Czytelnia | Postacie | Dynastie |
Ź
ródła | Inne | Aktualno
ś
ci | Kontakt
BITWA NA KULIKOWYM POLU
[
Lach Anonim
]
W drugiej połowie XIII wieku Ruś spustoszona przez hordy Mongołów i nękana
najazdami feudałów niemieckich zaczyna powoli podnosić się ze zniszczeń
wojennych. Rozpoczyna się długotrwały proces dźwigania państwa z rozdrobnienia
feudalnego Rolę kośćca, wokół którego dokonywał się proces scalania ziem
ruskich, przejęło Wielkie Księstwo Moskiewskie, jego siły zbrojne zaczęły odgrywać
decydującą rolę w dziejach wojennych Rusi.
Siły zbrojne W. Ks. Moskiewskiego ulegały w okresie powstania scentralizowanego
państwa znacznym przeobraŜeniom. PowaŜnie zwiększył się ich stan liczebny oraz
podniosła się ich jakość. Mimo Ŝe w okresie rozdrobnienia feudalnego zmienił się
skład klasowy wojska, które w miarę rozwoju stosunków feudalnych przekształciło
się w pospolite ruszenie feudałów występujących do walki ze swymi druŜynami i
pocztami, na Rusi znaczny procent sił zbrojnych stanowiły oddziały chłopskie.
Okoliczność ta zapewni siłom zbrojnym W. Ks. Moskiewskiego duŜą ilość
wojowników i spowoduje, Ŝe w szeregach w. księcia Dymitra Dońskiego obok jazdy
znajdować się będzie pokaźna liczba piechoty.
Wzrost liczebności wojska uwarunkował konieczność stworzenia bardziej
doskonałych form organizacyjnych. Nowe formy - a przede wszystkim podział na
pułki przyjęty od Mongołów - odpowiadały teraz bardziej potrzebom sił zbrojnych
jednoczącej się Rusi. Pułki dzieliły się na druŜyny (oddziały), dowodzone przez
ksiąŜąt. DruŜyny oraz pospolite ruszenie miast wchodzące do poszczególnych
pułków dzieliły się na setki i dziesiątki. Pułk będący podstawową jednostką
taktyczną był jednocześnie określonym elementem szyku bojowego. Niekiedy, w
konkretnych warunkach pola walki, w zaleŜności od potrzeb, stan pułku mógł ulec
zmianie - ksiąŜę zwiększał lub zmniejszał jego liczebność. Ilość pułków była stała.
Było ich pięć i kaŜdy z nich otrzymał nazwę odpowiadającą jego miejscu w szyku i
stawianym mu zadaniom. Centrum sił głównych stanowił Wielki Pułk, składający
się z piechoty i jazdy. Obok niego stawały: Pułk Lewej i Pułk Prawej Ręki,
ustawiane pod kątem. Oprócz nich istniały Pułk Przedni, dotychczas na Rusi nie
stosowany i Pułk Zaskoczenia - będący jednocześnie odwodem.
W wieku XIV pewnym zmianom ulegają szyki, co jest związane ze zróŜnicowaniem
wojsk (podział jazdy na lekką i cięŜką, wyodrębnienie piechoty). Wojsko staje do
bitwy w trzech rzutach, w pierwszym znajduje się Pułk Przedni, w drugim Pułk
Wielki z Pułkiem Lewej i Prawej Ręki po obu skrzydłach, wreszcie w trzecim Pułk
Tylny i Pułk Zaskoczenia. Pułki Lewej i Prawej Ręki przyjmują teraz front Wielkiego
Pułku, a nie pod kątem, jak to miało miejsce dotychczas. Całość szyku osłaniają
łucznicy, którzy rozpoczynają bitwę. Tak więc na przełomie XIII i XIV wieku
następują w siłach zbrojnych Rusi powaŜne przemiany zarówno w strukturze
wojska jak i w szykach bojowych i taktyce. Spośród działań wojennych
prowadzonych w XIV wieku na Rusi najbardziej interesująca z punktu widzenia
strategii i taktyki jest kampania 1380 roku, w której wojska moskiewskie stoczyły
wielką bitwę z Mongołami na Kulikowym Polu.
