tuliszka 2009.3 internet

Spis treści

Wstęp ....................................................................................................................... 5
1. Miejsce i zakres obowiązywania ustawy Prawo o ruchu drogowym ................. 7

1.1. Podstawowe informacje o ustawie Prawo o ruchu drogowym ................... 7

1.2. Miejsce obowiązywania ustawy Prawo o ruchu drogowym ....................... 8

1.3. Zakres obowiązywania ustawy Prawo o ruchu drogowym ......................... 11

2. Wybrane definicje ustawowe .............................................................................. 12
3. Wybrane ogólne zasady ruchu drogowego ......................................................... 32

3.1. Zasada ostroŜności ...................................................................................... 32

3.2. Zasada ograniczonego zaufania .................................................................. 34

3.3. Zasada hierarchii waŜności znaków i sygnałów drogowych ...................... 34

4.  Ułatwienia w ruchu drogowym dla osób niepełnosprawnych  ............................  36
Pytania kontrolne ......................................................................................................  38
Wykaz fotografii .......................................................................................................  40
Wykaz rycin  .............................................................................................................  41
Bibliografia ...............................................................................................................  42

Wstęp

Lawinowy rozwój motoryzacji rodzi potrzebę zwiększenia przez Policję

nadzoru nad bezpieczeństwem i porządkiem w ruchu drogowym. Podstawą do
realizacji tego zadania jest m.in. dobra znajomość przepisów ruchu drogowego.

Głównym źródłem przepisów prawnych dotyczących utrzymania po-

rządku  i  bezpieczeństwa  na  drogach  jest  ustawa  Prawo  o  ruchu  drogowym,
uchwalona  20  czerwca  1997  r.  Od  tamtego  czasu  wprowadzono  do  niej  szereg
poprawek  i  proces  ten  jest  kontynuowany.  Sama  ustawa,  jako  akt  prawny,  jest
napisana  specyficznym  językiem  prawniczym,  który  nie  zawsze  jest  w  całości
rozumiany  przez  zwykłego  odbiorcę.  Dotyczy  to  równieŜ  młodych  adeptów
sztuki policyjnej. W celu przybliŜenia im tej problematyki, a zwłaszcza z myślą
o słuchaczach kursów podstawowych Szkoły Policji w Słupsku w opracowaniu
zawarto, mam nadzieję w sposób przystępny, treści pochodzące z ustawy Prawo
o ruchu drogowym, będące wprowadzeniem do jej zasadniczych rozdziałów.

Opracowanie składa się z czterech części. W pierwszej z nich, zatytuło-

wanej  Miejsce  i  zakres  obowiązywania  ustawy  Prawo  o  ruchu  drogowym,
moŜna  znaleźć  podstawowe  informacje  dotyczące  ustawy  i  jej  budowy.  Omó-
wione  są  miejsca,  w  których  ustawa  obowiązuje,  oraz  przedmiot  tej  regulacji
prawnej.

W drugiej części omówione są wybrane definicje ustawowe, objęte pro-

gramem nauczania kursu podstawowego. Zamiarem moim było przedstawienie
tych definicji w sposób bardziej zrozumiały, taki, który pozwoli na szybsze ich
przyswojenie. Policjanci pracujący na drodze muszą precyzyjnie posługiwać się
obowiązującą nomenklaturą ustawową. Nie mogą np. mylić pojazdu samocho-
dowego z samochodem osobowym, nie powinni uŜywać pojęcia pojazd osobo-
wy, gdyŜ taki nie funkcjonuje w pojęciu prawnym.

Trzecia część wyjaśnia trzy podstawowe zasady ruchu drogowego, czyli

zasadę ostroŜności, zasadę ograniczonego zaufania oraz zasadę hierarchii
waŜności znaków i sygnałów drogowych.

Natomiast ostatnia część przedstawia ułatwienia w ruchu drogowym dla

osób niepełnosprawnych o obniŜonej sprawności ruchowej. Chodzi o moŜliwość
niestosowania się przez te osoby do niektórych znaków drogowych. Taką moŜli-
wość daje specjalna karta parkingowa, którą wydaje starosta.

Opracowanie uzupełniono ilustracjami, które przybliŜają omawianą pro-

blematykę.

JeŜeli ta pozycja w jakikolwiek sposób ułatwi naukę podstaw ruchu

drogowego, spełni nadzieje autora.

1. Miejsce i zakres obowiązywania ustawy Prawo

o ruchu drogowym

1.1. Podstawowe informacje o ustawie Prawo o ruchu drogowym

Ustawa Prawo o ruchu drogowym zawiera podstawowe normy regulujące

ruch  pojazdów  i  innych  uczestników  ruchu  na  drogach.  Niektórzy  mylnie  ją
utoŜsamiają  z  kodeksem  drogowym.  Kodeks  drogowy  jest  nazwą  nieformalną
i  zawiera  w  sobie  właśnie  ustawę  Prawo  o  ruchu  drogowym  oraz  akty  wyko-
nawcze do niej, czyli rozporządzenia.

Prawo o ruchu drogowym składa się z siedmiu następujących działów,

których tytuły sygnalizują treść:
1) Dział I

– Przepisy ogólne,

2)  Dział II  –  Ruch drogowy,
3)  Dział III  –  Pojazdy,
4)  Dział IV  –  Kierujący,
5)  Dział V  –  Kontrola ruchu drogowego,
6)  Dział Va  –  Działania na rzecz bezpieczeństwa ruchu drogowego,
7)  Dział VI  –  Zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe

i końcowe.

Działy (z wyjątkiem Va i VI) składają się z rozdziałów. Niektóre roz-

działy w dziale II dzielą się jeszcze na oddziały.

Konkretne zapisy prawne znajdują się w ponumerowanych artykułach,

które mogą dzielić się na:
1)  ustępy (cyfra arabska z kropką),
2)  punkty (cyfra arabska z nawiasem okrągłym),
3)  litery (mała litera z nawiasem okrągłym).

Przykład:
Art. 30. 1. Kierujący pojazdem jest obowiązany zachować szczególną ostroŜ-
ność w czasie jazdy w warunkach zmniejszonej przejrzystości powietrza, spo-
wodowanej  mgłą,  opadami  atmosferycznymi  lub innymi  przyczynami,  a  po-
nadto:
1) kierujący pojazdem silnikowym jest obowiązany:
a)  włączyć  światła  mijania  lub  przeciwmgłowe  przednie  albo  oba  te  światła
jednocześnie
(...).

Przepis ten odczytujemy następująco: artykuł 30 ustęp 1 punkt 1 litera a.

1.2. Miejsce obowiązywania ustawy Prawo o ruchu drogowym

Ustawa Prawo o ruchu drogowym nie obowiązuje wszędzie. Zakres jej

obowiązywania jest ograniczony do takich miejsc, jak:
1)  drogi publiczne,
2)  strefy zamieszkania,
3)  strefy ruchu

Dla pełniejszego zrozumienia miejsca obowiązywania ustawy niezbę-

dne jest wyjaśnienie, co oznaczają pojęcia „droga publiczna” oraz „strefa za-
mieszkania”.

Droga publiczna jest to droga zaliczona odpowiednią ustawą do jednej

z kategorii dróg, z której moŜe korzystać kaŜdy zgodnie z jej przeznaczeniem.

Istnieją cztery kategorie dróg:

1. Drogi krajowe (autostrady, drogi ekspresowe, drogi międzynarodowe, drogi

stanowiące  inne  połączenia  zapewniające  spójność  sieci  dróg  krajowych,
drogi  dojazdowe  do  przejść  granicznych,  drogi  alternatywne  dla  autostrad
płatnych,  drogi  stanowiące  ciągi  obwodnicowe  duŜych  aglomeracji  miej-
skich, drogi o znaczeniu obronnym).

2. Drogi wojewódzkie (stanowiące połączenia między miastami, mające zna-

czenie dla województwa, i drogi o znaczeniu obronnym niezaliczone do dróg
krajowych).

3. Drogi powiatowe (stanowiące połączenia miast będących siedzibami powia-

tów z siedzibami gmin i połączenia siedzib gmin między sobą, niezaliczone
do dróg krajowych lub wojewódzkich).

4. Drogi gminne (drogi o znaczeniu lokalnym niezaliczone do innych kategorii,

stanowiące uzupełniającą sieć dróg słuŜących miejscowym potrzebom).

W terenie bardzo łatwo jest rozpoznać drogi krajowe i wojewódzkie po

odpowiednim oznakowaniu tabliczkami. Numer na tabliczce oznacza numer
drogi (ryc. 1 i 2). Drogi powiatowe i gminne takich oznaczeń nie mają.

Ryc. 1. Znak z numerem drogi krajowej

Ryc. 2. Znak z numerem drogi wojewódzkiej

ródło: Opracowanie własne.

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz.U.

z 2005 r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.), art. 1 ust. 1 pkt 1.

Są moŜliwe ograniczenia dostępności drogi publicznej, np. po autostra-

dzie mogą jeździć wszyscy poruszający się pojazdem samochodowym, który na
równej i poziomej drodze moŜe rozwinąć prędkość co najmniej 40 km/h.

Nie naleŜy utoŜsamiać drogi publicznej jedynie z drogą o nawierzchni

twardej. Niektóre drogi, szczególnie gminne, mogą mieć nawierzchnię grunto-
wą, a pomimo to są drogami publicznymi, np. drogi dojazdowe do nowo budo-
wanego osiedla mieszkaniowego.

