QPrint

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKU

PRACOWNIKA NAUKOWO-BADAWCZEGO

INSTYTUTU BIOCHEMII I BIOFIZYKI

PAN

ZAKŁAD BIOCHEMII DROBNOUSTROJÓW

PRACOWNIA GLIKOBIOLOGII GRZYBÓW

PRACOWNIA PATOGENEZY ROSLIN

ZAKŁAD GENETYKI OGÓLNEJ

ZAKŁAD BIOFIZYKI

ZAKŁAD BIOCHEMII ROSLIN

ZAKŁAD BIOSYNTEZY BIAŁKA

PRACOWNIA BIOLOGII MOLEKULARNEJ PRZY UG

PRACOWNIA MUTAGENEZY I REPERACJI DNA

LABORATORIUM GMO

PRACOWNIA FOSFORYLACJI BIAŁEK ROŚLINNYCH

W WARSZAWIE

Warszawa, luty 2005 r.

Ośrodek Szkoleniowy

Kompleksowa Obsługa Firm w Zakresie BHP i PPOŻ

ul. Redutowa 25, 01-106 Warszawa

tel. (022) 837 10 89, (022) 877 22 49; fax (022) 877 22 29

e-mail:

biuro@bhpservicecom.pl

www.bhpservice.com.pl

1. WSTĘP.

Artykuł 226 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks Pracy (j. T. Dz. U.

z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.) nakazuje Pracodawcy informować pracowników o
ryzyku  zawodowym,  które  się  wiąże  z  wykonywaną  pracą,  oraz  o  zasadach  ochrony
przed  zagrożeniami.  W  Rozporządzeniu  Ministra  Pracy  i  Polityki  Socjalnej
z  26  września  1997  r.  (Dz.  U.    Nr  129,  poz.  844),  zdefiniowano  pojęcia  ryzyka
zawodowego  i  zagrożenia.  Przez  ryzyko  zawodowe  rozumie  się  prawdopodobieństwo
wystąpienia  niepożądanych  zdarzeń  związanych  z  wykonywaną  pracą,  powodujących
straty,  w  szczególności  wystąpienia  u  pracowników  niekorzystnych  skutków
zdrowotnych  w  wyniku  zagrożeń  zawodowych  występujących  w  środowisku  pracy  lub
sposobu  wykonywania  pracy.  Przez  zagrożenie  rozumie  się  stan  środowiska  pracy
mogący  spowodować  wypadek  lub  chorobę.  W  celu  wykonania  nakazu  z  art.  226
Kodeksu  Pracy  Pracodawcy  muszą  ocenić  ryzyko  zawodowe  na  stanowiskach  pracy
w swoich zakładach pracy.

Analizy tego ryzyka można dokonać wieloma metodami. Dzielimy je na ilościowe

(propabilistyczne) i jakościowe.

Metody ilościowe pozwalają na osiągnięcie trafniejszych i dokładniejszych

wyników.  Są  najbardziej  wartościowe  przy  poszukiwaniu  najbardziej  skutecznych
sposobów  zmniejszenia  ryzyka,  gdyż  przy  ich  użyciu  można  uzyskać  najwięcej
informacji  o  wpływie  na  poziom  ryzyka  różnych  czynników  charakteryzujących
stanowisko pracy. Niestety ilościowe szacowanie może być prowadzone gdy ma się do
dyspozycji  odpowiednią  liczbę  danych  statystycznych  dotyczących  ilości  i  rodzaju
wypadków przy pracy, zdarzeń niebezpiecznych, chorób zawodowych, czasu narażenia
na czynniki środowiska pracy itp.. Aby ocena ilościowa była wiarygodna dane te muszą
spełniać  wymagania  statystyki.  Wartość  danych  statystycznych  niestety  również  może
być wątpliwa – dotyczą one stanu przeszłego, często mniej lub bardziej różniącego się
od systemu rozważanego. Dużą trudność przy wykorzystaniu metod ilościowych stwarza
więc  brak  informacji  potrzebnych  do  zbudowania  w  pełni  propabilistycznego  modelu
ryzyka.  Uzupełnieniem  takich  braków  mogą  być  oszacowania  eksperckie.  Koszty
finansowe związane z uzyskaniem brakujących wiarygodnych informacji ograniczają ich
stosowanie.

Jakościowe

metody

ryzyka

nie

wymagają

wykorzystywania

opisu

matematycznego.  Szacowanie  poziomu  ryzyka  dokonuje  się  w  nich  oddzielnie  dla
każdego z zidentyfikowanych zagrożeń. W metodach tych przypisuje się ryzyku umowną
wielkość charakteryzującą jego wartość. Można więc wyodrębnić te zdarzenia, z którymi
związane  jest  szczególnie  duże  ryzyko  cząstkowe  oraz  określić  najbardziej  skuteczne
sposoby  jego  ograniczenia.  Wiarygodna  ocena  ryzyka  tymi  metodami  wymaga  więc
głębokiej  wiedzy  empirycznej,  doświadczenia  oraz  intuicji  od  wykonujących  je
specjalistów.