Państwo Złotej Ordy, obejmujące tereny nadwołŜańskie i Krym, było w XIV wieku
potencjalną groźbą dla Rusi jednoczącej się wokół W. Ks. Moskiewskiego. Chan
Tatarów Mamaj nie chciał dopuścić do skonsolidowania się potęŜniejszego
organizmu państwowego na północy i rozpoczął w drugiej połowie XIV wieku
przygotowania do wielkiej wyprawy przeciwko Moskwie. Zebrał on armię, którą
Page 1 of 3
Historia Rosji - serwis historyczny
2008-04-06
http://www.rosja.osman.livenet.pl/art/kulikowe.html
kronikarze przesadnie zresztą oceniali na 200.000 ludzi. Siły walczących na
Kulikowym Polu stron, według najbardziej prawdopodobnych obliczeń historyka -
Paula Harrisona Silpena, wynosiły po 30 tysięcy Ŝołnierzy w kaŜdej walczącej armii
( płk dr Dominik STRASBURGER - „Zasady Szt. Woj. od XI w do 1871r. ). Siły
swoje po przejściu Wołgi skierował Mamaj w stronę koczowisk tatarskich nad rzeką
WoroneŜ, by stąd po połączeniu się z wojskami W. Ks. Litewskiego Jagiełły i
druŜyną księcia riazańskiego Olega, ruszyć na Moskwę. Warto wspomnieć, Ŝe
Mamaj idąc na Moskwę, zawarł sojusz z Litwą i księciem riazańskim Olegiem, który
pretendując do korony wielkoksiąŜęcej stanął po jego stronie. Tak więc przed
Dymitrem Dońskim spiętrzyły się teraz duŜe trudności natury strategicznej.
Nieprzyjaciel mający przewagę liczebną zagraŜał W. Ks. Moskiewskiemu od
południa, zachodu i południowego wschodu.
Koncentracja głównych sił rati moskiewskiej rozpoczęła się 15 sierpnia 1380 roku
pod Kołomną. Przybywszy do Kołomny Dymitr dokonał przeglądu wojsk i podjął
decyzję prowadzenia działań zaczepnych. Na podstawie wiadomości o ruchach
nieprzyjaciela doszedł do przekonania, Ŝe Mamaj oczekuje na połączenie się z
wojskami Jagiełły i Olega riazańskiego. Sytuacja była trudna, lecz nie beznadziejna
ze względu na fakt , Ŝe wojska przeciwników jeszcze się nie połączyły. PoniewaŜ
najgroźniejszym przeciwnikiem była armia Mamaja, koczująca w tym czasie w
rejonie rzeki WoroneŜ, Dymitr postanowił nie dopuścić do połączenia się Mamaja z
Litwinami i druŜyną riazańską, wyjść szybkim marszem nad Don i tam stoczyć
bitwę z Tatarami. Mimo, Ŝe druŜyna Olega riazańskiego zagraŜała od wschodu, 28
sierpnia przeprawił on wojska przez Okę i szybkim marszem ruszył na południe.
Dla przyspieszenia marszu i łatwiejszego zgrupowania całości głównych sił nad
Donem, armia posuwała się trzema równoległymi drogami. W czasie marszu spod
Kołomny nad Don Dymitr musiał się liczyć z moŜliwością zaatakowania
maszerującej
armii
przez
wojska
Olega
riazańskiego
lub
Jagiełły.
Niebezpieczeństwo to usunął przez rozwinięcie szyku marszowego, zorganizowanie
ubezpieczenia maszerujących kolumn i rozpoznanie.
5 września jazda Dymitra stanęła nad Donem, w miejscu gdzie wpada doń rzeczka
Niepriadwa, 7 września nad Don nadciągnęła piechota. TegoŜ dnia Dymitr Doński
zwołał radę wojenną, na której powzięto decyzję co do dalszych działań.
Postanowiono przeprawić się przez Don i zająć dogodną pozycję na jego
południowym brzegu. Decyzja przeprawy miała duŜe znaczenie moralne i
strategiczne. Wojownicy mając za sobą Don zrozumieli, Ŝe w bitwie mogą iść tylko
naprzód, a poza tym decyzja ta oznaczała kontynuowanie działań zaczepnych.
