieprawidłowym sposobem żywienia,
polegającym na nadmiernym spożyciu potraw tłustych, bogatych w białko oraz byt dużym spożyciu
kawy i alkoholu.
Głodówki - Czynnikiem wyzwalającym także przesadne i źle przeprowadzone kuracje głodowe – tzw.
Głodówki i diety oczyszczające.
Wiek dojrzały - Rzadko występuje u ludzi młodych, zwłaszcza u kobiet z przed menopauzą, ale
wyniesione z domu. Złe nawyki żywieniowe wpływają na stan zdrowia w późniejszym okresie życia.
Leczenie dietetyczne - Wpływa na skutecznośd innych metod leczniczych i na działanie środków
farmakologicznych. Leczenie dietetyczne jest nieinwazyjne i mało kosztowne
Czynniki ryzyka dny
- Nadwaga-U około 2/3 chorych na dnę stwierdza się otyłośd, ściśle związane występowaniem
miażdżycy, nadciśnienia, cukrzycy typu 2 oraz udarów mózgu.
- Hiperlipidemia -Znaczny procent chorych z dną cierpi na miażdżycę i przebyło zawał mięśnia
sercowego. Maja oni zwiększone stężenie cholesterolu i frakcji lipidowych we krwi.
- Uwarunkowania genetyczne -Estrogeny kobiet działają ochronnie, dlatego 95% chorych to
mężczyźni. Kobiety dopiero po menopauzie mają podobne stężenie kwasu moczowego, co
mężczyźni.
Żywienie kliniczne
20.12.2010r.
semestr V
- Alkoholizm -Toksyczne działanie alkoholu etylowego i produktów jego przemiany powoduje zmiany
chorobowe w układzie moczowym, wzrost stężenia kwasu moczowego we krwi i związane z tym
objawy dny moczanowej (zapalenie stawów spowodowane gromadzeniem się złogów
moczanowych.
- Uwarunkowania chemiczne -Zanieczyszczenia z zakładów przemysłowych oraz benzyny i spaliny. W
badaniach przeprowadzonych wśród ludzi, stwierdzono zatrucie ołowiem może uszkodzid nerki,
skutkując wystąpieniem objawów dny.
Napady dny początkowo pojawiają się bardzo sporadycznie, co 1-2 lata, ale później coraz częściej.
Pierwszy napad obejmuje zwykle jeden staw.
Wraz z upływem czasu, jeśli nie było interwencji lekarza i dietetyka, a więc nie dokonaliśmy zmian w
dotychczasowym sposobie żywienia i stylu życia, napady występują w coraz krótszych odstępach,
trwają dłużej i obejmują coraz więcej stawów.
STADIA CHOROBY - W zależności od wartości stężenia kwasu moczowego:
- Zwiększone stężenie kwasu moczowego nie wywołujące dolegliwości (bezobjawowe)
- Ostry atak dny
- Stadium pośrednie
- Dna przewlekła z nieodwracalnymi zmianami w stawach
Dna moczanowa – podstawy postępowania:
Unikanie czynników, mogących wyzwalad ostre dawne zapalenie stawów
- Stresów psychicznych
- Przechłodzenia organizmu wzrasta ryzyko krystalizacji moczanów
- Nadmiernego wysiłku fizycznego- Przy intensywnym wysiłku na skutek glikolizy beztlenowej wzrasta
stężenie kwasu mlekowego we krwi, który hamuje wydalanie kwasu moczowego z moczem
- Alkoholu
- Przechłodzenia organizmu
- Dieta Eliminowad pokarmy bogate w związki purynowe np. wątroba, nerki i in.; regularne
przyjmowanie posiłków 4-5 x dziennie; ostatni posiłek spożywad 3-4 godziny przed snem w nocy
zwiększa się bowiem ilośd zatrzymywanego w organizmie kwasu moczowego
- Leczenie farmakologiczne- w ostrym napadzie dny (kolchicyna);w okresie między napadami (leki
zwiększające wydalanie kwasu moczowego)
- Unikanie leków – prowadzących do zwiększenia stężenia kwasu moczowego w surowicy krwi.
(Kofeina, Dopamina, Kwas nikotynowy, Witamina B12, Witamina C)
Leczenie dny moczanowej trwa całe życie, zaś jego skutecznośd zależy od realizacji przez pacjenta
wielu zaleceo odnośnie od trybu życia, diety i skrupulatności w zastosowaniu zaleconych przez
lekarza leków. Gdy leczenie zastosuje się wcześnie, to wówczas objawy choroby mogą całkowicie
ustąpid.
Postępowanie dietetyczne - Przekonano się, że dieta bogata w węglowodany wzmaga wchłanianie
moczanów z moczem, a dieta bogata w tłuszcze-wchłanianie zwrotne tych związków w kanalikach
Żywienie kliniczne
20.12.2010r.
semestr V
Wg. Niemieckich autorów optymalna dietą jest dieta mleczno -jajeczno- wegetariaoska. Spożycie
płynów ok. 3 litrów. Także badania chioskie podkreślają znacznie spożycia warzyw i owoców. Mają
silne działanie protekcyjne.
Osoby z dną, ale bez cukrzycy i bez zaburzeo lipidowych można polecid masło, śmietankę, miód,
dżemu, cukier – produkty te nie zawierają puryn.
Przy nietolerancji laktozy cukru mlecznego lub alergii na kazeinę- białko mleka należy spożywad jako
jeden ze składników w różnych potrawach, np. pierogach ruskich czy budyniu.
Dieta powinna byd opracowana indywidualnie dla każdego chorego w zależności od stopnia
nadwagi, stanu fizjologicznego, wieku.
