Cukiernik_741[01]_Z2.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1. Transport i magazynowanie surowców

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Maszyny i urządzenia magazynowe

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten moŜe okazać się dla Ciebie pomocny w przyswojeniu zagadnień związanych

z uŜytkowaniem maszyn i urządzeń magazynowych. Poradnik zawiera wiadomości dotyczące
transportu i magazynowania surowców cukierniczych oraz maszyn i urządzeń magazynowych.

DuŜą wagę zwrócono na zastosowanie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy podczas

posługiwania się maszynami i urządzeniami stanowiącymi wyposaŜenie magazynów
zakładów cukierniczych.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, jakie są konieczne byś mógł przystąpić do realizacji tej jednostki
modułowej;

−

cele kształcenia, które opanujesz podczas kształcenia w tej jednostce modułowej;

−

materiał nauczania (podzielony na dwa rozdziały) umoŜliwiający samodzielne
opanowanie materiału i przygotowanie się do wykonania ćwiczeń i zaliczenia
sprawdzianu. W celu poszerzenia wiedzy powinieneś zapoznać się ze wskazaną literaturą
oraz innymi źródłami informacji np. katalogami, dokumentacjami techniczno-ruchowymi
maszyn i urządzeń;

−

pytania sprawdzające – przed przystąpieniem do ćwiczeń w celu sprawdzenia stopnia
opanowania materiału powinieneś udzielić odpowiedzi na zawarte pytania;

−

wiczenia po kaŜdym z rozdziałów, które pozwolą osiągnąć umiejętności praktyczne

związane z tą jednostką modułową;

−

sprawdzian postępów, który umoŜliwi Ci sprawdzenie poziomu wiedzy po wykonaniu
ć

wiczeń;

−

sprawdzian osiągnięć, który pozwoli Ci na sprawdzenie wiadomości i umiejętności
opanowanych podczas realizacji programu jednostki modułowej. Sprawdzian podany jest
w formie testu;

−

wykaz literatury.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

interpretować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy,

−

charakteryzować zagroŜenia związane z wykonywaniem pracy,

−

określać sposoby udzielania pierwszej pomocy osobom poszkodowanym,

−

określać zasady i techniki utrzymania higieny produkcji,

−

posługiwać się instrukcjami obsługi maszyn i urządzeń,

−

posługiwać się Dokumentacją Techniczno-Ruchową maszyn i urządzeń,

−

odczytywać oraz sporządzać schematy i rysunki techniczne,

−

charakteryzować maszyny i urządzenia stosowane w przetwórstwie spoŜywczym,

−

charakteryzować instalacje techniczne zakładu spoŜywczego oraz rozpoznawać
i odczytywać ich oznakowanie,

−

określać zasady korzystania z urządzeń elektrycznych i racjonalnego wykorzystywania
energii elektrycznej,

−

określać zasady obsługi urządzeń chłodniczych,

−

określać zasady posługiwania się sprzętem i aparaturą kontrolno-pomiarową,

−

charakteryzować materiały konstrukcyjne,

−

charakteryzować surowce, dozwolone substancje dodatkowe oraz substancje stosowane
w procesie przetwarzania,

−

korzystać z przepisów, receptur i norm obowiązujących w produkcji cukierniczej,

−

odczytywać oraz sporządzać schematy technologiczne,

−

charakteryzować etapy procesu technologicznego, sporządzać harmonogram produkcji,

−

określać zdolność produkcyjną zakładu,

−

magazynować oraz prowadzić racjonalną gospodarkę surowcami, dozwolonymi substancjami
dodatkowymi oraz substancjami wspomagającymi procesy przetwarzania,

−

określać zasady dokonywania organoleptycznej oceny surowców cukierniczych,

−

obliczać namiary surowców na podstawie receptur,

−

przygotowywać surowce do procesu produkcji,

−

sporządzać dokumentację produkcyjną,

−

określać zagroŜenia związane z produkcją cukierniczą,

−

przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpoŜarowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

scharakteryzować magazyny zakładów cukierniczych,

−

scharakteryzować środki transportu wewnętrznego i zewnętrznego stosowane
w zakładach cukierniczych,

−

dobrać środki transportu w zaleŜności od potrzeb produkcyjnych,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpoŜarowej
podczas obsługi środków transportu,

−

scharakteryzować i porównać systemy przyjmowania mąki,

−

dokonać charakterystyki pneumatycznego transportu mąki,

−

zestawić ciąg pneumatycznego transportu mąki,

−

odczytać wskazania przyrządów kontrolno - pomiarowych stosowanych w magazynach,

−

scharakteryzować wyposaŜenie magazynu podłogowego,

−

określić zasady budowy silosów,

−

określić sposoby zapobiegania zwisom mąki w silosach,

−

scharakteryzować oraz porównać konstrukcje przesiewaczy,

−

obsłuŜyć maszyny i urządzenia magazynowe,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpoŜarowej
podczas obsługi maszyn i urządzeń magazynowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1.

Transport i magazynowanie surowców

4.1.1.

Materiał nauczania

W kaŜdym zakładzie cukierniczym znajdują się pomieszczenia magazynowe,

przeznaczone  do  gromadzenia  i  czasowego  przechowywania  zapasu  towarów.  Magazyny
w  zaleŜności  od  potrzeby  mogą  być  uniwersalne  lub  specjalne.  W  cukierni  najczęściej
wyodrębniony  jest  magazyn  mąki,  magazyn  dodatków  i  opakowań  oraz  magazyn  wyrobów
gotowych.  Małe  cukiernie  posiadają  zazwyczaj  jeden  magazyn  mąki,  z  którego  pobiera  się
mąkę do produkcji. W duŜych zakładach jest magazyn główny i produkcyjny (zmianowy lub
dobowy).

Magazyn mąki powinien być suchy, czysty, jasny, wolny od obcych zapachów. Jego

podłogi  powinny  być betonowe, gładkie, bez nierówności, szpar i pęknięć. Ewentualne okna
w  pomieszczeniach  magazynowych  muszą  być  zabezpieczone  gęstymi  siatkami  chroniącymi
przed  dostaniem  się  szkodników.  NaleŜy  stosować  specjalne  tynki  i  pokrycia  ścian
o  właściwościach  grzybo-  i  bakteriobójczych.  Optymalna  temperatura  składowania  mąki
wynosi  15–18°C,  wilgotność  powietrza  do  75%.  Magazyn  powinien  być  wyposaŜony
w instalację elektryczną i wentylacyjną. Wentylacja i przewietrzenie zapobiegają gromadzeniu
się  pyłu,  powstawaniu  wilgoci  i  gromadzeniu  się  niekorzystnych  dla  przechowywanych
towarów „obcych” zapachów.

Do sprzątania magazynów zaleca się stosowanie odkurzacza przemysłowego.

Dostawa i magazynowanie mąki /surowców/ w opakowaniu

Mąka do cukierni dostarczana jest w workach, najczęściej o masie 45 lub 50 kg. Worki

mogą być wykonane z tkaniny (z juty), papieru (wielowarstwowe) lub tworzywa sztucznego
(gęsto tkane z tasiemki polipropylenowej).

Worki z mąką dostarczane są do zakładu cukierniczego przewaŜnie transportem

samochodowym, rzadziej koleją.

Worki w magazynie układane są w określony sposób na drewnianych podestach, zwanych

paletami  lub  legarami.  Palety  przewaŜnie  są  zrobione  z  drewnianych  desek.  Jest  to  sztywna
podstawa  złoŜona  z  płyty  górnej  i  z  zamontowanych  od  dołu  trzech  podłuŜnych  podstaw,
między  którymi  są  wolne  przestrzenie,  umoŜliwiają  one  wsunięcie  dwóch  płaskich  platform
wózka widłowego.

Rys. 1. a) Paleta drewniana, b) Worki ułoŜone na palecie [5, s. 30]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Bezpośrednie stawianie worków na podłodze sprzyja przenikaniu wilgoci i jest

niehigieniczne.  Worków  z  mąką  nie  naleŜy  opierać  o  ściany.  Sposób  układania  worków
zaleŜy  od  wilgotności  mąki,  pory  roku  (temperatury),  równieŜ  od  posiadanych  środków
transportu  (układanie  worków  z  mąką  w  stosy  liczące  powyŜej  6  warstw  ze  względów  bhp
powinno  odbywać  się  przy  uŜyciu  urządzeń  mechanicznych).  Zabrania  się  rozwiązywania,
ś

ciągania lub wyciągania worków z mąką ułoŜonych w stosie. Worki z mąką naleŜy ze stosów

zdejmować,  poczynając  od  najwyŜszej  warstwy.  Wchodzenie  na  stos  powinno  odbywać  się
przy  uŜyciu  drabin  zabezpieczonych  przed  pośliźnięciem.  Nie  naleŜy  uŜywać  drabin  do
wnoszenia  i znoszenia worków.

Przejścia w magazynie powinny być dostępne i oświetlone. Podłogi suche i czyste.

Przejścia między rzędami stosów nie powinny być mniejsze niŜ 0,75 m.

Zabrania się trzepania worków w pomieszczeniach magazynach. W pomieszczeniach,

w  których  odbywa  się  trzepanie  worków,  powinny  być  zainstalowane  urządzenia  do
odprowadzania pyłów, zabezpieczające przed przekroczeniem dopuszczalnego stęŜenia pyłów
w  powietrzu  strefy  roboczej.  W  zakładach  korzystających  z  energii  elektrycznej  trzepanie
worków  powinno  się  odbywać  przy  pomocy  urządzeń  mechanicznych,  z  równoczesnym
odciąganiem pyłów.

Surowce dodatkowe takie jak: sól, cukier, nasiona, miód itp. przechowuje się na paletach

lub regałach. Regały oraz szafy słuŜą równieŜ do przechowywania drobnego sprzętu, ubrań
roboczych itp.

Jaja świeŜe powinny być przechowywane oddzielnie w pomieszczeniach chłodnych

(do 10°C) i zaciemnionych.

Tłuszcze, mleko, droŜdŜe i inne surowce, które naleŜy przechowywać w warunkach

obniŜonej temperatury (ok. 4°C) umieszcza się w urządzeniach chłodniczych. W mniejszych
piekarniach mają zastosowanie szafy chłodnicze natomiast w większych zakładach buduje się
specjalne  wyposaŜone  komory  chłodnicze.  Szafa  chłodnicza  ma  konstrukcję  stalową  i  jest
obudowana  blachą  stalową.  Wszystkie  powierzchnie  są  pokryte  specjalnymi  lakierami
ochronnymi.  Szafy  mają  od  1–3  komór  zamykanych  drzwiczkami.  Wewnętrzne  półki  są
umocowane  w  odległościach  regulowanych,  a  wewnątrz  szafy  jest  oświetlenie.  Temperatura
utrzymywana  jest  za  pomocą  termostatu.  Chłodzenie  przestrzeni  składowej  odbywa  się  za
pośrednictwem  specjalnego  agregatu  chłodniczego.  Miejsce  ustawienie  szafy  chłodniczej
powinno  być  suche,  przewiewne,  zaciemnione  i  oddalone  od  źródła  ciepła.  Urządzenia
chłodnicze naleŜy utrzymywać w nieskazitelnej czystości. Wszelkie czynności eksploatacyjne
i konserwacyjne naleŜy wykonywać zgodnie z dokumentacją techniczną.