Pojęcie strefy zamieszkania zawarte jest w ustawie Prawo o ruchu dro-

gowym.  Jest  to  obszar,  na  którym  obowiązują  szczególne  zasady  ruchu  drogo-
wego.  Oznaczony  jest  znakami  drogowymi  (ryc.  3  i  4).  NaleŜy  zwrócić  szcze-
gólną  uwagę  na  to,  Ŝe  w  strefie  zamieszkania  są  zarówno  drogi  publiczne,  jak
i niepubliczne. Oznacza to, Ŝe ustawa Prawo o ruchu drogowym, która ma moc
prawną  w  strefie  zamieszkania,  obowiązuje  na  znajdujących  się  tam  drogach
publicznych i niepublicznych.

Ryc. 3. i 4. Znaki drogowe „Strefa zamieszkania” i „Koniec strefy zamieszkania”

ródło: Opracowanie własne.

Nowością, wprowadzoną do przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym,

jest  strefa  ruchu.  Dzieki  temu  rozszerza  się  zakres  obowiązywania  ustawy.
Strefy  ruchu  są  to  obszary,  gdzie  co  najmniej  jedna  droga  jest  drogą
wewnętrzną,  czyli  niepubliczną.  Granice  strefy  ruchu  wyznaczone  są  znakami
informacyjnymi „Strefa ruchu” i „Koniec strefy ruchu” (ryc. 4a i 4b). Właściciel
terenu, który zdecyduje się na ustawienie tych znaków, doprowadzi do tego, Ŝe
państwowe  przepisy  ruchu  drogowego  będą  miały  moc  obowiązującą  równieŜ
na jego prywatnym obszarze, w granicach wyznaczonych strefą ruchu.

Ryc. 5. i 6. Znaki drogowe „Strefa ruchu” i „Koniec strefy ruchu”.

ródło: Opracowanie własne.

Przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym nie obowiązują na drodze

niepublicznej.  Drogi  niepubliczne  są  to  drogi,  które  nie  są  zaliczone  do  Ŝadnej
kategorii  dróg  publicznych  (krajowe,  wojewódzkie,  powiatowe  lub  gminne),
w  szczególności  drogi  w  osiedlach  mieszkaniowych,  dojazdowe  do  gruntów
rolnych  i  leśnych,  dojazdowe  do  obiektów  uŜytkowanych  przez  przedsiębior-
ców,  place  przed  dworcami  kolejowymi,  autobusowymi  i  portami  oraz  pętle
autobusowe. Są to drogi wewnętrzne, które powinny być oznakowane odpowie-
dnimi znakami drogowymi (ryc. 5 i 6), w praktyce jednak róŜnie to bywa.

Ryc. 7. i 8. Znaki drogowe „Droga wewnętrzna” i „Koniec drogi wewnętrznej”

ródło: Opracowanie własne.

Na drogach niepublicznych (wewnętrznych) nie obowiązują zasady ruchu

określone  w  ustawie,  chyba  Ŝe  jest  to  niezbędne  dla  uniknięcia  zagroŜenia
bezpieczeństwa wszystkich osób, którzy tam się znajdują. Niestety, jak się wy-
daje,  taki  zapis  ustawowy  powoduje  róŜne  interpretacje,  co  takim  zagroŜeniem
jest,  a  co  nie  jest.  Na  przykład,  czy  osoba  nieposiadająca  uprawnień  do
kierowania  samochodem  cięŜarowym  (prawa  jazdy)  moŜe  na  drodze  wewnę-
trznej kierować tym pojazdem? Z formalnego punktu widzenia moŜe, jeŜeli nie
będzie  stanowiło  to  zagroŜenia  dla  innych.  ZagroŜenie  musi  być  realne,  czyli
musi  wystąpić  lub  w  kaŜdej  chwili  wystąpić  moŜe.  Nie  moŜna  jednak
przyjmować  takiego  załoŜenia  hipotetycznie  (Ŝe  zagroŜenie  moŜe  wystąpić
ewentualnie).

Stąd teŜ policjanci mogą reagować na niestosowanie ogólnych przepi-

sów ustawy na drodze niepublicznej jedynie w przypadku stwierdzenia, Ŝe ja-
kieś  działanie  uczestnika  ruchu  na  tej  drodze  zagraŜa  bezpieczeństwu  innych
uczestników  ruchu.  Jedynym  wyjątkiem  są  drogi  niepubliczne  w  strefach  za-
mieszkania  lub  strefach  ruchu,  gdzie  w  całej  rozciągłości  obowiązują  zapisy
ustawy.

Podsumowaniem tych wywodów dotyczących miejsca obowiązywania

ustawy Prawo o ruchu drogowym jest ryc. 7.

Ryc. 9. Miejsce obowiązywania ustawy Prawo o ruchu drogowym

ródło: Opracowanie własne.

1.3. Zakres obowiązywania ustawy Prawo o ruchu drogowym

Pozostaje do wyjaśnienia zakres obowiązywania ustawy, czyli co ona

reguluje. Określa ona:
1) zasady ruchu pojazdów i innych uczestników ruchu (np. kierującego obo-

wiązuje ruch prawostronny),

2) warunki, jakie muszą spełniać pojazdy, aby były dopuszczone do ruchu na

drogach (np. pojazd musi być tak zbudowany, wyposaŜony i utrzymany, aby
nie powodował nadmiernego hałasu),

3) wymagania w stosunku do osób kierujących pojazdami (np. nie wymaga się

uprawnień do kierowania rowerem od osoby, która ukończyła 18 lat),

4) wymagania w stosunku do innych niŜ kierujący uczestników ruchu (np. dzie-

cko w wieku do 7 lat moŜe korzystać z drogi tylko pod opieką osoby, która
osiągnęła wiek co najmniej 10 lat),

5) zasady kontroli ruchu drogowego (np. policjant ma prawo sprawdzać stan

techniczny pojazdu).

Przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym wynikają przede wszystkim

z  rozwiązań  porządkowych  uwarunkowanych  bezpieczeństwem.  Wydają  się  ra-
cjonalne,  więc  ich  poznanie  powinno  być  oparte  na  zrozumieniu,  a  nie  bezkry-
tycznym  zapamiętywaniu.  Ponadto  naleŜy  uwzględnić  fakt,  Ŝe  ta  ustawa  jest
jedną z najczęściej zmienianych, co powoduje, wbrew pozorom, m.in. niedosko-
nałość  tych  przepisów  i  jej  aktów  wykonawczych.  Niektóre  zapisy  wymagają
dość skomplikowanych powiązań prawnych i wywołują spory nawet wśród znaw-
ców  tego  prawa.  Nic  zatem  dziwnego,  Ŝe  w  tym  zakresie  jest  teŜ  bardzo  obfite
orzecznictwo  Sądu  NajwyŜszego  oraz  Naczelnego  Sądu  Administracyjnego.

Dlatego  bardzo  istotne  jest,  aby  policjanci  znali  Prawo  o  ruchu  drogowym
w  dobrym  stopniu  i  potrafili  samodzielnie  z  niego  korzystać.  Muszą  jednak  pa-
miętać, Ŝe w sytuacjach wątpliwych nawet dla znawców nie moŜna wymagać od
zwykłych  uczestników  ruchu  drogowego  tak  biegłej  znajomości  prawa,  które
niejednokrotnie musi być praktycznie realizowane w ciągu kilku sekund.

2. Wybrane definicje ustawowe

Niektóre akty prawne zawierają precyzyjnie objaśnione pojęcia (dla po-

trzeb tej regulacji prawnej). Definicje ustawowe wyjaśniają, jak naleŜy rozumieć
dane wyraŜenie w sensie prawnym. Nie zawsze moŜe się to wydawać wytłu-
maczone logiczne, ale jest to swoista „umowa pojęciowa” na potrzeby danego
aktu prawnego.

Ustawa Prawo o ruchu drogowym w art. 2 zawiera 58 definicji, natomiast

program  nauczania  kursu  podstawowego  wymaga,  aby  policjant  na  tym  pozio-
mie szkolenia znał tylko wybrane pojęcia. Istotą nauki powinno być zrozumie-
nie, co definicje zawierają oraz w jaki sposób wyjaśniają tłumaczone wyraŜenia.

Droga – wydzielony pas terenu składający się z jezdni, pobocza, chodnika,
drogi  dla  pieszych  lub  drogi  dla  rowerów,  łącznie  z  torowiskiem  pojazdów
szynowych znajdującym się w obrębie tego pasa, przeznaczony do ruchu lub
postoju pojazdów, ruchu pieszych, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt.
1.  Definicja drogi składa się z trzech elementów:

1) co jest potrzebne do istnienia drogi? – pas terenu, pewien obszar (podłu-

ny), na którym droga istnieje,

2) jakie są jej elementy składowe? – jezdnia, pobocze, chodnik, droga dla

pieszych, droga dla rowerów, torowisko pojazdów szynowych (najczęś-
ciej tramwajów), ale tylko takie, które znajduje się w obrębie tego
wydzielonego pasa terenu,

3) do czego słuŜy droga? – zarówno do ruchu, jak i postoju pojazdów, do ru-

chu pieszych oraz jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt gospodarskich.

2. Elementy składowe drogi mogą być komponowane dowolnie. Dla istnienia

drogi wystarczy, Ŝe wystąpi tylko jeden z tych elementów, np. droga dla ro-
werów.

3. Najczęściej spotykanymi modelami są drogi składające się z jezdni i poboczy

lub jezdni i chodników.

