KONCEPCJE ZARZĄDZANIA 

TEMAT: Ewolucja i dyfuzja metod i koncepcji zarządzania 

ZAGADNIENIA  

1.  Koncepcje zarządzania – pojęcia podstawowe 
2.  Ewolucja koncepcji  

  Koncepcje zarządzania – pojęcia podstawowe 

 

Metodologia - nauka o metodach naukowego badania. Jej celem są naukowe rozważania, badanie, 

wyjaśnianie i opracowywanie zasad i reguł prawidłowego stosowania metod naukowych.  

Metodyka - zbiór wytycznych wzoru postępowania, swoistych dla danej gałęzi w nauce.  

Przez  metodologię  badacz  uzyskuje  dyscyplinę  myślenia,  gdy  przez  metodykę  -  adekwat-

ność  i  ścisłość  działania.  Metodyka  odnosi  się  do  działalności  praktycznej.  Zawiera  opis  i  reguły 

stosowania metod. 

Metoda  -  powtarzalny  sposób.  Metoda  staje  się  określonym  przepisem,  dyrektywą  lub  sposobem 

postępowania.  Stąd  termin  metoda  winien  być  zachowany  dla  etapu  naukowego  poszukiwania  i 

wypracowywania. Metody podlegają stałej ewolucji.  

 

Mimo,  że  pojęcie  techniki  jest jednym  z podstawowych pojęć nauki  o organizacji i  zarzą-

dzaniu, to w literaturze przedmiotu nie ma ogólnie znanej i powszechnie stosowanej definicji poję-

cia. Obok terminu „technika zarządzania” można również spotkać inne sformułowania, takie jak: 

modele zarządzania, koncepcja zarządzania, system zarządzania, instrumenty zarządzania. „Tech-

niki zarządzania” są instrumentami do rozwiązywania konkretnych problemów zarządzania. 

Powinny być konstruowane zgodnie z praktyką (wiedzą empiryczną). Ważne jest także, że techniki 

te są formułowane jako „...zarządzanie przez ...”,  przez co nabierają one charakteru norm działa-

nia, zaleceń czy wzorców działania. Wydaje się jednak, że najczęściej „technika zarządzania” jest 

utożsamiana z „metodą zarządzania”. Niektórzy z autorów pojęć tych używają zamiennie. Należy 

jednak  zauważyć,  że  pojęcie  metody  zarządzania  wskazuje  na  kolejne  kroki  umożliwiające  osią-

gnięcie pożądanego wyniku (celu). Podstawową cechą metody jest to, że zapewnia ona wewnętrzną, 

czasową i logiczną regulację przebiegu pracy. Ujęcie to jest zbliżone do ogólnego rozumienia poję-

cia  koncepcji,  chociaż  wydaje  się,  że  koncepcja  jest  jeszcze  szerzej  rozumiana.  Koncepcja,  to 

ogólne ujęcie, obmyślony plan działania, rozwiązania czegoś.  

 

Wielka różnorodność problemów zarządzania jest powodem, że istnieje wielość technik za-

rządzania, które umożliwiają rozwiązywanie różnych problemów związanych z funkcjonowaniem i 

rozwojem organizacji. Za pomocą technik zarządzania trzeba bowiem rozwiązywać skomplikowane 

 

problemy natury psychologicznej, (np. zagadnienie motywacji), socjologicznej (np. konflikty), eko-

nomicznej (np. osiąganie zysku), lub organizacyjnej (np. delegowanie uprawnień). Najczęściej po-

jawiające się problemy maja charakter „wielowymiarowy” i dla ich rozwiązania należy zastosować 

kilka technik jednocześnie. 

 

1.  Ewolucja koncepcji  

 

Zastanawiając się nad naturą technik, metod i koncepcji zarządzania, nie można zapominać, 

iż nie stanowią one zastygłych sposobów postępowania. Przeciwnie - nieustannie rozwijają się, ko-

jarzą,  tworząc  coraz  to  nowe  sposoby.  Główną  tendencją  w  ewolucji  przedstawionych  pojęć  jest 

przechodzenie od ogólnych - elastycznych i mało spójnych do szczegółowych - zracjonalizowanych, 

a w końcu do programów dających się stosować automatycznie.  

Współcześnie technika zarządzania to jeden z socjotechnicznych elementów procesu zarzą-

dzania. O jej wyborze w celu zastosowania decydują różne czynniki. Wielu kierowników dokonuje 

świadomego  wyboru  na  podstawie  posiadanej  wiedzy  i  doświadczenia.  Kierownik,  który  ma  wy-

starczającą  wiedzę,  nie  tylko  dokona  wyboru,  ale  będzie  także  przestrzegać  procedur  wdrażanej 

techniki zarządzania. Stosowanie technik nie jest celem samym w sobie. Wartość i znaczenie tego 

zabiegu ocenia się po pozytywnych zmianach w organizacji.  