Do przemysłowych zakładów cukierniczych dostarcza się duŜe ilości surowców

w róŜnych  opakowaniach.  Przyjmowanie  i  rozmieszczanie  ich  w  magazynach  jest  uciąŜliwe.
Dlatego  dąŜy  się  do  uproszczenia  czynności  wykonywanych  ręcznie  i  usprawniania  ich,
a wręcz ich wyeliminowaniu. JeŜeli nie ma moŜliwości uniknięcia ręcznego przemieszczania
cięŜarów,  naleŜy  podjąć  odpowiednie  przedsięwzięcia  dotyczące  prawidłowego  sposobu  ich
przenoszenia.  Pracownik  powinien  wykonywać  czynności  transportowe  zachowując
prawidłową pozycję ciała oraz przestrzegać dopuszczalnych mas ładunku. Dla męŜczyzn masa
ta  nie  moŜe  przekroczyć  30  kg  przy  pracy  stałej  i  50  kg  przy  pracy  dorywczej.  Dla  kobiet
12  kg  przy  pracy  stałej  i  20  kg  przy  pracy  dorywczej.  Pracownicy  młodociani  nie  mogą
przekroczyć  przy  dźwiganiu  i  przenoszeniu  masy  12  kg  dla  chłopców  (8  kg  dla  dziewcząt)
przy  powtarzalnym  obciąŜeniu  oraz  20  kg  dla  chłopców  (14  kg  dla  dziewcząt)  przy
jednostkowym obciąŜeniu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do przewozu mąki i innych surowców ze środków transportowych do magazynów, jak

równieŜ z magazynów do pomieszczeń produkcyjnych, uŜywa się róŜnego rodzaju środków
transportu wewnętrznego takich jak: pochylnie (ześlizgi), przenośniki i wózki.

Ześlizgi do worków

Ześlizgi słuŜą do transportowania worków z mąką z kondygnacji wyŜszych na niŜsze.

RozróŜnia się ześlizgi proste i spiralne. Wykonane są często z blachy stalowej. ObrzeŜe
ześlizgu jest podniesione w celu zabezpieczenia worków przed wypadnięciem. Kąt nachylenia
ześlizgu nie powinien przekraczać 30–35

. Optymalny kąt nachylenia 20–25

. Płyta

wyładunkowa ześlizgu powinna być umieszczona na wysokości umoŜliwiającej łatwe
zdejmowanie worków z mąką. Ześlizgów nie wolno uŜywać do innych celów, np. do
przesuwania skrzyń. Uszkodzone powierzchnie ześlizgów powinny być natychmiast naprawione,
Ŝ

eby nie powodować rozrywania worków. Wloty do ślizgów powinny być chronione

kratownicami. Konserwacja ześlizgów polega na ich czyszczeniu i naprawianiu.

Rys. 2. Ześlizgi do worków [1, s. 115]

a) spiralny, b) prosty, 1 – rynna ślizgowa, 2 – próg ześlizgu, 3 – pokrywa otworu

Przenośniki

Przenośnik taśmowy jest stosowany m.in. do poziomego transportowania worków

z mąką. Szerokość taśmy wynosi zazwyczaj 600 mm, długość wg potrzeby. Obsługa przenośnika
sprowadza się do nakładania worków oraz utrzymywania przenośnika w naleŜytym stanie
technicznym (sprawdzanie naciągu taśmy, smarowanie łoŜysk).

Przenośnik workowy (szczebelkowy) moŜe być uŜywany do pionowego transportu

worków z mąką na wyŜsze kondygnacje. Składa się on z głowicy, stopy, łańcucha nośnego,
rynny transportowej, rynny spadowej i napędu. Rynna transportowa jest połączona za pomocą
ś

rub z głowicą oraz stopą i jest nachylona do poziomu pod kątem 82°. Worki podnoszone są za

pomocą  poprzecznych  szczebli  przymocowanych  do  łańcuchów  nośnych.  Załadowanie
i wyładowanie  worków  z  mąką  następuje  w czasie ruchu podnośnika. Worki z  mąką  podwozi
się  i  podnosi  do  podnośnika  wózkiem  i  opiera  dnem  o  szczebel,  bokiem  zaś  o  rynnę

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

transportową.  Worki  podniesione  w  górę  są  odbierane  ręcznie  lub  kierowane  do  rynny
transportowej.  Podczas  eksploatacji  podnośników  workowych  naleŜy  zwrócić  uwagę  na
odpowiedni naciąg łańcuchów (nie powinny one zbytnio przeciąŜać łoŜysk tocznych ani mieć
zbyt  duŜych  luzów,  aby  nie  spowodować  uszkodzenia).  Wszystkie  pracujące  powierzchnie
podnośnika naleŜy systematycznie smarować.

Rys. 3. Podnośnik worków z mąką

[1, s. 116]

1 – stopa, 2 – napęd, 3 – łańcuch, 4 – rynna

Przenośniki powinny być zbudowane w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracy.

Urządzenia  przenośników  powinny  być  uziemione.  Stanowiska  obsługi  przenośników
powinny być wyposaŜone w wyłączniki bezpieczeństwa umieszczone na widocznym miejscu
i  zaopatrzone  w  napisy  objaśniające  sposób  ich  uŜycia  oraz  instalację  sygnalizującą  o  ruchu
przenośników.  Miejsca  pracy  powinny  być  dobrze  oświetlone.  Dokonywanie  jakichkolwiek
napraw,  zdejmowanie  lub  otwieranie  osłon  urządzenia  w  czasie  ruchu  urządzenia,  przez
pracowników obsługi przenośnika jest zabronione. Naprawy powinny być wykonywane przez
osoby  posiadające  odpowiednie  kwalifikacje  i  uprawnienia.  Przenośniki  wykazujące
uszkodzenia  powinny  być  bezzwłocznie  zatrzymane.  Przenośniki  naleŜy  umieścić
w odległości nie mniejszej niŜ 1 m od przedmiotów stałych (ścian, słupów), stanowisk pracy,
szlaków  transportowych  i  innych  dróg  komunikacyjnych.  Zabronione  jest  przenoszenie
materiałów innych niŜ przewidziane dla danej konstrukcji przenośnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wózki

Najczęściej stosuje się:

−

wózki dwukołowe pionowe; wózek wykonany ze spawanych stalowych kształtowników,
w dolnej części ramy wózka znajduje się oś, na której umocowane są koła jezdne; na
wózek ten nie naleŜy ładować więcej niŜ jeden worek z mąką lub np. dwa worki
z cukrem, albo solą kuchenną (nośność 75 kg);

−

wózki z platformą stałą; najczęściej czterokołowe; posiada masywną metalową ramę, na
której  są  przymocowane  dwie  osie  z  kołami  na  łoŜyskach;  dwa  koła  są  kołami
kierunkowymi,  dwa  pozostałe  umocowane  na  stałe;  na  wózku  moŜna  przewieźć  4–6
worków  z  mąką  lub  5–8  worków  z  cukrem  czy  solą;  wózków  pustych  lub  obciąŜonych
nie wolno ciągnąć za sobą, lecz naleŜy je pchać przed sobą;

Rys. 4. Wózki z platformą stałą [5, s. 29],

a) dwukołowy b) czterokołowy

−

wózki  widłowe  ręczne;  wózek  zbudowany  jest  z  platformy  opartej  na  podnoszonych
kółkach,  z  koła  prowadzącego  za  pomocą  zaczepu  oraz  układu  hydraulicznego  do
podnoszenia  i  opuszczania  platformy  wózka;  wózek  ten  umoŜliwia  transport  palety
z  surowcami;  konstrukcja  wózka  wraz  z  ładunkiem  powinna  być  ciągnięta  przez
pracownika za pomocą specjalnego zaczepu;

−

wózki  jezdne  widłowe,  o  napędzie  elektrycznym  (akumulatorowe)  z  hydraulicznym
podnośnikiem widłowym; wózki te są zwrotne, szybkie, posiadają moŜliwość szybkiego
załadunku i rozładunku oraz wysokiego podnoszenia materiałów składowanych piętrowo;
tego  typu  wózki  stosowane  są  prawie  wyłącznie  do  transportu  surowców  ze  środków
transportowych  do  magazynu  lub  w  duŜych  magazynach;  ułoŜenie  wielu  pojedynczych
sztuk towaru na palecie umoŜliwia operowanie całymi jednostkami ładunkowymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 5. Wózki widłowe [2, s. 138]

a) ręczne z hydraulicznym układem podnoszenia b) wózki elektryczne (akumulatorowe)

Masa ładunków przemieszczanych przy uŜyciu wózków nie powinna przekraczać

dopuszczalnej nośności tych wózków. Dopuszczalna masa ładunku przemieszczanego na
wózku po terenie płaskim o twardej powierzchni nie moŜe przekroczyć 450 kg na pracownika,
łącznie z masą wózka. Sposób ładownia oraz rozmieszczenia ładunków na wózkach powinien
zapewniać ich równowagę i stabilność podczas przemieszczania. Przedmioty przewoŜone nie
powinny wystawać poza obrys wózka i przysłaniać pola widzenia. Niedozwolone jest
przewoŜenie ludzi środkami transportu wewnętrznego.

Wózki jezdne podlegają dozorowi Urzędu Dozoru Technicznego. Nie wolno ich

uŜytkować bez aktualnej decyzji UDT. Wózki te podlegają oznakowaniu CЄ i powinny
spełniać wymagania zasadnicze. Do obsługi ich moŜe być dopuszczony pracownik, który
ukończył 18 lat i uzyskał uprawnienia operatora do obsługi wózka.

W cukierni naleŜy określić drogi transportowe, po których poruszają się środki

transportu. Wózki z napędem akumulatorowym nie zanieczyszczają powietrza, moŜna z nich
korzystać w pomieszczeniach zamkniętych, w których pracują ludzie.

Dostawa i magazynowanie mąki /surowców/ luzem

Do cukierni mąkę moŜna dostarczać luzem, czyli bez opakowania. Mąkę luzem dowozi się

w specjalnych cysternach (mąkowozach) i składuje w zbiornikach magazynowych – silosach. Ze
zbiorników mąka transportem pneumatycznym (niekiedy transportem spiralnym

lub

mechanicznie) jest transportowana do stanowiska przygotowania ciasta.

