Krawiec_743[01].O1.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Charakterystyka materiałów odzieżowych z nitek i luźnych włókien

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Inne materiały odzieżowe

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Charakterystyka dodatków krawieckich

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Określanie właściwości materiałów odzieżowych

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Zasady konserwacji i magazynowania materiałów odzieżowych

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o właściwościach płaskich

wyrobów włókienniczych, skór i dodatków krawieckich.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

–

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej,

–

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy już opanowałeś określone treści,

–

ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów,

–

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

–

literaturę uzupełniającą.

Schemat układu jednostek modułowych

743[01].O1.01

Przestrzeganie przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy,

ochrony przeciwpożarowej oraz

ochrony środowiska

743[01].O1

Podstawy zawodu

743[01].O1.03

Rozpoznawanie nitek

743[01].O1.01

Charakteryzowanie surowców

włókienniczych

743[01].O1.04

Charakteryzowanie płaskich

wyrobów włókienniczych, skór

i dodatków krawieckich

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

–

klasyfikować surowce i materiały włókiennicze,

–

charakteryzować właściwości fizyczne i chemiczne włókien naturalnych i chemicznych,

–

identyfikować włókna metodą organoleptyczną i laboratoryjną,

–

określać wpływ właściwości włókien na jakość gotowych wyrobów włókienniczych,

–

klasyfikować nitki,

–

charakteryzować nitki z włókien ciągłych i odcinkowych,

–

określać wpływ sposobu przędzenia na właściwości nitek,

–

wyznaczać masę liniową, kierunek skrętu i liczbę skrętu nitek,

–

określać wpływ właściwości nitek na jakość wyrobów włókienniczych,

–

organizować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,
ochrony przeciwpożarowej i wymaganiami ergonomii,

–

stosować procedury postępowania w sytuacji zagrożenia pożarowego,

–

posługiwać się narzędziami i przyborami do pracy ręcznej zgodnie z zasadami
bezpieczeństwa pracy,

–

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej
obowiązujące w pracowniach szkolnych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

–

dokonać klasyfikacji płaskich wyrobów włókienniczych,

–

scharakteryzować budowę i sposoby wytwarzania tkaniny,

–

sklasyfikować sploty tkackie,

–

określić wpływ splotu na właściwości tkanin,

–

scharakteryzować proces wytwarzania dzianin,

–

rozróżnić sploty dzianin,

–

scharakteryzować wyroby plecione,

–

określić metody wytwarzania włóknin, przędzin i laminatów,

–

określić zastosowanie folii odzieżowych,

–

scharakteryzować właściwości i zastosowanie skór licowych, futerkowych i ich imitacji,

–

scharakteryzować materiały wzmacniające i termoizolacyjne,

–

scharakteryzować rodzaje dodatków krawieckich,

–

rozróżnić nici odzieżowe,

–

rozróżnić pasmanterie,

–

scharakteryzować zapięcia,

–

scharakteryzować metody badania właściwości materiałów odzieżowych,

–

określić rodzaj i zakres badań właściwości materiałów i dodatków krawieckich,

–

dobrać metodę badania do rodzaju materiałów odzieżowych,

–

określić wpływ rodzaju włókna i struktury materiału na właściwości higieniczne,

–

określić higieniczne właściwości materiałów odzieżowych oraz ich przydatność
w produkcji odzieży,

–

ocenić wytrzymałość materiałów odzieżowych wykonanych z różnych surowców,

–

określić estetyczne i konfekcyjne właściwości materiałów odzieżowych oraz ich
przydatność w produkcji odzieży,

–

określić wpływ właściwości konfekcyjnych materiałów odzieżowych na technologię
produkcji wyrobu,

–

zbadać właściwości specjalne materiałów odzieżowych,

–

zbadać właściwości skór,

–

zbadać właściwości dodatków krawieckich,

–

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy podczas badania materiałów
odzieżowych i dodatków krawieckich,