Istnieje wiele różnych jakościowych metod oceny ryzyka. Metoda podana

nie

obligatoryjnej

Polskiej

Normie

PN-N-18002

„Systemy

zarządzania

bezpieczeństwem i higieną pracy. Ogólne wytyczne do oceny ryzyka zawodowego. ” jest
na razie jedyną metodą opracowaną w formie Polskiej Normy. Ryzyko zawodowe
pracownika naukowo-badawczego w IBB zostanie oszacowane tą metodą.

2. OPIS STANOWISK PRACY.

Pomieszczenia pracy.

LABORATORIA
Pomieszczenia laboratorium.
dostęp: ograniczony – kontrola otwarcia drzwi na portierni wiodących do pomieszczeń
IBB.
wysokość - 3,3 m,
rozmieszczenie - stołów i innych urządzeń, maszyn, szaf, takie, że przejścia posiadają
szerokość powyżej 100 cm a drogi transportowe powyżej 120 cm.
podłoga - równa, nie śliska, nie pyląca, bez progów pomiędzy pomieszczeniami.
oświetlenie w pomieszczeniach stałej pracy:
-  naturalne, dzienne, boczne,
-  oświetlenie sztuczne (elektryczne).
Powierzchnia okna w stosunku do powierzchni podłogi w proporcji co najmniej 1:8. Okna
nieszczelne, starego typu, powodujące wychłodzenie pomieszczeń w okresie zimowym.
Natężenie oświetlenia elektrycznego zgodne z wymaganiami PN.
wentylacja - grawitacyjna, miejscowa wentylacja wymuszona (digestoria).
Drożność  wentylacji  kontrolowana  zgodnie  z  przepisami  prawa  budowlanego.
Wentylacja  budzi  zastrzeżenia  –  zgłaszane  są  usterki  sprawności,  ciągi  zwrotne
powietrza z powodu przyłączenia do wspólnych kanałów grawitacyjnych.
temperatura  –  w  okresie  zimowym  przy  niskich  temperaturach  poniżej  18°C.  W  celu
ograniczenia  dopływu  chłodnego  powietrza  pracownicy  zakleją  papierem  kanały
wentylacyjne.
instalacja elektryczna – z wyłącznikiem różnicowo-prądowym.
Ochrona  przeciwporażeniowa  i  przeciwzwarciowa  kontrolowana  pomiarami  zgodnie
z przepisami prawa budowlanego.

Pomieszczenie magazynu niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych
W  pomieszczeniu  dostępnym  w  czasie  godzin  pracy.  Bez  oznaczenia  przeznaczenia
pomieszczenia.

Zaplecze socjalno-sanitarne
Toalety są dostępne i ogólnie czyste.
Aneks  kuchenny  i  bufet  odległe  od  wielu  pomieszczeń  laboratoryjnych.  Utrzymywane
w  należytym  porządku.  Pracownicy  spożywają  napoje  i  posiłki  w  pomieszczeniach
laboratorium lub w przyległych pokojach opisowych.
Brak  wydzielonych  pomieszczeń  służących  jako  szatnie.  Ubrania  przechowywane  są
w pokojach opisowych lub w pracowniach.

Palarnia tytoniu
Brak  wydzielonych  miejsc  i  pomieszczeń.  Papierosy  są  palone  na  korytarzach
i w pomieszczeniach pracy.

Organizacja pierwszej pomocy
Dostęp do urządzeń do płukania zanieczyszczonych oczu i twarzy jest zapewniony.
Apteczki pierwszej pomocy przechowywane na korytarzach lub pomieszczeniach w
powszechnie

dostępnym

miejscu.

Wyposażenie

apteczek

medykamenty

niekompletne.  Medykamenty  często  poza  datą  ważności.  W  apteczkach  lub  w  ich
pobliżu  nie  ma  instrukcji  udzielania  pierwszej  pomocy.  Nie  ma  osób  wyznaczonych  do
kontrolowania stanu apteczek i uzupełniania ich wyposażenia.
W Instytucie znajduję się wydzielone pomieszczenie ambulatorium z wykwalifikowanym
personelem.

Ochrona przeciwpożarowa
Laboratoria  są  wyposażone  w  podręczny  sprzęt  gaśniczy,  poddawany  konserwacjom
zgodnie  z  wymaganiami  przepisów  ochrony  przeciwpożarowej.  Część  sprzętu  nie  jest
zgodna  z  obowiązującymi  obecnie  przepisami  ppoż.  (gaśnice  halonowe,  gaśnice
śniegowe  z  zaworem  odkręcanym).  Etatyzacja  sprzętu  po  zmianie  przepisów  ochrony
ppoż.  w  roku  2003  nie  została  przeprowadzona.  Usytuowanie  sprzętu,  drogi
ewakuacyjne  nie  zawsze  są  oznaczone  stosownymi  znakami.  Gaśnice  są
przechowywane  w  pobliżu  źródeł  ciepła,  zastawione  meblami.  Hydranty  zamknięte  na
kłódki  bez  skrzynek  z  kluczykiem  do  otwarcia  skrzynki  hydrantowej  za  szybką.  Przy
części  hydrantów  wyposażonych  w  skrzynki  na  kluczyki  wyjęto  kluczyki  ze  skrzynek.
Brak  protokołów  potwierdzających  stosowną  wydajność  ciśnienia  wody  w  hydrantach
ppoż.