DuŜe zakłady wyposaŜone są w silosy magazynowe i dobowe (produkcyjne), w mniejszych

uŜywa się silosów jednego typu. Czasami bywa, Ŝe warunki lokalowe nie pozwalają na
zastosowanie silosów wewnętrznych, wówczas istnieje moŜliwość zainstalowania silosów
zewnętrznych.

Silosy najczęściej budowane są ze stali, tworzywa sztucznego rzadziej Ŝelbetonu,

o przekroju kwadratowym, prostokątnym lub okrągłym. Silosy w zaleŜności od potrzeby
mogą mieć zróŜnicowaną pojemność, najczęściej od 2 do 100 ton.

Mąkę doprowadza się do silosu od góry, przewodem. Pod wlotem instaluje się urządzenie do

wytracania prędkości mąki. Właściwe napełnienie zbiornika zapewniają wskaźniki poziomu mąki.
Zbiorniki opróŜnia się przy uŜyciu tzw. wybieraków, umieszczonych w dnie zbiornika. Wybieraki
mogą być pneumatyczne lub mechaniczne. Najczęściej stosowane są wybieraki jedno- lub

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dwuślimakowe. Zbiornik jest zwykle zakończony lejem (stoŜkiem) wprowadzającym mąkę do
wybieraka. Główna część zbiornika wyposaŜona jest w filtr odprowadzający nadmiar
powietrza i klapę bezpieczeństwa.

Magazynowanie mąki w silosach likwiduje wiele czynności magazynowych takich jak

przewoŜenie mąki, warzenie i liczenie worków, układanie stosów, przekazywanie mąki do
produkcji. Ponadto system silosowy umoŜliwia lepsze wykorzystanie przestrzeni
magazynowej i ograniczenie jej powierzchni.

Negatywnym zjawiskiem magazynowania mąki w silosach, jest jej skłonność do tworzenia

zwisów.  Zwisy  mogą  mieć  charakter  sklepień  między  ściankami.  Powstają  wskutek
przylegania  mąki  do  ścian  silosów,  a  w  przypadku  zakłóceń  w  odpływie  (wybieraniu)  mąki
mogą  tworzyć  się  po  bokach  komory  zastoiny  w  postaci  słupów  mąki.  Mąka  naleŜy  do
materiałów  „trudno  płynących"  i  stwarza  wiele  kłopotów  podczas  składowania,  gdyŜ  ma
skłonność  do  osiadania,  co  prowadzi  do  jej  zbijania  się.  Mąka,  szczególnie  o  wilgotności
powyŜej 15,5% oraz o temperaturze powyŜej 16°C, łatwo przywiera do ścian silosu, tworząc
zgęszczenia,  mostki  i  sklepienia.  Powstawanie  zwisów,  jak  i  ich  wielkość,  są  równieŜ
uwarunkowane wielkością współczynnika tarcia mąki o ściany silosu.

W celu zapobiegania powstawaniu zwisów mąki naleŜy zapewnić jej swobodny wlot do

silosu  przez  wytrącanie  jej  prędkości  podczas  napełniania  silosów.  Mąka  transportowana
pneumatycznie  uzyskuje  znaczną  prędkość  (energię  kinetyczną)  zaleŜną  od  ciśnienia
w przewodzie. Zmniejszenie energii mąki sypanej do silosu moŜna uzyskać przez zmniejszenie
wysokości  silosu,  a  więc  zmniejszenie  wysokości  swobodnego  spadku,  oraz  przez  uŜycie
urządzeń  do  wytracania  prędkości  mąki.  Do  wytracania  prędkości  mąki  uŜywa  się  prostego
urządzenia w postaci obrotowego stoŜka zawieszonego pod otworem zasilającym. Wpadająca do
silosu  mąka  napotyka  na  swojej  drodze  powierzchnię  stoŜkową  i  przez  uderzenie  o  nią
wytraca  swoją  prędkość.  Dzięki  temu  i  równomiernemu  opadaniu  na  całym  przekroju  silosu
masa  mąki  jest  równa  i  w  małym  stopniu  zbita,  co  zapewnia  jej  bezkolizyjne  wybieranie.
Mąka  spływa równomiernie warstwami z całego przekroju silosu. Bez tego urządzenia następuje
osuwanie  się  mąki  środkowym  torem.  Kształt  i  rozmiar  komór,  gładkość  ich  ścian  mają
ogromne  znaczenie  dla  swobodnego,  niezakłóconego  wypływu  mąki  podczas  opróŜniania
silosów.  Ściany  silosów  pokrywane  są  substancjami  antyadhezyjnymi,  co  zapewnia  im
powierzchnię  o  duŜej  gładkości  i  małej  przyczepności.  Mąka  łatwo  ześlizguje  się  po  takiej
powierzchni.  Inny  system  ułatwiający  wybieranie  mąki  z  silosu  polega  na  zastosowaniu tzw.
aeracji dennej.

Obsługiwanie silosów za pośrednictwem tablicy sterowniczej odbywa się dzięki

urządzeniom automatycznym.

Co pewien czas, naleŜy całkowicie opróŜniać silosy z mąki i czyścić ich wnętrze. Do pracy

w  silosach  mącznych  dopuszcza  się  tylko  specjalistów  odpowiednio  przeszkolonych.  Do
wnętrza  silosu  wolno  wpuszczać  pracowników  tylko  w  specjalnym  oprzyrządowaniu.
Wszelkie  czynności  wykonywane  wewnątrz  komór  mącznych  powinny  odbywać  się  pod
nadzorem  osoby  specjalnie  wyznaczonej  przez  kierownika  zakładu.  Pracownicy  muszą
posiadać  odpowiedni  ubiór  ochronny,  powinni  być  wyposaŜeni  w  hermetyczne  lampy
elektryczne
o napięciu zredukowanym do 24 V. W wyjątkowych przypadkach dopuszczalne jest uŜywanie
w  komorach  mącznych  hermetycznych  lamp  kieszonkowych  o  zasilaniu  bateryjnym
o napięciu do 6 V.

Mąkę magazynowaną luzem, w silosach dowozi się w specjalnych cysternach (mąkowozach).

Ze zbiorników mąka przemieszczana jest do stanowiska przygotowania ciasta transportem
pneumatycznym (niekiedy transportem spiralnym

lub mechanicznie). W małych zakładach

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

załadunek mąki do silosu moŜe odbywać się mechanicznie przy pomocy przenośnika
ś

limakowego i czerpakowego.

Rys. 6. Schemat pneumatycznego transportu mąki w piekarni [1, s. 124],

linia ciągła oznacza przewody dla mieszaniny powietrza z mąką (70 kPa),

przerywana – przewody czystego powietrza (70 kPa),

linia przerywana dwoma punktami – przewód spręŜonego powietrza (600 kPa),

1 – silosy; 2 – waga wozowa, 3 – dmuchawy, 4 – wybieraki, 5 – przenośnik łańcuchowy, 6 – filtrocyklon,

7 – waga dozująca do mąki, 8 – zasilacze śluzowe z napędem, 9 – rozdzielacze dwudrogowe,

10 – rozdzielacze ośmiodrogowe, 11 – filtry kopertowe, 12, 13 – przesiewacz z zasypem, 14 – zapora

magnesowa, 15 – przenośnik, 16 – sygnalizatory napełnienia, 17 – spręŜarka, 18 – kontrolne wzierniki,

19 – przenośnik ślimakowy, 20 – zbiornik, 21 – filtr rękawowy, 22 – rozdzielacze 3 – drogowe,

23 – sygnalizatory napełnienia zbiorników produkcyjnych, 24 – wybieraki ślimakowe, 25 – wagi dozujące,

26 – miesiarki, 27 – filtr rękawowy, 28 – silosy produkcyjne (dzielone)

Cysterny rozładowywane są w cukierniach przemysłowych przy pomocy dmuchaw

(spręŜarek)  stacjonarnych.  W  cukierniach  małych  i  średniej  wielkości  rozładunku  dokonuje
dostawca,  przy  uŜyciu  spręŜarki  zainstalowanej  na  cysternie,  podłączenie  do  źródła  energii
elektrycznej  zapewnia  cukiernia.  Mąkowóz  rozładowuje  kierowca  pojazdu  po  połączeniu
króćca  zbiornika  z  elastycznym  węŜem  połączonym  z  rurą  doprowadzającą  mąkę  do
elementów transportu pneumatycznego w piekarni.

Główne elementy transportu pneumatycznego to:

−

Urządzenia  tłoczące  lub  ssące  –  umoŜliwiają  wytwarzanie  spręŜonego  powietrza,  które
transportuje  mąkę.  Zazwyczaj  wykorzystywana  jest  dmuchawa  rotacyjna  (typu Roots’a).
Składa  się  ona  z  dopasowanych  w  kształcie  cyfry  „8”  tłoków.  Tłoki  wirując  zasysają
powietrze przez specjalny filtr, spręŜają je i wypychają do przewodu rurowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 7. Schemat pracy dmuchawy typu Rootsa [1, s. 127],

1 – korpus, 2 – przewód ssący, 3 – przewód tłoczący, 4 – tłoki wirujące, 5 – przestrzeń ssąca,

6 – przestrzeń tłocząca, 7 – komora

−

Przewody transportujące – to odcinki proste i łukowe, bez szwu, o średnicy
90–100 mm, wykonane ze stali lub z tworzywa sztucznego (z wkładką antystatyczną).
Często w przewód wstawia się okienka w postaci krótkich odcinków rur ze szkła w celu
obserwowania transportu.

−

Zasilacze  –  to  urządzenia  podające  mąkę  do  sieci  transportu  pneumatycznego,
jednocześnie  uniemoŜliwiając  wypływ  powietrza  z  sieci  na  zewnątrz.  Często  stosowany
jest  zasilacz  śluzowy  (dozator  rotacyjny).  Dzięki  obrotom  silnika  mąka  przesypuje  się
między łopatkami do dolnej części korpusu, przez którą przepływa powietrze. Powietrze
miesza  się  z  mąką  i  wpływa  do  rury  transportowej.  Dozator  musi  być  szczelny  co
uzyskuje się przez uszczelnienie łopatek wirnika dzięki nakładaniu na krawędzie wirnika
listw z brązu.

−

Przenośnik zgarniakowy (redler) – w przenośniku mąka jest przesuwana w rynnie przez
zgarniacze zamocowane na łańcuchu, którego prędkość wynosi 0,10–0,40 m/s. Stosuje się
redlery o róŜnych kształtach, od poziomych przez pochyłe do pionowych. Dla właściwej
eksploatacji redlerów niezbędny jest naleŜyty naciąg łańcuchów i konserwowanie
mechanizmów, głównie smarowanie łoŜysk

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 8. Zasilacz śluzowy [1, s. 134]

1 – korpus, 2 – wirnik na łoŜyskach tocznych, 3 – pokrywa z przelotem, 4 – przewód do

wyrównywania ciśnienia w komorach wirnika, 5 – uszczelniająca listwa z brązu, 6 – wlot

powietrza, wylot materiału, 8 – wylot mieszaniny

−

Zawory  kierunkowe  (rozdzielacze  wielodrogowe)  –  umoŜliwiają  zmianę  drogi  mąki
w  sieci  transportu  pneumatycznego  przez  rozgałęzienie  jednego  przewodu  w  kilku
kierunkach.  W  głowicy  zaworu  jest  tyle  otworów  wyjściowych  w  ilu  kierunkach  jest
dostarczana mąka, a tylko jeden otwór wlotowy. Przez odpowiednie przestawienie mąka
moŜe być kierowana do róŜnych wylotów.