Stosowanie technik zarządzania w organizacji koresponduje często z aktualnymi kierunkami 

w nauce o organizacji i zarządzaniu, a one wpływają w dużej mierze na zrewidowanie postawy za-

rządzających  i  kształtują  nowe  spojrzenie.  Ujmując  syntetycznie nauki  o zarządzaniu,  można wy-

różnić trzy zasadnicze szkoły, które wpływały na ewolucję koncepcji, metod i technik zarządzania 

stosowanych w organizacjach.  

Jako pierwszą wyróżnia się zawsze szkołę klasyczną (nurt naukowy i administracyjny). Cha-

rakterystyczna  dla  niej  była  metafora  organizacji  jako  megamaszyny,  w  której  człowiek  był  tylko 

jednym z kółek mechanizmu. Nic więc dziwnego, że pierwsze techniki zarządzania w swoich pro-

cedurach  i  strategiach  postępowania  wskazywały  na  taką  właśnie  rolę  ówczesnych  pracowników. 

Do tych technik zalicza się techniki organizatorskie, a także zarządzanie przez kontrolę i dyrektywy, 

zarządzanie nakazowo-rozdzielcze i zarządzanie biurokratyczne. Były one  opracowywane i stoso-

wane przez „wielkich” przedstawicieli tej szkoły, F. W. Taylora, M. Webera, H. Forda i innych, a  

ich przeznaczeniem praktycznym było systematyzowanie i normowanie pracy. 

Kolejną, w nauce o zarządzaniu, jest szkoła behawioralna. Główne lata rozwoju to przełom 

lat  60-70,  w  których  odkrywa  się  rolę,  korzyści  i  siłę  partycypacji.  Pojawia  się  praca  grupowa,  a 

człowiek  staje  się  ważnym  czynnikiem  powodzenia.  Było  to  więc  ukoronowanie  badań  E. Mayo, 

którego  eksperymenty  w  zakładzie  Hawthorne  k.  Chicago  pozwoliły  koncepcję  „człowieka  racjo-

nalnego”, motywowanego osobistymi potrzebami ekonomicznymi, zastąpić „człowiekiem społecz-

 

nym”,  motywowanym  potrzebami  społecznymi.  Nastąpiła  wtedy  radykalna  zmiana  klasycznych 

poglądów na motywację do pracy, rolę przełożonego, znaczenie zespołu i podziału pracy. To upod-

miotowienie pracowników nie byłoby możliwe bez odpowiednich koncepcji, metod i technik zarzą-

dzania. Do nich zaliczyć można zarządzanie przez motywację, zarządzanie przez komunikację, za-

rządzanie przez partycypacje itp.  

Szkoła współczesna – to wiele nurtów w nauce o zarządzaniu, które kształtują zarządzanie 

współczesnymi organizacjami. Nic więc dziwnego, że wraz z nowym podejściem do nauki o zarzą-

dzaniu w ujęciu tym pojawiają się nowe sposoby zarządzania, często uważane za „cudowne” recep-

ty na bolączki organizacji. Na przykład nurt ilościowy zaowocował szeregiem metod optymalizują-

cych, nurt systemowy – zarządzaniem systemowym, nurt neoklasyczny – zarządzaniem przez cele, 

zarządzanie  przez  wyjątki.  Należy  podkreślić,  że  wysiłki  współczesnych  kierowników,  by  czynić 

swoją działalność coraz sprawniejszą, muszą uwzględniać kontekst sytuacyjny. „Zgodnie z kierun-

kiem sytuacyjnym zadaniem kierownika jest ustalenie, jaka metoda w danej sytuacji, w określonych 

warunkach  i  w  danym  czasie  najlepiej  posłuży  do  osiągnięcia  przyjętych  przez  kierownictwo  ce-

lów”. W rezultacie coraz częściej w zarządzaniu wykorzystywano wiele różnych koncepcji, metod 

i technik, które uzupełniały się wzajemnie. Według A. Chauveta ewolucja technik zarządzania do-

prowadziła współcześnie do tendencji stosowania wielu  nieskomplikowanych, raczej komplemen-

tarnych, technik niż jednej uniwersalnej w celu rozważenia wszystkich aspektów tego samego pro-

blemu.  Można  twierdzić,  że  posługiwano  się  „magametodami”,  które  nieustannie  ewoluują,  rodzą 

się, rozwijają i kojarzą w najrozmaitszych konfiguracjach. Dzisiaj w tej roli występują metody, któ-

re  pojawiły  się  stosunkowo  niedawno.  Kazimierz  Zimniewicz  do  współczesnych (nowych, nowo-

czesnych, najważniejszych dzisiaj – tak się je określa) koncepcji zalicza: reengineering, lean mana-

gement,  organizację  uczącą  się,  benchmarking,  outsourcing,  time  based  management,  wirtualną 

organizację.