KOMPETENCJE NAUCZYCIELI WCZESNEJ EDUKACJI

KOMPETENCJE NAUCZYCIELI

WCZESNEJ EDUKACJI

Wej

cie w

ycie za

reformy edukacji spowodowa

o konieczno

ść

przygotowania nauczycieli do pracy w nowym systemie.

Najwa

niejszym elementem reformy edukacji sta

a si

reforma

programowa, czyli odej

cie od zasady 3 razy

“

”

(zaku

, zda

zapomnie

). Zosta

y opracowane nowe podstawy programowe, w

rych mniej miejsca zajmuj

encyklopedyczne wiadomo

ci a

kszy nacisk k

adzie si

na rozwijanie logicznego my

lenia i

przydatno

ść

wiedzy. Umo

liwi

to ma nowy spos

b nauczania. Przez

trzy pierwsze lata nauki obowi

zuje kszta

cenie zintegrowane, tzn.

bez podzia

u na przedmioty, dopiero p

niej pojawia si

podzia

przedmioty.

Nowej organizacji zaj

ęć

szkolnych towarzyszy zmiana relacji mi

dzy

uczniem a nauczycielem. Nauczyciel dysponuj

cy wi

ksz

swobod

prowadzeniu zaj

ęć

i maj

cy mniej uczni

w w klasie (do 25) b

dzie

koncentrowa

na interesuj

cych klas

zagadnieniach, a nie

jak dotychczas ,,goni

program

”

, B

dzie te

demu

uczniowi wi

cej czasu i energii.

Jakie s

konsekwencje tych og

lnych za

dla nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej?

autorzy reformy zauwa

e ,,Kszta

cenie na tym

etapie jest

agodnym przej

ciem od wychowania

przedszkolnego do edukacji prowadzonej w systemie

szkolnym. Ma ono charakter zintegrowany. Zaj

cia edukacyjne

prowadzi jeden nauczyciel lub nauczyciele wed

ug ustalonego

przez siebie planu dostosowuj

c czas zaj

ęć

i przerw do

aktywno

ci uczni

’’

,,Nauczyciel mo

e wybra

odpowiedni program nauczania

spo

d program

w wpisanych do wykazu albo opracowa

asny program samodzielnie lub z wykorzystaniem

program

w nauczania wpisanych do wykazu

”

,,W klasach I

III zawsze stosuje si

ocen

opisow

(...).

Stosowanie tej formy oceny wymaga zachowania sp

jno

dzy sposobem oceniania a strategi

nauczania, a tak

wyja

nienie rodzicom cel

w i funkcji przyj

tej formu

”

,,Dzieci z zaburzeniami zdolno

ci do uczenia si

czytania i pisania w przewa

cej wi

kszo

ucz

szczaj

do masowych (publicznych) szk

gdzie z zasady stawiane s

im takie same

wymagania jak pozosta

ym dzieciom

”

. Problemy te

dotycz

15% populacji. Powa

niejsze przypadki

dysleksji wyst

puj

w 2

4% populacji, za

umiarkowanym nasileniu u oko

o 10%. Oznacza to,

e w ka

dej klasie mo

na spotka

co najmniej

jedno dziecko ze specyficznymi trudno

ciami w

czytaniu i pisaniu.

Wymienione wy

ej za

enia nios

za sob

konieczno

ść

zmian w

funkcjonowaniu nauczycieli, doskonaleniu ich w

asnych

kompetencji, a jednocze

nie przystosowanie ich pracy i

kszta

cenia do nowych warunk

w wynikaj

cych z reformy.

Grupa specjalist

w przy MEN

przygotowuj

ca standardy kompetencji

zawodowych wyodr

bni

a kompetencje:

prakseologiczne,

komunikacyjne,

wsp

dzia

ania,

kreatywne,

informatyczne.

Kompetencja, wed

,,S

ownika j

zyka

polskiego

”

, to zakres czyjej

wiedzy,

umiej

tno

ci lub odpowiedzialno

Jakie kompetencje s

niezb

dne przysz

nauczycielom pracuj

cym z

dzie

mi w m

odszym wieku

szkolnym?

Kompetencje prakseologiczne

wyra

w skuteczno

nauczyciela w planowaniu, organizowaniu, realizacji, kontroli i

ocenie proces

edukacyjnych, a tak

e proces

w korekcyjno

–

wyr

wnawczych.