Wyposażenie laboratoriów

Urządzenia
-  autoklawy (podlegają corocznemu serwisowi UDT),
-  termomiksery,
-  wirówki laboratoryjne,
-  mikroskopy konfokalne,
-  transiluminatory,
-  komory laminarne,
-  inkubatory,
-  mikroskopy,
-  ultrasonikatory,
-  spektrometry,
-  cieplarki,
-  wytrząsarki,
-  aparaty do elektroforezy,
-  lampy UV,
-  urządzenia do PCR,
-  wagi,
-  sprzęt laboratoryjny (ze szkła itp.),
-  i inne urządzenia, niezbędne do określonych specyficznych prac dla danej pracowni
-  butle z gazami technicznymi (dwutlenek węgla, azot),
-  ciekły azot, suchy lód,
-  palniki (propan-butan),

- stanowiska biurowe: komputer z monitorem ekranowym kineskopowym lub

ciekłokrystalicznym i drukarką.

Urządzenia wyposażone są w dokumentację techniczną, często w języku angielskim.
Instrukcje  bhp  pracy  przy  urządzeniach  nie  zostały  wykonane  i  udostępnione
pracownikom.
Nie jest kompletowana dokumentacja w języku polskim dotycząca spełnienia przepisów
systemu  oceny  zgodności  przez  eksploatowane  urządzenia:  certyfikaty  CE,  deklaracje
zgodności.
Urządzenia poddawane są konserwacji we własnym zakresie, w razie poważnych awarii
przez wykwalifikowany zewnętrzny serwis.
Butle  z  gazami  technicznymi  zabezpieczone  przed  przewróceniem.  Butle  z  propanem-
butanem  i  palnikiem  przechowywane  w  pomieszczeniach  laboratorium.  Nie  wszystkie
butle zabezpieczone przed upadkiem łańcuchami itp.
Butle z gazami technicznymi i oprzyrządowaniem oznakowane, poddawane przeglądom
i legalizowane zgodnie z wymaganiami przepisów.

Do  zdejmowania  przedmiotów  umieszczonych  na  wysokości  (szafy,  ponad  1.80  m,
dostępne są drabiny lub specjalne stołki).

Substancje i preparaty chemiczne.

Wykaz wszystkich stosowanych w danej pracowni i ich zużycia nie został

sporządzony.

Stosowane są substancje i preparaty niebezpieczne, o działaniu rakotwórczym

i  prawdopodobnie  rakotwórczym,  wymienione  w  Rozporządzeniu  Ministra  Zdrowia
i  Opieki  Społecznej  z  dnia  1  grudnia  2004  r.  w  sprawie  substancji,  preparatów,
czynników  lub  procesów  technologicznych  o  działaniu  rakotwórczym  lub  mutagennym
w  środowisku  pracy  (Dz.  U.  nr  280,  poz.  2771).  Każde  laboratorium  rejestruje  ich
zużycie  i  ekspozycje  pracowników.  Dane  o  zużyciu  i  ekspozycji  przekazywane  były
w  latach  do  PIS,  zgodnie  z  wymaganiami  obowiązujących  przepisów.  Dokumentacja
zgodna  z  wymaganiami  podanego  powyżej  rozporządzenia  w  sprawie  czynników
rakotwórczych,  określającej  stopień  narażenia  pracowników  na  ich  oddziaływanie
i  rejestrującej  wszystkie  stosowane  substancje  rakotwórcze  i  prawdopodobnie
rakotwórcze używane w roku 2005 jest  sporządzana.

Substancje określone jako trujące i toksyczne nie są przechowywane oddzielnie.
Niebezpieczne substancje i preparaty chemiczne nie zostały określone zgodnie

z  aktualnym  wykazem  Rozporządzenia  Ministra  Zdrowia  z  dnia  2  września  2003  roku
w  sprawie  wykazu  substancji  niebezpiecznych  wraz  z  ich  kwalifikacją  i  oznakowaniem
(Dz. U. nr 199, poz. 1948).

Stosowane niebezpieczne substancje i preparaty chemiczne nie zostały wyposażone

w  karty  charakterystyki  substancji  niebezpiecznej  i  preparatu  niebezpiecznego,  zgodne
z  wymaganiami  Rozporządzenia  Ministra  Zdrowia  z  dnia  3  lipca  2002  roku  w  sprawie
karty  charakterystyki

substancji

niebezpiecznej i

preparatu niebezpiecznego

(Dz. U. nr 140, poz. 1171 z późn. zm.). Trwa kompletowanie kart charakterystyk.