4. W skład jednej drogi mogą wchodzić nawet dwie jezdnie (droga dwujezdnio-

wa). Wówczas jezdnie przeznaczone są do ruchu w przeciwnych kierunkach.

Fot. 7. Droga z torowiskiem tramwajowym Fot. 8. Droga z torowiskiem tramwajowym
wbudowanym w jezdnię

wyodrębnionym z jezdni

Ustawa obowiązuje na drogach, czyli jeŜeli w treści ustawy nie jest wska-

zywana droga, to naleŜy pamiętać, Ŝe dany przepis obowiązuje właśnie na drodze.
JeŜeli ustawodawca chciał wskazać inny element drogi lub element występujący
poza nią, to wyraźnie to określa w treści przepisu, np. art. 14 pkt 4: „Zabrania się
(...) przebiegania przez jezdnię [pogrubienie autora]; art. 33 ust. 5 pkt 1: „Korzy-
stanie  z  chodnika  [pogrubienie  autora]  lub  drogi  dla  pieszych  [pogrubienie
autora]  przez  kierującego  rowerem  jednośladowym  jest  dozwolone  wyjątkowo,
gdy: opiekuje się on osobą w wieku do lat 10 kierującą rowerem (…)”.

Droga  twarda  –  droga  z  jezdnią  o  nawierzchni  bitumicznej,  betonowej,
kostkowej,  klinkierowej  lub  brukowcowej  oraz  z  płyt  betonowych  lub
kamienno-betonowych,  jeŜeli  długość  nawierzchni  przekracza  20  m;  inne
drogi są drogami gruntowymi.
1.  W  ustawie  Prawo  o  ruchu  drogowym  występują  dwa  rodzaje  dróg:  drogi

twarde oraz drogi gruntowe. Podział ten niesie za sobą określone skutki
prawne, np. wyjeŜdŜający z drogi gruntowej na drogę twardą jest włączają-
cym się do ruchu, a w związku z tym jest zobowiązany zachować szczególną
ostroŜność oraz ustąpić pierwszeństwa innym uczestnikom ruchu.

2. Droga twarda, zgodnie z logiką, powinna mieć twardą nawierzchnię. Ustawa

wymienia konkretne rodzaje tej nawierzchni: asfaltowa, betonowa, kostkowa,
klinkierowa, z kostki brukowej, płyty betonowe lub kamienno-betonowe.

3. Umownie, dla potrzeb jedynie tej ustawy, nie będzie drogą twardą droga

wykonana z jednego z powyŜszych rodzajów nawierzchni, jeŜeli jej długość
nie przekracza 20 m. Zatem, według ustawy, droga o nawierzchni twardej,
ale nieprzekraczająca 20 m długości jest drogą gruntową.

Droga dla rowerów – droga lub jej część przeznaczona do ruchu rowerów
jednośladowych, oznaczona odpowiednimi znakami drogowymi.
1. Droga dla rowerów moŜe być osobną drogą. MoŜe teŜ wchodzić w skład

drogi jako jej część składowa (np. część chodnika, część jezdni).

2. Droga dla rowerów jest drogą o ściśle określonym przeznaczeniu. Mogą

poruszać się po niej rowery, ale jedynie jednośladowe. Rowery wielośladowe
muszą poruszać się po jezdni.

Fot. 9. Droga dla rowerów wydzielona

Fot. 10. Droga dla rowerów samoistna

z jezdni

Początek i koniec drogi dla rowerów określają znaki drogowe C–13

„Droga dla rowerów” i C–13a „Koniec drogi dla rowerów”.

Ryc. 10. i 11. Znaki drogowe nakazu „Droga dla rowerów” i „Koniec drogi dla rowerów”

ródło: Opracowanie własne.

Jezdnia  –  część  drogi  przeznaczona  do  ruchu  pojazdów;  określenie  to  nie
dotyczy torowisk wydzielonych z jezdni.
1.  Jezdnia jest jedną z części składowych drogi.
2.  Jezdnia jest przeznaczona jedynie do ruchu pojazdów.

Pas  ruchu  –  kaŜdy  z  podłuŜnych  pasów  jezdni  wystarczający  do  ruchu
jednego  rzędu  pojazdów  wielośladowych,  oznaczony  lub  nieoznaczony
znakami drogowymi.
1.  Pas ruchu jest częścią jezdni.
2.  KaŜdy pas ruchu jest podłuŜną częścią jezdni.
3.  Szerokość  pasa  ruchu  wyznacza  szerokość  pojazdów  wielośladowych,  które

się po nim poruszają. Nie jest problemem wskazanie pasów ruchu, jeŜeli są
one wyznaczone poziomymi znakami drogowymi. JeŜeli takich znaków na

jezdni nie ma – pasy ruchu naleŜy sobie wyobrazić. Generalnie najszerszy
pojazd dopuszczony do ruchu na drodze nie moŜe przekraczać 3 m. MoŜna
zatem przyjąć, Ŝe maksymalna szerokość pasa ruchu wynosi do 3 m.

Ryc. 12. Droga z wyznaczonymi pasami

Ryc. 13. Droga bez wyznaczonych pasów

ruchu

ródło: Opracowanie własne.

Pobocze – część drogi przyległa do jezdni, która moŜe być przeznaczona do
ruchu  pieszych  lub  niektórych  pojazdów,  postoju  pojazdów,  jazdy  wierz-
chem lub pędzenia zwierząt.
1.  Pobocze jest częścią drogi.
2.  Pobocze ma konkretne przeznaczenie, słuŜy do:

1)  ruchu niektórych pojazdów,
2)  jazdy wierzchem,
3)  pędzenia zwierząt.

3. Poboczem mogą poruszać się takŜe niektóre pojazdy (rowery, motorowery,

pojazdy zaprzęgowe, wózki ręczne).

4.  Pobocze słuŜy równieŜ do postoju pojazdów.

Chodnik – część drogi przeznaczona do ruchu pieszych.
1.  Chodnik jest częścią drogi.
2.  Chodnik słuŜy do ruchu pieszych.

SkrzyŜowanie  –  przecięcie  się  w  jednym  poziomie  dróg  mających  jezdnię,
ich  połączenie  lub  rozwidlenie,  łącznie  z  powierzchniami  utworzonymi
przez takie przecięcia, połączenia lub rozwidlenia; określenie to nie dotyczy
przecięcia,  połączenia  lub  rozwidlenia  drogi  twardej:  z  drogą  gruntową,
z  drogą  stanowiącą  dojazd  do  obiektu  znajdującego  się  przy  drodze
twardej, z drogą wewnętrzną.

Ryc. 14. SkrzyŜowanie

ródło: Opracowanie własne.

1. SkrzyŜowanie jest to przecięcie się dróg:

1) w jednym poziomie,
2) wyposaŜonych w jezdnię.

Warunkami niezbędnymi do istnienia skrzyŜowania są zatem przecinające

się w jednym miejscu drogi, które muszą być obowiązkowo wyposaŜone w jez-
dnię. Drogi te muszą przeciąć się w jednym poziomie. Estakada (tzw. skrzyŜo-
wanie wielopoziomowe), pomimo przecinania się dróg, nie jest skrzyŜowaniem
w rozumieniu ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Ryc. 15. SkrzyŜowanie z drogą dwujezdniową

ródło: Opracowanie własne.

2. Powierzchnię skrzyŜowania stanowi część wspólna przecinających się dróg.

Kształt skrzyŜowania zaleŜy od tego, w jaki sposób przetną się drogi.

3. Wyjątkowo nie są skrzyŜowaniem pomimo przecinania się na jednym pozio-

mie dróg wyposaŜonych w jezdnię:
1) przecięcia się dróg twardych z drogą gruntową,

2) przecięcia się dróg twardych z drogami dojazdowymi do obiektów przy-

droŜnych (np. stacji benzynowych, barów, moteli).

Ryc. 16. Przecięcie się drogi z drogami

Ryc. 17. Przecięcie się drogi z drogą

dojazdowymi do obiektów przydroŜnych

dojazdową do obiektu przydroŜnego oraz

– skrzyŜowania nie ma

z drogą wojewódzką – skrzyŜowanie jest

ródło: Opracowanie własne.

Te dwa wyjątki są bardzo waŜne ze względu na skutki prawne. Skoro nie

są to skrzyŜowania, to nie obowiązują w tym miejscu przepisy dotyczące
skrzyŜowań, np. na takim przecięciu się dróg nie będzie odwołane ograniczenie
prędkości, wyznaczone wcześniej stojącym znakiem drogowym.
4. Przecięcie się drogi z torowiskiem pojazdów szynowych nie jest skrzyŜo-

waniem. Torowisko znajdujące się na drodze nie jest jezdnią (patrz definicja
jezdni). Droga z torowiskiem nie posiada jezdni i stąd jej przecięcie z drogą
w taką jezdnię wyposaŜoną nie moŜe być traktowane jako skrzyŜowanie.

5. SkrzyŜowania mogą być oznakowane (ryc. 16) lub nie.

Ryc. 18. Znaki ostrzegawcze o skrzyŜowaniach

ródło: Opracowanie własne.

Przejście dla pieszych – powierzchnia jezdni, drogi dla rowerów lub toro-
wiska przeznaczona do przechodzenia przez pieszych, oznaczona odpowied-
nimi znakami drogowymi.