Dymitr znał taktykę Tatarów, którzy wiąŜąc przeciwnika działaniami w centrum,
główną uwagę poświęcali działaniom silnych i szybkich ugrupowań skrzydłowych,
zmierzających do okrąŜenia sił przeciwnika. Dlatego teŜ w czasie przygotowań do
bitwy wojska ruskie zajęły pozycję, która uniemoŜliwiała jeździe tatarskiej obejście
ich skrzydeł. W pierwszym rzucie stanął Pułk Przedni, za nim główne siły : Pułk
Wielki z Pułkiem Lewej i Prawej Ręki na obu swych skrzydłach. Za Wielkim Pułkiem
silny oddział jazdy stanowiący odwód bliŜszy, a wreszcie w lesie na zachód
Kulikowski Pułk Zaskoczenia. Ten ostatni otrzymał bardzo powaŜne zadanie osłony
znajdujących się tu przepraw na Donie. Wojska Mamaja, które zaczęły nadciągać
na Kulikowe Pole w nocy z 7 na 8 września 1380 roku, stanęły naprzeciwko armii
ruskiej. W centrum swego szyku Mamaj ugrupował najemną piechotę genueńską,
na skrzydłach zaś konnicę.
Bitwa zaczęła się 8 września 1380 roku uderzeniem jazdy tatarskiej i piechoty
genueńskiej, które po zaciekłej walce przełamały lewe skrzyło wojsk ruskich,
zmuszając do cofnięcia się Pułk Lewej Ręki. Wprowadzenie przez Dymitra odwodu
niewiele pomogło i Tatarzy coraz bardziej zaginali lewe skrzydło rati, co groziło
odcięciem wojsk ruskich od przepraw na Donie. W tym krytycznym momencie
został wprowadzony do walki Pułk Zaskoczenia, który niespodziewanie uderzył na
prawe skrzydło Tatarów, od tyłu, zmuszając je do odwrotu. To zadecydowało o
wyniku bitwy. Z kolei armia ruska przeszła do kontrataku na całej linii, który
niebawem przerodził się w pościg za rozbitym doszczętnie wrogiem. Bitwa na
Page 2 of 3
Historia Rosji - serwis historyczny
2008-04-06
http://www.rosja.osman.livenet.pl/art/kulikowe.html
Kulikowym Polu zakończyła się zwycięstwem wojsk ruskich. Stanowiła ona
jednocześnie kulminacyjny punkt kampanii 1380 roku. Jagiełło dowiedziawszy się
o klęsce Mamaja zrezygnował z dalszych działań i wycofał się z terytorium księstw
ruskich, natomiast Oleg riazański opuścił Księstwo Riazańskie i uciekł na Litwę.
Analizując tę bitwę z taktycznego punktu widzenia, obserwujemy w niej
rozwinięcie szyków i taktyki wojska ruskiego. Ugrupowanie wojska posiadało
znaczną głębokość, której potrzebę określały konkretne warunki pola walki i
taktyka przeciwnika. Umiejętne wydzielanie i zastosowanie odwodu bliŜszego i
dalszego stanowiło dalszy krok w rozwoju taktyki. W bitwie na Kulikowym Polu
Dymitr Doński szczególnie mocno eksponował realizację trzech zasad: swobody
działań ( dotyczy ubezpieczenia maszerujących kolumn i rozpoznania ),
zaczepnego i zdecydowanego charakteru walki ( wojownicy mając za sobą rzekę
Don, rozumieli, Ŝe muszą stosować natarcie, co miało specyficzne znaczenie
moralne ), zaskoczenia ( w czym duŜą rolę odegrał odwód bliŜszy, a przede
wszystkim Pułk Zaskoczenia ). RównieŜ odpowiednie uszykowanie wojsk ruskich do
bitwy, przy umiejętnym wykorzystaniu terenu, znacznie powstrzymało pełną
realizację dwustronnego manewru oskrzydlającego zastosowanego przez wojska
Mamaja. W rezultacie armia Dymitra Dońskiego uniknęła okrąŜenia, a dzięki
umiejętnemu wykorzystaniu odwodu, odniosła zwycięstwo. Tatarzy utracili aŜ 2/3
stanu walczących wojsk, Rusowie 10 000 zabitych i zmarłych. Bitwa trwała tylko 4
godziny. Straty, jak na średniowieczny bój, po obu stronach były ogromne.
Materiał został pobrany z
Wojskowego Serwisu Szkoleniowego
Skomentuj na Forum
Serwis Historyczny - Historia Rosji
Page 3 of 3
Historia Rosji - serwis historyczny
2008-04-06
http://www.rosja.osman.livenet.pl/art/kulikowe.html