Pomiary środowiska pracy w celu stwierdzenia zawartości w powietrzu stosowanych

niebezpiecznych i rakotwórczych substancji chemicznych podczas pracy w stosunku do
NDS, NDSCh, NDSP nie były wykonywane w pracowniach poza pomiarem w pokoju
109 w Pracowni Glikobiologii Grzybów (23.03.2001 r.). Stężenie fenolu w powietrzu –

niewykrywalne.  Stężenie  acetonu  poniżej  0,1  NDS  i  NDSCh.  Nie  stosowano  również
innych  metod  analitycznych  (np.  PN-EN-689  z  2002  r.)  w  celu  oszacowania  tego
narażenia.  Stosowane są  wyciągi  wentylacji  miejscowej  w  celu  ograniczenia  narażenia
inhalacyjnego.

Stosowane substancje i preparaty chemiczne oznaczone lub opisywane podczas

wykonywania pracy, w celu umożliwienia ich prawidłowej identyfikacji.

Wymagania Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 roku

w sprawie bhp związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych
(Dz. U. z 2005 r., Nr 11, poz. 86) nie są wykonane.

Pracownicy korzystają z:
-

Instrukcji BHP „Substancje niebezpieczne, rakotwórcze, mutagenne i trujące”.

Instrukcja zawiera listę substancji niebezpiecznych określonych na podstawie przepisów
bhp  dotyczących  substancji  rakotwórczych  obowiązujących  do  roku  2004  i  wytyczne
dotyczące  pracy  z  takimi  substancjami.  Instrukcje  wywieszone  są  w  pomieszczeniach
laboratoryjnych.
System  gromadzenia  odpadów  i  odpadów  niebezpiecznych  uporządkowany.
Neutralizacja lub usuwanie przez wyspecjalizowanego odbiorcę.

Materiał biologicznie zakaźny.
Pracownicy  wykonują  pracę  w  kontakcie  ze  szkodliwym  materiałem  biologicznym,
zakaźnym  i  potencjalnie  zakaźnym  (krew  i  tkanki  ludzkie,  gronkowiec  Staphylococus
Aureus, szpitalne szczepy Pseudomonas) Wymagania stawiane przez Rozporządzenie
Ministra  Zdrowia  z  22  kwietnia  2005  roku  w  sprawie  szkodliwych  czynników
biologicznych  dla  zdrowia  w  środowisku  pracy  oraz  ochrony  zdrowia  pracowników
zawodowo narażonych na te czynniki nie zostały przeanalizowane i wdrożone (Dz. U. nr
81,  poz.  1716).  Prace  w  narażeniu  wykonywane  są  jednak  zgodnie  z    wymaganiami
aseptyki.  Nad  bezpieczeństwem  pracy  w  zakresie  zagrożenia  szkodliwymi  czynnikami
biologicznymi sprawuje nadzór Inspektor ds. bezpieczeństwa biologicznego. Pracownicy
korzystają  z  instrukcji  bhp  „Warunki  bezpiecznej  pracy  oraz  metody  unieszkodliwiania
materiału biologicznego”.

Pracownicy wykonują prace naukowo-badawcze w kontakcie z GMO (materiał roślinny),
niebezpiecznym  dla  środowiska  naturalnego.  Stosowne  zezwolenia  zostały  uzyskane.
Nie  stwierdza  się  powstania  dodatkowego  zagrożenia  dla  zdrowia  lub  życia
pracowników,  w  związku  z  wykonywaniem  pracy  w  Laboratorium  GMO  (  po  zmianie
nazwy Analiz Modyfikacji Genetycznych).

Promieniowanie jonizujące.
Pracownicy

wyżej

wymienionych

pracowni

wykonują

prace

kontakcie

z promieniowaniem jonizującym w 23 pracowniach izotopowych klasy III i jednej klasy II.
Pomieszczenia  są  oznakowane  stosownymi  znakami.  Warunki  pracy  w  narażeniu  na
potencjalne  oddziaływanie  promieniowania  jonizującego  typu  B  nadzoruje  wewnętrzny
Inspektor  Ochrony  Radiologicznej.  Pracownicy  zaliczani  są  do  narażenia  w  klasie  B.
Wykonywane są prace z izotopami 3H, 14C, 32P, 35S. Pracownicy wykonują prace na
podstawie technologicznych instrukcji prac. Wszyscy pracownicy stosujący w badaniach
preparaty  z  32P  objęci  są  stałą  kontrolą  dawek  indywidualnych  dawkomierzami

fotometrycznymi. Pracownicy korzystają z osłon i liczników Geigera-Millera. Odpady
stałe i ciekłe usuwane są zgodnie z wymaganiami obowiązujących przepisów.

Przygotowanie zawodowe pracowników.

Zatrudnieni– pracownicy naukowo-badawczy w wieku powyżej 18 lat.
Pracownicy odbywali:
-  instruktaż ogólny w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Szkolenia  stanowiskowe  bhp  nie  były  prowadzone.  Szkolenia  podstawowe  bhp  odbyły
się w 1999 roku. Szkolenie odbyła tylko część z obecnie pracujących osób.
Pracownicy posiadają badania lekarskie dopuszczające do wykonywania pracy.
Pracownicy  posiadają  odpowiednie  kwalifikacje  zawodowe  lub  i  naukowe  oraz  często
wieloletnie  doświadczenie  zawodowe.  Nie  ulegali  wypadkom  przy  pracy  podczas
prowadzenia prac laboratoryjnych.
Chorób zawodowych na stanowiskach pracy w powyżej wymienionych pracowniach nie
stwierdzono.
Prace w pracowniach wykonują również studenci, magistranci, doktoranci. Osoby te nie
odbywają  szkoleń  bhp  potwierdzonych  na  piśmie  przed  dopuszczeniem  ich  do  pracy
w pracowniach
Pracownicy odbywają profilaktyczne badania lekarskie w zakładowym ambulatorium.
Narażenie zawodowe opisują na druku skierowania kierowani na badanie pracownicy.