Fot. 11. Przejście dla pieszych

1. Jezdnia jest przeznaczona do ruchu pojazdów, jest jednak potrzeba, aby piesi

mogli jezdnię przekraczać. Dla zapewnienia im maksimum bezpieczeństwa
przy przechodzeniu przez jezdnię tworzy się specjalne miejsce zwane przej-
ś

ciem dla pieszych. Takie miejsca wyznaczone są równieŜ na drogach dla

rowerów oraz torowiskach.

Przejście dla pieszych jest wydzieloną częścią jezdni (drogi dla rowerów,

torowiska), która słuŜy do przechodzenia pieszych na drugą stronę.
2. Przejście dla pieszych obowiązkowo musi być oznakowane znakami drogo-

wymi (fot. 11).

Obszar zabudowany – obszar oznaczony odpowiednimi znakami drogowymi.
1. Obszar zabudowany jest to teren ograniczony znakami drogowymi „Obszar

zabudowany” i „Koniec obszaru zabudowanego”.

Ryc. 19. i 20. Znaki drogowe „Obszar zabudowany” i „Koniec obszaru zabudowanego”

ródło: Opracowanie własne.

Strefa zamieszkania – obszar obejmujący drogi publiczne lub inne drogi, na
którym obowiązują szczególne zasady ruchu drogowego, a wjazdy i wy-
jazdy oznaczone są odpowiednimi znakami drogowymi.
1. Strefa zamieszkania jest to teren ograniczony znakami drogowymi „Strefa

zamieszkania” oraz „Koniec strefy zamieszkania”.

2. W strefie zamieszkania mogą się znajdować zarówno drogi publiczne, jak

i niepubliczne. Na całym obszarze strefy zamieszkania obowiązują zasady
ruchu drogowego określone w ustawie Prawo o ruchu drogowym.

3. Strefę zamieszkania od obszaru zabudowanego (oprócz innych znaków wy-

znaczających  ten  teren)  róŜni  to,  Ŝe  w  strefie  obowiązują  szczególne  zasa-
dy ruchu drogowego:
1)  prędkość ograniczona jest do 20 km/h,
2)  parkować moŜna tylko na oznakowanych parkingach,
3)  piesi mogą korzystać z jezdni i mają na niej pierwszeństwo przed nadjeŜ-

dŜającymi pojazdami.
Ponadto, kierujący wyjeŜdŜający ze strefy zamieszkania jest włączającym

się do ruchu.

Strefa ruchu – obszar obejmujący co najmniej jedną drogę wewnętrzną, na
którym wjazdy i wyjazdy oznaczone są odpowiednimi znakami drogowymi.
1. Strefa ruchu, podobnie jak obszar zabudowany oraz strefa zamieszkania, jest

obszarem, którego granice wyznaczają odpowiednie znaki drogowe. W tym
przypadku są to znaki „Strefa ruchu” i „Koniec strefy ruchu”.

2. W strefie ruchu musi być co najmniej jedna droga wewnętrzna.

Uczestnik ruchu – pieszy, kierujący, a takŜe inne osoby przebywające w po-
jeździe lub na pojeździe znajdującym się na drodze.
1. Osobą, która uczestniczy w ruchu drogowym, jest kaŜdy człowiek znajdujący

się na drodze. Nie ma tu znaczenia, czy znajduje się w pojeździe, czy teŜ
poza nim, wystarczy, Ŝe przebywa na drodze.

2. Na pojeździe znajdują się osoby przewoŜone na motocyklu, na przyczepie itp.
3. Osoby nieuczestniczące w ruchu drogowym, a znajdujące się na drodze, czyli

osoby wykonujące tam określone prace lub inne czynności (np. policjant kie-
rujący ruchem) nie są zaliczane do uczestników ruchu.

Pieszy – osoba znajdująca się poza pojazdem na drodze i niewykonująca na
niej robót lub czynności przewidzianych odrębnymi przepisami; za pieszego
uwaŜa się  równieŜ  osobę  prowadzącą,  ciągnącą  lub  pchającą  rower,  moto-
rower, motocykl, wózek dziecięcy, podręczny lub inwalidzki, osobę porusza-
jącą  się  w  wózku  inwalidzkim,  a  takŜe  osobę  w  wieku  do  10  lat  kierującą
rowerem pod opieką osoby dorosłej.
1.  Pieszym jest kaŜda osoba, która znajduje się poza pojazdem na drodze.

2. Wyjątkiem, podobnie jak w przypadku uczestników ruchu, są osoby znajdu-

jące się na drodze, ale wykonujące tam określone prace lub inne czynności
(np. robotnik naprawiający na jezdni awarię instalacji wodociągowej).

3. Ustawa precyzuje takŜe tych pieszych, których ruch na drodze związany jest

z  pojazdami.  I  tak,  pieszym  jest  kaŜdy,  kto  na  drodze  prowadzi  (idąc)  lub
pcha:
1)  rower,
2)  motorower,
3)  motocykl,
4)  wózek dziecięcy,
5)  wózek podręczny,
6)  wózek inwalidzki (niezaleŜnie od tego, czy siedzi na nim inwalida, czy nie).

Ponadto pieszym jest:

1) inwalida jadący na wózku inwalidzkim,
2) rowerzysta (dziecko) w wieku do lat 10 poruszający się rowerem, ale pod

opieką osoby dorosłej.
Wszystkie wyŜej wymienione osoby muszą poruszać się po drodze

zgodnie z zasadami ruchu pieszych.

Kolumna pieszych – zorganizowana grupa pieszych prowadzona przez
kierownika lub dowódcę.
1. Kolumną jest grupa osób pieszych. Muszą oni jednak iść w uporządkowa-

nym szyku.

2. Istotnym elementem kolumny jest to, Ŝe musi ona być prowadzona przez

osobę mającą władzę nad prowadzoną grupą.

Kierujący – osoba, która kieruje pojazdem lub zespołem pojazdów, a takŜe
osoba, która prowadzi kolumnę pieszych, jedzie wierzchem albo pędzi
zwierzęta pojedynczo lub w stadzie.
1. Kierującym jest osoba, która decyduje o kierunku poruszania się:

1)  pojazdu (samego lub z przyczepą, albo naczepą),
2)  kolumny pieszych,
3)  konia podczas jazdy wierzchem,
4)  zwierząt  gospodarskich  pędzonych  pojedynczo  lub  w  stadzie  (np.  krów,

owiec, koni).

2. Samo kierowanie pojazdem decyduje o tym, Ŝe osoba taka jest kierującym.

Nie musi do tego być spełniony wymóg posiadania uprawnień do kierowania
tym pojazdem (np. osoba kierująca samochodem osobowym, nie posiadająca
prawa jazdy, jest kierującym; osoba kierująca samochodem osobowym,
posiadająca jedynie prawo jazdy uprawniające do kierowania motocyklem,
jest kierującym).

Kierowca – osoba uprawniona do kierowania pojazdem silnikowym.
1. Kierowcą jest osoba, która ma uprawnienia do kierowania pojazdem silniko-

wym. Dokumentem potwierdzającym posiadanie takich uprawnień jest pra-
wo jazdy dowolnej kategorii.

2. Uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym powstają w chwili otrzy-

mania pierwszego prawa jazdy z wydziału komunikacji starostwa (lub urzędu
miejskiego w miastach na prawach powiatu grodzkiego).

3. Osoba posiadająca wydane prawo jazdy jest kierowcą:

1) doŜywotnio, jeŜeli prawo jazdy zostało wydane bezterminowo,
2) do określonej daty, jeŜeli prawo jazdy zostało wydane z określeniem ter-

minu waŜności,

3) do momentu wydania przez odpowiedni wydział komunikacji decyzji

o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym (w przypad-
kach przewidzianych w ustawie Prawo o ruchu drogowym).

4. Osoba posiadająca uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym jest

kierowcą niezaleŜnie od tego, czy posiada przy sobie prawo jazdy, czy nie.

Szczególna ostroŜność – ostroŜność polegająca na zwiększeniu uwagi i dosto-
sowaniu zachowania uczestnika ruchu do warunków i sytuacji zmieniających
się na drodze w stopniu umoŜliwiającym odpowiednio szybkie reagowanie.
1. Szczególna ostroŜność to ostroŜność wzmoŜona ze względu na występujące

na drodze sytuacje znacznego zagroŜenia bezpieczeństwa.

2. Ustawa Prawo o ruchu drogowym zobowiązuje wszystkich uczestników

ruchu oraz inne osoby znajdujące się na drodze (np. robotników malujących
na jezdni znaki poziome) do zachowania ostroŜności.

3. Szczególna ostroŜność jest wymagana w sytuacjach, które są ściśle określone

przez ustawę Prawo o ruchu drogowym, np. zobowiązany do jej zachowania
jest pieszy przechodzący przez jezdnię, kierujący zbliŜający się do skrzy-
Ŝ

owania.

4. Szczególna ostroŜność, w odróŜnieniu od zwykłej ostroŜności, obliguje do

wzmoŜenia czujności do maksimum, tak aby w danej sytuacji móc odpo-
wiednio wcześnie skutecznie zareagować.

