Opiekunka_dziec_513[01]_O1.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI
NARODOWEJ

Teresa Walaszek

Promowanie zdrowia
513 [01].O1.04

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2006

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Zdrowie, choroba, profilaktyka i kierunki działań

4.1.1. Materiał nauczania
4.1.2. Pytania sprawdzające
4.1.3. Ćwiczenia
4.1.4. Sprawdzian postępów

7
7

20
20
22

4.2. Uwarunkowania stanu zdrowia ludności i czynniki wpływające na zdrowie

4.2.1. Materiał nauczania
4.2.2. Pytania sprawdzające
4.2.3. Ćwiczenia
4.2.4 Sprawdzian postępów

23
23
27
28
31

4.3. Promowanie zdrowia i edukacja zdrowotna

4.3.1. Materiał nauczania
4.3.2. Pytania sprawdzające
4.3.3. Ćwiczenia
4.3.4 Sprawdzian postępów

32
32
38
38
41

4.4. Kierunki organizacji opieki zdrowotnej

4.4.1. Materiał nauczania
4.4.2. Pytania sprawdzające
4.4.3. Ćwiczenia
4.4.4 Sprawdzian postępów

42
42
45
45
46

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten pomoże Ci w przyswojeniu wiedzy z zakresu promocji zdrowia, edukacji

zdrowotnej i profilaktyki.

W poradniku zamieszczono:

1. Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych wiadomości i umiejętności, które

powinieneś posiadać, aby przystąpić do pracy z poradnikiem.

2. Cele kształcenia programu jednostki modułowej.
3. Materiał nauczania umożliwiający samodzielne przygotowanie się do wykonania ćwiczeń

i zaliczenia sprawdzianów. Obejmuje on również ćwiczenia, które zawierają:

−

opis działań, jakie masz wykonać,

−

wykaz materiałów i narzędzi potrzebnych do ich wykonania.

4. Zestaw

zadań

testowych

sprawdzający

poziom

przyswojonych

wiadomości

i ukształtowanych umiejętności.

5. Wykaz literatury, z jakiej możesz korzystać podczas nauki.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela

o wyjaśnienie.

Poradnik nie może być traktowany jako wyłączne źródło wiedzy. Wskazane zatem jest

korzystanie z innych dostępnych źródeł informacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

513[01].O1.01

Charakteryzowanie

psychofizycznych

i społecznych aspektów

rozwoju człowieka

513[01].O1.02

Nawiązywanie

i utrzymywanie kontaktów

społecznych

513 [01].O1.04

Promowanie zdrowia

513[01].O1.05

Stosowanie przepisów

bezpieczeństwa

i higieny pracy

513[01].O1.06

Stosowanie przepisów

prawa w działalności

społecznej

513[01].O1.03

Kształtowanie umiejętności

rozwiązywania problemów i

radzenia sobie ze stresem

513[01].O1

Podstawy funkcjonowania

człowieka w środowisku

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu nauczania jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

używać definicji zdrowia i choroby w znaczeniu potocznym,

−

określać uwarunkowania zdrowia i choroby,

−

nazywać różne czynniki wpływające na stan zdrowia,

−

nazywać różne kategorie zdrowia,

−

nazywać różne style życia,

−

wymieniać choroby cywilizacyjne,

−

określać pojęcia: opieka, niepełnosprawność,

−

wymieniać organizacje i placówki odpowiedzialne za propagowanie zdrowia,

−

wymieniać nauki pomocnicze w propagowaniu zdrowia,

−

pracować różnymi metodami,

−

korzystać z różnych form oddziaływań,

−

korzystać z różnych pomocy dydaktycznych,

−

integrować wiedzę z różnych źródeł,

−

wyjaśniać znaczenie zdrowia w różnych etapach rozwoju,

−

scharakteryzować system opieki zdrowotnej w Polsce,

−

umiejscawiać promocję zdrowia w strukturach opieki zdrowotnej,

−

określać potrzeby człowieka,

−

charakteryzować różne środowiska wychowawcze,

−

określać własne predyspozycje osobowościowe do pracy z grupą,

−

nawiązywać kontakt werbalny i niewerbalny z dzieckiem i rodzicami,

−

rozpoznawać i wyrażać emocje i uczucia,

−

planować zadania i rozwiązywać problemy,

−

opracować programy zajęć z dziećmi,

−

myśleć logicznie,

−

rozwiązywać określone zadania i problemy teoretycznie i praktycznie,

−

korzystać z różnych źródeł informacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

wyjaśnić rolę medycyny zapobiegawczej w ochronie i promocji zdrowia,

−

określić czynniki wpływające na stan zdrowia jednostki i społeczeństwa,

−

określić pozytywne i negatywne skutki działalności człowieka w środowisku,

−

określić

wpływ

negatywnych

czynników

środowiskowych na powstawanie

i rozprzestrzenianie się chorób,

−

określić podstawowe wymagania higieniczno

–

zdrowotne wobec środowiska,

−

dobrać kierunki i metody działań profilaktycznych,

−

określić zachowania zdrowotne i ich podmiotowe uwarunkowania,

−

podjąć działania promujące zdrowie,

−

wskazać pozytywne postawy wobec zdrowia i choroby,

−

propagować zachowania służące zdrowiu psychicznemu,

−

przedstawić aktualne kierunki organizacji opieki zdrowotnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Zdrowie, choroba, profilaktyka i kierunki działań

4.1.1. Materiał nauczania

Zdrowie

Światowa Organizacja Zdrowia w 1946 roku podała definicję zdrowia jako „ pełny

dobrostan  fizyczny,  psychiczny  i  społeczny,  a  nie  jedynie  brak  chorób  lub  niedomagań”.
„Zdrowie  jest  to  stan  dobrego  fizycznego,  psychicznego  i  społecznego  samopoczucia,  a  nie
tylko brak choroby lub niepełnosprawności (kalectwa)” [1, s. 107].

Istnieje wiele definicji na temat zdrowia zawierających w sobie różne aspekty.
„Istotę zdrowia, jako jeden z celów wychowania zdrowotnego, oddają również inne

definicje:

a) Zdrowie – można rozumieć jako wypadkową działania czynników środowiska

zewnętrznego oraz sposobu reagowania organizmu na to oddziaływanie.

b) Zdrowie – jest to określony poziom sprawności ustroju i sztuka panowania nad

własnym ciałem i psychiką.

c) Zdrowie – stan fizyczny, psychiczny i społeczny człowieka, scharakteryzowany

pozytywnymi i negatywnymi czynnikami.

d) Zdrowie – jest wartością, dzięki której jednostka lub grupa mogą, z jednej strony

realizować swoje aspiracje i potrzebę satysfakcji, a z drugiej strony radzić sobie ze
środowiskiem”[5, s. 41].

Definicja mówiąca o związku zdrowia ze sprawnością organizmu zwraca uwagę na to, że

funkcjonowanie  wszystkich  układów  wewnętrznych  człowieka  wpływa  na  ogólny  stan
zdrowia.  To,  jak  one  funkcjonują  warunkuje  nasze  samopoczucie  fizyczne  i  psychiczne.
Z kolei  o  ich  pracy    decydują  różne  czynniki, zarówno wewnętrzne  związane  z  budową  bądź
uwarunkowaniami  anatomicznymi,  jak  i  zewnętrzne.  To  czym  oddychamy,  czy  jest  to
powietrze  czyste  czy  zanieczyszczone  szkodliwymi  składnikami,  wpływa  na  pracę  układu
oddechowego. Składniki pokarmowe spożywane przez nas mogą pełnić rolę budulca lub wręcz
szkodzić.

Rozwój

cywilizacji

sprawił,

że żywność przetworzona, naszpikowana

konserwantami  może  zaspokoić  głód  ale  zarazem  wywołać  wiele  chorób.  Podobnie  wygląda
sytuacja  innych  układów:  krwionośnego,  moczowego,  mięśniowego  i  innych.  Również
aktywność  fizyczna  decyduje  o  pracy  wszystkich  organów  człowieka  i  wpływa  na
samopoczucie fizyczne i psychiczne. Człowiek prowadzący aktywny tryb życia pomaga swemu
organizmowi.  Sprawność  i  właściwe  funkcjonowanie  wszystkich  układów  wpływają  na  stan
zdrowia.

W 1986 roku w Ottawie sformułowano najnowszą definicję, która mówi, że zdrowie jest

zasobem,  potencjałem  indywidualnym  i  społecznym,  jednym  z  bogactw  naturalnych  kraju,
determinujących rozwój społeczny, gospodarczy  czy indywidualny. Sprzyjają mu lub szkodzą
czynniki  polityczne,  ekonomiczne,  społeczne,  kulturowe,  środowiskowe,  biologiczne,  sposób
postępowania i styl życia.

Definicja zdrowia funkcjonuje w różnych wymiarach i aspektach.

1. Zdrowie fizyczne to prawidłowy skład biochemiczny, harmonia i równowaga

w  środowisku  wewnętrznym  organizmu  i  w  otaczającym  go  naturalnym  środowisku
zewnętrznym.  Środowisko  wewnętrzne  modelowane  jest  przez  środowisko  zewnętrzne.
Żyjące organizmy mają wrodzone predyspozycje do obrony bądź podatności na

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zachorowania, zapisane w materiale chromosomalnym. Umożliwia to przeżycie,
rozmnażanie, doskonalenie organizmu w przystosowaniu do warunków bytowania
zdrowotnego.

2. Zdrowie psychiczne to prawidłowy rozwój inteligencji, prawidłowe reakcje emocjonalne,

dojrzałość, zdolność adaptacyjna i umiejętność przeciwstawiania się stresom. To realizacja
osobowości, właściwy stosunek do siebie i innych, panowanie nad otoczeniem,
równowaga sił psychicznych, zdolność do pracy, zabawy i miłości.

3. Zdrowie społeczne to umiejętność pełnienia ról społecznych, prestiż i zaufanie dla

jednostki w grupie. Dobre samopoczucie społeczne jednostki kształtuje się pod wpływem
socjalizacji,  czyli  procesu  uspołecznienia.  „Kwestia  zdrowia  społecznego  w  aspekcie
socjalizacji  polega  na:  internalizacji  wzorów  postępowania,  obowiązujących  w  danej
społeczności,  akceptacji  kryteriów  wartości  i  przyswajania  sobie  reguł  „grania  ról
społecznych,  zgodnie  z  mechanizmami  kontroli  społecznej”.  Jest  to  także  sprzeciw
jednostki  wobec  zdarzeń,  sytuacji  i  postaw  sprzecznych  z  ogólnie  głoszonymi  normami,
wartościami i zasadami.

4. Zdrowie w aspekcie moralnym to odczuwanie bądź nie odczuwanie napięcia, frustracji,

stresu,  wpływających  na  poziom  samopoczucia,  w  związku  z  uznawaniem  określonych
norm  moralnych.  System  wartości  moralnych  i  zdrowie  ukierunkowane  powinny  być  na
rozwój  człowieka.  Wartości  moralne  regulujące  współżycie  ludzi,  decydują  o  zdrowiu
jednostek.

5. Zdrowie w aspekcie estetycznym ukazuje wrażliwość człowieka na piękno przyrody

i wytwory działalności ludzkiej. Zaspokojona zostaje potrzeba doznawania przeżyć,
twórczości, ekspresji. W kontakcie z naturą, sztuką, wytworami działalności ludzkiej,
człowiek zdobywa doświadczenia, doznaje wzruszeń.
Sposób rozumienia zdrowia na przestrzeni czasów uległ znacznej ewaluacji.
Do zagadnień związanych ze zdrowiem można podchodzić w dwojaki sposób. Można być

„biorcą działań na rzecz zdrowia” lub uczestniczyć w tych działaniach.

Różne traktowanie zdrowia pokazują modele biomedyczny i holistyczny.
Zaletą modelu biomedycznego jest rozwój medycyny naprawczej, sprawdzającej się

w  sytuacji  zagrożenia  życia.  Działania  mające  na  celu  eliminowanie  czynników  zagrożenia,
usuwanie  efektów,  które  już  wystąpiły  dają  w  efekcie  poprawę  stanu  zdrowia  ale  nie
poprawiają  komfortu  życia  jednostek  będących  biorcami  tych  działań.  Mimo  zmian
w środowisku,  działań  edukacyjnych w stosunku do uczestników procesu, efekt skupia się na
naprawie wyrządzonych szkód w postaci leczenia skutków, które wystąpiły.

Zwrócenie uwagi nie tylko na wydłużanie życia ale także na poprawienie jego jakości,

sprawia,  że  zdrowie  traktować  można  w  kategoriach  aksjologii.  Dążenie  do  zdrowia  opierać
na  świadomych  wyborach,  podejście  do  zdrowia  rozpatrywać  w  kategoriach  holistycznych.
Biorca  działań  na  rzecz  zdrowia  zamienia  się  w  uczestnika  tych  działań.  Kształtowanie
zdrowego  stylu  życia,  wprowadzanie  nowych wartości, wpływa  na wydłużenie średniej życia
populacji  biorącej  w  tym  udział.  Niezaprzeczalną wartością tego modelu jest poprawa jakości
życia wynikająca ze świadomych działań jednostek uczestniczących w całym procesie, którzy
z biernych konsumentów przekształcają się w aktywnych uczestników.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 1 Model mechanistyczny traktowania zdrowia [3, s. 3]

jednostka

działania

efekty

Poprawa zdrowia

populacji

biorca działań na

rzecz zdrowia

Środowisko bytowania

Rozwój medycyny

naprawczej

Edukacja zdrowotna

wydłużenie średniej

długości życia

populacji

eliminowanie

czynników ryzyka

Leczenie chorób

mechanistyczne

traktowanie zdrowia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2 Model holistyczny traktowania zdrowia [3, s. 5]

jednostka

działania

efekty

Poprawa zdrowia

populacji

uczestnik działań
na rzecz zdrowia

kształtowanie

nawyków i zachowań

prozdrowotnych

wydłużenie średniej

długości życia

poprawienie jakości

życia

Leczenie chorób

holistyczne

traktowanie zdrowia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Holistyczne podejście do zdrowia uzupełnił model Lalonda, który określił czynniki

determinujące  zdrowie  (szersze  omówienie w następnym rozdziale). Jednakże nie zawierał on
oceny  interakcji  między  poszczególnymi  determinantami.  Dopiero  rozszerzenie  tego  modelu
o  model  ekosystemu  funkcjonujący  pod  nazwą  „mandala  zdrowia”,  autorstwa  Hancocka
i Perkinsa, który odwołuje się do symboliki Dalekiego Wschodu uwzględnił interakcje miedzy
czynnikami  kształtującymi  zdrowie  jednostki  i  populacji.  „Jest  to  pełniejsze  przedstawienie
holistycznego  traktowania zdrowia, którego dynamiczność pozwala na nazwanie tego modelu
systemowym bądź dynamicznym” [3, s. 6].