Organizacja pracy.

Praca jest wykonywana w systemie jednej dziennej zmiany.
Zostały  określone  przydziały  środków  ochrony  indywidualnej  oraz  odzieży  i  obuwia
roboczego przysługującego pracownikom laboratoriów biologiczno-chemicznych.
W  czasie  wykonywania  pracy  laboratoryjnej  pracownicy  są  zobowiązani  stosować
fartuchy ochronne.
Podczas  prac  z  substancjami  o  działaniu  żrącym  pracownicy  korzystają  z  okularów,
ochronnych, rękawic i fartuchów. Używają obuwia z podeszwą odporną na ślizganie.
Prace  z  substancjami  określonymi  jako  trujące  wykonują  w  rękawicach  ochronnych
z  należytą  starannością  chroniąc  się  przed  pyleniem,  rozsypaniem  lub  rozlaniem
substancji. Prace te nie zostały określone jako szczególnie niebezpieczne i wymagające
podczas ich wykonywania szczególnej sprawności psychofizycznej.
Nie określono prac, które powinny być wykonywane co najmniej przez 2 osoby.
Przy pracy w chłodni pracownicy mogą skorzystać z ocieplanej kamizelki.
Wykonywanie  prac  z  niebezpiecznymi  substancjami  i  preparatami  chemicznymi
w  narażeniu  na  inhalację  jest  wykonywane  pod  wyciągiem  przy  włączonej  wentylacji
miejscowej.
Pomieszczenia  laboratoriów  są  sprzątane.  Zatrudnione  są  osoby  odpowiedzialne  za
utrzymywanie  czystości.  Pomieszczenia  laboratoriów  są  utrzymywane  w  czystości  na
poziomie podstawowym. Pokoje wagowe (między innymi ważenie akrylamidu – poniżej
poziomu podstawowego).
Nadzór nad sposobem wykonywania pracy przez pracownika zgodnie z przepisami bhp
wykonywany  przez  kierujących  pracownikami  -  sporadyczny.  Nie  wszyscy  pracownicy
pracują  w  odzieży  ochronnej.  Nie  przestrzega  się  zasady  zdejmowania  fartucha
i rękawiczek, lub co najmniej jednej, przy opuszczaniu laboratorium.

3. IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ.

PN–80/Z–08052  „Ochrona  pracy.  Niebezpieczne  i  szkodliwe  czynniki  występujące
w  procesie  pracy.  Klasyfikacja”  wymienia  czynniki  niebezpieczne  i  szkodliwe.  Na  jej
podstawie,  po  wykonaniu  wizji  lokalnej  i  wywiadu  zawodowego  oraz  Instrukcji  BHP  na
stanowiskach pracowników naukowo-badawczych stwierdzono:

CZYNNIKI NIEBEZPIECZNE:

-  prąd elektryczny,
-  wysoka i niska temperatura,
-  sprężone gazy: obojętne, palne; oziębione gazy ciekłe
-  niebezpieczne

substancje

chemiczne;

toksyczne,

uczulające,

drażniące,

rakotwórcze, mutagenne, łatwopalne, tworzące z powietrzem mieszaniny
wybuchowe

-  wystające, ostre elementy sprzętu laboratoryjnego,
-  śliskie powierzchnie,
-  ciężar przedmiotów – transport ręczny, rotory do wirówek,
-  poruszające się maszyny – wyjazdy na kursy, szkolenia,
-  pole elektromagnetyczne – transiluminator, mikroskop konfokalny,
-  promieniowanie ultrafioletowe – lampy UV, ozon
-  promieniowanie laserowe – mikroskop konfokalny,
-  promieniowanie jonizujące Beta,
-  pożar – potencjalnie niesprawny podręczny sprzęt ppoż.,
-  wybuch – powstanie mieszaniny wybuchowej w pracowni z powodu niesprawnej

wentylacji

-  niekompletne wyposażenie apteczek pierwszej pomocy.

CZYNNIKI SZKODLIWE I UCIĄŻLIWE:

-  obciążenie fizyczne: statyczne i dynamiczne,
-  obciążenie psychonerwowe,
-  rakotwórcze, mutagenne substancje chemiczne,
-  kontakt z niebezpiecznymi czynnikami biologicznymi,
-  toksyczne substancje chemiczne,
-  uczulające substancje chemiczne,
-  niedostateczna temperatura pomieszczeń pracy w okresie zimowym,
-  hałas ultradźwiękowy.