Nauczyciel kszta

cenia zintegrowanego powinien zatem:

posiada

podstawy wiedzy z zakresu wsp

czesnej

humanistyki, pozwalaj

ce mu rozumie

otaczaj

cy go

wiat i

zjawiska w nim zachodz

ce,

interpretowa

wsp

czesne teorie programu szkolnego

dokonywa

oceny podr

cznik

w wed

ug kryteri

w ( tematyki,

czytelno

ci, warto

ci poznawczych i wychowawczych tekst

koncepcji graficznej),

realizowa

enia kolejnych kierunk

w edukacji w

kszta

ceniu zintegrowanym stymuluj

c wielokierunkow

aktywno

ść

dziecka,

organizowa

sytuacje dydaktyczne z uwzgl

dnieniem

ciekawych metod, form,

rodk

w dydaktycznych,

wykorzystywa

elementy edukacji r

wnoleg

ej w procesie

dydaktyczno

wychowawczym,

diagnozowa

rodowisko spo

eczne, w kt

rym funkcjonuje ucze

okre

poziom rozwoju

rodowiska wychowawczego klasy szkolnej,

stosowa

konwencjonalne i niekonwencjonalne metody poznawania

uczni

projektowa

prac

wychowawcz

z dan

grup

dzieci, dostosowuj

cele i tre

ci do poziomu rozwoju spo

ecznego tej grupy,

ocenia

napotykane trudno

ci i osi

gni

cia dzieci, zar

wno

dydaktyczne jak i wychowawcze,

usprawnia

zaburzone funkcje percepcyjno

motoryczne i

wyr

wnywa

nienia rozwojowe,

skompletowa

niezb

dne narz

dzia diagnostyczne i pomoce

dydaktyczno

terapeutyczne,

stosowa

w praktyce edukacyjnej r

norodne metody terapeutyczne

i programy profilaktyczne.

Kompetencje komunikacyjne

dotycz

porozumiewania si

, przekazywania my

li,

udzielania wiadomo

ci.

Komunikacja interpersonalna to przep

yw informacji mi

dzy

nadawc

a odbiorc

W akcie komunikacji interpersonalnej nadawca przekazuje

okre

lon

tre

ść

(przekazu) za po

rednictwem jakiego

kana

do odbiorcy, na kt

rego ta tre

ść

powinna w okre

lony spos

oddzia

ywa

(wp

ywa

na zmiany jego dzia

ania, postaw,

pogl

w). Mowa nie jest jedyn

form

komunikacji.

nimi tak

mimika,

gest,

rodki wyrazu artystycznego.

Freud m

nawet o porozumiewaniu si

pod

wiadomo

ci z

pod

wiadomo

, rozumiej

c przez to,

e jednostki potrafi

postrzega

subtelne znaki, kt

rych sobie jasno nie

wiadamiaj

Wskazane by

oby zatem, aby nauczyciel wczesnej

edukacji potrafi

w zakresie kompetencji

komunikacyjnych:

wej

ść

w dialog z drugim cz

owiekiem,

dostrzega

fizjologiczne wska

niki oddzia

ywania emocji na

organizm cz

owieka,

spostrzega

zachowania dzieci i interpretowa

je,

odbiera

i nadawa

komunikaty werbalne i pozawerbalne w

okre

lonych sytuacjach wychowawczych,

inspirowa

dzieci do rejestrowania, poznawania i

ustosunkowywania si

do w

asnych emocji poprzez

rodki

wyrazu plastycznego i muzycznego,

organizowa

zabawy teatralne ucz

ce nawi

zywania

kontakt

w interpersonalnych, rozwijaj

ce kompetencje

komunikacyjne, pami

ęć

, refleks, wyobra

, fantazj

Kompetencje wsp

dzia

ania

widoczne s

skutecznych zachowaniach prospo

ecznych i sprawnych

dzia

aniach integracyjnych. Dotycz

one wsp

dzia

ania nie

tylko z dzie

mi, lecz tak

e z ich rodzicami i najbli

szym

rodowiskiem. Nauczyciel powinien wi

rozwija

w sobie i w swoich uczniach wszelkie pozytywne uczucia,

takie jak: tolerancja, szacunek, mi

ść

, rado

ść

, zaufanie, asertywno

ść

w wyra

aniu emocji i krytyki,

umie

nie

ść

pomoc uczniom potrzebuj

cym wsparcia,

umie

tworzy

klimat spo

eczny, wyzwalaj

cy pomoc i wsp

dzia

anie

uczni

umiej

tnie wp

ywa

na niew

ciwe postawy rodzicielskie, korygowa

łę

dy wychowawcze,

wsp

pracowa

z rodzicami dzieci dyslektycznych z wadami wymowy,

postawy, itp.,

udziela

instrukta

u, jak pomaga

dziecku z trudno

ciami w nauce,

umie

wsp

dzia

z r

nymi o

rodkami wychowania r

wnoleg

ego,

organizowa

pomoc specjalistyczn

(psychologiczn

, logopedyczn

itp.) dla uczni

Kompetencje kreatywne

przejawiaj

w innowacyjno

ci i niestandardowo

ci dzia

nauczyciela

i w ci

ym poszukiwaniu nowych i skutecznych dzia

o charakterze prorozwojowym.