−

Przesiewacz – słuŜy do wydzielania zanieczyszczeń z mąki oraz jej rozpulchniania
i napowietrzania. Głównymi elementami przesiewacza są: stoŜkowe sito, przenośnik
ś

limakowy i wirnik ze szczotkami, napędzane silnikiem elektrycznym przez przekładnię

pasową.  W  górnej  części  przesiewacza  znajduje  się  króciec,  do  którego  moŜna
przymocować rękaw filtracyjny. Mąka dostaje się do przesiewacza przez otwór wlotowy
i jest  przemieszczana  za  pomocą ślimaka do stoŜkowego sita, przez które przedostaje się,
by  opaść  do  wylotu.  Zanieczyszczenia  pozostałe  na  sicie  są  transportowane  za  pomocą
wirnika  i  odprowadzane  przez  otwór.  Stosowane  są  takŜe  przesiewacze  dostosowane  do
przyjęcia mąki w workach, zaopatrzone w urządzenie zasypowe.

−

Waga dozująca – jednorazowo umoŜliwia zwaŜenie 150 kg mąki. Składa się ze zbiornika
na  mąkę  i  układu  wagowego.  Napełnienie  zbiornika  odbywa  się  za  pośrednictwem
rękawów elastycznych. Ilość mąki do zwaŜenia ustala się za pomocą wskazówki na skali
wagi. Wyłącznik wagi działa przez układ cięgnowy, powodując wstrzymanie dozowania
mąki  do  dozownika  i  zsypanie  jej  lejem  po  uruchomieniu  dźwigni  otwierającej  wylot
mąki.  Waga  (dozownik)  jest  najczęściej  zainstalowana  w  dziale  produkcyjnym
(ciastowni).

−

Tablica sterująca – praca całej linii jest zautomatyzowana i sterowana automatycznie
często za pomocą modułu komputerowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 9. Przesiewacz mąki [1, s. 142]

1 – otwór wlotowy, 2 – wylot, 3 – otwór (wylot zanieczyszczeń)

Rys. 10. Waga dozująca [1, s.156]

1– zbiornik mąki, 2 – elastyczne rękawy wlotu mąki, 3 – skala wagi z mechanizmem do ustalenia

danej porcji mąki, 4 – mechanizm wagi, 5 – układ cięgnowy, 6 – lej, 7 – dźwignia otwierająca

wylot mąki

−

Ciąg transportu pneumatycznego umoŜliwia równieŜ przyjmowanie mąki dostarczanej
awaryjnie w workach.
Instalacje transportu pneumatycznego są montowane w specjalnych pomieszczeniach,

zazwyczaj przylegających do ciastowni.

Instalacje transportu pneumatycznego w zaleŜności od sposobu rozwiązania dzieli się na:

−

ssące,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

tłoczące,

−

ssąco-tłoczące,

a pod względem wielkości ciśnienia na:

−

niskopręŜne,

−

wysokopręŜne.
Stosowane w piekarniach instalacje transportu pneumatycznego róŜnią się zarówno

rozwiązaniami funkcjonalnymi, w zaleŜności od wielkości piekarni, jak i stopniem
zautomatyzowania.

RóŜnica między tradycyjnym przewozem mąki i przewozem luzem polega głównie na:

−

zastąpieniu cięŜkich, ręcznych czynności ładunkowych czynnościami zmechanizowanymi
i zautomatyzowanymi,

−

wyeliminowaniu opakowania (worków) oraz pakowania,

−

zastosowaniu specjalnych pojazdów, zamiast uniwersalnych środków transportowych.
Korzyści wynikające z przewozu i składowania mąki luzem.

Korzyści techniczne:

−

wyeliminowanie cięŜkich prac ładunkowych przez zastosowanie kompleksowej
mechanizacji i automatyzacji,

−

poprawa warunków bhp,

−

zmniejszenie niezbędnej powierzchni magazynowej,

−

przyspieszenie procesu dojrzewania mąki przez jej napowietrzenie podczas transportu
pneumatycznego i stworzenie moŜliwości podgrzewania mąki.

Korzyści ekonomiczne:

−

prawie dwukrotne zwiększenie wydajności pracy w sferze transportu, a takŜe czynności
poprzedzających w młynie i wykonywanych w piekarni,

−

zmniejszenie kosztów transportu i magazynowania,

−

większa efektywności inwestycji.

4.1.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie środki transportu wewnętrznego stosowane są w piekarni do transportu mąki
w workach?

W jaki sposób naleŜy prawidłowo obsługiwać wózki ręczne?

Które z wózków podlegają Urzędowi Dozoru Technicznego?

Z jakich elementów zbudowane są wózki widłowe?

Jakie instalacje są niezbędne w magazynie?

Jakie środki transportu wewnętrznego umoŜliwiają przemieszczanie worków z mąką
w kierunku pionowym?

Z jakich głównych elementów składa się transport pneumatyczny?

Na czym polega zjawisko powstawania zwisów mąki w silosie?

Jakie są skutki powstawania zwisów mąki w silosie?

10.

Jakie są przyczyny powstawania zwisów mąki w silosie?

11.

Jakie przenośniki umoŜliwiają mechaniczny załadunek i rozładunek silosów?

12.

Czym charakteryzuje się magazynowania mąki w opakowaniu?

13.

Czym charakteryzuje się magazynowania mąki luzem?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

RozwiąŜ krzyŜówkę.

Wózki, których nie wolno ciągnąć za sobą, lecz naleŜy pchać przed sobą.

Układa się na nich worki z mąką.

Urząd Dozoru ................, któremu podlegają wózki jezdne.

Jeden z ześlizgów.

Podnośnik uŜywany do transportu worków z mąką.

Układ .........umoŜliwiający podnoszenie i opuszczanie platformy wózka widłowego.

Instalacja niezbędna w magazynie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z warunkami magazynowania mąki w workach,

przeanalizować budowę, działanie i obsługę środków transportu wewnętrznego słuŜących
do transportu worków z mąką,

rozwiązać krzyŜówkę,

odczytać hasło,

zapisać i zaprezentować rozwiązanie krzyŜówki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

film dydaktyczny nt. „Dostawa i magazynowanie mąki w opakowaniu”,

−

schematy środków transportu wewnętrznego słuŜących do transportu worków z mąką,

−

poradnik,

−

diagram krzyŜówki,

−

przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Zidentyfikuj rodzaj podnośnika pokazanego na rysunku. Omów jego zastosowanie,

budowę, działanie i zasady prawidłowej eksploatacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rysunek do ćw. 2. Podnośnik .................... [6, s. 131]

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

określić rodzaj podnośnika, który umoŜliwia transport mąki w workach,

zapoznać się z budową i działaniem podnośnika,

określić zasady prawidłowej eksploatacji zgodne z bhp,

zaprezentować rozwiązanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

schemat budowy silosu na mąkę,

−

model silosu na mąkę,

−

foliogramy/plansze ukazujące powstawanie zwisów mąki w silosie,

−

poradnik,

−

zeszyt, przybory do pisania.

Ćwiczenie 3

Na schemacie przedstawiającym ciąg transportu pneumatycznego wskaŜ:

najkrótszą drogę przebiegu mąki z cysterny samochodowej do dzieŜy w ciastowni,

miejsca występowania zaworów kierunkowych (rozdzielaczy).

W oparciu o schemat budowy rozdzielacza dwudroŜnego, wyjaśnij zasadę działania

zaworów kierunkowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rysunek do ćw. 3. Zawór kierunkowy [5, s. 18]

1 – otwór przelotowy, 2 – zamknięty otwór wylotu, 3 – głowica, 4 – tarcza przesłonowa

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z budową, działaniem i obsługą ciągu transportu pneumatycznego,

przeanalizować schemat ciągu transportu pneumatycznego,

wskazać najkrótszą drogę przebiegu mąki z cysterny samochodowej do dzieŜy
w ciastowni,

wskazać miejsca występowania zaworów kierunkowych (rozdzielaczy),

przeanalizować schemat budowy zaworu dwudroŜnego,

omówić działanie zaworu dwudroŜnego,

w oparciu o działanie rozdzielacza dwudroŜnego, wyjaśnij zasadę działania zaworów
kierunkowych.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

film dydaktyczny nt. „Transport pneumatyczny mąki”,

−

schemat ciągu transportu pneumatycznego,

−

schemat budowy zaworu dwudroŜnego (dwukierunkowego),

−

model zaworu dwudroŜnego

−

poradnik.

Ćwiczenie 4

Zaprojektuj sposoby zapobiegania powstawania zwisów mąki w silosie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z budową i działaniem silosu,

zdefiniować pojęcie powstawania zwisów mąki w silosie,

określić skutki tworzenia się zwisów mąki w silosach,

wskazać przyczyny powstawania zwisów mąki w silosie,

zaproponować dwa sposoby, które zapobiegają powstawanie zwisów mąki w silosie,

zapisać i zaprezentować rozwiązanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

schemat budowy silosu na mąkę,

−

model silosu na mąkę,

−

foliogramy/plansze ukazujące powstawanie zwisów mąki w silosie,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

poradnik,

−

zeszyt, przybory do pisania.

Ćwiczenie 5

Zidentyfikuj elementy ciągu mącznego przedstawionego na schemacie.

Rysunek do ćw. 5. Schemat ciągu mącznego w małym zakładzie cukierniczym. [6, s. 132]

..... – przesiewacz
..... – waga pomostowa zegarowa
..... – silnik elektryczny
..... – wsporniki wspierające silosy
..... – rękaw, przez który zsypuje się mąkę
..... – przenośnik ślimakowy (poziomy)
..... – podnośnik czerpakowy
..... – bateria silosów mącznych
..... – przenośnik ślimakowy
..... – wzierniki umoŜliwiające kontrolę stopnia napełnienia silosów
..... – boczny spust
..... – przenośnik ślimakowy
..... – układ waŜąco-dozujący
..... – dźwignia otwierająca zbiornik wagi
..... – dzieŜa

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z działaniem ciągu mącznego,

przeanalizować schemat ciągu mącznego,

opisać jego zasadę działania,

dopasować nazwy poszczególnych elementów ciągu transportu pneumatycznego do cyfr
oznaczonych na schemacie (od 1 do 15), dopisując odpowiednie cyfry przy danym
elemencie,

wskazać róŜnice między ciągiem transportu pneumatycznego, a ciągiem mącznym często
stosowanym w małym zakładzie cukierniczym (przedstawionym na schemacie),

zaprezentować rozwiązanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

schemat ciągu mącznego,

−

schemat ciągu transportu pneumatycznego,

−

poradnik,

−

zeszyt, przybory do pisania.