Na  podstawie  listy  czynników  niebezpiecznych  określone  zostają  zdarzenia
niepożądane wywołujące zagrożenie, prowadzące do zdarzeń wypadkowych:

ZDARZENIA NIEPOŻĄDANE:
1  porażenie  prądem  elektrycznym  (  awaria  urządzeń  laboratoryjnych,  instalacji

elektrycznej ),

2 poparzenie ( kontakt z gorącymi lub zimnymi powierzchniami lub substancjami

podczas prac badawczych, ogrzewania, awarii autoklawu, termomiksera, cieplarki,
oziębione ciekłe gazy ),

3 wybuch zbiornika ciśnieniowego z gazem technicznym ( uszkodzenie butli, armatury,

węża, zasilanego urządzenia laboratoryjnego ),

4 zatrucie toksyczną substancją chemiczną przez drogi oddechowe, przewód

pokarmowy lub skórę ( nieostrożność, przypadkowy kontakt, spożywanie posiłków
i napojów w laboratorium, brak miejsc wydzielonych na palarnię, chodzenie
w zabrudzonych rękawiczkach poza laboratorium – potencjalny kontakt z substancją
innej osoby ),

5 wchłonięcie alergizującej lub drażniącej substancji chemicznej przez drogi

oddechowe,  przewód  pokarmowy  lub  skórę  (  nieostrożność,  przypadkowy  kontakt,
spożywanie  posiłków  i  napojów  w  laboratorium,  brak  miejsc  wydzielonych  na
palarnię,  chodzenie  w  zabrudzonych  rękawiczkach  poza  laboratorium  –  potencjalny
kontakt z substancją innej osoby ),

6 poparzenie żrącą substancją chemiczną ( oblanie się przy przygotowywaniu

i przelewaniu roztworów kwasów i innych substancji niebezpiecznych ),

7 skaleczenia ( kontakt z ostrym brzegiem uszkodzonego sprzętu szklanego, ostrą

krawędzią przyrządu, awaria urządzenia itp.),

8 poślizgnięcie i upadek ( na umytej podłodze, schodach wyjściowych z instytutu,

stołka, drabiny itp.),

9 uraz kręgosłupa przy wkładaniu ciężkiego rotoru do wirówki,
10 wypadek komunikacyjny ( zdarzenie losowe podczas wyjazdu na szkolenie,

konferencję itp. ),

11 naświetlenie oczu promieniowaniem ultrafioletowym, jaskrawym światłem białym,

choroby dróg oddechowych ( nieostrożność przy obsłudze transiluminatora, lampy
UV ),

12 uszkodzenie oczu wskutek ekspozycji na promieniowanie laserowe ( awaria

mikroskopu konfokalnego )

13 wchłonięcie niebezpiecznej dawki promieniowania jonizującego ( nieostrożność,

przypadkowy kontakt, brak miejsc wydzielonych na palarnię, spożywanie posiłków
i napojów w laboratorium )

14 nieskuteczne udzielenie pierwszej pomocy ( brak medykamentów potrzebnych do

neutralizacji

zatruć

toksycznymi

substancjami

chemicznymi,

niekompletne

wyposażenie apteczek, brak instrukcji i osób wyznaczonych do udzielania pierwszej
pomocy ),

15 pożar ( nieostrożność, awaria urządzeń, użytkowanie substancji chemicznych

utleniających, skrajnie i łatwopalnych, brak miejsc wydzielonych na palarnię,
potencjalnie nieprawny sprzęt gaśniczy, brak szkoleń bhp i ppoż. ),

16 wybuch mieszaniny wybuchowej ( nieostrożność, awaria urządzeń, użytkowanie

substancji chemicznych tworzących mieszaniny wybuchowe z powietrzem,
niesprawna wentylacja, brak miejsc wydzielonych na palarnię, brak szkoleń bhp
i ppoż. ).

Na podstawie listy czynników szkodliwych i uciążliwych określone zostają zdarzenia
niepożądane wywołujące zagrożenie, prowadzące do zdarzeń wypadkowych i chorób
zawodowych:

4. SZACOWANIE RYZYKA ZAWODOWEGO.

Do  przeprowadzenia  niniejszej  oceny  wykorzystana  zostanie  uproszczona  metoda
szacowania  ryzyka  zwana  „standardową  oceną  ryzyka  zawodowego”,  zgodna  ze
standardami  postępowania  określonymi  w  PN-N-18002  „Systemy  zarządzania
bezpieczeństwem pracy. Ogólne wytyczne do oceny ryzyka zawodowego”.

RYS. 1 Przebieg oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy

Opisać stanowisko

Zebrać potrzebne do analizy informacje

Zidentyfikować zagrożenia

Oszacować ryzyko związane z zagrożeniami

Czy można przyjąć ryzyko

NIE

Opracować plan eliminacji

lub ograniczenia ryzyka

TAK

Przeprowadzać okresowe

oceny ryzyka

Wprowadzić plan

w życie

Wielkość ryzyka (R) związanego z zagrożeniami oszacowana zostanie jako iloczyn
ciężkości szkodliwych następstw zagrożenia (C) i prawdopodobieństwa ich wystąpienia
(P).

R = C * P

I na jej podstawie wyznaczona zostanie dopuszczalność ryzyka zawodowego w skali
trójstopniowej zgodnie z wskazówkami ich określania przedstawionymi w w/w Polskiej
Normie.