Tzw. ,,dobry nauczyciel

”

powinien:

zna

elementy wiedzy psychologicznej i socjologicznej dotycz

cej

procesu tw

rczego, jego cech, uwarunkowa

zewn

trznych i

wewn

trznych, w

ciwo

ci os

b tw

rczych,

dociera

do w

asnych, indywidualnych zasob

w spontanicznego i

rczego dzia

ania (

. w dzia

aniach wychowawczych,

resocjalizacyjnych, terapeutycznych),

dostrzega

, rozumie

i okre

problemy,

stosowa

metody i techniki tw

rczego rozwi

zywania problem

w w

nych sytuacjach,

. rozwi

zywania konflikt

podejmowa

dzia

ania innowacyjne i wprowadza

zmiany w

ycie

szko

y i najbli

szego otoczenia,

projektowa

sytuacje inspiruj

ce aktywno

ść

rcz

uczni

planowa

aktywno

ść

rcz

dzieci w r

nych formach:

plastycznych, muzycznych, ruchowych, teatralnych itp.

Kompetencje informatyczne

przejawiaj

w sprawnym korzystaniu z nowoczesnych

informacji.

Wskazane jest by nauczyciel wiedzia

jak:

pos

ugiwa

systemem komputerowym,

zapisywa

i odczytywa

wyniki swojej pracy,

organizowa

, z wykorzystaniem komputera,

pomiar dydaktyczny,

wykorzystywa

programy komputerowe w

procesie edukacyjnym, diagnozie i terapii,

projektowa

i wykonywa

pomoce

dydaktyczne do pracy z dzie

mi.

Absolwent kierunku pedagogika powinien dysponowa

rzetelnym przygotowaniem teoretycznym o

charakterze interdyscyplinarnym zorientowanym na

konkretn

specjalno

ść

pedagogiczn

(

przedszkoln

, wczesnoszkoln

, spo

eczno

–

opieku

, rewalidacyjn

), posiada

umiej

tno

prowadzenia bada

naukowych, dostrzegania oraz

samodzielnego rozwi

zywania problem

teoretycznych i praktycznych z zakresu swojej

specjalno

ci oraz powinien by

nastawiony na

dzia

alno

ść

prospo

eczn

i samodoskonalenie.

Jak pisze Zbigniew Kwieci

ski ,,Studia pedagogiczne s

tak

uczeniem si

swoistego dla nich kanonu, ale s

jego przekraczaniem, zarazem s

drog

ku m

dro

ci i

etyczno

ci, to znaczy do samodzielnego rozumienia

wiata,

odkrywania innego cz

owieka i do pomagania mu w

rozstrzyganiu najwa

niejszych dylemat

w moralnych. St

d te

w strukturze kompetencji pedagogicznej i przed ni

znajduj

filozofia, etyka, antropologia kulturowa,

socjologia, psychologia, biologia, historia my

li pedagogicznej

i wychowania, pedagogika por

wnawcza ods

aniaj

ca my

li i

dzia

ania edukacyjne w innych krajach, a zatem dyscypliny

tworz

ce razem, a nie ka

da z osobna, okazj

do budowania

w nas ca

ciowego rozumienia cz

owieka w jego

wiecie

wewn

trznym i zewn

trznym, w przyrodzie, kulturze i w

spo

ecze

stwie, w

d innych kraj

w i w procesie dziejowym

”

Nauczyciel uczni

w m

odszych, jak s

dzi J

zefa

achowicz, ma do spe

nienia szczeg

rol

Nie zast

pi go telewizor, komputer czy nawet

ksi

ąŜ

ka.

Wst

pna edukacja jest swego rodzaju paszportem do

ycia; jest

to okres kszta

towania kariery szkolnej dziecka i jego przysz

pozycji spo

ecznej. Okre

lenie kompetencji nauczycieli

edukacji wczesnoszkolnej powinno by

przedmiotem

pog

łę

bionych analiz nie tylko w

rodowisku naukowym, ale

tak

e w

d praktyk

w edukacji i ich doradc

w. S

to bowiem

dzia

ania niezb

dne dla projektowania procesu kszta

cenia,

dokszta

cania i doskonalenia nauczycieli. Opracowanie

sylwetki nauczyciela pozwoli na dok

adniejsze ustalenie cel

nauczania poszczeg

lnych przedmiot

w i cel

w praktycznego

kszta

cenia student

w. Pozwoli to nauczycielom akademickim,

doradcom metodycznym i innym osobom wspieraj

cym

nauczycieli w ich rozwoju mie

wiadomo

ść

e s

odpowiedzialni nie tylko za przygotowanie merytoryczne, ale

tak

e za kompetencje przysz

ych nauczycieli oraz tych

dokszta

caj

cych i doskonal

cych si

w zawodzie.