Ćwiczenie 6

Porównać i ocenić zalety i wady dostawy i magazynowania mąki w opakowaniu

i luzem.

cechy

sposób dostawy
i magazynowania

zalety

wady

mąka w opakowaniu
(workach)

.....................

mąka luzem

.....................

......................

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się ze sposobem dostawy i magazynowania mąki w workach i luzem,

porównać dostawę i magazynowanie mąki w workach i luzem,

wskazać zalety i wady poszczególnych rodzajów dostawy i magazynowania mąki,

wypełnić tabelkę,

zaprezentować pracę.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

filmy dydaktyczne nt. „Dostawa i magazynowanie mąki w opakowaniu”, „Transport
pneumatyczny mąki”,

−

foliogramy/plansze przedstawiające sposób magazynowania mąki w opakowaniu oraz
silosach,

−

poradnik,

−

zeszyt, przybory do pisania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wymienić środki transportu wewnętrznego stosowane do transportu
mąki w workach?

określić prawidłowe zasady obsługi wózków ręcznych?

wskazać, które z wózków podlegają Urzędowi Dozoru
Technicznego?

omówić budowę wózków widłowych?

wskazać instalacje, które są niezbędne w magazynie?

wymienić środki transportu wewnętrznego umoŜliwiają
przemieszczanie worków z mąką w kierunku pionowym?

omówić budowę i działanie podnośnika szczebelkowego?

omówić działanie transportu pneumatycznego?

wymienić główne elementy transportu pneumatycznego?

10)

określić przeznaczenie głównych elementów transportu
pneumatycznego?

11)

omówić budowę i działanie zaworu kierunkowego?

12)

omówić zjawisko powstawania zwisów mąki w silosie?

13)

określić skutki powstawania zwisów mąki w silosie?

14)

wskazać przyczyny powstawania zwisów mąki w silosie?

15)

omówić sposoby, które zapobiegają powstawanie zwisów mąki
w silosie?

16)

wymienić przenośniki, które umoŜliwiają mechaniczny załadunek
i rozładunek silosów?

17)

wskazać zalety i wady magazynowania mąki w opakowaniu?

18)

wskazać zalety i wady magazynowania mąki luzem?

19)

porównać warunki magazynowania mąki w opakowaniu i luzem?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Maszyny i urządzenia magazynowe

4.2.1.

Materiał nauczania

WyposaŜenie techniczne magazynów zaleŜy od ich wielkości i konstrukcji.

W magazynie poza wyposaŜeniem podstawowym powinny znajdować się przesiewacze,
przyrządy kontrolno-pomiarowe: wagi, termometry, psychrometry itp. oraz sprzęt
przeciwpoŜarowy: gaśnice, hydranty, łopaty skrzynki z piaskiem.

KaŜda maszyna powinna być zaopatrzona w dokumentację techniczno-ruchową.

Pracownicy  przed  obsługą  maszyn  i  urządzeń  magazynowych  muszą  zaznajomić  się  z  DTR
i  przejść  odpowiednie  przeszkolenie.  Pracownikom  nie  wolno  dokonywać  napraw  maszyn
i  urządzeń  magazynowych.  Dozwolone  jest  to  tylko  osobom  specjalnie  przeszkolonym
i  wyznaczonym  do  napraw  i  konserwacji.  Pracowników  magazynu  obowiązuje  znajomość
postępowania  związanego  z  ochroną  przeciwpoŜarową  oraz  uŜytkowania  podstawowego
sprzętu gaśniczego.

Przesiewacze

Przesiewacze mąki umoŜliwiają oddzielenie od niej wszelkiego rodzaju zanieczyszczeń

jednocześnie spulchniając ją i napowietrzając. Istnieje kilka rodzajów przesiewaczy.

W duŜych zakładach cukierniczych, w których znajduje się transport pneumatyczny,

przesiewacze znajdują się w ciągu transportu pneumatyczego lub stanowią jego zakończenie.
W zakładach rzemieślniczych stosowane są przesiewacze wolnostojące, do przesiania mąki
bezpośrednio z worków. Mąka po przesianiu podawana jest bezpośrednio do dzieŜy.
Przesiewacz odśrodkowy

Przesiewacz zazwyczaj wyposaŜony jest w stolik (podpórkę) przeznaczony do kładzenia

worka z mąką. Mąka wsypywana jest do sita przez wsyp mąki. Sito wykonuje ruch obrotowy,
siła  odśrodkowa  oddziałuje  na  cząstki  mąki,  powodując  jej  przesianie.  Przenośnik
przemieszcza  mąkę  na  wysokość  wylotu.  Kształt  rury  wysypowej  umoŜliwia  bezpośrednie
dozowanie  mąki  np.  do  miesiarki.  Po  przesianiu  mąki,  przy  wyłączonym  urządzeniu,  sito
naleŜy  ręcznie  oczyścić  z  zanieczyszczeń  mąki.  Wymiana  sita  na  specjalną  tarkę  pozwala
uŜytkować urządzenie do tarcia bułki.

Rys. 11.

Przesiewacz odśrodkowy a) widok ogólny [www.jeremy.pl], b) schemat budowy [8, s. 275]

1 – zasyp mąki, 2 – sito, 3 – przenośnik ślimakowy, 4 – wylot przesianej mąki, 5 – korpus przesiewacza

z układem napędowym, 6 – podest do układania worka z mąką

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aby przesiać mąkę naleŜy:

−

włączyć maszynę,

−

wsypać mąkę (kosz mieści ok. 1 worka mąki),

−

odebrać przesianą mąkę do dzieŜy lub worka zamocowanego do rury wylotowej,

−

oczyścić sito przy wyłączonym urządzeniu.

Aby zetrzeć bułkę naleŜy:

−

wyluzować śruby zaciskowe sita (dostęp przez drzwiczki serwisowe),

−

zamienić sito na tarkę,

−

wrzucać systematycznie kawałki suchej bułki,

−

odebrać tartą bułkę do worka.

Przesiewacz bębnowy

Mąka przez zasyp, a następnie przenośnik ślimakowym przedostaje się do sita bębnowego.

Tam jest rzucana za pomocą wirujących cepów. Przesiana mąka po przejściu przez otwory sita
spada  do  rynny,  w  której  pracuje  przenośnik  ślimakowy.  Zanieczyszczenia,  które  gromadzą  się
wewnątrz  sita  bębnowego,  są  odprowadzane  przez  specjalny  wylot.  Z  przesiewaczem  moŜe
współpracować przenośnik czerpakowy, który odbiera przesianą mąkę i wynosi ją na dowolną
wysokość.  Przed  uruchomieniem  przesiewacza  bębnowego  naleŜy  sprawdzić  czystość  sit,  ich
umocowanie  do  ram  bębna,  droŜność  wylotów  na  odpady, naciąg pasów przenoszących napęd
oraz  napełnienie  smarowniczek  smarem.  Sprawdzanie  przesiewacza  moŜe  się  odbywać  tylko
podczas postoju maszyny.

Rys. 12. Przesiewacz bębnowy

1 – zasyp mąki, 2 – przenośnik ślimakowy, 3 – sito, 4 – wylot przesianej mąki, 5 – wylot zanieczyszczeń

Typowe zagroŜenia podczas pracy przy obsłudze przesiewaczy mąki to:

−

poraŜenie prądem elektrycznym,

−

uderzenie przez wózek z workiem mąki,

−

pochwycenie przez ruchome elementy przesiewacza (przesiewacza odśrodkowego),

−

szkodliwe działanie pyłów mąki unoszących się w powietrzu podczas przesiewania,

−

wybuch na skutek nagromadzenia się pyłu mącznego w powietrzu,

−

upadek np. worka z mąką.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zasady bezpieczeństwa pracy podczas obsługiwania przesiewaczy.

−

Pracownik korzystający z przesiewcza mąki musi posiadać odpowiednie przeszkolenie
w zakresie obsługi tego urządzenia oraz być wyposaŜony w odpowiednie środki ochrony
indywidualnej, takie jak fartuch ochronny, czepek, rękawiczki, odpowiednie obuwie
antypoślizgowe.

−

NaleŜy przestrzegać zasad ergonomii przy załadunku worków na wózek jezdny.

Oczyszczanie mąki z zanieczyszczeń magnetycznych odbywa się za pomocą

wychwytywacza magnetycznego, który moŜe być zainstalowany jako element w przesiewaczu
bębnowym lub jako oddzielne urządzenie.

Wagi

Wagi słuŜą do pomiaru masy.
Wagi (działające w oparciu o porównanie siły, z jaką Ziemia przyciąga waŜone ciało,

z siłą równowaŜącą, wytworzoną w układzie pomiarowym wagi) moŜna podzielić na:

−

dźwigniowe (odwaŜnikowe): ze stałą lub zmienną długością ramion,

−

równoramienne np. szalkowa,

−

nierównoramienne np.: dziesiętna, pomostowa,

−

uchylne,

−

elektroniczne,

−

i inne.

Waga pomostowa – wozowa

Waga pomostowa wozowa słuŜy do waŜenia mąkowozów (pojazdów). W celu

skontrolowania  ilości  mąki  przyjmowanej  do  silosów  magazynowych  waŜy  się  cysternę
samochodową  z  mąką,  a  po  przyjęciu  mąki  do  silosów  następuje  ponowne  waŜenie
cysterny,  lecz  juŜ  opróŜnionej  z  mąki.  RóŜnica  cięŜaru  cysterny  napełnionej  i  opróŜnionej
daje  ilość  mąki  przyjętej  do  silosów.  Pomost  wagowy, na który wjeŜdŜa cysterna, stanowi
płytę,  której  powierzchnia  jest  zrównana  z  powierzchnią  nawierzchni  jezdnej.  Urządzenia
wskazujące wynik waŜenia mogą być wprowadzone do pomieszczenia, w którym przebywa
wagowy.