Przyjęcie określonego sposobu definiowania zdrowia i choroby decyduje o tym, czy dane

zachowanie bądź stan podlegają leczeniu, czy karze.

Uznanie za osobę chorą uzależnione jest nie tylko od stanu organizmu i samopoczucia ale

również od klimatu politycznego, ekonomicznego i kulturowego czasów, w których żyjemy.
Choroba

Choroba jest zjawiskiem dość powszechnym, dotyczącym jednostek i całych populacji.

Wystąpienie  choroby  to  nie  tylko  zakłócenie  wewnętrzne  organizmu  ale  także  zakłócenie
w  życiu  społecznym,  w  którym  uczestniczy  jednostka.  Zarazem  pewne  uwarunkowania
społeczne    wpływają  na  występowanie  chorób.  Są to:  ubóstwo lub  niski status ekonomiczny,
samotność,  bezrobocie,  migracja.  Konsekwencją  chorób  może  być  ograniczenie  sprawności
psychofizycznej  rzutujące  na  sferę  życia  rodzinnego,  zawodowego,  a  także  kontaktów
społecznych.  Choroba  wpływa  na  funkcjonowanie  rodziny  zaburzając  jej  funkcje  okresowo
lub trwale. Wymaga od członków mobilizacji wszystkich sił w celu jej przezwyciężenia.

Zachowanie w roli chorego przechodzi przez pewne etapy:

1.  Zaprzeczenie.
2.  Pomniejszanie.
3.  Akceptacja diagnozy.
4.  Wyolbrzymienie.

Człowiek, który cierpi na drobną dolegliwość znajduje się w zupełnie innej sytuacji niż

ktoś dotknięty kilkoma poważnymi chorobami lub chorobą nie rokującą wyleczenia. Ludzie,
którzy wiedzą, że nigdy nie wyzdrowieją, a wręcz ich chwile są policzone, wymagają zupełnie
innego wsparcia. Muszą pogodzić się ze śmiercią, przejść przez transformację duchową.

Olbrzymią rolę w życiu osoby chorej odgrywa rodzina. Jej funkcjonowanie powinno być

podporządkowane  pewnym  wymaganiom  związanym  z  sytuacją.  Musi  pokonać  wiele
problemów natury ekonomicznej i psychologicznej. Najczęściej zwiększone wydatki sprawiają,
że  trzeba  przewartościować  własną  hierarchię  potrzeb.  Konieczność  opiekowania  się  osobą
ciężko chorą wiąże się także z kształtowaniem własnej dyscypliny wewnętrznej, wytwarzaniem
właściwej  postawy  oraz  ujawnianiu  we  własnej  osobowości  cechy  współodczuwania  a  nie
współczucia.  Nie  można  powstałej  sytuacji  traktować  jako  konieczności.    Powinna  to  być
potrzeba bycia z kimś kto nas potrzebuje. Dzięki temu można stać się wrażliwszym i lepszym.
Profilaktyka

Profilaktyka (prewencja) jest to szereg działań mających na celu zapobieganie chorobie

bądź  innemu  niekorzystnemu  zjawisku  zdrowotnemu  przed  jej  rozwinięciem  się,  poprzez
kontrolowanie  przyczyn  i  czynników  ryzyka.  Polega  ona  na  zapobieganiu  poważniejszym
konsekwencjom  choroby  poprzez  jej  wczesne  wykrycie  i  leczenie.  Celem  profilaktyki  jest
podjęcie  szybkich  i  skutecznych  działań  przywracających  zdrowie,  ma  ona  również  na  celu
zahamowanie  postępu  lub  powikłań  już  istniejącej  choroby.  Dzięki  temu  prowadzi  do
ograniczenia  niesprawności  i  inwalidztwa.  Istotnym  elementem  profilaktyki  jest  także
zapobieganie powstawaniu niekorzystnych wzorów zachowań społecznych, które przyczyniają
się do podwyższania ryzyka choroby.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyróżniamy trzy fazy profilaktyki:

1) profilaktyka wczesna – mająca na celu utrwalenie prawidłowych wzorców zdrowego stylu

życia

zapobieganie

szerzeniu

się

niekorzystnych

wzorców

zachowań,

w odniesieniu do osób zdrowych,

2) profilaktyka pierwotna (I fazy) – mająca na celu zapobieganie chorobie poprzez

kontrolowanie czynników ryzyka, w odniesieniu do osób narażonych na czynniki ryzyka.
Obejmuje ona działania:
a) swoiste :

−

zapobieganie chorobom zakaźnym – szczepienia,

−

zapobieganie próchnicy –podawanie fluoru,

−

zapobieganie krzywicy – podawanie wit. D i inne,

b) nieswoiste:

−

zwiększenie odporności organizmu, ogólnej kondycji, sprawności,

−

eliminowanie zagrożeń dla zdrowia w środowisku życia,

3) stwarzanie dziecku warunków zapewniających prawidłowy rozwój,

−

wyposażenie człowieka w wiedzę i umiejętności radzenia sobie ze stresem.

4) profilaktyka wtórna (II fazy) – zapobieganie konsekwencjom choroby poprzez jej wczesne

wykrycie i leczenie (przesiewowe badania skriningowe mające na celu wykrycie osób
chorych),
a) testy przesiewowe:

−

krwi u noworodków - wykrywanie fenyloketonurii,

−

stawów biodrowych u noworodków, niemowląt - wykrywanie wrodzonej
dysplazji,

−

wzroku- wykrywanie zeza, wad refrakcji, zaburzeń widzenia barw,

−

układu ruchu - wykrywanie bocznego skrzywienia kręgosłupa,

b) profilaktyczne badania lekarskie - w wieku: 2, 4, 6 lat.

5) profilaktyka III fazy, której działania zmierzają w kierunku zahamowania postępu choroby

oraz ograniczeniu powikłań ,

−

zapobieganie rozwojowi wtórnego kalectwa społecznego poprzez pomoc
rodzicom i dzieciom w akceptacji choroby,

−

pomoc dziecku w utrzymaniu dobrego samopoczucia i kondycji, rozwoju funkcji
kompensujących niepełnosprawność.

Profilaktyka pierwotna obejmująca działania swoiste ma na celu zapobieganie między

innymi  chorobom  zakaźnym  poprzez  szczepienia  ochronne.  Cały  program  działania  zawarty
jest  w  Kalendarzu  Szczepień,  którego  znajomość  obowiązuje  zwłaszcza  rodziców
i  opiekunów  dzieci  (Rozporządzenie  Ministra  Zdrowia  z  dnia  19  grudnia  2002  r.  w  sprawie
wykazu  obowiązkowych  szczepień  ochronnych  oraz  zasad  przeprowadzania  i  dokumentacji
szczepień. ( Dz.U.02.237.2018 z późn. zm.)

Tabela 1 Kalendarz szczepień [http://medycy.net].

Wiek

Szczepienie przeciw

Uwagi

1 rok

życia

w ciągu 24
godzin po
urodzeniu

WZW typu B -

domięśniowo

GRUŹLICY -

śródskórnie szczepionką

BCG

Szczepienie noworodków przeciw
gruźlicy powinno być wykonane
jednocześnie lub nie później niż w 24
godz. od szczenienia przeciw WZW
typu B.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2 miesiąc życia
(po 6 tygodniach
od szczepienia
przeciw gruźlicy
i WZW typu B)

WZW typu B -

domięśniowo

BŁONICY, TĘŻCOWI,

KRZTUŚCOWI -

podskórnie szczepionką

DTP

przełom 3 i 4
miesiąca życia
(po 6 tygodniach
od poprzedniego
szczepienia)

BŁONICY, TĘŻCOWI,

KRZTUŚCOWI -

podskórnie szczepionką

DTP

POLIOMYELITIS -

podskórnie lub

domięśniowo

szczepionką zabitą -

IPV (1, 2 i 3 typ wirusa)

pierwsza dawka

5 miesiąc życia
(po 6 tygodniach
od poprzedniego
szczepienia)

BŁONICY, TĘŻCOWI,

KRZTUŚCOWI -

podskórnie szczepionką

DTP

POLIOMYELITIS -

doustnie szczepionką

żywą poliwalentną OPV

(1, 2 i 3 typ wirusa)

druga dawka

Dwie kolejne dawki szczepienia
pierwotnego przeciw WZW typu B
podawane są w odstępach
sześciotygodniowych, trzecia dawka
uzupełniająca szczepienie podstawowe
po 6 miesiącach od pierwszej dawki
(cykl 0; 1; 6).
Dawkę drugą szczepionki WZW typu
B należy podać jednocześnie z
pierwszą dawką szczepionki DTP, a
dawkę trzecią - jednocześnie z trzecią
dawką POLIO.
Jako pierwszą dawkę szczepienia
przeciw POLIOMYELITIS stosuje się
szczepionkę zabitą IPV. Podaje się ją
na przełomie 3 i 4 miesiąca życia
jednocześnie z drugą dawką
szczepionki DTP. Pozostałe dawki
szczepienia POLIO prowadzi się
szczepionką żywą.
Dzieciom z przeciwwskazaniami do
szczepienia żywą szczepionką przeciw
poliomyelitis (OPV) należy wykonać
również pozostałe dawki podskórnie
szczepionką inaktywowaną (IPV) w
cyklu jak szczepionką żywą.
Trzy kolejne dawki szczepienia
podstawowego DTP podawane są w
odstępach sześciotygodniowych.
U dzieci z przeciwwskazaniami do
szczepienia przeciw krztuścowi można:

a. zastosować szczepionkę DT -
według zaleceń producenta. Wówczas
w 2 miesiącu życia trzeba podać
domięśniowo szczepionkę przeciw
WZW typu B, a po 6 tygodniach
jednocześnie zaszczepić pierwszą
dawką DT (podskórnie) i pierwszą
dawką szczepionki POLIO (IPV -
podskórnie). Po następnych 6
tygodniach podać: drugą dawkę
szczepionki DT (podskórnie) i
jednocześnie - drugą dawkę
szczepionki POLIO (OPV - doustnie);

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przełom 6 i 7
miesiąca życia
(po 6 tygodniach
od poprzedniego
szczepienia)

WZW typu B -

domięśniowo

POLIOMYELITIS -

doustnie szczepionką

żywą poliwalentną OPV

(1, 2 i 3 typ wirusa)

trzecia dawka

jednocześnie - drugą dawkę
szczepionki POLIO (OPV - doustnie);
b. rozważyć zastosowanie
szczepionki DTaP (z bezkomórkową
komponentną krztuścową) w cyklu jak
DTP.

12 miesiąc życia

GRUŹLICY -

śródskórnie szczepionką

BCG

Szczepienie tylko u dzieci, które w
wyniku pierwszego szczepienia BCG
nie mają blizny bądź mają bliznę
o średnicy mniejszej niż 3 mm.
U dzieci ze styczności z chorym na
gruźlicę należy wykonać próbę
tuberkulinową i szczepić dzieci
tuberkulinoujemne w dniu odczytania
próby.

13-14 miesiąc
życia

ODRZE - podskórnie

szczepionką żywą

Szczepienie podstawowe.
Podawane w wywiadzie przebycie
zachorowania na odrę nie jest
przeciwwskazaniem do szczepienia;
szczepionkę należy podać po upływie
dwóch miesięcy od wyzdrowienia.
Zamiast szczepionki pojedynczej
przeciw odrze można podać w 13-15
miesiącu życia szczepionkę potrójną
przeciw odrze, śwince i różyczce
zalecaną w części IIB PSO.

2 rok

życia

16-18 miesiąc
życia

BŁONICY, TĘŻCOWI,

KRZTUŚCOWI -

podskórnie szczepionką

DTP

POLIOMYELITIS -

doustnie szczepionką

żywą poliwalentną OPV

(1, 2 i 3 typ wirusa)

czwarta dawka

Czwarta dawka, uzupełniająca
szczepienie podstawowe DTP
i POLIO.
Dzieci, które w pierwszym roku życia
otrzymały dwie dawki DT, należy
zaszczepić podskórnie trzecią dawką
DT.
Dzieciom z przeciwwskazaniami do
szczepienia żywą szczepionką przeciw
poliomyelitis (OPV) należy podać
podskórnie szczepionkę inaktywowaną
(IPV).

okres

przed-

szkolny

6 rok życia

BŁONICY, TĘŻCOWI

- podskórnie

szczepionką DT

POLIOMYELITIS -

doustnie szczepionką

żywą poliwalentną OPV

(1, 2 i 3 typ wirusa)

Pierwsza dawka przypominająca

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7 rok życia



po 6 tygodniach
od szczepienia
przeciw ODRZE

ODRZE - podskórnie

szczepionką żywą

GRUŹLICY -

śródskórnie szczepionką

BCG

Dawka przypominająca. Podawane w
wywiadzie przebycie zachorowania na
odrę nie jest przeciwwskazaniem do
szczepienia; szczepionkę należy podać
po upływie dwóch miesięcy od
wyzdrowienia. Zamiast szczepionki
pojedynczej przeciw odrze można
podać szczepionkę potrójną przeciw
odrze, śwince i różyczce zalecaną
w części IIB PSO.
Szczepienie bez próby tuberkulinowej.
U dzieci ze styczności z chorym na
gruĽlicę należy wykonać próbę
tuberkulinową i szczepić dzieci
tuberkulinoujemne w dniu odczytania
próby.

11 rok życia

POLIOMYELITIS -

doustnie szczepionką

żywą poliwalentną OPV

(1, 2 i 3 typ wirusa)

Druga dawka przypominająca

12 rok życia

GRUŹLICY -

śródskórnie szczepionką

BCG

Tylko dzieci z ujemnym wynikiem
próby tuberkulinowej Mantoux.
Szczepienie należy wykonać w dniu
odczytania próby.