Tablica 1. Oszacowanie ryzyka zawodowego w skali trójstopniowej

PRAWDOPODOBIEŃSTWO

CIĘŻKOŚĆ NASTĘPSTW

Mała

Średnia

Duża

Mało
prawdopodobne

Małe

Średnie

Prawdopodobne

Małe

Średnie

Duże

Wysoce
prawdopodobne

Średnie

Duże

Powyższe, określamy stosując niżej wymienione wskazówki:

– Do następstw o małej szkodliwości zalicza się te urazy i choroby, które nie

powodują długotrwałych dolegliwości i absencji w pracy; są to czasowe pogorszenia
stanu zdrowia, takie jak niewielkie stłuczenia i zranienia, podrażnienia oczu, objawy
niewielkiego zatrucia, bóle głowy, itp.

– Do następstw o średniej szkodliwości zalicza się te urazy i choroby, które powodują

niewielkie, ale długotrwałe lub nawracające okresowo dolegliwości i są związane z
okresami absencji; są to np. zranienia, oparzenia II stopnia na niewielkiej
powierzchni

ciała,

alergie

skórne,

nieskomplikowane

złamania,

zespoły

przeciążeniowe układu mięśniowo-szkieletowego (np. zapalenie ścięgna) itp.

– Do następstw o dużej szkodliwości zalicza się te urazy i choroby, które powodują

ciężkie  i  stałe  dolegliwości  i/lub  śmierć;  są  to  np.  oparzenia  III  stopnia  dużej
powierzchni  ciała,  amputacje,  skomplikowane  złamania,  choroby  nowotworowe,
toksyczne  uszkodzenia  narządów  wewnętrznych  i  układu  nerwowego,  zespół
wibracyjny, zawodowe uszkodzenia słuchu, astma, zaćma itp.

– Do mało prawdopodobnych zalicza się te następstwa zagrożeń, które nie powinny

wystąpić podczas całego okresu aktywności zawodowej pracownika,

– Do prawdopodobnych zalicza się te następstwa zagrożeń, które mogą wystąpić

nie więcej niż kilkakrotnie podczas okresu aktywności zawodowej pracownika,

– Do wysoce prawdopodobnych zalicza się te następstwa zagrożeń, które mogą

wystąpić wielokrotnie podczas okresu aktywności zawodowej pracownika.

Źródło: PN – N – 18002

Na  podstawie  powyższych  wskazań  opracowano  tabelę  oszacowania  skutków
zagrożenia.  Wartości  literowe  tabeli  wykorzystano  też  w  kolumnach  określonych  jako
„Prawdopodobieństwo”,  „Ryzyko”,  oraz  „Ryzyko  po  redukcji”,  w  sporządzonej
KARCIE  ANALIZY  RYZYKA  ZAWODOWEGO  dla  stanowiska  pracownik  naukowo-
badawczy.

Ryzyko zawodowe szacujemy jako:

Duże

Średnie

Małe

Poziom ryzyka oceniamy jako

Nieakceptowany poziom ryzyka

Akceptowany poziom ryzyka

Tabela. Minimalizacja poziomu ryzyka przy zastosowaniu odpowiednich działań

profilaktycznych i środków ochrony.

Zastosowane środki ochrony

Rezultaty zastosowania środków

ochrony dla skutków zagrożeń

Rodzaj zagrożenia

Poziom

ryzyka

zbiorowej

indywidualnej

Prawdopodobieństwo

wystąpienia

Ciężkość

następstw

Poziom ryzyka

Porażenie prądem

elektrycznym

Duże

badania okresowe
instalacji
elektrycznej,
konserwacja
urządzeń
laboratoryjnych,

Mało prawdopodobne

Duża

Średni

Akceptowany

poparzenie

Średnie

konserwacja
urządzeń
laboratoryjnych,
szkolenia bhp

okulary,

osłona

twarzy, fartuch,
rękawice

Prawdopodobne

Średnia

Średni

Akceptowany

wybuch zbiornika

ciśnieniowego

z gazem

technicznym

Duże

badania okresowe
stanu technicznego
zbiorników
ciśnieniowych

Mało prawdopodobne

Duża

Średni

Akceptowany

zatrucie toksyczną

substancją

chemiczną przez

drogi oddechowe,

przewód

pokarmowy lub

skórę

Duże

wyciągi
wentylacyjne,
instrukcje,
procedura
postępowania
z odpadami
niebezpiecznymi,
kwalifikacje
zawodowe

okulary,

osłona

twarzy,

maski,

fartuch,
rękawice

Prawdopodobne

Duża

Duży

Nie

Akceptowany

wchłonięcie

alergizującej lub

drażniącej

substancji

chemicznej przez

drogi oddechowe,

przewód

pokarmowy lub

skórę

Średnie

wyciągi
wentylacyjne,
procedura
postępowania
z odpadami
niebezpiecznymi,
kwalifikacje
zawodowe