Ustąpienie pierwszeństwa – powstrzymanie się od ruchu, jeŜeli ruch mógłby
zmusić innego kierującego do zmiany kierunku lub pasa ruchu albo istotnej
zmiany prędkości, a pieszego – do zatrzymania się, zwolnienia lub przyspie-
szenia kroku.
1. W sytuacji ruchu kolizyjnego uczestników ruchu drogowego ustawa Prawo

o  ruchu  drogowym  określa,  który  z  nich  ma  pierwszeństwo  przejazdu  lub
przejścia.  Pierwszeństwo  przejazdu  określają  równieŜ  znaki  drogowe:
A–7  –  „Ustąp  pierwszeństwa”,  B–20  –  „Stop”,  D–1  –  „Droga  z  pierwszeń-
stwem”,  od  A–6a  do  A–6c  –  skrzyŜowania  z  drogą  podporządkowaną,
A–6d  i  A–6e  –  wloty  drogi  jednokierunkowej,  B–31  –  „Pierwszeństwo  dla

nadjeŜdŜających z przeciwka”, D–5 – „Pierwszeństwo na zwęŜonym odcinku
jezdni”. Uczestnik ruchu jest zobowiązany do ustąpienia pierwszeństwa, na-
wet poprzez zatrzymanie się, jeŜeli jest to konieczne.

2. Nieustąpienie pierwszeństwa następuje, gdy:

1) kierującego pojazdem (w sytuacji, gdy ma pierwszeństwo) zmusi się do:

a)  niezamierzonej zmiany kierunku jazdy,
b)  niezamierzonej zmiany pasa ruchu,
c)  niezamierzonej  istotnej  zmiany  prędkości,  która  moŜe  prowadzić

nawet do zatrzymania pojazdu (typowe w takiej sytuacji jest gwałto-
wne przyhamowanie lub nawet gwałtowne ostre hamowanie w celu
zatrzymania pojazdu),

2) pieszego (w sytuacji, gdy ma pierwszeństwo) zmusi się do:

a)  niezamierzonego zatrzymania się,
b)  niezamierzonego zwolnienia kroku,
c)  niezamierzonego przyspieszenia kroku.

Niedostateczna widoczność – widoczność występująca od zmierzchu do
świtu, a takŜe w warunkach zmniejszonej przejrzystości powietrza od świtu
do zmierzchu.
1. Niedostateczna widoczność, czyli niezbyt dobra widoczność, występuje za-

wsze w nocy (od zmierzchu do świtu).

2. Niedostateczna widoczność moŜe występować równieŜ w dzień (od świtu do

zmierzchu), jeŜeli coś ją ogranicza, czyli gdy występują warunki zmniejszo-
nej  przejrzystości  powietrza.  Mogą  to  być  niekorzystne  warunki  atmosfery-
czne  (np.  mgła,  śnieŜyca)  lub  inne  czynniki  powodujące  ograniczenie  wi-
doczności  (np.  zadymienie  obszaru  drogi  przez  osobę  wypalającą  trawy
w pobliŜu drogi).

Ryc. 21. i 22. Niedostateczna widoczność

ródło: Opracowanie własne.

Wymijanie – przejeŜdŜanie (przechodzenie) obok pojazdu lub uczestnika
ruchu poruszającego się w przeciwnym kierunku.
1. Wymijaniem jest wzajemne poruszanie się w przeciwnych kierunkach poja-

zdów lub uczestników ruchu (pieszych).

2. Kierujący moŜe wymijać innego kierującego lub pieszego.
3. Pieszy moŜe wymijać kierującego lub innego pieszego.

Ryc. 23. Wymijanie

ródło: Opracowanie własne.

Omijanie – przejeŜdŜanie (przechodzenie) obok nieporuszającego się poja-
zdu, uczestnika ruchu lub przeszkody.
1. Omijaniem jest poruszanie się kierującego lub pieszego obok znajdującego

się na drodze obiektu (np. stojącego pojazdu, odgrodzonego miejsca robót
drogowych).

2. Kierujący moŜe omijać stojący pojazd, stojącego pieszego lub przeszkodę na

drodze.

3. Pieszy moŜe omijać stojący pojazd, stojącego pieszego lub przeszkodę na

drodze.

Ryc. 24. Omijanie

ródło: Opracowanie własne.

Wyprzedzanie – przejeŜdŜanie (przechodzenie) obok pojazdu lub uczestni-
ka ruchu poruszającego się w tym samym kierunku.
1. Wyprzedzanie polega na przejechaniu lub przejściu obok pojazdu lub uczest-

nika ruchu poruszającego się w tym samym kierunku.

2. Kierujący moŜe wyprzedzać innego kierującego lub pieszego.
3. Pieszy moŜe wyprzedzać kierującego (np. pojazdem zaprzęgowym) lub inne-

go pieszego.

Ryc. 25. Wyprzedzanie

ródło: Opracowanie własne.

Zatrzymanie pojazdu – unieruchomienie pojazdu niewynikające z warun-
ków lub przepisów ruchu drogowego, trwające nie dłuŜej niŜ 1 minutę, oraz
kaŜde unieruchomienie pojazdu wynikające z tych warunków lub przepisów.

Ryc. 26. Schemat definicji zatrzymania pojazdu

ródło: Opracowanie własne.

1. Pojęcie zatrzymania występuje w trzech postaciach:

1) unieruchomienie pojazdu wynikające z własnej woli kierującego (nie wy-

nikające z warunków lub przepisów ruchu drogowego), jeŜeli trwa nie
dłuŜej niŜ 1 minutę (np. kierujący zatrzymał pojazd na chwilę, aby zapy-
tać przechodnia o drogę i trwało to 40 sekund),

2) unieruchomienie pojazdu wynikające z przepisów ruchu drogowego bez

względu na czas trwania tego unieruchomienia (np. oczekiwanie przez
kierującego na zmianę na sygnalizatorze świetlnym sygnału na zielony,
trwające nawet ponad 1 minutę),

3) unieruchomienie pojazdu wynikające z warunków ruchu drogowego bez

względu na czas trwania tego unieruchomienia (np. zator na drodze trwa-
jący nawet ponad 1 minutę).

2. Zatrzymanie pojazdu następuje niezaleŜnie od tego, czy kierujący jest w po-

jeździe, czy go opuścił.

3. Zatrzymanie pojazdu następuje niezaleŜnie od tego, czy podczas trwania

zatrzymania silnik pojazdu był uruchomiony, czy wyłączony.

Postój – unieruchomienie pojazdu niewynikające z warunków lub prze-
pisów ruchu drogowego, trwające dłuŜej niŜ 1 minutę.
1. Postojem jest unieruchomienie pojazdu z własnej woli kierującego, trwające

ponad 1 minutę (np. kierujący zatrzymał pojazd na chwilę, aby zapytać prze-
chodnia o drogę i trwało to 1 minutę i 15 sekund).

2. Postój pojazdu następuje niezaleŜnie od tego, czy kierujący jest w pojeździe,

czy go opuścił.

3. Postój pojazdu następuje niezaleŜnie od tego, czy podczas trwania postoju

silnik pojazdu był uruchomiony, czy wyłączony.

Pojazd – środek transportu przeznaczony do poruszania się po drodze oraz
maszyna lub urządzenie do tego przystosowane.
1. Pojazd jest urządzeniem, które słuŜy specjalnie do tego, aby poruszać się po

drodze.

2. Ustawa rozróŜnia dwa takie urządzenia:

1) środki transportu przeznaczone do poruszania się po drodze (np. rower,

pojazd zaprzęgowy, samochód osobowy, samochód cięŜarowy, autobus),

2) maszyny lub urządzenia przystosowane do poruszania się po drodze (np.

samobieŜny dźwig, kombajn zboŜowy, wózek inwalidzki napędzany silni-
kiem elektrycznym).

Pojazd silnikowy – pojazd wyposaŜony w silnik, z wyjątkiem motoroweru
i pojazdu szynowego.
1. Pojazd silnikowy jest pojazdem wyposaŜonym w silnik, który stanowi jego

napęd.

2. Umownie, na potrzeby tej ustawy, z kategorii pojazdów silnikowych zostały

wyłączone dwa rodzaje pojazdów, które są wyposaŜone w silnik:
1) motorowery,
2) tramwaje.

Pojazd  samochodowy  –  pojazd  silnikowy,  którego  konstrukcja  umoŜliwia
jazdę  z  prędkością  przekraczającą  25  km/h;  określenie  to  nie  obejmuje
ciągnika rolniczego.
1.  Pojazd  samochodowy  jest  takim  pojazdem  silnikowym,  który  samodzielnie

na równej drodze jest w stanie rozwinąć prędkość ponad 25 km/h.

2. Umownie, na potrzeby tej ustawy, z kategorii pojazdów samochodowych

zostały wyłączone pojazdy silnikowe, które samodzielnie na równej drodze
są w stanie osiągnąć prędkość ponad 25 km/h – ciągniki rolnicze.

Pojazd  uprzywilejowany  –  pojazd  wysyłający  sygnały  świetlne  w  postaci
niebieskich  świateł błyskowych  i  jednocześnie sygnały  dźwiękowe  o  zmien-
nym tonie, jadący z włączonymi światłami mijania lub drogowymi; określe-
nie to obejmuje równieŜ pojazdy jadące w kolumnie, w której na początku
i na końcu znajdują się pojazdy uprzywilejowane wysyłające dodatkowo sy-
gnały świetlne w postaci czerwonego światła błyskowego.
1.  Pojazdem  uprzywilejowanym  jest  pojazd,  który  spełnia  jednocześnie  trzy

warunki:
1)  wysyła niebieskie sygnały świetlne,
2)  wysyła sygnały dźwiękowe o zmiennym tonie,
3)  ma włączone światła mijania lub światła drogowe.