–

scharakteryzować sposoby wykończania tkanin, dzianin i skór,

–

określić wpływ wykończenia tkanin i dzianin na ich właściwości,

–

wyznaczyć parametry struktury tkanin i dzianin,

–

zidentyfikować błędy oraz wady tkanin i dzianin,

–

określić zasady konserwacji materiałów odzieżowych i wywabiania plam,

–

określić zasady magazynowania materiałów odzieżowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Charakterystyka materiałów odzieżowych z nitek i luźnych

włókien

4.1.1. Materiał nauczania

Materiały odzieżowe są wyrobami, które powstają w wyniku różnorodnych procesów

produkcyjnych (rys. 1).

Rys. 1. Klasyfikacja materiałów odzieżowych [opracowanie własne]

Podstawowe materiały odzieżowe oraz materiały dodatkowe są wyrabiane z nitek.

W przeważającej ilości są to wyroby płaskie, których grubość jest bardzo mała w stosunku
do długości i szerokości. Zależnie od systemu splatania, nitek rozróżnia się następujące
rodzaje materiałów odzieżowych:

−

tkaniny, które powstają z dwóch układów nitek, przeplatających się pod kątem prostym
(rys. 2a),

−

dzianiny, w których nitki tworzą oczka wzajemnie się przeplatające (rys. 2b),

−

wyroby plecione, w których nitki przeplatają się między sobą nie tworząc
wyodrębniających się układów (rys. 2c),

−

przędziny, które powstają przez odpowiednie przeszycie nitek lub przez wszycie nitek
w tkaninę (rys. 2d).

Rys.2. Wyroby z nitek: a) tkanina, b) dzianina, c) plecionka d) przędzina [1, s. 113]

Obok materiałów z nitek w odzieżownictwie stosowane są materiały wytwarzane

bezpośrednio z włókien. Ze względu na rodzaj połączeń włókien wyróżnia się dwie grupy
materiałów: filce i włókniny (rys. 3).

INNE

Z LUŹNYCH WŁÓKIEN

Z NITEK

tkaniny
dzianiny
wyroby plecione
przędziny

filce
włókniny

materiały powlekane
laminaty
folie odzieżowe
tworzywa
skóropodobne
skóry naturalne
futra naturalne
futra sztuczne

MATERIAŁY ODZIEŻOWE

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 3. Klasyfikacja materiałów odzieżowych otrzymanych z luźnych włókien [opracowanie własne]

Filce są to wyroby włókiennicze otrzymywane przez spilśnienie włókien wełny oraz ich

mieszanek z innymi włóknami.

Włókniny to wyroby włókiennicze otrzymywane z odpowiednio uformowanej luźnej

masy różnych włókien, połączonych przeszywaniem, igłowaniem lub sklejaniem.

W odzieżownictwie stosowane są również inne materiały włókiennicze, np.: materiały

powlekane, laminaty, folie odzieżowe, tworzywa skóropodobne, skóry naturalne, futra
naturalne i sztuczne.

Tkaniny

Już w zamierzchłych czasach człowiek wykonywał tkaniny na prymitywnych krosnach.

Na przestrzeni wieków konstrukcje krosna ręcznego stale doskonalono. Schemat powstawania
tkaniny na krośnie przedstawiono na rys. 4.

Rys. 4. Schemat powstawania tkaniny na krośnie [1, s. 116]

W skład najprostszego krosna tkackiego wchodzą następujące części:

−

wał osnowowy, czyli nadawczy, z nawiniętymi równolegle nitkami osnowy;

−

nicielnice  –  są  to  poprzeczne  pary  listew-ramek  wyposażone  w  struny  nicielnicowe;
liczba  nicielnic  zależy  przede  wszystkim  od  rodzaju  splotu;  liczba  oczek  nicielnic  jest
równa liczbie nitek osnowy; przy tkaniu np. splotem płóciennym są potrzebne tylko dwie
nicielnice;  wykonując  tkaniny  o  splocie  płóciennym  przewleka  się  przez  oczka  jednej
nicielnicy  parzyste  nitki  osnowy,  a  przez  oczka  drugiej  –  nieparzyste.  Nicielnice  są  ze
sobą  tak  połączone,  że  podniesienie  jednej  z  nich,  powoduje  opuszczenie  drugiej,
wówczas nitki osnowy rozdzielają się na dwie warstwy, tworząc przesmyk;