13 rok życia

RÓŻYCZCE -

podskórnie

Tylko dziewczęta.

szkoła

podsta-

wowa

gimna-

zjum

14 rok życia

WZW typu B -

domięśniowo

3-krotnie w cyklu 0; 1;

6 miesięcy

BŁONICY, TĘŻCOWI

- podskórnie

szczepionką Td

Szczepienie należy podać młodzieży
rozpoczynającej naukę w gimnazjum (I
lub II klasa).
Nie należy szczepić osób szczepionych
podstawowo w ramach szczepień
zalecanych.
Druga dawka przypominająca.
Szczepienie można podać jednocześnie
(tzn. w tym samym dniu) ze
szczepieniem przeciwko WZW typu B

18 rok życia

GRUŹLICY -

śródskórnie szczepionką

BCG

Tylko osoby z ujemnym wynikiem
próby tuberkulinowej Mantoux.
Szczepienie należy wykonać w dniu
odczytania próby.

szkoła

ponad-

podsta-

wowa

19 rok życia
lub ostatni rok
nauki w szkole

BŁONICY, TĘŻCOWI

- podskórnie

szczepionką Td

Trzecia dawka przypominająca; nie
powinna być podana wcześniej niż po
upływie 3 lat od ostatniej dawki
szczepionki DT lub Td.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Szczepienia osób narażonych w sposób szczególny na zakażenie

Szczepienie przeciw

Osoby podlegające szczepieniu

Uwagi

GRUŹLICY

- śródskórnie

szczepionką BCG

−

tuberkulinoujemni studenci
akademii medycznych i
uczniowie policealnych szkół
medycznych (w pierwszym
miesiącu nauki) nie zbadani
próbami tuberkulinowymi w
ciągu ostatnich 12 miesięcy

Szczepienie należy
wykonać w dniu
odczytania próby
tuberkulinowej Mantoux

WZW typu B

- domięśniowo

−

pracownicy wykonujący zawody
medyczne o wysokim ryzyku
zakażenia

−

uczniowie średnich i
policealnych szkół medycznych
oraz studenci akademii
medycznych w ciągu pierwszego
roku szkolnego / akademickiego

−

osoby z bliskiego otoczenia
chorych na WZW typu B i
nosicieli HBV (domownicy oraz
osoby przebywające w
zakładowych opiekuńczych,
wychowawczych i zakładach
zamkniętych)

Szczepienia podstawowe
wg schematu:
0, 1, 6 miesięcy
Pojedyncze dawki
przypominające:
w odstępach co pięć lat
tylko dla pracowników
służby zdrowia
narażonych w sposób
szczególny na zakażenie.

BŁONICY -

podskórnie

szczepionką

monowalentną (d, D)

lub skojarzoną ze

szczepionką przeciw

TĘŻCOWI (Td, DT)

−

osoby ze styczności z chorymi
na błonicę,

−

pracownicy służby zdrowia,
personel zatrudniony w
ośrodkach dla uchodźców,
wytypowani funkcjonariusze
policji, osoby zatrudnione na
przejściach granicznych oraz
przy obsłudze pasażerów w
komunikacji lotniczej,
kolejowej i autobusowej na
trasach międzynarodowych w
kierunku wschodnim.

−

osoby wyjeżdżające do
państw, w których występują
zachorowania na błonicę,

−

osoby w wieku 20 - 29 lat ze
wschodnich województw
przygranicznych.

W szczepieniach
przypominających należy
podać:

−

osobom w wieku do
30 lat - jedną dawkę d
(Td)

−

osobom w wieku 30
lat i starszym - jedną
dawkę d (Td), a po
miesiącu drugą dawkę
d (Td)

−

dzieciom - jedną
dawkę DT lub D,
zależnie od wskazań.

TĘŻCOWI

- podskórnie

szczepionką zabitą

ze wskazań indywidualnych osoby,
które uległy zranieniu.

Liczba dawek zależy od
daty i cyklu poprzedniego
szczepienia; w
uodpornieniu czynno-
biernym podaje się także
anatoksynę tężcową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

uodpornieniu czynno-
biernym podaje się także
anatoksynę tężcową.

WŚCIEKLINIE

- domięśniowo

szczepionką zabitą

ze wskazań indywidualnych osoby
podejrzane o zakażenie wirusem
wścieklizny (pokąsane przez zwierzęta
podejrzane o wściekliznę, dzikie lub
nieznane).
Szczepienie w wytypowanych
punktach szczepień przy szpitalach
zakaźnych lub wojewódzkich stacjach
sanitarno-epidemiologicznych.

Cykl szczepień wg
zaleceń producenta.
W przypadku ciężkich
pokąsań należy
zastosować swoistą
immunoglobulinę
jednocześnie z pierwszą
dawką szczepionki.

DUROWI

BRZUSZNEMU

- podskórnie

szczepionką Ty lub

TyTe

decyzję podejmuje wojewódzki
inspektor sanitarny zależnie od lokalnej
sytuacji epidemiologicznej

Szczepienie podstawowe
wg schematu 0, 1, 12
miesięcy. Pojedyncze
dawki przypominające: w
odstępach co 3-5 lat.

W zakresie profilaktyki wtórnej znaczącą rolę odgrywają przesiewowe badania

skriningowe.  Są  to  zorganizowane  działania  polegające  na  wczesnym  wykryciu  w  populacji
chorób  lub  stanów  patologicznych  za  pomocą  stosowanych  masowo  prostych,  bezpiecznych
i  wiarygodnych  testów  diagnostycznych.  Badania  skriningowe  prowadzone  są  w  odniesieniu
do  chorób  stanowiących  znaczny  problem  zdrowotny  danej  populacji,  charakteryzujących  się
częstym występowaniem stadiów przedklinicznych, dość długim okresem między pierwszymi
oznakami  choroby  a  jej  pełnym  obrazem  i  możliwością  wyleczenia.  Prowadzenie  szeroko
zakrojonych  działań  profilaktycznych  przynosi  w krótszej  lub  dłuższej  perspektywie czasowej
wymierne korzyści dla społeczeństwa w postaci:

−

poprawy świadomości zdrowotnej populacji,

−

poprawy stanu zdrowia ludności,

−

zmniejszenia ilości osób z powikłaniami chorób i trwałym inwalidztwem,

−

zmniejszenia liczby zachorowań i zgonów,

−

zwiększenia wykrywalności chorób we wczesnym stadium rozwoju,

−

zwiększenia odsetka wyleczeń,

−

zmniejszenia absencji chorobowej,

−

obniżenia kosztów leczenia

−

zmniejszenie strat finansowych (zasiłki chorobowe, straty produkcyjne).
Kształtowanie umiejętności podejmowania działań prozdrowotnych jest rzeczą bardzo

ważną,  zwłaszcza  w  wychowaniu  młodego  pokolenia,  ponieważ  dużym  problemem
współczesnych  czasów  stało  się  uzależnienie  młodzieży,  a  nawet  dzieci  od  środków
psychoaktywnych.  Wiąże  się  to  z  innymi  zachowaniami  problematycznymi,  na  przykład
z  niepowodzeniami  szkolnymi,  z  przemocą  i  przestępczością,  z  nieodpowiedzialnymi
zachowaniami  seksualnymi,  z  zaburzonymi  więziami,  błędną  hierarchią  wartości,  z  próbami
samobójczymi,  z  zaburzeniami  psychicznymi.  Problemy  alkoholowe  czy  narkotykowe  nie  są
ani  jedyną,  ani  najważniejszą  trudnością,  jaką  przeżywa  dany  wychowanek.  Ma  on  bowiem
problem  z  życiem,  a  dopiero  w  konsekwencji  problem  z  piciem,  z  paleniem  papierosów,
z sięganiem  po  narkotyk  czy  inne  substancje,  które  zniekształcają  ludzką  świadomość
i modyfikują stany emocjonalne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Profilaktycy muszą znaleźć sposób w jaki należy nauczyć młodzież umiejętności radzenia

sobie  z  trudnościami  życiowymi.  Powinno  to  być  celem tworzonych  programów.  Drzewiecki
zwraca  uwagę,  że    przyswajanie    umiejętności  życiowych  w  ramach  profilaktyki  uzależnień,
powinno  dokonywać  się  w  oparciu  o  wiedzę  antropologiczną,  czyli  w  oparciu
o  krytyczne  rozumienie  człowieka,  jego  natury  i  potrzeb,  jego  możliwości  i  ograniczeń.
Człowiek  jest  zdolny  do  tego,  by  racjonalnie  myśleć  oraz  by  podejmować  rozważne
i  świadome  decyzje.  Jednocześnie    zagraża  mu  środowisko  zewnętrzne  (cyniczni  lub  naiwni
dorośli)  oraz  sam  dla  siebie  jest  zagrożeniem  (osobista  słabość  i  niedojrzałość).  Zadaniem
profilaktyków  uzależnień  jest  pomaganie  wychowankowi,  by  nauczył  się  realistycznego
myślenia, czyli by posługiwał się myśleniem nie po to, aby ulegać subiektywnym przekonaniom
i  żyć  w  świecie  subiektywnych  iluzji,  lecz  po  to,  by  logicznie  analizować  dostępne  mu
informacje  o  nim  samym  i  o  jego  sytuacji  życiowej  i  żyć  w  świecie  obiektywnych  faktów.
Druga  grupa  umiejętności  życiowych,  które  wychowankowie  muszą  zdobyć,  aby  poradzić
sobie  z  codziennym  życiem  i  aby  chronić  się  przed  uzależnieniami  chemicznymi,  to  zdolność
budowania  dojrzałych  więzi  międzyosobowych.  Trzecia  grupa  istotnych  umiejętności
życiowych  polega  na  zdolności  do  odkrycia  i  respektowania  podstawowych  wartości  oraz
norm  moralnych.  Człowiek  jest  kimś  jedynym  na  tej  ziemi,  kto  potrafi  skrzywdzić,  a  nawet
zniszczyć  samego  siebie,  na  przykład  poprzez  uzależnienia  chemiczne  czy próby  samobójcze.
Jest  bowiem  jedyną  istotą,  której  zachowania  i  decyzje  nie  opierają  się  na  instynktach  czy
popędach,  ale  na  konieczności  dokonywania  określonych  wyborów,  z  których  płyną  równie
konkretne  konsekwencje:  pozytywne  albo  negatywne.  Tymczasem  wielu  wychowanków  –
wbrew  elementarnym  faktom  –  sądzi,  że  każde  zachowanie  człowieka  jest  jednakowo
wartościowe  i  rozsądne.  W  konsekwencji  stawiają  oni  tolerancję  ponad  miłością,  demokrację
ponad prawdą, a doraźną przyjemność ponad zdrowym rozsądkiem i zdrowiem. W tej sytuacji
nie  są  oni  w  stanie  w  dojrzały  sposób  pokierować  własnym  życiem.  Tym  bardziej  nie  są
w stanie zająć rozsądnej postawy wobec substancji psychoaktywnych. Programy profilaktyczne
oparte  na  promowaniu  podstawowych  kompetencji  życiowych  muszą  zatem  ułatwiać
wychowankom  kierowanie  się  dojrzałą  hierarchią  wartości  oraz  nabycie  inteligencji  moralnej,
która  polega  na  odróżnianiu  tych  zachowań,  które  prowadzą  człowieka  do  rozwoju
i satysfakcji  od  tych,  które  prowadzą  go  do  regresu,  konfliktów  i  cierpienia.  Uczenie
i nabywanie  przez  wychowanków  opisanych  powyżej  umiejętności  życiowych  stanowi
z pewnością  trudne  zadanie,  z  jakim  muszą  się  zmierzyć  nowoczesne  programy  profilaktyki
uzależnień.  Jednak  budowanie  programów  profilaktycznych  z  pominięciem  zasygnalizowanej
tutaj problematyki może przynieść jedynie kolejne porażki i rozczarowania.

Nurt pedagogiki społecznej o orientacji humanistycznej propaguje wspomaganie uczniów

właśnie poprzez nabywanie pozytywnych umiejętności. Wszechstronny rozwój osobowości
daje poczucie bezpieczeństwa, możliwość zaspokojenia potrzeb oraz rozwój potencjału
twórczego. Jest to model edukacji afektywnej.

Podstawowymi celami działań profilaktycznych są:

−

prowadzenie szeroko pojętej edukacji, dostarczającej bogatych i rzetelnych informacji
o zjawiskach (zjawisku), którego profilaktyka dotyczy;

−

kształtowanie społecznie akceptowalnych wzorców zachowań;

−

kształtowanie świadomych wzorców konsumpcyjnych;

−

kształtowanie umiejętności nawiązywania i utrzymywania bliskich więzi z innym
człowiekiem;

−

kształtowanie i rozwijanie umiejętności poznawania i rozumienia siebie (swoich zachowań
i reakcji);

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

rozwijanie umiejętności podejmowania decyzji oraz rozwiązywania problemów,
a szczególnie umiejętności różnicowania i wybierania pozytywnego, a nie negatywnego
stylu życia;

−

rozwijanie związków z grupami społecznymi o charakterze konstruktywnym oraz
kształtowanie poczucia odpowiedzialności za grupę społeczną, do której człowiek należy;

−

kształtowanie właściwych wzorców do naśladowania;

−

podejmowanie

aktywności

rzecz

wzbogacania

środowiska

rodzinnego

i ogólnospołecznego, w taki sposób, by poprawić jakość życia wszystkich jego członków
i stworzyć im warunki do zachowania zdrowia;

−

kształtowanie  przepisów  prawnych  i  norm  współżycia  społecznego  (na  przykład  prawa
wewnątrzszkolnego)  w  taki  sposób,  aby  odpowiadały  one  oczekiwaniom  i  potrzebom
społeczności, dla której są tworzone, oraz by wspierały pozytywne style życia;
umożliwienie wczesnego rozpoznawania i diagnozowania zagrożeń – po to, by umożliwić
opracowanie skutecznych strategii przeciwdziałania patologiom społecznym.
Na  każdym  etapie  działań  profilaktycznych znaczącą rolę odgrywa  edukacja  zdrowotna -

proces, w trakcie którego ludzie uczą się dbać o zdrowie własne i innych osób. Koncentruje się
ona  na  uświadamianiu  związków  między  zdrowiem  człowieka  a  jego  stylem  życia  oraz
środowiskiem  fizycznym  i  społecznym.  Edukacja  zdrowotna  obejmuje  głównie  działania
informacyjne,  których  bezpośrednim  celem  jest  ukształtowanie  sprzyjających  zdrowiu
przekonań  motywacji  i  umiejętności,  a  co  za  tym  idzie  postaw  zdrowotnych  jednostki,  które
powinny prowadzić do realizacji zachowań służących zdrowiu .

Profilaktyka dotyczy wielu dziedzin życia i realizowana może być poprzez: promocję

zdrowia, kształtowanie osobowości w procesie wychowania zdrowotnego i propagowanie
zdrowego stylu życia.

Podstawowym zadaniem profilaktyków jest określenie rodzajów kompetencji, które są

konieczne, aby dany wychowanek w dojrzały i skuteczny sposób radził sobie z samym sobą
oraz z własną sytuacją życiową. B. Wojnarowska zwraca uwagę na czynniki demograficzno –
społeczne i kulturowe i ich wpływ na ukształtowanie się w człowieku umiejętności dobrego
funkcjonowania w życiu.