2. Pojazd uprzywilejowany (np. radiowóz policyjny) nie musi być oznakowany.

Wystarczy, Ŝe spełnia wymogi opisane w pkt 1.

3. Definicja nie precyzuje, jaki pojazd moŜe być pojazdem uprzywilejowanym.

Poprzez uŜycie słowa „pojazd” wskazuje, Ŝe chodzi o wszelkie pojazdy, czyli
np. rower lub nawet pojazd zaprzęgowy. Doprecyzowanie znajduje się dopie-
ro w art. 53 ustawy Prawo o ruchu drogowym – musi to być pojazd samo-
chodowy.

4. Za pojazd uprzywilejowany uwaŜa się równieŜ kolumnę pojazdów uprzywi-

lejowanych. Musi ona jednak spełniać warunek: na jej początku i na jej koń-
cu muszą znajdować się pojazdy uprzywilejowane wysyłające dodatkowe
czerwone światło błyskowe.

5. Pojazdy w środku kolumny pojazdów uprzywilejowanych nie muszą wysyłać

niebieskich sygnałów świetlnych oraz sygnałów dźwiękowych o zmiennym
tonie.

Ryc. 27. Kolumna pojazdów uprzywilejowanych

ródło: Opracowanie własne.

Samochód osobowy – pojazd samochodowy przeznaczony konstrukcyjnie
do przewozu nie więcej niŜ 9 osób łącznie z kierowcą oraz ich bagaŜu.
1. Samochód osobowy (nie pojazd osobowy!) jest pojazdem samochodowym,

w którym moŜna przewozić nie więcej niŜ 9 osób, wliczając kierowcę. SłuŜy
do przewozu osób. W pojeździe tym moŜe być przewoŜony bagaŜ.

2. O zaliczeniu pojazdu do kategorii samochodów osobowych decyduje liczba

miejsc, określona w dowodzie rejestracyjnym, a nie liczba osób aktualnie
jadących w pojeździe lub liczba osób, którą da się upchnąć wewnątrz pojazdu.

Autobus – pojazd samochodowy przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu
więcej niŜ 9 osób łącznie z kierowcą.
1. Autobus to pojazd samochodowy, który przeznaczony jest do przewoŜenia

więcej niŜ 9 osób, wliczając kierowcę.

2. O zaliczeniu pojazdu do autobusów decyduje liczba miejsc, określona w do-

wodzie rejestracyjnym, a nie liczba osób aktualnie jadących w pojeździe lub
liczba osób, którą da się upchnąć wewnątrz pojazdu.

Samochód cięŜarowy – pojazd samochodowy przeznaczony  konstrukcyjnie
do  przewozu  ładunków;  określenie  to  obejmuje  równieŜ  samochód  cięŜa-
rowo-osobowy przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu ładunków i osób
w liczbie od 4 do 9 łącznie z kierowcą.
1.  Definicja  wyróŜnia  dwa  rodzaje  samochodu  cięŜarowego.  Jest  to  pojazd

samochodowy:
1) przeznaczony do przewozu ładunków (towarów),
2) przeznaczony do przewozu ładunków oraz osób w liczbie od 4 do 9, wli-

czając kierowcę.

Ryc. 28. Rodzaje pojazdów

ródło: Opracowanie własne.

Motocykl  –  pojazd  samochodowy  jednośladowy  lub  z  bocznym  wózkiem  –
wielośladowy.
1.  Motocyklem moŜe być tylko jednośladowy pojazd samochodowy.
2.  Jedynym wyjątkiem od powyŜszej reguły jest motocykl z bocznym wózkiem.

Wówczas moŜe on być wielośladowy.

Motorower – pojazd jednośladowy lub dwuśladowy zaopatrzony w silnik
spalinowy o pojemności skokowej nieprzekraczającej 50 cm

, którego kon-

strukcja ogranicza prędkość jazdy do 45 km/h.
1. Motorower musi spełniać trzy podstawowe wymogi:

1) musi być napędzany silnikiem spalinowym,
2) ten silnik spalinowy nie moŜe mieć pojemności skokowej większej niŜ

50 cm

3) jego konstrukcja nie moŜe pozwalać na przekraczanie prędkości 45 km/h.

2. Przekroczenie wielkości określonych w pkt 2 i 3 decyduje o tym, Ŝe będzie to

juŜ motocykl.

3. Liczba śladów pozostawianych przez motorower nie ma znaczenia, gdyŜ

moŜe to być pojazd zarówno jedno-, jak i wielośladowy.

Rower – pojazd jednośladowy lub wielośladowy poruszany siłą mięśni
osoby jadącej tym pojazdem.
1. Rower jest to pojazd, który jest napędzany siłą mięśni osoby jadącej tym

pojazdem.

2. Liczba śladów pozostawianych przez rower nie ma znaczenia, gdyŜ moŜe to

być pojazd zarówno jedno-, jak i wielośladowy.

Zespół pojazdów – pojazdy złączone ze sobą w celu poruszania się po dro-
dze jako całość; nie dotyczy to pojazdów złączonych w celu holowania.
1. Zespół pojazdów to pojazd ciągnący z przyczepą (np. samochód cięŜarowy

z przyczepą, samochód osobowy z przyczepą kempingową) lub naczepą (np.
ciągnik siodłowy z naczepą).

2. Nie jest zespołem pojazdów pojazd ciągnący na holu inny pojazd.
3. Zespół pojazdów ciągnięty przez pojazd silnikowy (z wyjątkiem ciągnika rol-

niczego i pojazdu wolnobieŜnego) moŜe składać się maksymalnie z dwóch po-
jazdów (pojazd ciągnący i pojazd ciągniony). JeŜeli zestaw jest ciągnięty przez
ciągnik rolniczy lub pojazd wolnobieŜny, zespół pojazdów moŜe składać się
maksymalnie z trzech pojazdów (pojazd ciągnący i dwa pojazdy ciągnione).

Fot. 12. Zespół pojazdów złoŜony

Fot. 13. Zespół pojazdów złoŜony z ciągnika

z samochodu cięŜarowego i przyczepy

siodłowego i naczepy

Masa własna – masa pojazdu z jego normalnym wyposaŜeniem, paliwem,
olejami, smarami i cieczami w ilościach nominalnych, bez kierującego.
1. Masa własna pojazdu to cięŜar samego pojazdu. CięŜar tego pojazdu stanowi

równieŜ waga jego wyposaŜenia oraz wszelkich płynów eksploatacyjnych,
ale bez cięŜaru kierującego.

Ryc. 29. Masa własna pojazdu

ródło: Opracowanie własne.

Dopuszczalna  ładowność  –  największa  masa  ładunku  i  osób,  jaką  moŜe
przewozić  pojazd,  która  stanowi  róŜnicę  dopuszczalnej  masy  całkowitej
i masy własnej pojazdu.
1.  Dopuszczalna  ładowność  to  największy  cięŜar,  jaki  jest  moŜliwy  (zgodnie

z warunkami technicznymi), aby moŜna było go załadować na pojazd.

2. Przekroczenie dopuszczalnej ładowności jest wykroczeniem.

Ryc. 30. Dopuszczalna ładowność pojazdu

ródło: Opracowanie własne.

Dopuszczalna masa całkowita – największa określona właściwymi warun-
kami technicznymi masa pojazdu obciąŜonego osobami i ładunkiem, dopu-
szczonego do poruszania się po drodze.
1. Dopuszczalna masa całkowita (popularnie zwana dmc) to największy cięŜar,

który moŜe osiągnąć pojazd na drodze.

2. Inaczej ujmując, moŜna stwierdzić, Ŝe dopuszczalna masa całkowita jest

sumą masy własnej pojazdu oraz jego dopuszczalnej ładowności
(dmc = mw + dł).

3. Przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej jest wykroczeniem.

Ryc. 31. Dopuszczalna masa całkowita pojazdu

ródło: Opracowanie własne.

Rzeczywista  masa  całkowita  –  masa  pojazdu  łącznie  z  masą  znajdujących
się na nim rzeczy i osób.
1.  Rzeczywista masa całkowita to aktualny cięŜar pojazdu (w danej chwili).
2.  Rzeczywista  masa  całkowita  moŜe  być  równa  dopuszczalnej  masie  całko-

witej lub mniejsza od niej.

3. Rzeczywista masa całkowita pojazdu przekraczająca dopuszczalną masę

całkowitą powoduje przeładowanie pojazdu ponad dopuszczalną miarę i jest
wykroczeniem.

3. Wybrane ogólne zasady ruchu drogowego

3.1. Zasada ostroŜności

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym

Art. 3. 1. Uczestnik ruchu i inna osoba znajduj

ca si

na drodze s

obowi

zani za-

chowa

ostro

ść

albo gdy ustawa tego wymaga – szczególn

ostro

ść

, unika

wszelkiego działania, które mogłoby spowodowa

zagro

enie bezpiecze

stwa lub

porz

dku ruchu drogowego, ruch ten utrudni

albo w zwi

zku z ruchem zakłóci

spo-

kój lub porz

dek publiczny oraz narazi

kogokolwiek na szkod

. Przez działanie ro-

zumie si

równie

zaniechanie.

2. Przepis ust. 1 stosuje si

odpowiednio do osoby znajduj

cej si

w pobli

u drogi,

eli jej zachowanie mogłoby poci

ąć

za sob

skutki, o których mowa w tym

przepisie.