Pomost wagowy spoczywa na układzie dźwigniowym wspartym na noŜach. Układ

wagowy  składa  się  z  dźwigni  ładunkowych,  dźwigni  przewodniej,  cięgna  i  dźwigni
przesuwnikowiej. JeŜeli pomost  wagi nie jest obciąŜony, wówczas prawy koniec dźwigni jest
uniesiony,  a  przesuwnik  znajduje  się  w  lewym  końcu,  natomiast  zębatka  znajduje  się
w połoŜeniu  najwyŜszym.  JeŜeli  na  pomost  wjedzie  cysterna,  dźwignia  pomocnicza  wraz
z przytwierdzonym  do  niej  na  stałe  cięŜarem  unosi  się.  Odpowiednia  zapadka  zwalnia
zębatkę, która spada i uruchamia przesuwnik za pomocą kół zębatych. Przesuwnik porusza się
w  kierunku  strzałki  i  dochodzi  do  miejsca,  w  którym  dźwignia  pozostanie  w  równowadze.
Następuje  wówczas  uruchomienie  liczydła  i  ewentualnie  mechanizmu  zapisującego  wynik
waŜenia.  JeŜeli  cysterna  zjedzie  z  pomostu,  opadnie  wówczas  długie  ramię  dźwigni  pod
wpływem cięŜaru. Zębatka unosi się, po czym przesuwnik cofa się i kasuje liczydło (ustawia
na  0).  PoniewaŜ  cysterna  wjeŜdŜając  na  pomost  wagi  powoduje  jej  wstrząsy,  w  celu
szybszego  uspokojenia  wagi  i  chronienia  jej  od  nadmiernych  wstrząsów  podłączony  jest
tłumik. NaleŜy dbać, Ŝeby przesuwniki wagi zawsze były ustawione.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podczas drukowania wyniku waŜenia dźwigienka naciskowa do drukowania prawidłowo

powinna  być  uruchamiana  ostroŜnie.  Wszystkie  części  wagi  powinny  być  starannie
przeglądane i co najmniej raz w miesiącu czyszczone. Otoczenie wagi powinno być starannie
sprzątane,  a  jezdnia  w  dni  upalne  i  wietrzne  powinna  być  zraszana  wodą.  W  zimie  naleŜy
dbać o uprzątanie śniegu z otoczenia wagi. Między rampą pomostową a nawierzchnią terenu
moŜe  się  gromadzić  piasek,  kurz  i  błoto,  które  powodują  szybkie  zuŜywanie  się  noŜy
i dźwigni.  Zanieczyszczone  dźwignie  naleŜy  oczyścić  stalową  szczotką  i  pomalować  farbą
przeciwkorozyjną. Po oczyszczeniu waga powinna być sprawdzona ze zwróceniem uwagi na
to, czy wszystkie noŜe są osadzone prawidłowo. Nie wolno polewać pomostu wagi wodą.

Rys. 13. Waga pomostowa wozowa [5, s. 9]

1 – pomost wagowy, 2 – dźwignie ładunkowe, 3 – dźwignia przewodnia, 4 – cięgno, 5 – dźwignia

przesuwnikowa, 6 – przesuwnik, 7 – dźwignia pomocnicza, 8 – zębatka, 9 – koła zębate,

10 – tłumik, 11 – cięŜar, 12 – cysterna

Najnowsze wagi samochodowe składają się z pomostów wagowych, przetworników

tensometrycznych, modułu cyfrowego oraz komputera PC. Pomost wagi moŜe być zagłębiony
w podłoŜu lub wyniesiony. ObciąŜenie maksymalne moŜe wahać się od 30–60 t w zaleŜności
od wagi. Dokładność waŜenia wynosi od 0,5 kg do 2 kg, odpowiednio do nośności wagi.
UmoŜliwia waŜenie pojazdów o długości nie przekraczającej długości pomostu wagi.

Warunki prawidłowego uŜytkowania wagi samochodowej:

−

wjazd i zjazd z pomostu wagi z prędkością do 5 km/h,

−

zakaz nagłego hamowania na pomoście wagowym,

−

w czasie silnych wyładowań atmosferycznych naleŜy wyłączyć zasilanie wagi.
Dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania wagi naleŜy utrzymywać przestrzeń pod

pomostem  wagi  w  czystości.  Niedopuszczalne  jest,  aby  w  przestrzeni  pomiędzy  pomostami
oraz  podłoŜem,  a  pomostami,  znajdowały  się  materiały,  które  mogłyby  spowodować  złe
działanie lub uszkodzenie wagi. Szczególną uwagę naleŜy zwrócić na to, aby przestrzeń obok
przetworników  tensometrycznych  była  w  naleŜytej  czystości  (niedopuszczalne  jest
blokowanie czymkolwiek pracy przetworników).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 14. Pomost wagi pomostowej wozowej zagłębiony w podłoŜu [www.radwag.pl]

WaŜenie surowców w magazynie i półproduktów równieŜ w innych pomieszczeniach

produkcyjnych odbywa się m.in. na wagach pomostowych (mechanicznych lub
elektronicznych), dziesiętnych, szalkowych oraz uchylnych.

Waga pomostowo-uchylna (mechaniczna)

Wagi te mogą być wykonane w wersji wolnostojącej lub fundamentowej. Pomost wagi

oparty jest na czterech ostrzach noŜy ładunkowych, moŜe się on kołysać na wszystkie strony.
Wielkość  wahań  ograniczają  specjalne  odboje  pomostowe.  ObciąŜenie  pomostu  przenosi  się
na  przyrząd  uchylny,  wskazujący  samoczynnie  wynik  waŜenia.  Do  waŜenia  nie  uŜywa  się
odwaŜników,  odczyt  odbywa  się  na  skali  kołowej.  Przyrząd  uchylny  składa  się  z  dwóch
równolegle  pracujących  dźwigni  uchylnych,  zawieszonych  na  elastycznych  taśmach
stalowych.

Przy obciąŜaniu pomostu stalowe taśmy nawijają się na odpowiednie krzywki powodując

ruch wskazówki. Przyrząd uchylny znajduje się w głowicy i jest zabezpieczony przed kurzem
i wilgocią za pomocą uszczelki gumowej i zamknięcia hydraulicznego. Specjalne urządzenie
uruchamiane  korbką  umoŜliwia  zamknięcie  mechanizmu  wagi  dla  zabezpieczenia  go  przed
wstrząsem  przy  przenoszeniu.  Waga  posiada  regulowany  tłumik  olejowy,  tłumiący  wahania
wskazówki  podczas  waŜenia  towaru.  Wagi  posiadają  zróŜnicowane  wymiary  pomostów
i nośności maksymalną od 25 kg do 3000 kg w zaleŜności od typu.

Rys. 15. Waga pomostowo-uchylna [www.wagmar.com.pl]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Waga dziesiętna – przesuwnikowa

Waga posiada dźwigniowy układu zwielokrotniający cięŜar odwaŜnika, dla wagi

dziesiętnej jest on 10-krotnie zwiększony. Nadaje się do waŜenia produktów o duŜej masie
(powyŜej kilku kilogramów). Nie wymaga stosowania kłopotliwych w uŜytkowaniu
i kosztownych duŜych odwaŜników.

WaŜony przedmiot naleŜy połoŜyć na platformie, która związana jest z belką główną za

pośrednictwem  dźwigni  nośnych.  Dzięki  temu  miejsce  połoŜenia  ładunku  na  platformie  nie
ma  wpływu  na  wynik  pomiaru.  Długości  dźwigni  i  miejsce  ich  zawieszenia  na  belce  są  tak
dobrane,  Ŝe  równowaga  zostaje  osiągnięta  wówczas,  gdy  na  szalce  jest  odwaŜnik  o  masie
dziesięciokrotnie  mniejszej  od  znajdującej  się  na  platformie.  W  celu  dokładnego
zrównowaŜenia  belki  nośnej,  jest  umieszczony  na  niej  ruchomy  obciąŜnik  zwany
przesuwnikiem.  Wynikiem  pomiaru  na  wadze  dziesiętnej  jest  suma  masy  odwaŜnika
umieszczonego  na  szalce  pomnoŜona  przez  dziesięć  i  wartości  odpowiadającej  połoŜeniu
przesuwnika.

Rys. 16. Waga dziesiętna [4, s. 128]

1 – przesuwnik, 2 – belka główna, 3 i 6 – dźwignie nośne, 4 – waŜony ładunek, 5 – platforma,

7 – szalka odwaŜnikowa

Waga szalkowa

Jest to waga mechaniczna, której działanie oparte jest na zasadzie porównywania mas.

MoŜe być stosowana w miejscach o bardzo duŜym zapyleniu i wilgotności. MoŜna na niej
waŜyć surowce (półprodukty) o maksymalnej wadze od 1 do 20 kg w zaleŜności od modelu
wagi. Do prawidłowego działania wymaga odwaŜników legalizowanych.

Rys. 17. Waga szalkowa [www.exalt.home.pl/wagi.php]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 18. Komplet odwaŜników [www.exalt.home.pl/wagi.php]

Waga uchylno-odwaŜnikowa

Waga uchylno-odwaŜnikowa pozwala na szybkie i dokładne waŜenie towarów

o cięŜarze do 1 kg bez uŜycia odwaŜników. ObciąŜenie maksymalne to 15 kg. Zakres waŜenia
100  g  –  15  kg.  Siłą  równowaŜącą  wagi  jest  cięŜar  wbudowanego,  umocowanego  obrotowo
obciąŜnika oraz cięŜar odwaŜników stawianych na szalce. WaŜoną masę kładzie się na szalce
opartej na łoŜysku noŜowym związanym z belką. Na drugim końcu belki oparta jest szalka, na
którą  kładzie  się  odwaŜniki  w  celu  zgrubnego  zrównowaŜenia  (z  dokładnością  do  l  kg).
Stateczność  szalek  zapewniają  dźwignie  oraz  wysięgniki.  Na  wysięgniku  znajduje  się  nóŜ
łoŜyska.  Jest  ono  związane  za  pomocą  łącznika  z  dźwignią  połączoną  ze  wskazówką.  Na
końcu  dźwigni  jest  umocowany  obrotowy  obciąŜnik  równowaŜący  waŜoną  masę  w  zakresie
od 0 do l kg, a wynik równowaŜenia odczytuje się na podzielni. Wagi uchylne naleŜy bardzo
dokładnie  ustawić  względem  pionu,  stąd  są  wyposaŜone  są  one  w  poziomnice  (najczęściej
kuliste) i wkręcane nóŜki, słuŜące do korekcji ustawienia.

Rys. 19. Waga uchylno-odwaŜnikowa a) widok ogólny [www.wagmar.com.pl], b) schemat budowy [4, s. 130]

1 – podzielnia, 2 – wskazówka, 3 i 4 – dźwignie, 5, 14 – wysięgniki, 6 – łącznik, 7 – nóŜ łoŜyska,

8 – szalka na odwaŜniki, 9 – nóŜka, 10 – belka, 11 – szalka, na której kładzie się waŜony produkt,

12 – obciąŜnik, 13 – dźwignia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wagi mechaniczne nadal stosowane są w cukierniach lecz coraz częściej zastępowane są

przez wagi elektroniczne. Działanie wag elektronicznych opiera się na wykorzystaniu zaleŜność
parametrów elektrycznych od siły przyłoŜonej do czujnika. Wagi wyposaŜone są w cyfrowy układ
wskazujący.

