100
5516
Piaskowce Tarnawskiej Góry
5518
Wadowice
Lokalizacja:
województwo ma³opolskie
powiat suski
gmina Sucha Beskidzka
miejscowoϾ Tarnawa Dolna
Region geograficzny:
Zewnêtrzne Karpaty Zachodnie
Beskidy Zachodnie
Beskid Makowski
Jednostka geologiczna:
Zewnêtrzne Karpaty fliszowe
p³aszczowina magurska
piaskowce ze Skawiec
4396
4398
Sucha Beskidzka
Na po³udniowym stoku Tarnawskiej Góry (502 m
n.p.m.), oko³o 700 m od centrum wsi Tarnawa Dolna,
znajduje siê nieczynny kamienio³om piaskowców karpackich
nazywanych piaskowcami ze Skawiec.
W kamienio³omie ods³ania siê kilkudziesiêciometrowy
profil piaskowców reprezentuj¹cych osady g³êbokiego morza.
Na powierzchniach i w obrêbie grubych warstw piaskow-
ców mo¿emy obserwowaæ: kana³y erozyjne, œlady ¿yciowej
dzia³alnoœci organizmów (
Zoophycos), a tak¿e charaktery-
styczne struktury sedymentacyjne w postaci uziarnienia
frakcjonalnego, czyli stopniowego zmniejszania siê wielkoœci
ziarna w obrêbie warstwy od najwiêkszych w sp¹gu do naj-
mniejszych w stropie warstwy. W kamienio³omie widzimy
tak¿e deformacje przebiegu warstw w postaci fa³dów oraz
systemy regularnych spêkañ w skale, nazywane ciosem.
Na najni¿szym z trzech poziomów eksploatacyjnych
kamienio³omu, w œcianie jak i le¿¹cych blokach, obserwu-
jemy wyró¿niaj¹c¹ siê jaœniejsz¹ barw¹ warstwê drobnokali-
browego zlepieñca piaszczystego. W warstwie tej wystêpuj¹
liczne drobne mikroskamienia³oœci, a tak¿e wapienne okru-
chy glonów i alg.
Piaskowce ze Skawiec powstawa³y oko³o 60 mln lat
temu w g³êbokim (kilka kilometrów) równole¿nikowo
usytuowanym morskim basenie sedymentacyjnym. Materia³
okruchowy (piasek, mu³ czasem ¿wir) deponowany by³ u
wylotu potê¿nych kana³ów w obrêbie podmorskich sto¿ków
usypywanych u podnó¿a sk³onu wyspowego na dnie zbiorni-
ka przez pr¹dy zawiesinowe. Postêpuj¹ce przez miliony lat
procesy geologiczne (diageneza, lityfikacja) doprowadzi³y
do utworzenia zwiêz³ych ska³, jakimi s¹ piaskowce widoczne
w ods³oniêciu. W wyniku póŸniejszych procesów tekto-
nicznych ska³y te zosta³y zdeformowane w postaci fa³dów i
wypiêtrzone w postaci gór.
Udaj¹c siê z kamienio³omu drog¹ w górê mijamy kolejne wy-
robisko, w którym tak¿e eksploatowano piaskowce. Powy¿ej
w lesie dochodzimy do miejsca, gdzie mo¿emy zobaczyæ
ci¹g rozpadlin tworz¹cych system szczelin w piaskowcach
ods³aniaj¹cych siê w partiach podszczytowych Tarnawskiej
Góry. W rozpadlinach widoczne s¹ tak¿e niewielkie pustki
okreœlane jako jaskinie dylatacyjne. Takie szczeliny powstaj¹
na skutek podcinania stoku lub utraty stabilnoœci wynikaj¹cej
z zalegania i upadu warstw i otwieraj¹ siê w partiach grzbie-
towych wzniesieñ jako wynik odspajania siê i osiadania ca³ych
partii warstw skalnych buduj¹cych wzniesienie.
Jest to dobry przyk³ad dydaktyczny form morfologicz-
nych wystêpuj¹cych na stokach gór o z³o¿onej budowie
geologicznej. Umo¿liwia on przeœledzenie tych form na
ró¿nych etapach rozwoju.
Te dwa obiekty geologiczne na Tarnawskiej Górze, z
których jeden proponowany jest jako stanowisko dokumen-
tacyjne dla piaskowców ze Skawiec stanowi¹ o atrakcyjnoœci
obiektu geoturystycznego ze wzglêdu na wysok¹ wartoœæ
poznawcz¹ i dydaktyczn¹.
Pod samym szczytem Tarnawskiej Góry mo¿emy w lesie
zaobserwowaæ, na przestrzeni kilkudziesiêciu metrów, cie-
kawe formy pochodzenia niew¹tpliwie antropogenicznego.
S¹ to niewysokie (do jednego metra) i d³ugoœci kilkunastu
metrów nagromadzenia u³o¿onych jeden na drugim frag-
mentów piaskowców tworz¹cych jakby fragmenty „mu-
rów” pomiêdzy drzewami. Otaczaj¹ one niewielki obszar
zaroœniêty drzewami, które s¹ zdecydowanie m³odsze od
drzew poza „murami”. Tego typu nagromadzenia kamieni
s¹ przejawem dzia³alnoœci cz³owieka w minionych czasach.
Mog¹ one byæ zwi¹zane z upraw¹ roli – oczyszczanie pola z
kamieni, lub budow¹ umocnieñ – znane w innych czêœciach
Beskidów grody np. w Tarnawie na po³udnie od Bochni.
Obiekt mo¿e byæ atrakcyjny nie tylko dla turysty
dysponuj¹cego pewnym zasobem wiedzy z zakresu nauk
o Ziemi. Znajduje siê przy atrakcyjnej krajoznawczo dro-
dze przebiegaj¹cej malownicz¹ dolin¹ karpack¹. Jest ³atwo
1
2
3
4
