Wersję elektroniczną opracował:
mgr inż. Robert Fiuk
REGULACJA TEMPERATURY W URZĄDZENIACH ELEKTROTERMICZNYCH
1. Cel i zakres ćwiczenia
Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z metodami regulacji temperatury w
urządzeniach elektrotermicznych. Obiektem regulowanym jest piec sylitowy rurowy PSR
[28]. Ćwiczenie przewiduje wyznaczenie rozrzutu temperatury regulowanej, a następnie
zmniejszenie tego rozrzutu za pomocą przystawki cieplnego sprzężenia zwrotnego.
2. Wyjaśnienia podstawowe
Celem regulacji stałowartościowej w urządzeniach technicznych jest doprowadzenie
pewnej wielkości fizycznej, zwanej wielkością regulowaną, do z góry zadanej wartości i
utrzymanie tej wielkości na stałym poziomie. W przypadku urządzeń grzejnych wielkością
tą jest temperatura najczęściej temperatura wsadu.
Powszechnie stosowanym, choć nie jedynym sposobem regulacji, jest regulacja
nieciągła temperatury, W tym systemie regulacji zmiany temperatury powodują zmiany
wartości wejściowej, przy czym, wielkość nastawiana (moc grzejna.) przyjmuje kolejno
ś
ciśle określone wartości. W najprostszym i najczęściej stosowanym systemie regulacji
nieciągłej moc grzejna przyjmuje dwie wartości - 0 lub P, a wiec jest to regulacja
dwustanowa.
Charakterystyczną cechą regulacji dwustanowej są powtarzające się okresy włączeń i
wyłączeń mocy grzejnej P, powodujące zmiany temperatury rzeczywistej obiektu
regulowanego w zakresie R, zwanym rozrzutem temperatury:
Rozrzut temperatury zależy od:
a)
strefy nieczułości regulatora D, tj. najmniejszej zmiany wartości siły
termoelektrycznej, powodującej zadziałanie regulatora;
b)
bezwładności cieplnej pieca;
c)
bezwładności cieplnej czujnika termoelektrycznego;
d)
nadwyżki mocy grzejnej pieca nad mocą strat cieplnych w danej temperaturze.
Przebieg regulacji dwustawnej przedstawiono na rys.1.
Wersję elektroniczną opracował:
mgr inż. Robert Fiuk
Rys. 1. Regulacja dwustawna temperatury: a) zmiany temperatury rzeczywistej
r
ϑ
obiektu
regulowanego i temperatury
c
ϑ
, czujnika członu pomiarowego; b) zmiany mocy grzejnej P
W chwili, gdy t = 0 temperatura rzeczywista obiektu wynosi
ro
ϑ
. Temperatura ta jest niższa
niż temperatura zadana
n
ϑ
,wiec elementy grzejne są włączone. Ponieważ przenoszenie ciepła
od elementów grzejnych do obiektu regulowanego, a następnie do czujnika pomiarowego od-
bywa się ze skończoną prędkością, wskazania członu pomiarowego są opóźnione w stosunku
do zmian temperatury rzeczywistej. Wyłączenie elementów grzejnych nie następuje
natychmiast po osiągnięciu przez czujnik temperatury zadanej. Każde urządzenie
samoczynnej regulacji ma pewien zakres nieczułości, tzn. zadziałanie jego następuje dopiero
po wystąpieniu pewnej odchyłki temperatury. Odchyłki związane z nieczułością urządzenia
wynoszą
1
n
ϑ
∆
i
2
n
ϑ
∆
a sama nieczułość
2
1
n
n
D
ϑ
ϑ
∆
+
∆
=
. Wyłączenie elementów grzejnych
nastąpi w chwili, gdy czujnik osiągnie temperaturę
1
n
n
ϑ
ϑ
+
nie oznacza ono zahamowania
Wersję elektroniczną opracował:
mgr inż. Robert Fiuk
wzrostu temperatury rzeczywistej obiektu. Ciepło zakumulowane w elementach grzejnych
jest przekazywane do obiektu do czasu, gdy straty cieplne do otoczenia zaczną przeważać. Od
tej chwili rozpoczyna się stygnięcie obiektu i trwa tak długo, aż czujnik osiągnie temperaturę
2
n
n
c
ϑ
ϑ
ϑ
∆
−
=
. Włączenie elementów grzejnych nie powoduje natychmiastowego wzrostu
temperatury rzeczywistej. Wzrost ten zacznie się w chwili, gdy energia dostarczona
przewyższy wartość strat cieplnych do otoczenia. Natomiast wzrost temperatury czujnika
nastąpi dopiero po zrównaniu się temperatur
c
ϑ
i
r
ϑ
.