Wagi pomostowe elektroniczne

Wagi te zbudowane są w oparciu o układ dźwigniowy podpomostowy oraz czujnik

tensometryczny. Pomost wagi wykonany jest z kształtowników stalowych i pokryty blachą.
Wagi mogą występować w wersji wolnostojącej i zagłębionej (fundamentowej). Układ
elektroniczny umieszczony jest obudowie miernika odczytowego wolnostojącego. Wagi mogą
pracować przy maksymalnym obciąŜeniu w zaleŜności od typu od 15 do 300 kg.

Rys. 20. Waga pomostowa a) fundamentowa, b) wolnostojąca [www.fawag.pl/oferta.php]

Do odwaŜania mniejszych mas często stosuje się tzw. wagi stołowe o róŜnej konstrukcji

np. z pomostem stałym (miernik na kolumnie lub przy szalce), zdejmowaną szalką.

Rys. 21. Wagi pomostowe stołowe [www.fawag.pl/oferta.php]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wagi elektroniczne zasilane są napięciem sieciowym 230 V, z akumulatorów lub baterii.

Waga powinna stać w pomieszczeniu o ustabilizowanej temperaturze (temp. w pomieszczeniu
powinna  wynosić  0ºC–40ºC  i  wilgotności  (wilgotność  względna  od  45%  do  75%).  Powinna
być ustawiona z daleka od źródeł ciepła. JeŜeli elektryczność statyczna będzie miała wpływ na
wskazania wagi, naleŜy uziemić jej podstawę. Wagi te poza określaniem masy bardzo często
posiadają  dodatkowe  funkcje  np.:  moŜliwość  wyboru  jednostki  waŜenia,  automatyczne
zerowanie  masy  pustego  pomostu,  automatyczne  wygaszanie  wyświetlacza.  Ponadto  bardzo
często wagi elektroniczne posiadają moŜliwość współpracy z komputerem lub drukarką.

Warunki właściwego stosowania wag:

−

wagę naleŜy ustawić na stabilnym nie podlegającym drganiom i wstrząsom podłoŜu lub
stole,

−

waga nie moŜe być naraŜona na przeciągi i gwałtowne podmuchy powietrza,

−

waga powinna stać w pomieszczeniu o ustabilizowanej temperaturze i wilgotności,

−

wagę naleŜy wypoziomować w celu zapewnienia odpowiedniej dokładności waŜenia,

−

waga musi być czysta i nieuszkodzona,

−

wagi oraz odwaŜniki podlegają legalizacji.

Legalizacja wag
Nowe wagi nie posiadają świadectwa legalizacji tylko odpowiednie naklejki i tabliczkę

znamionową.  Świadectwa  wydaje  się  tylko  i  wyłącznie  po  naprawie  wagi  na  zlecenie
właściciela  wagi  lub  zakładu  naprawiającego  wagę.  Ewentualnie  po  zniszczeniu  tabliczki
znamionowej  lub  naklejek  legalizacyjnych.  Wagi  modą  być  równieŜ  zaopatrzone  w  tzw.
ś

wiadectwo zgodności CЄ i czasem tzw. zatwierdzenie typu, ale nie jest to obowiązkowe.

Oznaczenia dotyczą wszystkich wag wyprodukowanych po 01.05.2004r. Oznaczenia
legalizacyjne na nowej wadze posiadającej legalizację są umieszczone na tabliczce
znamionowej lub w jej pobliŜu.

Waga posiada legalizację Wspólnoty Europejskiej (znak metrologiczny M)

Waga posiada certyfikat europejski

Rok legalizacji jest zamieszczony na naklejce legalizacyjnej. Rok legalizacji to dwie pierwsze
duŜe cyfry na naklejce z folii metalowej.

Nowe wagi posiadają tzw. pierwotną legalizację producenta lub importera. Kupując nową

wagę z tzw. pierwotną legalizacją zyskujemy dodatkowy okres waŜności legalizacji gdyŜ
legalizacja pierwotna producenta ma 3 lata waŜności (lub więcej w zaleŜności od typu wagi)
podczas gdy legalizacja wtórna ma tylko 2 lata waŜności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Temperatury

Termometr to przyrząd do mierzenia temperatury.
Najczęściej stosuje się termometry rozszerzalnościowe lub elektryczne.
Termometry rozszerzalnościowe działają w oparciu o zmianę właściwości fizycznych

tzw. ciała termometrycznego (np. obojętność cieczy, rtęci, oporu drutu metalowego) pod
wpływem zmian temperatury w zetknięciu z badanym układem fizycznym.

Bardzo często stosowanym termometrem jest termometr cieczowy

rozszerzalnościowy,  w  którym  wykorzystano  zjawisko  rozszerzalności
cieplnej  cieczy.  Temperatura  jest  reprezentowana  przez  wysokość
poziomu cieczy zamkniętej w naczyniu. Naczynie, w którym zamknięta
jest  ciecz,  składa  się  ze  zbiorniczka  o  znacznej  objętości  oraz  rurki
o małej średnicy. W rurce tej zmienia się połoŜenie powierzchni cieczy
w zaleŜności  od  temperatury.  Nad  powierzchnią  cieczy  jest  próŜnia.
Obok  rurki  termometru  znajduje  się  podzielnia,  wyskalowana
w jednostkach temperatury. Podzielnia z rurką pomiarową znajduje się
wewnątrz  szklanej  osłony,  zakończonej  uchem  do  zawieszania
termometru. Termometry cieczowe wypełniane są najczęściej alkoholem
(w  celu  umoŜliwienia  odczytu  wysokości  słupa  cieczy  w  rurce
termometru  alkohol  jest  zabarwiony)  oraz  rtęcią  w  termometrach  do
pomiaru  wysokich  temperatur  (do  360°C).  Termometry  cieczowe
umoŜliwiają pomiar z dokładnością do 0,02°C.

Rys. 24. Termometr cieczowy rozszerzalnościowy [4, s. 119]

1 – zbiornik z cieczą termometryczną, 2 – rurka
kapilarna, 3 – podzielnia, 4 – osłona szklana, 5 – ucho
do zawieszenia termometru

Termometr rozszerzalnościowy bimetalowy mierzy temperaturę za pomocą dwóch

złączonych  pasków  metalowych  o  róŜnej  rozszerzalności  termicznej.  Zewnętrzna  warstwa
metalowa  rozszerza  się  w  czasie  ogrzewania  bardziej  i  powoduje  przesunięcie  wskazówki,
z  którą  jest  połączona.  W  czasie  chłodzenia,  zewnętrzny  pasek  bardziej  się  kurczy,  co
przekazywane jest na wskazówkę.

Coraz częściej stosowane są termometry elektryczne. Charakteryzują się one duŜym

zakresem pomiarowym i moŜliwością umieszczania urządzenia wskazującego w dowolnym
miejscu. MoŜe się on znajdować nawet w znacznym oddaleniu od punktu, w którym
dokonywany jest pomiar. Dodatkową zaletą jest moŜliwość rejestracji ich wskazań.

Przyrządy do pomiaru wilgotności powietrza

Higrometr – jest to przyrząd słuŜący do wyznaczania wilgotności powietrza. Powszechnie

uŜywa się higrometru włosowego. Jego działanie opiera się na zdolności włosa ludzkiego do
zmiany długości w zaleŜności od zmiany wilgotności względnej. MoŜna nim dokonywać
ciągłego pomiaru wilgotności w zakresie 0–100%, z dokładnością nie przekraczającą 3%. Pod
wpływem zmiany wilgotności otaczającego powietrza włos ulega wydłuŜeniu lub skróceniu. Powoduje
to obrót związanej z nim wskazówki, umoŜliwiając odczyt wilgotności na tarczy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 25. Higrometr włosowy [4, s. 137]

1 – włos, 2 – spręŜyna, 3 – cięgno, 4 – wskazówka, 5 – szybka, 6 – tarcza

Psychrometr – przyrząd słuŜący do pomiaru wilgotności powietrza. Głównymi elementami

urządzenia  są  umieszczone  obok  siebie  dwa  dokładne  termometry  rtęciowe:  suchy  i  mokry.
Zbiorniczek  rtęci  jednego  termometru  jest  owinięty  tkaniną,  której  wolny  koniec  zanurzono
w naczyniu z wodą destylowaną. Dzięki włoskowatości tkaniny woda jest doprowadzana do miejsca,
w którym  znajduje  się  zbiorniczek  rtęci  termometru  (stąd  nazwa  –  termometr  mokry).
W psychrometrach  aspiracyjnych  zbiorniczek  termometru  mokrego  poddany  jest  działaniu
strumienia  powietrza  wytworzonego  przez  wentylator  napędzany  silnikiem  spręŜynowym  lub
elektrycznym.  Termometr  suchy  wskazuje  temperaturę  otaczającego  powietrza.  Na  skutek
parowania wody termometr mokry będzie wskazywać temperaturę niŜszą. Pomiar wilgotności
powietrza  polega  na  odczytaniu  wskazań  obu  termometrów  i  ustaleniu  na  tej  podstawie
wilgotności  względnej,  odczytanej  z  nomogramu  lub  z wykresu i – x (zaleŜności entalpii od
wilgotności bezwzględnej), przedstawionego na rysunku. Korzystanie z nomogramu polega na
połączeniu linią prostą (linijką) wskazania termometru suchego na podziałce t

ze wskazaniem

termometru mokrego na skali t

, miejsce przecięcia tej linii z osią φ wskaŜe wilgotność

względną wyraŜoną w %.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 26. Psychrometr aspiracyjny a) wygląd zewnętrzny, b) nomogram do odczytu wilgotności

względnej [4, s. 137]

1 – termometr suchy (t

), 2 – termometr mokry (t

), 3 – substancja porowata, 4 – zbiornik wody

Termohigrometry

To przyrządy, które mierzą wilgotność i temperaturę powietrza oraz materiałów stałych.

Są  one  coraz  częściej  stosowane  w  zakładach  cukierniczych.  WyposaŜa  się  je  w  układy
elektroniczne  słuŜące  do  przetwarzania  uzyskiwanych  wyników  na  sygnały  binarne,  co
zdecydowanie  zwiększa  funkcjonalność  przyrządów  i  wydajność  pomiarów.  Takie  rozwiązania
umoŜliwiają  wyświetlanie  rezultatów  w  postaci  cyfrowej  na  wyświetlaczu,  szybkie  ich
zapisywanie  w  pamięci  przyrządu  lub  bezpośrednie  przesyłanie  do  współpracującego
komputera lub do urządzeń automatycznego sterowania.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie jest niezbędne wyposaŜenie magazynu zakładu cukierniczego?

Jakie jest przeznaczenie poszczególnych maszyn i urządzeń magazynowych?

Z jakich elementów zbudowany jest przesiewacz odśrodkowych?

Jak działa przesiewacz odśrodkowy?

Jakie czynności wykonuje się przy obsłudze przesiewacza odśrodkowego?