Stan zdrowia wszystkich ludzi pracujących znajduje się pod ochroną ustawową, zależy

on w dużej mierze zależy od sposobu wykonywania pracy, od warunków w jakich się ona
odbywa. Ochronie zdrowia przed negatywnymi skutkami wykonywania pracy służą szeroko
rozumiane działania profilaktyczne realizowane na podstawie obowiązujących przepisów.

Najważniejszym aktem prawnym stanowiącym zasady ochrony zdrowia pracujących jest

Kodeks pracy (Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy ( Dz. U. NR 96
poz. 593 z póź. zm.).

Kodeks

pracy

nakłada

pracodawcę

obowiązek

stworzenia

bezpiecznych

i  higienicznych  warunków  pracy,  informowania  pracowników  o  ryzyku  zawodowym,
zapewnienia pracownikom profilaktycznej opieki zdrowotnej niezbędnej ze względu nawarunki
pracy. Profilaktyczną opiekę zdrowotną zapewnia pracującym służba medycyny pracy.
Badania wstępne wykonywane są u wszystkich osób przyjmowanych do pracy. Podlegają im
także pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska i inni pracownicy przenoszeni na
stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe.
Badania wstępne mają na celu ocenę, czy kandydat na pracownika może wykonywać pracy w
warunkach,  jakie  zostały  na  danym  stanowisku  zostały  stworzone,  bez  wystąpienia  ryzyka
zachorowania.  Bada  się  także,  czy  kandydat  nie  stanowi  zagrożenie  dla  przyszłych
współpracowników.
Badania okresowe oceniają zmiany w stanie zdrowia pracownika w stosunku do poprzednich
badań profilaktycznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Badania kontrolne wykonuje się u pracowników przy powrocie do pracy, po niezdolności do
pracy,  spowodowanej  chorobą,  trwającej  dłużej  niż  30  dni.  Lekarz  medycyny  pracy  ocenia
możliwość powrotu pracownika do wykonywanej wcześniej pracy.
Okresowe  i  kontrolne  badania  lekarskie  przeprowadza  się  najczęściej  w  godzinach  pracy.  Za
czas niewykonywania pracy, w związku z przeprowadzanymi badaniami, pracownik zachowuje
prawo do wynagrodzenia, a w razie przejazdu na te badania do innej miejscowości przysługuje
mu zwrot kosztów podróży.

Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia

lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak brzmi definicja zdrowia? Wymień przynajmniej dwie definicje.
2.  Jakie znasz aspekty zdrowia?
3.  Czym jest choroba?
4.  Jakie są uwarunkowania choroby?
5.  Jakie są kierunki działań profilaktyki?
6.  Co to są badania skryningowe?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Poznaj różne definicje zdrowia i jego aspekty. W dyskusji zastanów się, czy definicja

Światowej Organizacji Zdrowia jest rzeczywiście odzwierciedleniem obecnego stanu
i dlaczego?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania na temat zdrowia,
2)  zorganizować stanowisko pracy,
3)  wykorzystując „burzę mózgów”, na dużych kartkach A3 zapisać podawane definicje,
4)  korzystając z notatek, na odrębnych kartkach zapisać aspekty(wymiary) zdrowia,
5)  zauważyć podobieństwo w nazewnictwie do sfer życia,
6)  dokonać prezentacji, zawieszając kartki na tablicy
7)  w czasie dyskusji wymienić się poglądami z kolegami i zapisać wspólne ustalenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

zeszyt,

−

grafoskop,

−

foliogramy,

−

kartki, długopisy,

−

kartki A3

−

markery.

Ćwiczenie 2

Przeprowadź dyskusję na temat; „Chory, który nie chce uwierzyć w swoją chorobę.”

Zastanów się czy z Twoich doświadczeń wynika, że każdy chory przechodzi wszystkie etapy
choroby.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem na temat: Zdrowie, choroba,
2)  przygotować stanowisko pracy.
3)  zinterpretować definicję choroby,
4)  przedyskutować w zespole, jak zachowują się ludzie chorzy na różne choroby,
5)  przedstawić rolę rodziny w chorobie,
6)  udzielić odpowiedzi na pytanie: Jak zachowuje się chory przechodząc  przez kolejne etapy

choroby?

7) zapisać w zeszycie wnioski.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kartki papieru, długopis,

−

zeszyt,

−

grafoskop,

−

foliogramy.

Ćwiczenie 3

Zaplanuj zorganizowanie stanowiska badania skrzywień kręgosłupa, w ramach akcji:

Profilaktyka chorób narządu ruchu – badania skryningowe. Zastanów się czy tego typu akcje
są potrzebne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem  nauczania na temat: Zdrowie, choroba, profilaktyka,
2)  przygotować stanowisko pracy.
3)  przypomnieć sobie czym jest profilaktyka,
4)  przypomnieć sobie na czym polegają badania skryningowe,
5)  zaplanować z pracownikiem medycznym miejsce ustawienia stanowiska,
6)  wykonać  hasło  reklamowe:  PROFILAKTYKA  NARZĄDU  RUCHU  –  badania

skryningowe,

7) zastanowić się nad udzieleniem odpowiedzi na pytanie: Czy tego typu akcje są potrzebne,
8) zapisać w zeszycie wnioski.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kartki papieru, długopis,

−

zeszyt,

−

miara wzrostu,

−

arkusze papieru i mazaki,

−

tablica miękka do przypinania,

−

sprzęt komputerowy do prezentacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy

potrafisz?

Podać definicję zdrowia?

Tak

Nie

Określić aspekty zdrowia?

Scharakteryzować chorobę?

Wymienić kierunki działań profilaktyki?

Podać definicję profilaktyki?

Określić czym są badania skryningowe?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Uwarunkowania stanu zdrowia ludności i czynniki

wpływające na zdrowie

4.2.1. Materiał nauczania

Człowiek egzystuje w określonym otoczeniu, działają na niego różne czynniki wywołując

reakcje zamierzone lub niezamierzone. Wszystko co otacza człowieka można nazwać
środowiskiem, które działa jako system bodźców, wywołując określone reakcje psychiczne.

Rodzaje środowisk:

1. Środowisko naturalne – nazywane jest często środowiskiem fizycznym. Jest to Ziemia,

klimat, flora i fauna. W chwili obecnej nie są to tylko wytwory samej natury, ale i efekt
działalności człowieka.

2. Środowisko społeczne – to ludzie i relacje między nimi. Elementami tego środowiska są:

rozmieszczenie ludności i gęstość zaludnienia, struktura zawodowa ludności, relacja
poszczególnych grup wieku (biologiczny dynamizm), poziom i struktura wykształcenia.

3. Środowisko kulturowe – to dorobek historyczny wpływający na jednostkę, w skład

którego  wchodzą  wytwory  działalności  ludzi  i  sposób  ich przeżywania. Elementami  tego
środowiska  są:  wytwory  kultury  materialnej,  duchowej,  placówki  służące  zaspokajaniu
społecznych  i  kulturowych  potrzeb,  poziom  i  rodzaje  potrzeb,  stosunek  do  dóbr
kulturalnych.
Istnieje  ścisły  związek  między  stanem  zdrowia  a  warunkami  życia,  pracy

i odpoczynku. Szczególne znaczenie dla zdrowia ma styl życia, warunki genetyczne
i środowiskowe oraz korzystanie z opieki zdrowotnej.

Pole zdrowotne jest zespołem czynników mających wpływ na kształtowanie się

osobowości człowieka i jego zdrowie. Do czynników tych należą:
1. Genetyczne i adaptacyjne uwarunkowania zdrowia, czyli predyspozycje dziedziczno-

rodzinne na określone zachorowania.

2. Środowiskowe uwarunkowania zdrowia (środowisko wewnętrzne i zewnętrzne

człowieka, a także społeczne).

3. Uwarunkowania zdrowia związane z poziomem świadomości zdrowotnej (zwyczaje

i styl życia, nawyki i przyzwyczajenia, higiena życia codziennego, racjonalna profilaktyka
ekologiczna).

4. Obowiązujący system opieki zdrowotnej (przepisy prawne, infrastruktura, zawodowe

przygotowanie pracowników służby zdrowia) [5, s. 49].

Wszystkie komponenty pola zdrowotnego (styl życia, środowisko fizyczne, czynniki

genetyczne,  opieka  zdrowotna),  zapewniają  sprawność  fizyczną,  psychiczną,  społeczną
i estetyczną,  czyli  zdrowie.  Zachwianie każdego  z tych  czynników  ma  bardzo duży wpływ na
funkcjonowanie człowieka. Wpływają one bowiem na wszystkie jego sfery życia.

Człowiek do utrzymania stanu zdrowia na należytym poziomie wymaga odpowiednich

warunków, które sprawią, że organizm będzie funkcjonował sprawnie bez żadnych zakłóceń.

Środowisko bez zanieczyszczeń, poziom świadomości społeczeństwa, przyjazne

człowiekowi warunki życia, nauki i pracy, odpowiedni poziom opieki zdrowotnej, to
w obecnej dobie rozwoju cywilizacji, konieczne do życia komponenty. Bez nich kula ziemska
zamieni się we wrogi dla człowieka makroorganizm.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 3 Pola zdrowotne [www.lodzkie.pl/zdrowie/profilaktyka]

Największy, bo 53% wpływ na zdrowie człowieka ma styl życia, na który składają się

między  innymi  takie  elementy  jak:  aktywność  fizyczna,  sposób  odżywiania  się,  umiejętności
radzenia sobie  ze  stresem,  stosowanie używek (nikotyna, alkohol, środki psychoaktywne) czy
zachowania seksualne. Środowisko fizyczne warunkuje stan zdrowia człowieka w około 21%.
Korzystny  wpływ  na  zdrowie  ma  czyste  powietrze,  woda,  zdrowa  i  bezpieczna  szkoła  oraz
zakład  pracy.  Negatywne  oddziaływanie  środowiska  na  zdrowie  wynika  w  znacznym  stopniu
z degradacji  środowiska  naturalnego,  promieniowania  jonizującego,  hałasu,  szkodliwych
substancji  chemicznych  oraz  czynników  biologicznych.  Zdrowie  człowieka  w  16%
uwarunkowane  jest  przez  czynniki  genetyczne,  zaś  jedynie  w  10%,  czyli  w  najmniejszym
stopniu,  poprzez  opiekę  zdrowotną,  jej  strukturę,  organizację,  funkcjonowanie  czy  też
dostępność do świadczeń medycznych i ich jakość. Styl życia  jest pojęciem szerokim, składają
się  na  niego:  zachowanie,  postawy  i  ogólna  filozofia  życia,  rzutuje  na  wystąpienie  wielu
schorzeń,  których  można  byłoby  uniknąć.  Zadaniem  edukacji  zdrowotnej  jest  motywowanie
ludzi  do  zmiany  stylu  życia.  „Podstawowym  warunkiem  zmiany  jest  wybór  działania
i gotowość jednostki do wysiłku” [1, s. 116]. Ważne jest pokazanie korzyści wynikających ze
zmiany i obudzenie potrzeby zmiany. Przebieg tego procesu utrudniają postawy ludzi żyjących
„dniem dzisiejszym” i niska pozycja zdrowia w hierarchii wartości.

Takie elementy życia jak: odżywianie, kontrola wagi ciała i ćwiczenia fizyczne są

uznawane za ważne determinanty zdrowia .

Kontrola masy ciała jest bardzo trudna ze względu na dostępność produktów

wysokokalorycznych.  Z  reguły  zbyt  szybkie,  rozpaczliwe  próby  zrzucenia  masy  ciała  kończą
się tyciem. Z kolei niskokaloryczne produkty mogą wywoływać uczucie głodu, które zwiększa
poziom  wydzielania  insuliny  zwiększającej  apetyt  i  powodującej  odkładanie  się  składników
odżywczych w postaci tłuszczu. Nadmierna ilość odkładanego tłuszczu doprowadzić może do
otyłości. Ocenia się ją wskaźnikiem BMI (Boody Mass Indeks) – indeks masy ciała. Oblicza się
go, dzieląc własną masę w kilogramach, przez kwadrat wzrostu mierzonego w metrach.
Pożądany  wskaźnik  dla  kobiet  wynosi  21  –  23,otyłość  zaczyna  się  przy  27,5  (poważna  przy
31,5), mężczyzn: 22 – 24, otyłość zaczyna się przy 28,5 (poważna otyłość przy 33).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Skutki otyłości mogą być groźne dla zdrowia ponieważ zwiększają ryzyko wystąpienia
nadciśnienia, hiperlipidemii, cukrzycy, chorób płuc i nerek, zapalenia stawów, powikłań przy
porodzie i w procesie rekonwalescencji po zabiegach chirurgicznych.

Najlepszym sposobem na kontrolowanie wagi jest program 5 elementów:

1. Modyfikacja zachowań.

Modyfikacja zachowań prowadzi do ukierunkowanej zmiany zachowania bądź sposobu

reagowania  człowieka.  Bezpośrednio  oddziaływuje  się  na  jednostkę  wzmacniając  pożądane
zachowania  i  wpływa  się  na środowisko społeczne aby zauważało i pozytywnie reagowało na
określone zachowania.
2.  Ćwiczenia fizyczne.

Ćwiczenia fizyczne zmniejszają ryzyko choroby wieńcowej serca, raka okrężnicy,

osteoporozy  i  udaru.  Pomagają  także  w  leczeniu  cukrzycy,  otyłości  i  depresji.  Zestawy
ćwiczeń  należy  dobierać  do  możliwości  organizmu  pamiętając,  że  zbyt  duże  tempo
doprowadzić  może  do  urazów,  a  nawet  umiarkowany  program  przynosi  duże  korzyści  dla
organizmu.  Ćwiczenia  fizyczne  zapewniają,  do  późnego  wieku  sprawność  całego  organizmu.
Dotrenowanie  wywołane  zwiększonym  wysiłkiem,  pobudza  cały  organizm,  daje  sprawność
psychofizyczną.
3.  Zmiana sposobu myślenia.

Związana jest z przewartościowaniem dążeń jednostek, zwróceniem uwagi na różne

aspekty życia.
4.  Zapewnianie sobie wsparcia społecznego.
Wsparcie  społeczne  obejmuje  różne  rodzaje  pomocy,  począwszy  od  pomocy  emocjonalnej
poprzez  pomoc  informacyjną  i  materialną,  a  skończywszy  na  świadczeniu  usług.
Zaangażowana  może  być  w  nią  rodzina,  przyjaciele,  sąsiedzi,  współpracownicy  lub
profesjonaliści.
5.  Właściwe odżywianie.

Odżywianie odgrywa ważną rolę w zapobieganiu chorobom. Żywność o wysokim stopniu

przetworzenia nie dostarcza organizmowi potrzebnych składników.