KaŜdy uczestnik ruchu oraz wszyscy, którzy znajdują się na drodze,

zobowiązani  są  do  zachowania  ostroŜności.  Najlepsze  przepisy  nie  są  w  stanie
przewidzieć sytuacji niespodziewanych. Przez ostroŜność naleŜy rozumieć takie
zachowanie,  które  obiektywnie  w  danej  sytuacji  jest  niezbędne  dla  uniknięcia
zagroŜenia  bezpieczeństwa.  Sposób  takiego  zachowania  wyznacza  rozsądek.
Osobą  nieostroŜną  będzie  człowiek,  który  nie  zachował  naleŜytej  uwagi,  jaką
zachowałby człowiek rozsądny i rozwaŜny.

W niektórych sytuacjach, związanych z większym niŜ przeciętne

niebezpieczeństwem, naleŜy zachować szczególną ostroŜność (patrz Wybrane
definicje ustawowe). W odróŜnieniu od zwykłej ostroŜności sytuacje, w których
naleŜy zachować szczególną ostroŜność, są ściśle określone przez ustawę Prawo
o ruchu drogowym. Szczególną ostroŜność musi zachować:

1)  pieszy przechodzący przez jezdnię,
2)  pieszy przechodzący przez torowisko,
3)  kierujący przy włączaniu się do ruchu,
4)  kierujący, zmieniając kierunek jazdy,
5)  kierujący, zmieniając pas ruchu,
6)  kierujący podczas cofania,
7)  kierujący podczas wyprzedzania,
8)  kierujący podczas zbliŜania się do skrzyŜowania,
9)  kierujący podczas zbliŜania się do przejścia dla pieszych,

10) kierujący podczas przejeŜdŜania obok wyznaczonego przystanku tramwa-

jowego, nieznajdującego się na chodniku,

11) kierujący, zbliŜając się do przejazdu dla rowerzystów,
12) kierujący podczas zbliŜania się do przejazdu kolejowego oraz podczas

przejeŜdŜania przez ten przejazd,

13) kierujący podczas jazdy w warunkach zmniejszonej przejrzystości powie-

trza,

14)  kierujący rowerem, korzystający z drogi dla rowerów i pieszych,
15)  kierujący rowerem, korzystający z chodnika lub drogi dla pieszych,
16)  kierujący  pojazdem  uprzywilejowanym  w  trakcie  niestosowania  się  do

przepisów o ruchu pojazdów, zatrzymaniu i postoju oraz znaków i sygna-
łów drogowych,

17) kierujący pojazdem wykonującym na drodze prace porządkowe, remonto-

we lub modernizacyjne, w trakcie niestosowania się do przepisów jazdy na
jezdni lub przy jej prawej krawędzi oraz zatrzymaniu i postoju,

18) kierujący podczas przejeŜdŜania obok pojazdu nauki jazdy, jadący za nim

lub podczas przeprowadzania egzaminu państwowego,

19) kierujący omijający pojazd, z którego wysiada lub do którego wsiada

zorganizowana grupa dzieci lub młodzieŜy,

20) kierujący podczas przejeŜdŜania obok autobusu szkolnego,

21) kierujący podczas omijania pojazdu przeznaczonego do przewozu osób

niepełnosprawnych w czasie wsiadania lub wysiadania osoby niepełno-
sprawnej,

22) kierujący po minięciu znaku ostrzegawczego.

Zasada ostroŜności obowiązuje równieŜ w pobliŜu drogi, jeŜeli jej stoso-

wanie miałoby wpływ na bezpieczeństwo lub porządek ruchu na drodze (np. po-
zostawienie poza drogą samochodu z włączonymi reflektorami świateł drogo-
wych, które oślepiają jadących po drodze).

3.2. Zasada ograniczonego zaufania

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym

Art. 4. Uczestnik ruchu i inna osoba znajduj

ca si

na drodze maj

prawo liczy

inni uczestnicy tego ruchu przestrzegaj

przepisów ruchu drogowego, chyba

e oko-

liczno

ci wskazuj

na mo

liwo

ść

odmiennego ich zachowania.

Wszyscy uczestnicy ruchu drogowego są zobowiązani do przestrzegania

przepisów  ruchu  drogowego.  Dzięki  takiemu  obowiązkowi  mają  oni  oraz  inne
osoby  znajdujące  się  na  drodze  prawo  przypuszczać,  Ŝe  wszyscy  będą  się  do
tych  przepisów  stosować.  MoŜna  przyjąć,  Ŝe  osoby  znajdujące  się  na  drodze
powinny  wzajemnie  obdarzać  się  zaufaniem.  Nie  moŜe  być  to  jednak  zaufanie
bezgraniczne.  Są  sytuacje,  których  przebieg  i  okoliczności  im  towarzyszące
wskazują,  Ŝe  jakiś  uczestnik  ruchu  nie  zamierza  stosować  się  do  obowiązu-
jących przepisów. DostrzeŜenie takiego niebezpieczeństwa wynika z konkretne-
go  spostrzegania  sytuacji,  popartego  doświadczeniem  Ŝyciowym.  Konkretnym
wyznacznikiem niewłaściwego zachowania moŜe być jawne i dostrzegalne nie-
stosowanie  się  do  obowiązujących  przepisów  ruchu  drogowego  (np.  dziecko
wbiegające za piłką na jezdnię skupia się na złapaniu piłki i nie obserwuje ruchu
pojazdów  na  jezdni).  Kierujący  przewidując  moŜliwość  zaistnienia  niebezpie-
czeństwa  na  drodze,  musi  podjąć  środki  niezbędne  do  jego  uniknięcia  (np.  po-
przez ograniczenie prędkości, przygotowanie się do hamowania).

3.3.  Zasada hierarchii waŜności znaków i sygnałów drogowych

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym

Art. 5. 1. Uczestnik ruchu i inna osoba znajduj

ca si

na drodze s

obowi

zani sto-

sowa

do polece

i sygnałów dawanych przez osoby kieruj

ce ruchem lub

uprawnione do jego kontroli, sygnałów

wietlnych oraz znaków drogowych, nawet

wówczas, gdy z przepisów ustawy wynika inny sposób zachowania ni

nakazany

przez te osoby, sygnały

wietlne lub znaki drogowe.

2. Polecenia i sygnały dawane przez osoby kieruj

ce ruchem lub uprawnione do jego

kontroli maj

pierwsze

stwo przed sygnałami

wietlnymi i znakami drogowymi.

3. Sygnały

wietlne maj

pierwsze

stwo przed znakami drogowymi reguluj

cymi

pierwsze

stwo przejazdu.

Oprócz ogólnych norm, zapewniających porządek i bezpieczeństwo w ru-

chu drogowym, są jeszcze urządzenia techniczne (w postaci sygnalizacji
ś

wietlnej lub znaków drogowych) oraz uprawnione osoby, które wskazują

uczestnikom ruchu właściwy sposób zachowania. KaŜdy uczestnik ruchu oraz
inne osoby znajdujące się na drodze są zobowiązani stosować się do poleceń
i sygnałów wydawanych przez te urządzenia i osoby.

Dyspozycje, do których muszą stosować się uczestnicy ruchu, mogą

zatem pochodzić z czterech źródeł:
1) poleceń lub sygnałów osób uprawnionych do kierowania ruchem bądź jego

kontrolowania,

2)  sygnałów świetlnych,
3)  znaków drogowych,
4)  przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym.

PoniewaŜ z dyspozycji wydawanych przez róŜne urządzenia techniczne,

osoby uprawnione oraz ogólne zasady ruchu drogowego moŜe wynikać róŜny
sposób zachowania uczestników ruchu, wprowadzono tzw. hierarchię waŜności
znaków i sygnałów drogowych. Określa ona kolejność, w jakiej naleŜy się
stosować do róŜnych dyspozycji (tzw. zbieg dyspozycji).

Polecenia i sygnały wydawane przez osoby kierujące ruchem lub

uprawnione  do  wykonywania  kontroli  drogowej  mają  pierwszeństwo  przed
sygnałami  świetlnymi  i  znakami  drogowymi,  i  tak  kierujący  pojazdem  widząc
policjanta  kierującego  ruchem  na  skrzyŜowaniu  z  sygnalizacją  świetlną,  jest
zobowiązany  stosować  się  do  sygnałów  podawanych  przez  policjanta,  a  nie
sygnałów  sygnalizacji  świetlnej,  np.  kierujący  pojazdem  widząc  policjanta,
który podaje  mu sygnał do zatrzymania pojazdu w  miejscu, w którym obowią-
zuje znak „Zakaz zatrzymywania się”, jest zobowiązany zastosować się do pole-
cenia policjanta.

Sygnały świetlne mają pierwszeństwo przed następującymi znakami,

które wskazują na pierwszeństwo przejazdu lub jego brak:
1)  A–7 „Ustąp pierwszeństwa”,
2)  B–20 „Stop”,
3)  D–1 „Pierwszeństwo przejazdu”.

Tabliczki wskazujące przebieg drogi z pierwszeństwem przejazdu są

integralną częścią znaków wymienionych powyŜej.

Sygnalizacja świetlna nie wyklucza obowiązywania innych znaków, np.

zielony sygnał sygnalizacji nie uniewaŜnia zakazu skrętu w lewo wskazanego
znakiem zakazu (B–21).

Przedstawione zasady ustawiają hierarchię waŜności obowiązywania zna-

ków i sygnałów drogowych. Na czele, na szczycie tej drabiny, znajdują się pole-
cenia lub sygnały osób uprawnionych do kierowania ruchem bądź jego kontro-
lowania, potem kolejno: sygnały świetlne, znaki drogowe oraz przepisy ustawy
Prawo o ruchu drogowym (ryc. 30).