Z jakich elementów zbudowany jest przesiewacz bębnowy?

Jak działa przesiewacz bębnowy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Jakie czynności wykonuje się przy obsłudze przesiewacza bębnowego?

Jakie rodzaje wag stosowane są w zakładach cukierniczych?

10.

Jakie jest przeznaczenie poszczególnych rodzajów wag?

11.

Jaki zbudowany jest i jak działa psychrometr aspiracyjny?

4.2.2.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaproponuj wyposaŜenie magazynu podłogowego w rzemieślniczym zakładzie

cukierniczym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przyjąć załoŜenia, jakie musi spełniać magazyn,

zapoznać się z rodzajami oraz przeznaczeniem maszyn i urządzeń magazynowych,

dobrać odpowiednie wyposaŜenie magazynowe,

uzasadnić swój wybór,

zapisać i zaprezentować rozwiązanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

katalogi maszyn i urządzeń magazynowych,

−

poradnik,

−

zeszyt, przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Dokonaj charakterystyki przesiewaczy w oparciu o podane opisy.

−

małe gabaryty,

−

łatwa obsługa,

−

konieczność opróŜniania sita z zanieczyszczeń,

−

praca ciągła,

−

praca okresowa,

−

oddzielanie zanieczyszczeń i usuwanie ich oddzielnym wylotem,

−

obudowa zaopatrzona w kółka;

Przesiewacz odśrodkowy

Przesiewacz bębnowy

−

.....................

−

..........

−

....................

−

......

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z budową i działaniem przesiewaczy: odśrodkowego i bębnowego,

znać sposób obsługi poszczególnych przesiewaczy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przeanalizować podane opisy dotyczące przesiewaczy,

dopasować opisy do danych typów przesiewaczy (uzupełniając tabelkę),

wskazać róŜnice między przesiewaczami,

zaprezentować rozwiązanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

film dydaktyczny dotyczący przesiewaczy,

−

foliogramy/plansze przedstawiające schematy budowy przesiewacza odśrodkowego
i bębnowego,

−

modele przesiewaczy,

−

dokumentacje techniczne przesiewaczy,

−

poradnik,

−

zeszyt, przybory do pisania.

Ćwiczenie 3

Dobierz odpowiednią wagę do zwaŜenia:

surowców w magazynie np. worki z mąką, cukrem,

surowców w niewielkich ilościach,

przy sprawdzaniu cięŜaru kęsów ciasta,

większej ilości surowców i półproduktów w toku produkcji (np. dzieŜy z ciastem).

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z budową, działaniem i przeznaczeniem wag,

zaproponować

wagę, przy pomocy której moŜna dokonać pomiaru masy

w poszczególnych przypadkach,

uzasadnić odpowiedź,

zapisać i zaprezentować rozwiązanie.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

film dydaktyczny dotyczący wag,

−

foliogramy/plansze przedstawiające schematy budowy wag,

−

dokumentacje techniczne wag,

−

poradnik,

−

zeszyt, przybory do pisania.

Ćwiczenie 4

Odczytaj wartość wilgotności powietrza posługując się psychrometrem aspiracyjnym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z budową i działaniem psychrometru aspiracyjnego,

odczytać wskazania temperatury na termometrze suchym i mokrym,

nanieść odpowiednie wartości temperatur na nomogram,

wyznaczyć na nomogramie wartość wilgotności względnej,

zapisać i zaprezentować rozwiązanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

psychrometr aspiracyjny,

−

instrukcja postępowania przy odczycie wartości wilgotności za pomocą psychrometru
aspiracyjnego,

−

nomogram,

−

poradnik,

−

zeszyt, przybory do pisania.

4.2.3.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

określić niezbędne wyposaŜenie magazynu zakładu cukierniczego?

wskazać zastosowanie maszyn i urządzeń magazynowych?

wymienić rodzaje przesiewaczy stosowanych w zakładzie
cukierniczym?

omówić budowę przesiewacza odśrodkowego?

określić działanie przesiewacza odśrodkowego?

wymienić kolejne czynności obsługi przesiewacza odśrodkowego?

omówić budowę przesiewacza bębnowego?

określić działanie przesiewacza bębnowego?

wymienić kolejne czynności obsługi przesiewacza bębnowego?

10)

wskazać róŜnice i podobieństwa występujące między
przesiewaczami?

11)

wymienić rodzaje wag stosowanych w zakładzie cukierniczym?

12)

omówić róŜnice charakteryzujące poszczególne wagi?

13)

dobrać rodzaj wagi do danego procesu waŜenia?

14)

wskazać zastosowanie psychrometru aspiracyjnego?

15)

omówić budowę i działanie psychrometru aspiracyjnego?

16)

dokonać pomiaru wilgotności stosując psychrometr aspiracyjny?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań wyboru czterokrotnego (tylko jedna odpowiedz jest prawidłowa).

Test składa się z pytań o róŜnym stopniu trudności: pytania 10, 15, 18, 19 są z poziomu
ponadpodstawowego, pozostałe z poziomu podstawowego.

Odpowiedzi udzielaj na załączonej karcie odpowiedzi. Prawidłową odpowiedź zakreśl
„X”.

W przypadku pomyłki dotyczącej wyboru odpowiedzi, poprzednio zaznaczoną
odpowiedź zakreśl „kółkiem” i zaznacz ponownie „X” właściwą odpowiedź.

Przestrzegaj podanej przez nauczyciela normy czasowej (40 min).

Pracuj sam, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

10.

Porozumiewanie się z innymi uczniami lub korzystanie ze „środków pomocy” wiąŜe się
z otrzymaniem oceny niedostatecznej.

11.

JeŜeli masz jakieś wątpliwości dotyczące testu spytaj nauczyciela.

12.

Po skończonej pracy test wraz z kartą odpowiedzi oddaj nauczycielowi.

yczę powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Optymalne warunki w pomieszczeniach magazynowych to:
a)

temperatura 0–10˚C, wilgotność do 75%,

temperatura 10–15˚C, wilgotność do 45%,

temperatura 15–18˚C, wilgotność do 75%,

temperatura 18–23˚C, wilgotność do 65%.

Do przemieszczania surowców w opakowaniu, w cukierni stosuje się środki transportu
wewnętrznego takie jak
a)

urawie.

palety.

wyciągarki.

ześlizgi.

Nośność wózka dwukołowego wynosi
a)

20 kg.

45 kg.

75 kg.

90 kg.

Wózki widłowe jezdne moŜe obsługiwać osoba, która
a)

przeczytała DTR dla wózka.

zna budowę i działanie wózka.

ma ukończone 17 lat.

ma uprawnienia operatora obsługi wózka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przedmioty przewoŜone na wózkach

mogą wystawać za obrzeŜe wózka w granicach 30cm.

nie mogą przysłaniać widoczności pracownika obsługującego wózek.

muszą być przewoŜone pojedynczo.

naleŜy zawsze przypinać je specjalnymi linkami.

Mąka luzem do cukierni dostarczana jest za pomocą
a)

mąkowozu.

samochodu dostawczego.

transportu pneumatycznego.

wózków widłowych.

W skład silosu wchodzą:
a)

mąkowóz, zawór wielodroŜny, filtr,

wybierak, filtr, wskaźnik poziomu mąki,

cyklon, filtr, przesiewacz,

przesiewacz, przewody rurowe, wybierak.

Filtr w silosie umoŜliwia oddzielenie mąki od
a)

zanieczyszczeń mechanicznych.

zanieczyszczeń ferromagnetycznych.

spręŜonego powietrza.

wilgotnego powietrza

Zwisy mąki w silosie moŜna eliminować przez
a)

stosowanie urządzenia przyśpieszającego prędkość mąki na wlocie do silosu.

magazynowanie mąki o wilgotności powyŜej 16%.

wytwarzanie specjalnych chropowatych powierzchni na wewnętrznych ściankach
silosu.

areację denną.

10.

Do zbiornika wagi dozującej mąka pobierana jest z
a)

dozatora.

zaworu wielodroŜnego.

silosu.

worka.

11.

Zaletą transportu pneumatycznego jest
a)

brak kosztów magazynowania.

zmniejszenie powierzchni magazynowej.

połączenie ciągu mąki z młyna do cukierni.

moŜliwość przechowywania mąki o wysokiej temperaturze.

12.

W przesiewaczu bębnowym zanieczyszczenia oddzielone od mąki
a)

pozostają na sicie.

gromadzone są w specjalnym zbiorniku.

transportowane są przenośnikiem zgarniakowym do wylotu.

usuwanie są oddzielnym wylotem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13.

Wadą przesiewacza odśrodkowego jest
a)

wmontowana magneśnicą.

prosta obsługa.

korpus na kółkach.

ręczne oczyszczanie sita z zanieczyszczeń.

14.

Znak CЄ na produkcie oznacza
a)

legalizację.

wiadectwo zgodności.

bezpieczeństwo ekologiczne.

zdatność do utylizacji.

15.

Do odwaŜania mąki o masie 20 kg na wadze dziesiętnej naleŜy uŜyć odwaŜnika
a)

0,2 kg.

20 kg.

10 kg.

2 kg.

16.

Waga nie powinna być
a)

zalegalizowana.

wytarowana.

wypoziomowana.

brudna.

17.

Netto oznacza masę
a)

towaru bez opakowania.

towaru z opakowaniem.

opakowania.

maszyny.

18.

Urządzenie kontrolno-pomiarowe w magazynie wskazujące wartość 80% to
a)

higrometr.

termometr.

czasomierz.

przepływomierz.

19.

W termometrze rozszerzalnościowym wraz ze wzrostem temperatury
b)

zmienia się kolor cieczy.

zwiększa się objętość cieczy.

zmniejsza się objętość cieczy.

zwiększa się ilość odparowanej cieczy.

20.

Włos jest głównym elementem:
a)

higrometru.

psychrometru.

termometru.

wagi elektronicznej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

UŜytkowanie maszyn i urządzeń magazynowych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

LITERATURA

Ambroziak Z.: Produkcja piekarsko-ciastkarska. Cz. 1. WSiP, Warszawa 1998

BoŜenko L.: Maszynoznawstwo. WSiP, Warszawa 1996

Giergielewicz S.: WyposaŜenie techniczne w przemyśle ciastkarskim. WSiP,
Warszawa 1998

Dąbrowski A.: Podstawy techniki w przemyśle spoŜywczym. WSiP, Warszawa 1999

Reński A.: Aparatura i urządzenia techniczne w piekarstwie. WSiP, Warszawa 1987

Reński A.: Piekarstwo. Cz. 1. WSiP, Warszawa 1995

Poradnik Piekarza. Organizacja pracy piekarni, podstawy technologii, normy, porady
i przepisy prawne. Handlowo-Usługowa Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”,
Warszawa 1996

Zajączkowska A.: Podstawy przetwórstwa spoŜywczego. Format – AB, Warszawa 1998