Zalecenia do właściwego sposobu odżywiania:

−

spożywaj zróżnicowane produkty,

−

utrzymuj pożądaną masę ciała,

−

unikaj dużej ilości tłuszczu i cholesterolu,

−

jedz produkty zawierające odpowiednią ilość skrobi i błonnika,

−

unikaj dużej ilości cukru,

−

unikaj dużej ilości sodu,

−

jeżeli spożywasz napoje alkoholowe, zachowaj umiar .
Odpowiednio skomponowane i urozmaicone posiłki w ciągu dnia, pozwolą utrzymać

organizm  w  dobrej  kondycji  i  pozwolą  uniknąć  otyłości.  Spożywanie  produktów
niskocholesterolowych  zapobiegnie  wystąpieniu  miażdżycy.  Owoce  i  warzywa  to  witaminy,
mikroelementy i błonnik, dobrze regulujące pracę układu pokarmowego i dostarczające bardzo
ważnych  składników.  Umiar  w  stosowaniu  używek  zapobiegnie  wystąpieniu  choroby
alkoholowej  i  uzależnienia  organizmu  od  substancji  toksycznych  (kofeina,  nikotyna,  środki
psychoaktywne).  Nie  dostosowywanie  się  do  tych  zaleceń  może  spowodować  wystąpienie
wielu  chorób,  na  przykład  otyłości,  bulimii,  anoreksji,  nadciśnienia,  cukrzycy,  miażdżycy,
alkoholizmu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wskazówką do prawidłowego odżywiania powinna być „piramida zdrowia”.

Rys. 4 Piramida zdrowia [http://www.izz.pl]

Prawidłowy rozkład kalorii w całodziennej racji pokarmowej kształtuje się następująco:

I śniadanie:

–

30%

II śniadanie:

Obiad:

–

40%

Podwieczorek: 5 – 10%

Kolacja:

–

20%

Obawa przed utyciem doprowadzić może do poważnych zaburzeń związanych

z odżywianiem takich jak anoreksja czy bulimia.

W obecnym społeczeństwie zdominowanym przez konkurencję różnego rodzaju,

nieodłącznym  elementem  życia  stał  się  stres.  Wymóg  dyspozycyjności,  posiadania  wysokich
kwalifikacji, obawa utraty pracy, działają destrukcyjnie na organizm. Radzenie sobie ze stresem
poprzez  wypracowanie  umiejętności  asertywnych  a  także  wypracowanie  technik
relaksacyjnych,  jest  bardzo  ważne  i  przynosi  korzyść  dla  zdrowia  psychicznego.  Również
satysfakcjonujące życie seksualne wpływa na zdrowie fizyczne i psychiczne.

Ze stylem życia wiążą się także uzależnienia: od alkoholu, nikotyny, środków

psychoaktywnych.  Każde  z  nich  powoduje  duże  spustoszenie  w  organizmie  człowieka
i  przynosi  koszty  społeczne  związane  z  funkcjonowaniem  jednostek  uzależnionych.  Leczenie
jest  bardzo  trudne  i  kosztowne.  Bardzo  ważne  jest  wprowadzaniem  innych  modeli  życia
(zdrowy styl życia), zmiany mentalnej w społeczeństwie.

Warto także wspomnieć o środowiskach mających wpływ na zdrowie. Gdy nie spełniają

określonych wymogów, mogą skutecznie przyczynić się do niszczenia zdrowia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zaliczamy do nich:

1. Środowisko fizyczne – czynniki fizyczne (promieniowanie jonizujące, ciepło, zimno),

chemiczne (dioksyny, wysokie stężenie CO

, aflatoksyny) i biologiczne (wirusy, bakterie,

grzyby).

2. Środowisko społeczne – obowiązujące normy, wartości społeczne, panujące obyczaje,

moda, uprzedzenia, zwyczaje i postrzeganie korzyści.

3. Polityki sektorowe – kierunki działań i strategie reprezentowane przez różne sektory

(na przykład rolnictwo, energetykę, transport, przemysł, rynek, ochronę środowiska,
kulturę, ochronę zdrowia, naukę, edukację, opiekę społeczną).

4. Zasoby – posiadane środki finansowe państwa, społeczeństwa, gospodarstw

i jednostek, a także wykwalifikowane kadry, infrastruktura fizyczna (wodociągi,
kanalizacja), prawna i administracyjna (środki nacisku, kontroli) oraz źródła informacji.

5. Ogólne środowisko polityczne – warunki, w których żyje społeczeństwo, niezależnie od

tego  czy  jest  ono  otwarte  czy  zamknięte,  świeckie  czy  religijne,  współrządzące,
demokratyczne  czy  samowładcze.  Rolę  odgrywa  tu  postrzeganie  praw  człowieka,
konstytucji, charakter partii politycznych, wolność informacji i dostęp do nich.
Ze  środowiskiem  fizycznym  wiąże się termin „ochrona  środowiska”.  Pierwszym  krokiem

do poznania ochrony środowiska i zdrowia jest poznanie rodzajów

zanieczyszczeń

i zagrożeń. Medycyna środowiskowa do badania szkodliwości czynników pochodzących ze
środowiska coraz częściej używa tzw. biomarkerów.

Rozróżnia się następujące rodzaje biomarkerów:

−

biomarkery dawki wewnętrznej (narażenia wewnętrznego),

−

biomarkery dawki efektywnej biologicznie,

−

biomarkery skutku biologicznego,

−

biomarkery wrażliwości osobniczej.

Do badania można używać: krwi, moczu, śliny, włosów, zębów, paznokci, wydychanego

powietrza, kału, mleka kobiet karmiących, łożyska, nerek, wątroby, kości.

W środowisku zamieszkania najbardziej szkodliwy jest formaldehyd ( występuje między

innymi  w:  dezodorantach,  paście  do  zębów,  środkach  czystościowych,  środkach
dezynfekcyjnych,  kosmetykach,  farbach,  klejach  i  innych).  Zagrożeniem  jest  również  hałas,
zwłaszcza  powyżej  70db.  Korodujące  budynki  mogą  być  przyczyną:  astmy,  zapalenia  zatok
przynosowych,  alergicznych  chorób  skóry, choroby  reumatycznej, nowotworów  itp.  Ważnym
czynnikiem zagrażającym jest także promieniowanie jonizujące i nie jonizujące.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są rodzaje środowisk?
2.  Jakie czynniki zagrażają zdrowiu?
3.  Jakie środowiska wspierają zdrowie?
4.  Jakie znasz determinanty zdrowia?
5.  Jakie znasz elementy pola zdrowotnego Lalonda?
6.  Co to jest wskaźnik BMI?
7.  Jakie są zaburzenia związane z odżywianiem?
8.  Jak ćwiczenia fizyczne wpływają na zdrowia?
9.  Jakie elementy składają się na styl życia?
10.  Do czego służą biomarkery?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj wpływ różnych czynników na stan zdrowia. Narysuj pola Lalonda.

Zastanów się i odpowiedz jak środowisko może wpływać na stan zdrowia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przypomnieć sobie wiadomości na temat czynników wpływających na zdrowie,
2)  zorganizować stanowisko pracy,
3)  wypisać na kartkach rodzaje środowisk,
4)  korzystając  z  notatek,  na  odrębnych  kartkach  wypisać  czynniki  wpływające  na  stan

zdrowia,

5)  z wypisanych czynników narysować pola Lalonda,
6)  dokonać prezentacji, zawieszając kartki na tablicy,
7)  w  dyskusji  zastanowić  się,  jak  elementy  pola  wpływają  na  stan  zdrowia  i  w  jaki  sposób

połączone są z różnymi środowiskami,

8) zastanowić się kiedy środowisko wpływa korzystnie na stan zdrowia,
9) zapisać wspólne ustalenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

zeszyt,

−

kartki, długopisy,

−

mazaki i markery,

−

grafoskop,

−

foliogramy,

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 2

Oblicz swój wskaźnik BMI i oceń wynik.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiału nauczania na temat uwarunkowań stanu zdrowia,
2)  zapoznać się z kartą ćwiczeń nr 1,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  przypomnieć sobie co to jest wskaźnik BMI,
5)  zważyć się i zmierzyć swój wzrost,
6)  dokonać obliczeń według wzoru,
7)  ocenić prawidłowość wyniku,
8)  zastanowić się czy Twoja waga wymaga kontroli.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

waga lekarska,

−

kalkulator,

−

kartki i długopisy,

−

zeszyt

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Przygotujcie w grupach referaty na tematy:

−

Zaburzenia związane z odżywianiem.

−

Ćwiczenia fizyczne i zdrowie.

−

Wpływ stylu życia na zdrowie.

−

Medycyna środowiskowa – biomarkery.

Zastanówcie się czy zauważacie w swoim otoczeniu nieprawidłowości związane z tematem
referatu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przyłączyć się do jednego z 4 zespołów,
2)  wybrać temat do opracowania,
3)  zapoznać  się  z  materiału  nauczania    na  temat  uwarunkowań  stanu  zdrowia  i  czynników

wpływających na zdrowie,

4) zorganizować stanowisko pracy,
5) przypomnieć sobie wiadomości na temat odżywiania, ćwiczeń fizycznych, stylu życia

i szkodliwych czynników środowiskowych,

6)  odszukać w Internecie informacje uzupełniające do tematu,
7)  napisać krótki referat na wybrany temat,
8)  zaprezentować referat,
9)  przedstawić  swoje  uwagi  na  temat  spostrzeżeń  związanych  ze  szkodliwym  działaniem

czynników środkowiskowych

Wyposażenie stanowiska pracy,

−

kartki i długopisy,

−

broszurki,

−

komputer z dostępem do Internetu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Karta ćwiczeń nr 1

Schemat obliczania wskaźnika BMI

TABELA BMI

kobiety

mężczyźni

Norma

21 - 23

22 - 24

Otyłość

27,5

28,5

Poważna otyłość

31,5

Wzór do obliczenia wskaźnika BMI

WAGA

(kilogramy)

---------------------------------- = BMI
WZROST

(metry)

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1. Wymienić różne środowiska?

2. Wymienić środowiska mające wpływ na zdrowie?

3. Wymienić czynniki zagrażające zdrowiu?

4. Wymienić i opisać elementy stylu życia?

5. Opisać pola Lalonda?

6. Opisać znaczenie kontroli masy ciała dla zdrowia?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Promowanie zdrowia i edukacja zdrowotna

4.3.1. Materiał nauczania

Pojęcie promocji zdrowia powstało w wyniku obrad Światowego Zgromadzenia Zdrowia

w  1977  roku.  Zwrócono  wtedy  uwagę  na  potrzebę  promowania  zdrowia.  Działania  z  tej
dziedziny  zapoczątkowane  zostały  w  Kanadzie  już  w  1974  roku  poprzez  publikację
dokumentu  „Nowa  perspektywa  dla  zdrowia  Kanadyjczyków”,  który  przedłożono
parlamentowi  kanadyjskiemu.  Uznano,  że  są  to  działania  prostsze  i  tańsze  od  działań
naprawczych  medycyny,    zapobiegające  wystąpieniu  zachorowań.  Po  ukształtowaniu  terminu
„promocja zdrowia”, nastąpił kilkuletni okres zastoju.
Dopiero  w  1984  roku  Regionalne  Biuro  Światowej  Organizacji  Zdrowia  w  Kopenhadze
opublikowało  „Dokument  dyskusyjny”  na  temat  promocji  zdrowia,  wraz  z  jego  definicją.  Od
tego  momentu  rozpoczęła  się  szeroka  dyskusja,  która  spowodowała  powstanie  koncepcji
„nowego zdrowia publicznego”. Zakładała ona potrzebę inwestowania w warunki życia w celu
poprawy  zdrowia  społeczeństw  lokalnych.  Następnym  ważnym  wydarzeniem  dla  rozwoju
promocji  zdrowia  była  I  Międzynarodowa  Konferencja  na  temat  promocji  zdrowia
w Ottawie w 1986 roku. Powstała wówczas Karta Ottawska, która do dzisiaj stanowi  swoistą
„Konstytucję” promocji zdrowia.

„Karta Ottawska (1986) jest pierwszym dokumentem, który określił działania z zakresu

promocji zdrowia jako wspierające, broniące i umożliwiające zachowanie zdrowia, tworząc nowy
typ instytucji i wykraczając poza kompetencje tradycyjnego systemu służby zdrowia, który
dotychczas zajmował się głównie chorobami i problemami z chorobami związanymi”[5, s. 29].

W dokumencie tym, warunki życia i zasoby uznane zostały za niezbędne do kreowania

zdrowia.  Za  podstawowe  warunki  zdrowia  uznano:  pokój,  habitat  (poprawa  jakości  życia
w osiedlach  ludzkich,  unikanie  zanieczyszczeń,  prawo  do  dziedziczenia  dóbr  kulturowych),
wykształcenie,  żywność  i  dochody.  Karta  Ottawska  jako  pierwszy  dokument    Światowej
Organizacji Zdrowia, uznała stabilny ekosystem za niezbędny warunek dla ludzkiego zdrowia.
Wyznaczyła także strategię promocji zdrowia poprzez wzajemnie powiązane obszary.
1.  Budowanie  zdrowej  polityki  społecznej  –  skoordynowanie  działań  ustawodawczych,

polityki budżetowej, reorganizacji struktur. Wspólne podejmowanie akcji, określanie
przeszkód i oporów wobec polityki społecznej.

2. Tworzenie środowisk sprzyjających zdrowiu – tworzenie zdrowego społeczeństwa,

kształtowanie bezpiecznych, stymulujących zdrowie, warunków pracy i życia. Korelacja
z dążeniami dotyczącymi ochrony środowiska naturalnego i społecznego oraz
racjonalnego wykorzystania zasobów naturalnych.

3. Wzmacnianie działań społecznych na rzecz zdrowia – zachęcanie ludzi do przejęcia

odpowiedzialności za własne zdrowie. Uczestniczenie społeczeństwa projektach
promujących zdrowie tworząc dzięki temu zdrowe relacje osobnicze. Zwiększanie dostępu
do informacji, możliwość edukacji zdrowotnej.

4. Rozwijanie umiejętności osobniczych służących zdrowiu – wspomaganie indywidualnego

rozwoju, umiejętności współżycia społecznego, doskonalenie umiejętności życiowych
służących zdrowiu. Ustawiczne uczenie się, aby na każdym etapie życia sprostać
problemom zdrowotnym, zagrożeniu kalectwem i zagrożeniu życia.