Energia: 15-20kcal / kg n.mc
Białko: 1,5 – 2g / kg n.mc
Udział tłuszczów – 18 – 30% z energii
Witamina C - Dawkowanie: 500 mg dziennie. Porada: początkowo 100 mg 2 razy dziennie, następnie
zwiększaj dawkę o 100mg aż do osiągnięcia dawki 500 mg 2 razy dziennie; zmniejsz dawkę, jeśli
wystąpi biegunka.
W diecie niskopurynowej dopuszcza się spożycie do 300mg kwasu moczowego.
Przy atakach dny lub wysokim stężeniu kwasu moczowego w surowicy należy wprowadzid ostrą
dietę dostarczającą dziennie 120mg kwasu moczowego.
Przy nietolerancji laktozy cukru mlecznego lub alergii na kazeinę- białko mleka należy spożywad jako
jeden ze składników w różnych potrawach, np. pierogach ruskich czy budyniu.
Produkty o niskiej zawartości kwasu moczowego (<50mg)
Produkty mleczne
Tłuszcze i oleje
Mięso i wędliny
Ziarna i orzechy
(30g)
Mleko - <16/ 200g
Wszystkie – 0/10g
Metka – 22/30g
Ziarna słonecznika – 43
Mleko zsiadłe – 16/
200g
Mortadela – 29/30g
Ziarno sezamu – 19
Sery pleśniowe – 2/
30g
Salami – 31/30g
Orzechy laskowe – 11
Sery żółte – 2/30g
Szynka gotowana-
39/30g
Orzechy włoskie - 8
Serek wiejski –5/50g
Orzechy ziemne - 24
Warzywa
Grzyby
Produkty zbożowe
Owoce
Buraki czerwone –
38/200g
Kurki – 34/200g
Kajzerki – 11/50g
Agrest – 24/150g
Cebula – 26/200g
Chleb biały – 7/50g
Ananas – 29/150g
Cukinia – 48/200g
Chleb chrupki –
18/30g
Brzoskwinia – 32/150g
Żywienie kliniczne
20.12.2010r.
semestr V
Kapusta biała –
44/200g
Makaron – 24/60g
Czereśnie – 29/150g
Kapusta kwaszona
32/200g
Gruszki – 18/150g
Kapusta pekioska –
11/50g
Jabłka – 21/150g
Ziemniaki – 40/250g
Wiśnie -29/150g
Sałata – 7/50g
Kiwi – 29/150g
Marchew – 34/200g
Maliny – 27/150g
Ogórki – 14/200g
Oliwki – 7/25g
Rzodkiewki – 15/100g
Pomaraocze – 29/150g
Pomidory – 22/200g
Porzeczki – 26/150g
Winogrona – 41/150g
Truskawki – 32/150g
Produkty o średniej zawartości kwasu moczowego (50-100mg)
Mięso, wędliny i ryby /100g
Warzywa /200g
Suche nasiona
strączkowe /75g
Owoce/150g
Flądra-93
Dynia – 88
Fasola biała – 96 Banan – 86
Lin – 80
Fasolka szparagowa
zielona -74
Groch - 71
Melon - 50
Wołowina,mostek-90
Jarmuż – 96
Soczewica – 95
Kiełb.frankfuterki – 89
Kapusta czerwona – 64
Parówki – 78
Kapusta włosa – 74
Kaszanka „wątrobianka” – 50/30g
Produkty o wysokiej zawartości kwasu moczowego (>100mg)
Ryby/100g
Skorupiaki
Mięso/100g
Drób/100g
Dorsz – 109
Krewetki – 147/100g
Cielęcina – 150
Kurczak pieczony
– 115
Karp -160
Jagnięcina – 140 Pierś – 175
Łosoś – 170
Wołowina
karkówka – 120
Udko – 110
Makrela – 145
Wołowina
Rostbef– 110
Pstrag – 297
Wieprzowina
karkówka - 145
Sandacz – 110
Wieprzowina
szynka - 160
Sardynka – 345
Sola - 131
Szczupak – 140
Szprot wędzony – 804
Śledź -210
Żywienie kliniczne
20.12.2010r.
semestr V
Podroby/100g
Dziczyzna
/100g
Warzywa/200g
Grzyby/200
Grasica – 1260
Gęś – 165
Brokuły – 162
Boczniaki – 100
Wątrobka cielęca – 218
Zając – 105
Brukselka – 138 Borowiki – 184
Wątroba wieprzowa – 515
Groszek zielony
– 168
Pieczarki – 116
Wątroba wołowa – 554
Kalafior – 102
Kukurydza – 104
Papryka – 110
Por – 148
Szpinak - 114
W okresie napadowym wskazana jest dieta bezmięsna, najkorzystniej zastosowad dietę płynną,
kleikowo – owocową. Wykluczone są zupy i sosy na wywarach kostnych, mięsnych, grzybowych.
Potrawy podprawia się zawiesinami z mąki i mleka. Warzywa i owoce w postaci gotowanej, surówek i
sosów. Potrawy powinny byd: gotowane, duszone b/obsmażania i pieczenie. Mięso gotowad w dużej
ilości wody. Niewskazane potrawy smażone, pieczone i duszone metodą tradycyjną.
Spożycie soków powinno byd ograniczone- Badania wykazały, iż osoby spożywające regularnie co
najmniej 3 porcje dziennie warzyw i owoców miały wyższe stężenie kwasu askorbinowego i kwasu
moczowego w osoczu, oraz większą zawartośd kwasu moczowego w błonie śluzowej żołądka, jak i w
osoczu