Niezależnie od odchyłek owiązanych z nieczułością regulatora, w układzie regulacji
występują również odchyłki spowodowane bezwładnością cieplną pieca oraz nadwyżką
mocy grzejnej nad mocą strat cieplnych do otoczenia. Na rysunku 1 oznaczono je
symbolami
1
∆Θ
i
2
∆Θ
.
Z rysunku widać, że rozrzut temperatury
(1)
min
max
2
1
ϑ
ϑ
−
=
∆Θ
+
∆Θ
=
R
Przebieg zmian temperatury w czasie pokazany na rysunku 1 odzwierciedla istotę
zjawiska w sensie jakościowym, pewne uproszczenie wykresu polega na tym, że w
rzeczywistości przebiegi zmian temperatury nie są opisane równaniami liniowymi.
Rozrzuty temperatur w piecach; przemysłowych wyposażonych w regulatory
elektroniczne klasy 1,5 oraz w czujniki w osłonach, zawierają sio w granicach 30-60
°
C.
Takie wartości rozrzutu uniemożliwiają niekiedy prawidłowe prowadzenie procesów obróbki
cieplnej, wobec czego muszą być zmniejszone.
Urządzeniami służącymi do zmniejszania rozrzutu temperatury w regulacji
dwustawnej są przystawki sprzężenia zwrotnego. Schemat przystawki jednokierunkowej
sprzężenia zwrotnego przedstawiono na rysunku 2.
Wersję elektroniczną opracował:
mgr inż. Robert Fiuk
Rys. 2. Schemat przystawki jednokierunkowej sprzężenia zwrotnego; 1 – przystawka, 2 –
miernik regulator
Przystawka ta ma za zadanie przyspieszenie wyłączenia elementów grzejnych. Dzieje się tak
dlatego, że siła termoelektryczna powstająca w przystawce dodaje się do siły
termoelektrycznej czujnika członu pomiarowego. Tak skonstruowana przystawka nie ma
natomiast wpływy na chwilę włączania elementów grzejnych. Konsekwencją takiego
działania jest wystąpienie pewnej różnicy pomiędzy średnią temperaturą rzeczywistą a
temperaturą zadaną. Dla zapewnienia małych rozrzutów temperatury, jak również
temperatury rzeczywistej równej temperaturze zadanej, należy w tym układzie przyjąć
temperaturę zadaną nieco wyższą niż w układzie bez przystawki.
Wady tej praktycznie jest pozbawiony układ z przystawką dwukierunkową sprzężenia
zwrotnego. Schemat przystawki dwukierunkowej przedstawiono na rysunku 3.
Wersję elektroniczną opracował:
mgr inż. Robert Fiuk
Rys. 3 Schemat przystawki dwukierunkowej sprzężenia zwrotnego; 1 – przystawka, 2 –
miernik regulator
Sposób działania jest następujący: zostały w niej zastosowane dwa termometry dodatkowe
Td
1
i Td
2
podgrzewane oddzielnymi grzejnikami R
t1
i R
t2
. Termometry te są połączone
przeciwsobnie, tzn. siły termoelektryczne w nich powstające skierowane są przeciwnie. Z
chwilą włączenia elementów grzejnych w piecu następuje Wyłączenie grzejnika R
t1
.W
termoelemencie Td
1
, powstaje siła termoelektryczna dodająca się do siły termoelektrycznej
termoelementu T. Powoduje to przyspieszenie wyłączenia elementów grzejnych, które to
wyłączenie jest związane z włączeniem grzejnika R
t2
. Siła termoelektryczna powstająca w
termoelemencie Td
2
odejmuje się od siły termoelektryczna termoelementu T, co jest
przyczyną ponownego włączenia elementów grzejnych pieca.
3. Program ćwiczenia
Obiektem badanym jest piec sylitowy rurowy PSR-1. Pomiary należy przeprowadzić
w układzie przedstawionym na rysunku 4. Podczas ćwiczenia wyznacza się przebieg zmian
temperatury
ϑ
i mocy P pieca w funkcji czasu w układzie bez przystawki sprzężenia
zwrotnego.
Na podstawie pomiarów sporządzić wykres
ϑ
= f (t), z wykresu wyznaczyć należy
następujące wielkości:
Wersję elektroniczną opracował:
mgr inż. Robert Fiuk
a)
rozrzut temperatury pieca R;
b)
strefę nieczułości regulatora D;
c)
wartości odchyłek temperatury
1
∆Θ
i
2
∆Θ
.
Rys. 4. Schemat układu pomiarowego
Następnie należy wyznaczyć nastawy przystawki sprzężenia zwrotnego. Sposób
postępowania jest następujący: wymagane jest zmniejszenie rozrzutu temperatury o wartości
(
1
∆Θ
-D/2) i (
2
∆Θ
-D/2). W tym celu należy obliczyć te różnice temperatur, a z tabeli 1
odczytać wartości sił termoelektrycznych, odpowiadających poszukiwanym temperaturom.