5. Reorientacja służby zdrowia – zmiana struktur, procedur, finansowania i kwalifikacji

pracowników służby zdrowia. Przesunięcie punktu ciężkości na promocję zdrowia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kolejne  konferencje  przynosiły  dalsze  ważne  ustalenia  do  działań  na  rzecz  zdrowia.
W latach 70 zajmowano się czynnikami ryzyka i chorobami, na które można wpływać poprzez
edukację  i informację  np.  palenie  tytoniu, sposoby odżywiania. W latach 80 zwrócono uwagę
na  wzmacnianie  indywidualnych  umiejętności  jednostek,  środowisk  (drugi  wymiar  promocji
zdrowia)  wspierających  zdrowie.  Lata  90 były czasem docierania do konkretnych osób i grup
(trzeci wymiar promocji zdrowia).

Najistotniejsze działania w dziedzinie promowania zdrowia rozpoczęły się od Szczytu

w Maastricht (1992), na którym ogłoszono w Traktacie Unii Europejskiej potrzebę dążenia do
wysokiego poziomu ochrony zdrowia poprzez działania zapobiegające chorobom i ochronę
zdrowia.

Jednym z najważnieszych dokumentów Unii Europejskiej w zakresie promocji zdrowia

jest Decyzja Nr 645/96/EC Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z dnia 29 marca 1996
roku przyjmująca program działania Wspólnoty w zakresie promocji zdrowia, informacji,
edukacji i szkolenia w ramach działania w dziedzinie zdrowia publicznego (1996 – 2000 rok).

W 1996 roku prowadzone działania poddano rewizji i w Traktacie Amsterdamskim (1997)

położono  większy  nacisk  na  zapewnienie  wysokiego  poziomu  ochrony  zdrowia
i  „poprawę  zdrowia”,  zwracając  uwagę,  że  nie  wystarczy  ograniczanie  się  do  zapobiegania
chorobom.  Światowa  Organizacja  Zdrowia  w  maju  1998  roku  na  XXXI  Światowym
Zgromadzeniu  Zdrowia  przyjęła  Światową  Deklarację  Zdrowia.  We  wrześniu  tego  samego
roku  Europejski  Komitet  Regionalny  Światowej  Organizacji  Zdrowia  przyjął  następny
dokument  Zdrowie  21,  który  ustanowił  kierunki  dla  zdrowia  dla  wszystkich  w  Regionie
Europejskim na następny wiek.

W związku z procesem rozszerzania Unii o kraje Europy Środkowej i Wschodniej

w  maju  2000  roku,  Komisja  Europejska  ogłosiła  nową  propozycję  Strategii  dla  Zdrowia
Wspólnoty.  Paradygmat  zdrowia  zdominowany  dotychczas  przez  lecznictwo  otrzymał  nowe
perspektywy  uwzględniające ochronę środowiska, właściwy styl życia, warunki mieszkaniowe
i zatrudnienie.

W 2000 roku promocja zdrowia weszła w czwarty wymiar, „od słów do działania”.
Określono siedem środowisk wobec których promocja zdrowia musi podjąć działania:

−

miejsce zamieszkania,

−

rodzina,

−

praca,

−

starzenie się,

−

przemoc,

−

rynek,

−

porozumiewanie się.
Parlament Europejski i Rada Europy 23 września 2002 roku przyjęły program działania

Wspólnoty w zakresie zdrowia publicznego na lata 2003 – 2008. Składa się on trzech ściśle ze
sobą powiązanych elementów: edukacji zdrowotnej, zapobiegania chorobom i ochrony
zdrowia zawartej w lokalnej polityce zdrowotnej.

]

Rys. 5 Program w zakresie zdrowia publicznego

Edukacja
zdrowotnaa

Zapobieganie
chorobom

Lokalna
polityka
zdrowotna

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Funkcjonują 3 modele promocji zdrowia:

1. Zorientowany na chorobę: zapobieganie określonym jednostkom chorobowym

np.: chorobie wieńcowej, nowotworom czy próchnicy zębów.

2. Zorientowany na czynniki ryzyka: eliminowanie tych czynników, np. palenie tytoniu,

w celu zapobiegania jednocześnie kilku chorobom.

3. Zorientowany na zdrowie w rozumieniu holistycznym (całościowym) i wzmacnianie jego

potencjału – cechuje go koncentracja na ludziach i środkach społecznych (np. szkołach),
jest to najwłaściwsze podejście.
Część specjalistów uważa, że u podłoża promocji zdrowia leży filozofia „zdrowia”,

w odróżnieniu od profilaktyki, której filozofią jest „choroba”. Ta grupa badaczy uważa, że
profilaktyka pierwszorzędowa i promocja zdrowia adresowana jest do tej samej grupy
odbiorców, dążących do poprawy i utrzymania zdrowia.

Zdrowie każdy człowiek powinien traktować w kategoriach zasobu, na którym opiera całe

swoje życie. Dlatego też powinien je kontrolować, oddziaływać na nie, w celu zachowania go
i poprawy. Jest to proces, w czasie którego jednostki i grupy społeczne, zaspokajają potrzeby,
realizują aspiracje, radzą sobie z wyzwaniami środowiska dokonując zmian. Wszystkie te
działania są promowaniem zdrowia.

W praktyce jednakże nie różnicuje się programów i projektów profilaktycznych

i promocji zdrowia ponieważ mają wspólny cel: poprawę lub utrzymanie zdrowia.

W Polsce oficjalnym dokumentem w zakresie promocji i ochrony zdrowia jest Narodowy

Program  Zdrowia  (NPZ).  Jest  to  trzeci  z  kolei,  realizowany  program,  zatwierdzony  w  1996
roku  (poprzednie:  1990,  1993)  Oparty  jest  on  na  zasadzie  integracji  działań
międzyresortowych  na  rzecz  poprawy  i  utrzymania  zdrowia  społeczeństwa.  Realizacji  celu
strategicznego służy 18 celów operacyjnych:
1.  Zwiększenie aktywności fizycznej ludności.
2.  Poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej żywności.
3.  Zmniejszenie rozpowszechniania palenia tytoniu.
4.  Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu.
5.  Ograniczenie  używania  substancji  psychoaktywnych  i  związanych  z  tym  szkód

zdrowotnych.

6. Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie

promocji zdrowia.

7.  Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie występowaniu zaburzeń psychogennych.
8.  Zmniejszenie narażenia na czynniki szkodliwe w miejscu pracy.
9.  Poprawa stanu sanitarnego kraju.
10.  Zmniejszenie częstości wypadków, szczególnie drogowych.
11.  zwiększenie sprawności i skuteczności pomocy doraźnej w nagłym zagrożeniu życia.
12.  Zwiększenie dostępności i usprawnienie podstawowej opieki zdrowotnej.
13.  Zapobieganie występowania oraz skutkom wcześniactwa i małej urodzeniowej masy ciała.
14.  Usprawnienie  wczesnej  diagnostyki  i  czynnej  opieki  nad  osobami  z  ryzykiem  rozwoju

niedokrwiennej choroby serca.

15. Usprawnienie wczesnej diagnostyki i zwiększenie efektywności leczenia nowotworów

złośliwych szyjki macicy i sutka.

16. Stwarzanie warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym włączenie się lub

powrót do czynnego życia.

17. Zwiększenie skuteczności zapobiegania chorobom zakaźnym.
18. Intensyfikacja profilaktyki próchnicy zębów i chorób przyzębia u dzieci, młodzieży oraz

kobiet ciężarnych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W Polsce działania z zakresu promocji zdrowia rozpoczęły się na początku lat 90.

Stopniowo przeniknęły na nasz grunt różne projekty i programy:
1. Zdrowe miasta – istnieje od 1991 roku. Od 1994 działa jako Stowarzyszenie Zdrowych

Miast Polskich. Celem projektu jest poprawa stanu zdrowia mieszkańców miast.

2. Zdrowe miejsca pracy – zakład pracy jest ważnym miejscem promocji zdrowia.

Rodzaje działań promocyjnych:

−

edukacja zdrowotna,

−

badania lekarskie,

−

interdyscyplinarna współpraca na rzecz zdrowia,

−

pozytywny klimat społeczny,

−

motywacja ambicjonalna lub finansowa.

3. Szkoła promująca zdrowie (Zdrowa Szkoła) – główne cele projektu to:

−

edukacja prozdrowotna realizowana w ramach programu nauczania,

−

uwzględnianie problematyki zdrowotnej w życiu szkoły,

−

współdziałanie szkoły z rodziną i społecznością lokalną.

4. Szpital Promujący Zdrowie – szpital środowiskiem promującym zdrowie, rzecznikiem

promocji i pozyskiwania zdrowia na swoim terenie.

5. Samorządowy Ośrodek Ekologii i Zdrowia – zwiększenie zakresu wspólnych działań

prozdrowotnych i proekologicznych.

6. Zdrowy Dom – cele:

−

inicjacja wysokiej świadomości ekologiczno-zdrowotnej w gospodarstwach domowych,

−

promowanie nadrzędności jakości życia mieszkańców w projektowaniu domów,

−

umożliwienie adaptacji w stopniu maksymalnie spełniającym warunki zdrowotne,

−

wprowadzenie rozwiązań legislacyjnych w sposób zgodny z definicją zdrowego domu,

−

tworzenie międzydyscyplinarnych i międzysystemowych zespołów projektowania
i oceny,

−

popularyzowanie ideii zdrowego domu.

7. Promocja Zdrowia w Podstawowej Opiece Zdrowotnej – promocja zdrowia

podstawowym działaniem w obszarach:

−

personel p.o.z.,

−

odbiorcy świadczeń p.o.z.,

−

środowisko działania p.o.z..

Edukacja zdrowotna

Edukacja zdrowotna koncentruje się ona na uświadamianiu związków między zdrowiem

człowieka  a  jego  stylem  życia  oraz  środowiskiem  fizycznym  i  społecznym.  Edukacja
zdrowotna  obejmuje  głównie  działania  informacyjne,  których  bezpośrednim  celem  jest
ukształtowanie  sprzyjających  zdrowiu  przekonań  motywacji  i  umiejętności,  a  co  za  tym  idzie
postaw  zdrowotnych  jednostki,  które  powinny  prowadzić  do  realizacji  zachowań  służących
zdrowiu .

Według Rezolucji Rady Wspólnoty:
Edukacja zdrowotna jest procesem opartym na naukowych zasadach, stwarzającym

sposobność planowanego uczenia się, zmierzającym do umożliwienia jednostkom świadomych
decyzji dotyczących zdrowia i postępowanie zgodnie z nimi. Odpowiedzialność za ten bardzo
złożony proces ponosi rodzina, system edukacji i społeczeństwo.

Wszystkie definicje łączy ze sobą określenie, że jest to proces. Dlatego też edukację

zdrowotną często utożsamia się z wychowaniem zdrowotnym.

M. Demel wychowanie zdrowotne określa jako integralną częścią kształcenia pełnej

osobowości. Polega ono na: kształtowaniu nawyków, sprawności, postaw wobec

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zdrowia, umożliwiających jego ochronę i doskonalenie oraz pobudzaniu pozytywnego
zainteresowania sprawami zdrowia.

Edukacja do zdrowia obejmuje więc przekazywanie i nabywanie bądź zwiększanie lub

korektę:

−

świadomości i rozumienia zdrowia,

−

wiedzy o zdrowiu,

−

postaw wobec zdrowia,

−

umiejętności niezbędnych dla kształtowania zachowań prozdrowotnych.

Jest  to  edukacja  „do  zdrowia”  koncentrująca  się  na  czynnikach  sprzyjających  zdrowiu.  Dużą
rolę  do  spełnienia  ma  w  niej  profilaktyka  skierowana  na  ograniczanie  lub  eliminowanie
zachowań  zagrażających  zdrowiu.  Edukacja  zdrowotna  jest  więc  ważnym  elementem
profilaktyki i promocji zdrowia.

Podstawowe pojęcia w wychowaniu zdrowotnym to:

−

osobowość,

−

zdrowie,

−

środowisko,

−

wychowanie,

−

kształcenie,

−

kultura,

−

czas wolny.

Cele wychowania zdrowotnego:

−

zdrowie jednostkowe i publiczne,

−

kształtowanie i modyfikacja zachowań zdrowotnych,

−

samodzielne kształtowanie postaw i samodzielny wysiłek w zdobywaniu wiedzy
o zdrowiu.

Metody wychowania zdrowotnego:

1.  Metoda organizowania materialnego środowiska wychowującego.
2.  Metoda  organizowania społecznego środowiska wychowującego.
3.  Wzory osobowe.
4.  Organizacja zespołów wychowawczych na rzecz zdrowia.
5.  Przydzielanie funkcji i ról społecznych.
6.  Metoda oddziaływania poprzez świadomość.
7.  Informowanie, przekazywanie wiedzy o zdrowiu.
8.  Wyjaśnianie, instruowanie.
9.  Przekazywanie, sugerowanie.
10.  Wartościowanie.
11.  Metoda  organizowania  doświadczeń  wychowanka  i  wywoływanie  antycypacji  następstw

zachowań zdrowotnych.

12. Metoda pobudzania zachowań korzystnych dla zdrowia.
13. Metoda utrwalania pożądanych zachowań zdrowotnych.

Formy oddziaływania w wychowaniu zdrowotnym:

1. Żywe słowo:

−

rozmowa indywidualna,

−

gawęda,

−

pogadanka,

−

opowiadanie, opis,

−

wykład,

−

odczyt,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

dyskusja,

−

wieczory pytań i odpowiedzi.

2.  Słowo drukowane.
3.  Formy wizualne i audiowizualne.
4.  Kształcenie systematyczne.
5.  Formy artystyczno-rozrywkowe.
6.  Formy współzawodnictwa.
7.  Formy bezpośredniego kontaktu z rzeczywistością.

Posiadając pewien zakres wiadomości na temat promocji zdrowia, obszarów działań, jak

również umiejętności w zakresu posługiwania się metodami pracy pedagogicznej, można
sporządzać własne programy wychowania zdrowotnego.

Można posłużyć się wskazówkami L.W. Grena i N.W. Reutera, którzy proponują model

„Poprzedzać działanie”. Zawartych jest w nim 5 pytań:
1.  Czy problem zdrowotny jest poważny i jakie jest jego rozpowszechnienie?
2.  Jakie zachowania wpływają na powstawanie problemu?
3.  Jakie są uwarunkowania tych zachowań?
4.  Jaki rodzaj działań (interwencji) może zmienić te zachowania?
5.  W jaki sposób wdrożyć program (interwencję)? [1, s. 123]

Ocenie skuteczności służyć powinna ewaluacja, w której pomogą pytania:

1.  Czy wdrożenie działań przebiega tak, jak przewidywano?
2.  Czy działania były zgodne z tym, co planowano?
3.  Czy uwarunkowania zachowań zmieniły się?
4.  Czy zachowania uległy zmianie?
5.  Czy zmienił się problem? [1, s.124]

Jeżeli jednakże ktoś nie umie tego zrobić, to może skorzystać z bogatej bazy dostępnych,

gotowych  programów  i  scenariuszy  zajęć.  Obecnie  na  rynku  wydawniczym  dostępnych  jest
dużo  ciekawych  pozycji  z  gotowymi  wzorami  działań,  z  propozycjami  tematów  i  ciekawymi
formami pracy, przeznaczone dla dzieci młodszych, młodzieży i dorosłych.