Ryc. 32. Hierarchia waŜności znaków i sygnałów drogowych

ródło: Opracowanie własne.

4. Ułatwienia w ruchu drogowym dla osób

niepełnosprawnych

Osoba niepełnosprawna o obniŜonej sprawności ruchowej (inwalida na-

rządów ruchu), która kieruje pojazdem samochodowym, korzysta z pewnych
ułatwień w ruchu drogowym. Z takich samych ułatwień korzystają równieŜ:
1) kierujący pojazdem, który przewozi osobę niepełnosprawną o obniŜonej

sprawności ruchowej,

2) pracownicy placówek zajmujących się opieką, rehabilitacją lub edukacją

osób niepełnosprawnych pozostających pod opieką tych placówek.

Potwierdzeniem nabycia tych uprawnień jest karta parkingowa, którą

wydaje starosta (patrz ryc. 31 i 32).

Ryc. 33. i 34. Wzór karty parkingowej (format A-5) – awers i rewers

ródło: Opracowanie własne.

Karta parkingowa uprawnia, pod warunkiem zachowania szczególnej

ostroŜności, do niestosowania się do takich znaków drogowych, jak:

Zakaz ruchu

Zakaz wjazdu

Zakaz wjazdu autobusów

w obu kierunkach

pojazdów silnikowych

Zakaz wjazdu motocykli

Zakaz wjazdu

Zakaz postoju

motorowerów

Zakaz postoju

w dni nieparzyste

w dni parzyste

Strefa ograniczonego postoju

Ryc. 35. Znaki drogowe zakazu, do których osoba niepełnosprawna ruchowo moŜe się nie
stosować

ródło: Opracowanie własne.

Kartę parkingową naleŜy umieścić za przednią szybą pojazdu w taki

sposób, aby umoŜliwić odczytanie danych policjantowi lub funkcjonariuszowi
innego uprawnionego organu.

Pytania kontrolne

Gdzie obowiązuje ustawa Prawo o ruchu drogowym?

Co to jest droga publiczna?

Co to jest droga niepubliczna?

Wymień kategorie dróg.

Jakie oznakowanie wskazuje na drogę krajową?

Jakie oznakowanie wskazuje na drogę wojewódzką?

Czy droga gruntowa jest drogą publiczną?

Czy droga o nawierzchni asfaltowej moŜe być drogą niepubliczną?

Co to jest strefa zamieszkania?

10.

W jakich sytuacjach ustawa Prawo o ruchu drogowym obowiązuje równieŜ
poza drogami publicznymi?

11.

Czy droga wewnętrzna jest drogą niepubliczną?

12.

Jaki jest zakres obowiązywania ustawy Prawo o ruchu drogowym?

13.

Co to jest droga?

14.

Co to jest droga twarda?

15.

Co to jest droga dla rowerów?

16.

Co to jest jezdnia?

17.

Co to jest pas ruchu?

18.

Co to jest pobocze?

19.

Co to jest chodnik?

20.

Co to jest skrzyŜowanie?

21.

Co to jest przejście dla pieszych?

22.

Co to jest obszar zabudowany?

23.

Co to jest strefa ruchu?

24.

Kto to jest uczestnik ruchu?

25.

Kto to jest pieszy?

26.

Co to jest kolumna pieszych?

27.

Kto to jest kierujący?

28.

Kto to jest kierowca?

29.

Co to jest szczególna ostroŜność?

30.

Co to jest ustąpienie pierwszeństwa przejazdu?

31.

W jakich sytuacjach następuje wymuszenie pierwszeństwa przejazdu?

32.

Co to jest niedostateczna widoczność?

33.

Co to jest wymijanie?

34.

Co to jest omijanie?

35.

Co to jest wyprzedzanie?

36.

Co to jest zatrzymanie?

37.

Co to jest postój?

38.

Co to jest pojazd?

39.

Co to jest pojazd silnikowy?

40.

Co to jest pojazd samochodowy?

41.

Co to jest pojazd uprzywilejowany?

42.

Czy pojazd jadący w środku kolumny pojazdów uprzywilejowanych, nie
wysyłający niebieskich sygnałów świetlnych i sygnałów dźwiękowych, jest
pojazdem uprzywilejowanym?

43.

Co to jest samochód osobowy?

44.

Co to jest autobus?

45.

Co to jest samochód cięŜarowy?

46.

Co to jest motocykl?

47.

Co to jest motorower?

48.

Co to jest rower?

49.

Co to jest zespół pojazdów?

50.

Co to jest masa własna?

51.

Co to jest dopuszczalna ładowność?

52.

Co to jest dopuszczalna masa całkowita?

53.

Co to jest rzeczywista masa całkowita?

54.

Na czym polega zasada ostroŜności?

55.

Czy kaŜdy uczestnik ruchu jest zobowiązany zachować szczególną ostroŜ-
ność?

56.

Na czym polega zasada ograniczonego zaufania?

57.

Jaka jest hierarchia waŜności znaków i sygnałów drogowych?

58.

Jakie osoby mogą ubiegać się o wydanie karty parkingowej?

59.

Do jakich znaków zakazu mogą niestosować się osoby posiadające kartę
parkingową?

60.

Gdzie naleŜy umieszczać kartę parkingową podczas postoju pojazdu
w miejscu, gdzie wjazd lub postój jest zabroniony?

Wykaz fotografii

Fot. 1.  Droga jednojezdniowa z chodnikami  ................................................   11
Fot. 2.  Droga dwujezdniowa z pasem rozdzielającym  .................................   11
Fot. 3.  Jezdnia z poboczem asfaltowym  .......................................................   11
Fot. 4.  Jezdnia i droga dla rowerów  ..............................................................   11
Fot. 5.  Droga z jezdnią bez poboczy .............................................................   11
Fot. 6.  Jezdnia i utwardzone pobocza  ...........................................................   11
Fot. 7.  Droga z torowiskiem tramwajowym wbudowanym w jezdnię ..........   12
Fot. 8.  Droga z torowiskiem tramwajowym wyodrębnionym z jezdni   .......   12
Fot. 9.  Droga dla rowerów wydzielona z jezdni  ...........................................   15
Fot. 10.  Droga dla rowerów samoistna  ...........................................................   15
Fot. 11.  Przejście dla pieszych  ........................................................................   19
Fot. 12.  Zespół pojazdów złoŜony z samochodu cięŜarowego i przyczepy  ...   30
Fot. 13.  Zespół pojazdów złoŜony z ciągnika siodłowego i naczepy .............   30

Wykaz rycin

Ryc. 1.  Znak z numerem drogi krajowej ........................................................     8
Ryc. 2.  Znak z numerem drogi wojewódzkiej  ...............................................     8
Ryc. 3. i 4. Znaki drogowe „Strefa zamieszkania” i „Koniec strefy

zamieszkania” .................................................................................... 9

Ryc. 5. i 6. Znaki drogowe „Strefa ruchu” i „Koniec strefy ruchu” ................ 9
Ryc. 7. i 8. Znaki drogowe „Droga wewnętrzna” i „Koniec drogi

wewnętrznej” ..................................................................................... 10

Ryc. 9. Miejsce obowiązywania ustawy Prawo o ruchu drogowym ............. 11
Ryc. 10. i 11. Znaki drogowe nakazu „Droga dla rowerów” i „Koniec drogi

dla rowerów” ..................................................................................... 15

Ryc. 12. Droga z wyznaczonymi pasami ruchu ...............................................   16
Ryc. 13. Droga bez wyznaczonych pasów ruchu  ............................................   16
Ryc. 14. SkrzyŜowanie .....................................................................................   17
Ryc. 15. SkrzyŜowanie z drogą dwujezdniową  ...............................................   17
Ryc. 16. Przecięcie się drogi z drogami dojazdowymi do obiektów

przydroŜnych – skrzyŜowania nie ma ............................................... 18

Ryc. 17. Przecięcie się drogi z drogą dojazdową do obiektu przydroŜnego

oraz z drogą wojewódzką – skrzyŜowanie jest .................................. 18

Ryc. 18 Znaki ostrzegawcze o skrzyŜowaniach ............................................. 18
Ryc. 19 i 20. Znaki drogowe „Obszar zabudowany” i „Koniec obszaru

zabudowanego” .................................................................................. 19

Ryc. 21. i 22. Niedostateczna widoczność .......................................................   23
Ryc. 23. Wymijanie ..........................................................................................   24
Ryc. 24. Omijanie .............................................................................................   25
Ryc. 25. Wyprzedzanie  ....................................................................................   25
Ryc. 26. Schemat definicji zatrzymania pojazdu .............................................   26
Ryc. 27. Kolumna pojazdów uprzywilejowanych  ...........................................   28
Ryc. 28. Rodzaje pojazdów ..............................................................................   29
Ryc. 29. Masa własna pojazdu .........................................................................   31
Ryc. 30. Dopuszczalna ładowność pojazdu  .....................................................   31
Ryc. 31. Dopuszczalna masa całkowita pojazdu  .............................................   32
Ryc. 32. Hierarchia waŜności znaków i sygnałów drogowych  .......................   36
Ryc. 33. i 34. Wzór karty parkingowej (format A-5) – awers i rewers   ..........   36
Ryc. 35. Znaki drogowe zakazu, do których osoba niepełnosprawna ruchowo

moŜe się nie stosować ........................................................................ 37