Tabela
1
przedstawia
charakterystykę
termometryczną
termoelementu
PtRh-Pt.
Charakterystyka ta w zasadzie nie jest liniowa, jednak w przedziałach temperatur podanych
w tabeli poszukiwane wartości mogą być interpolowane. Po wyznaczeniu odpowiednich sił
termoelektrycznych należy wyznaczyć nastawy przystawki sprzężenia zwrotnego na
podstawie charakterystyki przystawki podanej w tabeli2. Następnie przystawkę należy
włączyć w obwód regulatora temperatury i ponownie przeprowadzić pomiary.
Pomiar siły termoelektrycznej czujnika temperatury wykonuje się za pomocą
miliwoltomierza z plamką świetlną (patrz rys. 3).
Pomiary wykonywać na tym samym poziomie temperatury zadanej i dla tej samej
mocy elementów grzejnych (przełącznik mocy pieca na szafie sterowniczej w pozycji 2 lub
3).
Tabela 1. Charakterystyka termometryczna termoelementu platynorod-platyna (Pt-Rh-Pt) wg
PN-95/M-53854
Tempera-
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
Wersję elektroniczną opracował:
mgr inż. Robert Fiuk
tura
°
C
Siła termoelektryczna w miliwoltach
0
0,643
1,436
2,316
3,251
4,221
5,224
6,260
7,379
8,432
9,570
10,741
11,935
0,056
0,717
1,521
2,408
3,347
4,319
5,326
6,365
7,438
8,545
9,686
10,86
12,055
0,113
0,792
1,607
2,499
3,442
4,419
5,429
6,471
7,547
8,657
9,802
10,979
12,175
0,173
0,869
1,693
2,592
3,539
4,518
5,532
6,577
7,656
8,770
9,918
11,098
12,296
0,235
0,946
1,780
2,685
3,635
4,618
5,635
6,683
7,766
8,883
10,035
11,217
12,416
0,229
1,025
1,868
2,778
3,732
4,718
5,738
6,790
7,876
8,997
10,152
11,336
12,536
0,364
1,106
1,956
2,872
3,829
4,818
5,842
6,897
7,987
9,111
10,269
11,456
12,536
0,431
1,187
2,045
2,966
3,926
4,909
5,946
7,005
8,098
9,225
10,387
11,575
12,777
0,500
1,269
2,135
3,061
4,024
5,020
6,050
7,112
8,209
9,340
10,504
11,695
12,897
0,571
1,352
2,225
3,156
4,122
5,132
6,135
7,220
8,320
9,455
10,623
11,815
13,018
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
1000
1100
1200
1300
1400
1500
1600
13,138
14,337
15,530
16,716
13,258
14,457
15,649
-
13,378
14,576
15,768
-
13,498
14,696
15,887
-
13,618
14,815
16,006
-
13,738
14,935
16,124
-
13,858
15,054
16,243
-
13,978
15,173
16,361
-
14,098
15,292
16,479
-
14,217
15,411
16,597
-
Liczby poniżej linii poziomej oznaczają wartości siły termoelektrycznej w zakresie
krótkotrwałej pracy elementu
Tabela 2.a Charakterystyki przystawki cieplnego sprzężenia zwrotnego
Przystawka sprzężenia dodatniego
Nastawienie skali
0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
1
2
Siła termoelektryczna w mV
0,57
0,68
0,71
0,74
0,77
0,80
0,97
1,32
Tabela 2.b Charakterystyki przystawki cieplnego sprzężenia zwrotnego
Przystawka sprzężenia ujemnego
Nastawienie skali
0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
1
2
Siła termoelektryczna w mV
0,45
0,72
0,76
0,81
0,84
0,89
1,06
1,38
Wersję elektroniczną opracował:
mgr inż. Robert Fiuk
Tabela 3. Wyniki Badań
t
ϑ
U
I
P
Rodzaj
regulacji
Stan
pieca
s
°
C
V
A
W
Uwagi
bez
przystawki
t
z
t
max
t
w
t
min
n
ϑ
=…..
°
C
z
przystawką
t
z
t
max
t
w
t
min
n
ϑ
=…..
°
C
4. Wyniki badań
W sprawozdaniu należy umieścić wyniki badań zestawione w tabeli 3. Cykl
obserwacji wykonać pięciokrotnie.
Do sprawozdania dołączyć wykres:
ϑ
= f (t) oraz P = f(t) dla regulacji bez sprzężenia
zwrotnego i z sprzężeniem zwrotnym oraz obliczenia nastaw przystawki. W wnioskach
ocenić jakość regulacji przy zastosowaniu przystawki cieplnego sprzężenia zwrotnego.