Polecałabym jednak dążenie do własnego rozwoju w tej dziedzinie i wyzwalania

drzemiących w każdym pokładów kreatywności. Tworząc własne programy ma się satysfakcję,
że wnosi się swój wkład w budowanie i umacnianie zdrowia, zwłaszcza młodego pokolenia,
kształtowania

umiejętności

rozwiązywania

problemów,

postaw

prozdrowotnych

i wpływania na otoczenie. Należy pamiętać tylko o kilku zasadach, których należy
przestrzegać.

Konstruując program trzeba pamiętać, że musi on mieć określoną strukturę:

1.  Założenia.
2.  Cele.
3.  Treści.
4.  Sposób realizacji.
1. Założeniem programu powinno być osiągnięcie efektu. Osiągnąć go można jeżeli:

−

treść, zakres i metody uwzględniać będą oczekiwania odbiorcy,

−

za realizację treści odpowiadać będą osoby kompetentne,

−

stworzona zostanie odpowiednia atmosfera.

2. Cele programu powinienny zmierzać w kierunku osiągnięcia umiejętności dokonywania

wyborów zachowań właściwych dla zdrowia własnego i innych ludzi:

−

ukazywać zdrowie jako potencjał,

−

pokazywać sposoby zachowania i umacniania zdrowia,

−

wskazywać zagrożenia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

kształtować umiejętności rozwiązywania problemów zdrowotnych,

−

kształtować postawę odpowiedzialności za zdrowie,

−

wskazywać potrzebę wzbogacania wiedzy o zdrowiu,

−

proponować możliwość zmian w otoczeniu wpływającym na zdrowie.

3. Zagadnienia (treści) programu wyznaczają kierunek działań edukacyjnych.
4. Sposób realizacji – powinien zawierać metody aktywizujące i interakcyjne pracy

z uczniami oraz ewaluację wykonanych zadań.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie dokumenty określają działania z zakresu promocji zdrowia?
2.  Jaki oficjalny dokument w zakresie promocji zdrowia obowiązuje w Polsce?
3.  Ile celów operacyjnych zawiera ten dokument?
4.  Jakie pojęcia używane są w wychowaniu zdrowotnym?
5.  Jak brzmi definicja edukacji zdrowotnej?
6.  Jakie są metody wychowania zdrowotnego?
7.  Jakie są formy oddziaływań w wychowaniu zdrowotnym?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wybierz 1 cel operacyjny z NPZ i krótko scharakteryzuj go. Odpowiedz na pytanie do

czego potrzebny jest Narodowy Program Zdrowia?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania na temat promowania zdrowia,
2)  przygotować stanowisko pracy,
3)  przypomnieć sobie co to jest Narodowy Program Zdrowia,
4)  wymienić ile celów operacyjnych znajduje się w NPZ,
5)  zastanowić się i odpowiedzieć na pytanie: Czy taki program jest potrzebny?

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

zeszyty ,

−

długopisy,

−

dyskietka z Narodowym Programem Zdrowia,

−

komputer z dostępem do Internetu.

Ćwiczenie 2
Przeprowadźcie dyskusję o pojęciach używanych w wychowaniu zdrowotnym

(osobowość, zdrowie, wychowanie, kształcenie, kultura, czas wolny). Zastanówcie się co łączy
wszystkie terminy?

Sposób wykonania ćwiczenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przypomnieć sobie materiał nauczania na temat promowania zdrowia i edukacji zdrowotnej
2)  przygotować stanowisko pracy,
3)  przypomnieć  sobie  znaczenie  terminów:  osobowość,  zdrowie,  wychowanie,  kształcenie,

kultura, czas wolny,

4)  uczestniczyć aktywnie w dyskusji,
5)  zastanowić się nad pytaniem: Co łączy wszystkie te terminy?
6)  zapisać wniosek w zeszycie przedmiotowym.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

zeszyty,

−

długopisy,

Ćwiczenie 3
Przygotuj propozycję spotkania z uczniami na temat: Zachowania zdrowotne. Zastanów się

i odpowiedz na ile napisanie scenariusza, mając wzór sprawia Ci trudność?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) przypomnieć sobie materiał nauczania na temat promowania zdrowia i edukacji

zdrowotnej,

2)  zapoznać się z przykładowym scenariuszem zajęć,
3)  przygotować stanowisko pracy,
4)  przypomnieć sobie czym są zachowania zdrowotne.
5)  przypomnieć sobie metody i formy pracy,
6)  przystąpić do pisania scenariusza korzystając z wzoru
7)  sprawdzić z nauczycielem poprawność wykonywanej pracy,
8)  zaprezentować napisany scenariusz,
9)  zastanowić się i odpowiedzieć na pytanie: Które elementy pracy sprawiały Ci trudność?

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

zeszyty,

−

długopisy,

−

przykładowy scenariusz zajęć z literatury: Zajączkowski K.: Program edukacji zdrowotnej
w klasach 4 – 6. Scenariusze zajęć, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2005, s. 24.

Scenariusz spotkania

TEMAT: Na czym polega prawidłowe żywienie?

CEL: Przekazanie uczniom podstawowych informacji na temat prawidłowego żywienia

człowieka oraz najczęściej popełnianych błędów żywieniowych.

MATERIAŁY: karty pracy z ilustracjami piramidy zdrowego żywienia oraz tarczy, plastelina

lub strzałka.

CZAS REALIZACJI: 45 minut

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

PRZEBIEG SPOTKANIA:

Zajęcia rozpoczyna rozmowa prowadzona z uczniami, siedzącymi w kręgu, w celu,

określenia  warunków  dobrego  odżywia  (spożywa  urozmaicone,  wartościowe  posiłki,  dba
o  regularność  spożywania  posiłków,  utrzymuje  ustaloną  dla  swego  wieku  wagę  itp.).
Następnie  nauczyciel  pokazuje  uczniom  ilustrację  piramidy  zdrowego  żywienia  oraz
informuje  dzieci,  że  dla  ułatwienia  prawidłowego  żywienia  człowieka  podstawowe  produkty
żywieniowe zostały podzielone na kilka grup w zależności od częstotliwości, z jaką należy je
spożywać.

I tak, produkty zbożowe z mąki, grubych kasz, otrębów, powinny się znaleźć w każdym

posiłku,  gdyż  są  podstawą  żywienia  człowieka.  Warzywa  znajdują  się  na  drugim  poziomie
piramidy,    ponieważ  powinny  być  spożywane  w  ilości  4  porcji  dziennie.  Kolejny  poziom
zajmują  owoce,  które  trzeba  jeść  3  razy  w  ciągu  dnia.  Warto  podkreślić,  że  warzywa  i/lub
owoce  należy  dołączać  do  każdego  spożywanego  posiłku.  Mleko  i  jego  przetwory  powinno
być spożywane w dwóch porcjach dziennie, a chude mięso lub ryby w jednej.

Człowiek, chcąc uniknąć błędów w żywieniu, powinien spożywać produkty z różnych grup

wchodzących w skład piramidy zdrowego żywienia.
Przy  układaniu  jadłospisu  warto  pamiętać  o  tym,  żeby  poszczególne  produkty  dobierać
w odpowiednich ilościach ze względu na ich różne wartości odżywcze. I tak, warzywa, owoce,
ryby  oraz  produkty  umieszczone  w  dolnej  części  piramidy  zalicza  się  do  tych,  które  są
niezbędne  do  prawidłowego  odżywiania,  charakteryzuje  je  wysoka  wartość  odżywcza.
Słodycze  na  przykład  nie  posiadają  takich  wartości,  ich  nadmiar  może  się  przyczynić  do
powstania  nadwagi  oraz  innych  problemów  zdrowotnych.  Dlatego  też  nie  zostały  w  ogóle
uwzględnione w piramidzie żywieniowej.

Znaczenie różnych produktów żywieniowych dla zdrowia człowieka najłatwiej przedstawić

z  okręgami  (karta  pracy).  Okrąg  usytuowany  w  środku  (zielony)  symbolizuje  produkty
najzdrowsze:  ryby,  płatki  owsiane,  warzywa  kiełki  różnych  roślin.  Krąg  następny  (żółty)  to
produkty  zdrowe:  owoce,  warzywa,  mięso  drobiowe,  chleb  razowy.  Kolejny  krąg
(pomarańczowy)  to  produkty,  których  spożywanie  służy  zdrowiu  człowieka:  jogurty,  kefiry,
suszone  owoce,  jajka,  chude  mięso.  Ostatni  krąg  (czerwony)  obejmuje  te  produkty,  które  są
smaczne  ale  nie  służą  utrzymaniu  zdrowia,  czyli:  słodycze,  ciastka,  tłuste  mięsa  i  wędliny.
Przestrzeń  poza  kręgami  symbolizuje  produkty,  których  należy  unikać:  mocna  herbata,  duże
ilości cukru i słodyczy.

W kolejnej części zajęć przeprowadza się zabawę polegającą na trafieniu plasteliną lub

„strzałką” do omówionej tarczy, którą należy umieści na wysokości odpowiedniej dla wzrostu
dzieci.  Każdy  uczeń  próbuje  trafić  w  tarczę  najbliżej  centralnego  punktu  (w  krąg  zielony  lub
jego  pobliże).  Po  zakończonej  rundzie  dzieci  powinny  podzielić  się  swoimi  wrażeniami
przeprowadzonego  eksperymentu.  Należy  przy tym  zwrócić ich  uwagę na to, jak trudno było
trafić  w  centrum  tarczy  oraz  wskazać  miejsce noszące ślady największej ilości trafień. Warto,
by  uczniowie  zastanowili  się  nad  tym,  co  należy  zrobić,  żeby  poprawić  swój  wynik,  czyli
zmienić nawyki żywieniowe.

W posumowaniu dokonanym wspólnie z uczniami ustala się zasady żywieniowe

obowiązujące każdego ucznia:
1. Należy jeść posiłki urozmaicone, czyli takie, w których znajdują się produkty spożywcze

z różnych grup przedstawione w piramidzie zdrowego żywienia.

2. Posiłki trzeba spożywać regularnie, codziennie mniej więcej o tych samych godzinach.
3. Należy systematycznie kontrolować swój ciężar ciałą

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

Powiedzieć jaki oficjalny dokument dotyczący promocji zdrowia
funkcjonuje w Polsce?

2. Wymienić ile jest w nim celów operacyjnych?

3. Wymienić i opisać pojęcia związane z wychowanie zdrowotnym?

4. Wymienić cele wychowania zdrowotnego?

5. Opisać metody oddziaływań?

6. Wymienić formy pracy stosowane w profilaktyce?

7. Skonstruować program wychowania zdrowotnego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Kierunki organizacji opieki zdrowotnej

4.4.1 Materiał nauczania

System opieki zdrowotnej w Polsce ma na celu zapobieganie, wykrywanie i zwalczanie

chorób oraz poprawę samopoczucia populacji.

System uległ zmianie w 1999 roku w wyniku uchwalenia obowiązującej obecnie ustawy

o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Dotychczasowe utrzymywanie opieki zdrowotnej
z budżetu państwa zastąpiono finansowaniem ze składek ubezpieczonych.
Obecnie system kształtowany jest przez dwie podstawowe ustawy:

−

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków
publicznych,

−

Ustawa z dnia 30. sierpnia 1991 o zakładach opieki zdrowotnej

Uczestników systemu można podzielić na następujące kategorie:
1. świadczeniobiorców – czyli pacjentów,
2. instytucję ubezpieczenia zdrowotnego pełniącą funkcję płatnika – czyli Narodowy

Fundusz Zdrowia,

3. świadczeniodawców:

−

zakłady opieki zdrowotnej, które można podzielić ze względu na organ założycielski na
publiczne (SPZOZ) oraz niepubliczne (NZOZ),

−

praktyki lekarskie, lekarsko – dentystyczne, pielęgniarskie oraz położnych,

−

apteki,

−

innych świadczeniodawców,

4. organy kontroli i nadzoru:

−

Państwową Inspekcję Sanitarną (“SANEPID”),

−

Inspekcję Farmaceutyczną,

−

wojewodów i działające przy nich wojewódzkie centra zdrowia publicznego oraz
konsultantów wojewódzkich w poszczególnych specjalnościach medycznych,

5. Ministerstwo Zdrowia, które wytycza kierunki polityki zdrowotnej kraju oraz posiada

uprawnienia kontrolne, a także działających przy nim konsultantów krajowych
w poszczególnych specjalnościach medycznych.
Niektóre ministerstwa i organizacje rządowe posiadają swoje branżowe (tzw. mundurowe)

placówki opieki zdrowotnej. Są to:

−

Ministerstwo Obrony Narodowej

−

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

−

Ministerstwo Sprawiedliwości

−

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego

Jednostki samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) również mają duży

udział w kształtowaniu systemu.

Jako organ założycielski SPZOZ, jednostka samorządu terytorialnego:

−

tworzy, przekształca i likwiduje SPZOZ (w drodze uchwały),

−

nadaje statut SPZOZ,

−

nawiązuje z kierownikiem zakładu stosunek pracy,

−

deleguje przedstawiciela do rady społecznej zakładu,

−

udziela zakładowi dotacji na zadania określone w art.55 ustawy o zakładach opieki
zdrowotnej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

sprawuje  nadzór  nad  prowadzonymi  przez  siebie  zakładami  opieki  zdrowotnej  (zgodnie
z  rozporządzeniem  z  dnia  18  listopada  1999  r.  w  sprawie  szczegółowych  zasad
sprawowania  nadzoru  nad  samodzielnymi  publicznymi  zakładami  opieki  zdrowotnej i nad
jednostkami transportu sanitarnego).

Pozostałe zadania jednostek samorządu terytorialnego w zakresie opieki zdrowotnej:
1. Samorząd województwa:
a. tworzy i utrzymuje wojewódzki ośrodek (lub ośrodki) medycyny pracy, co wynika z art.