okulary,

osłona

twarzy,

maski,

fartuch,
rękawice

Wysoce

prawdopodobne

Mała

Średni

Akceptowany

poparzenie żrącą

substancją
chemiczną

Średnie

wyciągi
wentylacyjne,
natryski do oczu,
kwalifikacje
zawodowe

okulary,

osłona

twarzy, fartuch,
rękawice

Prawdopodobne

Średnia

Średni

Akceptowany

skaleczenia

Średnie

kwalifikacje
zawodowe

fartuch, rękawice

Wysoce

prawdopodobne

Mała

Średni

Akceptowany

poślizgnięcie

i upadek

wywołujące uraz

Średnie

utrzymywanie
czystości i porządku
w laboratorium

obuwie
o podeszwie
antypoślizgowej

Mało prawdopodobne

Średnia

Mały

Akceptowany

uraz kręgosłupa

przy wkładaniu

rotoru do wirówki

Średnie

badania lekarskie,
kwalifikacje
zawodowe

Prawdopodobne

Średnia

Średni

Akceptowany

10.

wypadek

komunikacyjny

z obrażeniami

ciała

Duże

kwalifikacje
kierowcy

Mało prawdopodobne

Duża

Średni

Akceptowany

11.

naświetlenie oczu
promieniowaniem

ultrafioletowym,

jaskrawym

światłem białym

Średnie

konserwacja
urządzeń
laboratoryjnych,
kwalifikacje
zawodowe

okulary

Mało prawdopodobne

Średnia

Mały

Akceptowany

12.

uszkodzenie oczu

promieniowaniem

laserowym

Duże

konserwacja
urządzeń
laboratoryjnych,
kwalifikacje
zawodowe

Mało prawdopodobne

Średni

Akceptowany

13.

wchłonięcie

niebezpiecznej

dawki

promieniowania

jonizującego

Duże

konserwacja
urządzeń
laboratoryjnych,
kwalifikacje
zawodowe

osłony, ekrany
ochronne,
pojemniki
ochronne

Mało prawdopodobne

Średni

Akceptowany

14.

nieskuteczne

udzielenie

pierwszej pomocy

Duże

apteczka pierwszej
pomocy, natryski
do oczu

Prawdopodobne

Średnia

Średni

Akceptowany

15.

pożar

Duże

badania  okresowe
stanu  technicznego
urządzeń
laboratoryjnych,
instrukcje ppoż.,
sprzęt gaśniczy
i urządzenia
gaśnicze,
oznaczenia dróg
ewakuacyjnych,
badania okresowe
instalacji
elektrycznej

Prawdopodobne

Średnia

Średni

Akceptowany

16.

wybuch

mieszaniny

wybuchowej

Duże

wyciągi
wentylacyjne,
wentylacja,
kwalifikacje
zawodowe

Mało prawdopodobne

Duża

Średni

Akceptowany

17.

przeciążenie

układu ruchu

Małe

kwalifikacje
zawodowe

Prawdopodobne

Mała

Mały

Akceptowany

18.

obciążenie

psychonerwowe

Małe

kwalifikacje
zawodowe

Prawdopodobne

Średnia

Średni

Akceptowany

19.

choroba

nowotworowa

wywołana

ekspozycją na

czynniki

rakotwórcze

i potencjalnie

rakotwórcze

Duże

wyciągi
wentylacyjne,
instrukcje ,
procedura
postępowania
z odpadami
niebezpiecznymi,
kwalifikacje
zawodowe

okulary,

maski,

fartuch,
rękawice

Prawdopodobne

Duża

Duży

Nie

Akceptowany

20.

zakażenie

chorobotwórczymi

drobnoustrojami

Duże

autoklaw, komora
laminarna,
oznakowanie
zagrożenia
biologicznego,
procedura
postępowania z
odpadami
niebezpiecznymi,

okulary,

osłona

twarzy,

maski,

fartuch,
rękawice

Mało prawdopodobne

Duże

Średni

Akceptowany

instrukcje bhp,
szkolenia bhp,
kwalifikacje
zawodowe

21.

uszkodzenie

organów

wewnętrznych

i innych części

ciała

spowodowane

długotrwałym

wchłanianiem

toksycznych

substancji

chemicznych

Duże

wyciągi
wentylacyjne,
instrukcje
kwalifikacje
zawodowe

okulary,

maski,

fartuch,
rękawice

Prawdopodobne

Duża

Duży

Nie

Akceptowany

22.

przewlekłe alergie

i podrażnienia

skóry, dróg

oddechowych

Średnie

wyciągi
wentylacyjne,
instrukcje ,
procedura
postępowania
z odpadami
niebezpiecznymi,
kwalifikacje
zawodowe

okulary,

maski,

fartuch,
rękawice

Prawdopodobne

Średnia

Średni

Akceptowany

23.

przeziębienia

Mały

Instalacja grzejna,
kwalifikacje
zawodowe

ubranie ocieplane

Wysoce

Prawdopodobne

Mała

Średni

Akceptowany

24. uszczerbek słuchu

Średni

Kwalifikacje
zawodowe

ochronniki słuchu Mało prawdopodobne

Średnia

Mały

Akceptowany

Opracowanie:

Gł. specjalista bhp Adam Dudzin

SIP Janusz Sawicki

dr Marzena Sieńko