15,  ust.1  ustawy  z  dnia  27  czerwca  1997  r.  o  służbie  medycyny  pracy  oraz  finansuje
działalność  profilaktyczną  wynikającą  z  programów  prozdrowotnych  dotyczących
zapobiegania  i  zwalczania  określonych  chorób  oraz  programów  promocji  zdrowia
w zakresie medycyny pracy (art.21, ust.2 ustawy),

b. zgodnie z potrzebami wynikającymi w szczególności z liczby i struktury społecznej

ludności województwa tworzy i prowadzi zakłady psychiatrycznej opieki zdrowotnej oraz

c. bierze udział w realizacji zadań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego, w tym

w szczególności dzieci i młodzieży (ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia
psychicznego)

d. realizuje zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych

w postaci wojewódzkiego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów
alkoholowych – zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu
w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi,

e. bierze udział w realizacji zadań z zakresu ochrony przed następstwami używania tytoniu

zgodnie z ustawą z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami
używania tytoniu i wyrobów tytoniowych.

realizuje zadania z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki zdrowotnej w ramach
programów polityki zdrowotnej.

2. Samorząd powiatu:
a. dofinasowuje uczestnictwo osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach

rehabilitacyjnych oraz zaopatrzenie w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne
i środki pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym na podstawie odrębnych
przepisów.

b. wystawia skierowania do zakładu opiekuńczo-leczniczego i do zakładu pielęgnacyjno-

opiekuńczego  zgodnie  z  rozporządzeniem  Ministra  Zdrowia  z  dnia  30  grudnia  1998  r.
w sprawie  sposobu  i  trybu  kierowania  osób  do  zakładów  opiekuńczo  –  leczniczych
i  pielęgnacyjno –  opiekuńczych  oraz  szczegółowych zasad ustalania odpłatności za pobyt
w tych zakładach,

c. tworzy powiatowy plan zabezpieczenia medycznych działań ratowniczych, co wynika

z  art.22  ustawy  z  dnia  25  lipca  2001  r.  o  Państwowym  Ratownictwie  Medycznym  oraz
wydanego  na  jej  podstawie  rozporządzenia  Ministra  Zdrowia  z  dnia  23  maja  2002  r.
w  sprawie  trybu  tworzenia  powiatowych,  wojewódzkich  i  krajowych  rocznych  planów
zabezpieczenia medycznych działań ratowniczych,

d. organizuje i zapewnia usługi w odpowiednim standardzie w domach pomocy społecznej

dostosowanych do szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami psychicznym, co wynika
z art.6 a ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego,

e. bierze udział w realizacji zadań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego, w tym

w szczególności dzieci i młodzieży, zgodnie z ustawą z dnia 19 sierpnia 1994 r.
o ochronie zdrowia psychicznego,

bierze udział w realizacji zadań z zakresu ochrony przed następstwami używania tytoniu
zgodnie z ustawą z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami
używania tytoniu i wyrobów tytoniowych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

g. realizuje zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych,

zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości
i przeciwdziałaniu alkoholizmowi,

h. realizuje zadania z zakresu inspekcji sanitarnej zgodnie z ustawą z dnia 14 marca 1985 r.

o  Państwowej  Inspekcji  Sanitarnej  oraz  zadania  w  zakresie  zapobiegania  chorobom
zakaźnym  i  zakażeniom  -  zgodnie  z  ustawą  z  dnia  6  września  2001  r.
o chorobach zakaźnych i zakażeniach,

ustala rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych, co wynika z ustawy z dnia
6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne,

zapewnia kobietom w ciąży opiekę medyczną, socjalną i prawną zgodnie z ustawą z dnia
7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach
dopuszczalności przerywania ciąży,

k. realizuje także zadania z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki zdrowotnej

w ramach programów polityki zdrowotnej.

3. Samorząd gminy:
a. realizuje zadania zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych

w  postaci  gminnego  programu  profilaktyki  i  rozwiązywania  problemów  alkoholowych  –
zgodnie  z  ustawą  z  dnia  26  października  1982  r.  o  wychowaniu  w  trzeźwości
i przeciwdziałaniu alkoholizmowi,

b. realizuje usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi jako zadanie zlecone

przez administrację rządową, co wynika z art. 9, ust.1 i 4 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994
r. o ochronie zdrowia psychicznego.

Ponadto wpływ na system opieki zdrowotnej mają też powołane odpowiednimi ustawami
samorządy zawodowe:

−

lekarzy i lekarzy dentystów (Naczelna Izba Lekarska),

−

pielęgniarek i położnych (Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych),

−

aptekarzy (Naczelna Izba Aptekarska),

−

diagnostów laboratoryjnych (Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych).

Ponadto zgodnie z Dz.U.03.115.1087. na terenie województw obowiązują roczne plany
zabezpieczenia świadczeń zdrowotnych.

W planie uwzględnia się:

−

całodobowy dostęp do świadczeń,

−

prawo do uzyskania świadczenia w dniu zgłoszenia się, w przypadku zachorowania,

−

liczbę świadczeniodawców (wskaźnik w § 12 załącznika do rozporządzenia),

−

co najmniej jeden rok kalendarzowy,

−

cele strategiczne,

−

kierunki działań.

Projekt „Reforma Systemu Ochrony Zdrowia”, którego realizację rozpoczęto w styczniu

2004  roku  ma  zgromadzić  dane  potrzebne  do  opracowania  koszyka  świadczeń
gwarantowanych,  podziału  kompetencji  w  sektorze  zdrowotnym,  zasad  finansowania
świadczeń  medycznych.  Eksperci  biorący  udział  w  tym  projekcie  zobowiązani  są  do
analizowania danych i opracowywania raportów i planowania działań długofalowych mających
za zadanie usprawnić funkcjonowanie systemu opieki zdrowotnej w Polsce.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są kategorie uczestników systemu opieki zdrowotnej?
2.  Jakie ministerstwa posiadają swoje branżowe placówki?
3.  Kto tworzy SPZOZ?
4.  Jakie ma zadania samorząd gminy, powiatu i województwa?
5.  Na  jaki  okres  czasu  sporządzane  są  wojewódzkie  plany  zabezpieczenia  świadczeń

zdrowotnych?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykaż się znajomością systemu opieki zdrowotnej w dyskusji na temat: „Zapobieganie

leczenie – prawa”. Zastanów się czy jesteś w stanie odpowiedzieć na pytanie: Na ile nasz
system opieki zdrowotnej zabezpiecza potrzeby świadczeniobiorców?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przypomnieć sobie materiał nauczania na temat kierunków organizacji opieki zdrowotnej,
2)  przygotować stanowisko pracy,
3)  przypomnieć sobie ustawy kształtujące system opieki zdrowotnej,
4)  przypomieć sobie kategorie uczestników systemu opieki zdrowotnej,
5)  przypomnieć sobie, z tekstem źródłowym, zadania jednostek samorządu terytorialnego,
6)  czynnie uczestniczyć w dyskusji,
7)  udzielić  odpowiedzi  na  pytanie:  Na  ile  system  opieki  zdrowotnej  zabezpiecza  potrzeby

świadczeniobiorców.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Dzienniki Ustaw: Nr 91, poz.408 z 1991r., Nr 210, poz.2135 z 2004 r.

−

Zeszyty,

−

długopisy.

Ćwiczenie 2

Przygotuj szkic planu zabezpieczenia świadczeń w podstawowej opiece zdrowotnej,

w województwie swego zamieszkania, w zakresie opieki stomatologicznej wypisując
w punktach, co należy w nim uwzględnić. Zastanów się czy uwzględniłeś wszystkie potrzeby
w regionie swego zamieszkania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania na temat kierunków organizacji opieki zdrowotnej,
2)  zapoznać się z  Dz.U. Nr 115,poz.1087, p. 11, podpunkt 3 z 2003 r.,
3)  przygotować stanowisko pracy,
4)  przygotować szkic planu uwzględniając:

−

liczbę świadczeniobiorców,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

liczbę świadczeniodawców.

5)  uzgodnić z nauczycielem poprawność wykonanej pracy,
6)  zaprezentować swój projekt,
7)  ocenić czy uwzględniłeś wszystkie potrzeby.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Dziennik Ustaw Nr 115 z 2003 r.,

−

zeszyty,

−

kartki, długopisy.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1. Wymienić kategorie uczestników systemu opieki zdrowotnej?

2. Określić kto tworzy SPZOZ?

3. Wymienić ministerstwa posiadające branżowe placówki?

4. Wymienić zadania samorządów gminy?

5. Określić co znajduje się w wojewódzkim planie organizacji opieki?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1. Przeczytaj uważnie instrukcję.
2. Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3. Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4. Test zawiera 20 zadań dotyczących problemów związanych z promowaniem zdrowia.

−

Zadania od 1 do 14 są zadaniami wielokrotnego wyboru, zadania od 15 do 20 to
zadania otwarte.

5. Za prawidłową odpowiedź możesz uzyskać 1 punkt, za złą odpowiedź lub jej brak

– 0 punktów.

6. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi.

–

w zadaniach wielokrotnego wyboru tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa
i zaznacz ją znakiem X (w przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć
kółkiem, a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową),

–

w zadaniach z krótką odpowiedzią wpisz odpowiedź w wyznaczone pole.

7. Pracuj samodzielnie. Tylko taka praca daje satysfakcję.
8. Na rozwiązanie testu masz 90 minut.

Powodzenia!

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Kierunki działań profilaktyki to:

a) edukacja zdrowotna , zapobieganie,
b) promocja zdrowia, wychowanie zdrowotne, styl życia,
c) wychowanie, ćwiczenie fizyczne,
d) styl życia, odżywianie, promocja zdrowia.

2. Stacja sanitarnoepiolemiologiczna jest:

a)  świadczeniobiorcą,
b)  świadczeniodawcą,
c)  organem kontroli i nadzoru,
d) organem nadzoru merytorycznego

3. Elementy pola Lalonda, to:

a) styl życia, opieka zdrowotna,
b) styl życia, opieka zdrowotna, profilaktyka, aktywność fizyczna,
c) środowisko fizyczne, styl życia, opieka zdrowotna,
d) styl życia, opieka zdrowotna, środowisko fizyczne, czynniki genetyczne.

4. Determinanty zdrowia, to:

a) styl życia, odżywianie,
b) odżywianie, kontrola wagi ciała, ćwiczenia fizyczne,
c) ćwiczenia fizyczne, odżywianie,
d) zdrowy styl życia, odżywianie.

5. Zaburzeniami związanymi z odżywianiem, są:

a)  biegunka, nieżyt żołądka,
b)  otyłość, wychudzenie,
c)  anoreksja, bulimia,
d)  otyłość, wychudzenie, bulimia.

6. Otyłość u kobiet zaczyna się przy wskaźniku BMI:

a)  29,
b)  28,5
c)  27,
d) 27,5.

7. Jaki model zdrowia traktuje jednostkę jako uczestnika działań?

a)  mechanistyczny,
b)  biomedyczny,
c)  holistyczny,
d)  medyczny

8. Jaki dokument określa działania z zakresu promocji zdrowia?

a) karta Genewska,
b) karta Ottawska,
c) karta Londyńska,
d) karta Waszyngtońska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9. Jaki oficjalny dokument w zakresie promocji zdrowia obowiązuje w Polsce?

a) Narodowy Program Zdrowia,
b) Uchwała Rady Ministrów,
c) Projekt Zdrowego Stylu Życia,
d) Program Wspomagania Zdrowia.

10. Ile celów operacyjnych zawiera Narodowy Program Zdrowia?

a) 20,
b) 17,
c) 18,
d) 15.

11. Na jaki okres czasu sporządzane są wojewódzkie plany zabezpieczenia świadczeń

zdrowotnych?

a) 2 lata,
b) 1 rok,
c) 5 lat,
d) 4 lata.

12. Samorząd gminy dofinansowuje:

a) pobyt w sanatorium,
b) leki osobom przewlekle chorym,
c) usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
d) uczestnictwo osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych.

13. Samodzielne Publiczne Zespoły Opieki Zdrowotnej tworzy:

a) województwo,
b) powiat,
c) gmina,
d) gmina, powiat, województwo.

14. Badaniami skryningowymi nazywamy:

a) wczesne wykrywanie za pomocą testów chorób lub stanów patologicznych,
b) wczesne wykrywanie za pomocą badań chorób,
c) wczesne wykrywanie za pomocą badań stanów patologicznych,
d) wczesne wykrywanie za pomocą testów i badań chorób lub stanów patologicznych,

15. Wymień aspekty zdrowia.

16. Nazwij 4 z 7 projektów zdrowia realizowanych w Polsce.

17. Scharakteryzuj modele promocji zdrowia

18. Wymień 2 definicje zdrowia.

19. Wymień uwarunkowania choroby.

20. Opisz elementy składające się na styl życia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Promowanie zdrowia”

Zakreśl lub wpisz poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punktacja

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

  Zsumuj punkty. Maksymalnie mogłeś uzyskać 20 punktów.
Jeżeli otrzymałeś  nie mniej niż 80% punktów, możesz spokojnie pisać pracę kontrolną.
Gratuluję!
Jeżeli uzyskałeś  liczbę punktów z przedziału ( 50%; 80%) też nie jest źle. Otrzymasz ocenę
dostateczną lub dobrą.
Jeżeli uzyskałeś mniej niż 50% punktów, możesz liczyć co najwyżej na ocenę dopuszczają.
Powinieneś  uzupełnij braki.

Powodzenia!

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. Literatura

1. Jaczewski A. red.: Biomedyczne podstawy rozwoju i wychowania cz. II, WSiP, Warszawa

1998

2. Karski B.J.: Praktyka i teoria promocji zdrowia. Wybrane zagadnienia, Cedetu, Warszawa 2003
3. Lwow L., Milewicz A. red.: Promocja Zdrowia Podręcznik dla studentów i lekarzy

rodzinnych, wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wrocław 2004

4. Sheridan Ch, L.: Psychologia Zdrowia. Wyzwanie dla biomedycznego modelu zdrowia,

Instytut Psychologii Zdrowia, Warszawa 1998

5. Śliwa M. M.: Wychowanie zdrowotne zarys teorii i metodyki, Polskie Towarzystwo

Oświaty Zdrowotnej, Katowice 2001

6. Tobiasz – Adamczyk B.: Wybrane elementy socjologii zdrowia choroby, Wydawnictwo

UJ, Kraków 1998

7. Ustawa z dnia 30. sierpnia 1991 o zakładach opieki zdrowotnej
8. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków

publicznych Ustawa z dnia 30. sierpnia 1991 o zakładach opieki zdrowotnej

9. Wojnarowska B. red.: Zdrowie i szkoła, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000
10. Zajączkowski K.: Program edukacji zdrowotnej w klasach 4-6. Scenariusze zajęć, Oficyna

Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2005

Adresy internetowe aktualne na dzień 30 maja 2006

−

www.lodzkie.pl/zdrowie/profilaktyka,

−

http://medycy.net,

−