−

czółenko zawierające wewnątrz cewkę z nawiniętym wątkiem, przerzuca je przez
utworzony przesmyk;

−

grzebień, czyli płocha jest umocowana w bidle. Bidło wykonuje ruchy wahadłowe
i dzięki temu dobija do krawędzi tkaniny nitkę wątku przerzuconą przez przesmyk;

MATERIAŁY OTRZYMYWANE Z LUŹNYCH WŁÓKIEN

FILCE

WŁÓKNINY

przeszywane

klejone

igłowane

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wał odbiorczy, na którym nawija się wykonaną tkaninę. W celu prawidłowego przebiegu
procesu tkania osnowa na wale osnowowym i tkanina na wale tkaninowym są naprężone.
Proces tkania jest poprzedzony czynnościami przygotowawczymi, które polegają przede

wszystkim  na  przygotowaniu  osnowy.  Odpowiednio  przewinięte  nitki  poddaje  się  snuciu,
które polega na równoległym ułożeniu obok siebie określonej  liczby  nitek o równej długości
i jednakowym  naprężeniu oraz przewinięciu ich na wał osnowy krosna tkackiego. Nawiniętą
osnowę  poddaje  się  klejeniu  w  celu  wzmocnienia  nitek  i  nadania  im  gładkości,  koniecznej
dla sprawnego  przebiegu  procesu  tkania.  Klejenie  polega  na  napawaniu  nitek  osnowy
roztworem  klejonki,  w  skład  której  wchodzi  m.in.  krochmal  ziemniaczany.  Do  klejonek  dla
osnów z włókien syntetycznych, wykazujących dużą skłonność do elektryzowania, dodaje się
środków  antyelektrostatycznych.  Do  czynności  przygotowawczych  w  tkalni  należy  również
przewlekanie osnowy przez oczka strun nicielnicowych.

Tkanina zdjęta z krosna, czyli tzw. surowa, nie wykazuje pożądanych właściwości

estetycznych  i  użytkowych.  Na  powierzchni  jej  występują  zanieczyszczenia,  ponadto  jest
sztywna  i  szorstka.  W  celu  nadania  surowej  tkaninie  estetycznego  wyglądu  i  polepszenia
właściwości  użytkowych,  poddaje  się  ją  wykończeniu,  którego  sposób  zależy  od  rodzaju
surowca,  z  jakiego  jest  utworzona,  od  jej  przeznaczenia,  a  w  wielu  przypadkach  również
od wymagań mody.
Wykończanie tkanin

W procesie wykończania tkanin stosuje się działania mechaniczne (np. drapanie,

maglowanie), fizykochemiczne (merceryzacja) i chemiczne (np. bielenie).
W całym procesie wykończania tkanin wyróżnia się:

−

wykończanie wstępne (obróbka wstępna), mające na celu usunięcie z powierzchni tkanin
surowych resztek zanieczyszczeń włókna, przypadkowych zabrudzeń, klejonki osnów
nałożonej przed tkaniem itp.,

−

barwienie lub drukowanie,

−

wykończanie końcowe (właściwe), którego celem jest nadanie tkaninie białej,
wybarwionej lub drukowanej wymaganych właściwości użytkowych i estetycznych
zgodnie z jej przeznaczeniem.

Sposoby wykończania tkanin zależne są od zaplanowanego wyglądu, przewidzianych

właściwości i zastosowania tkaniny. We wszystkich procesach wykończalniczych, zarówno
mechanicznych jak i chemicznych, uwzględnia się właściwości wytrzymałościowe
i chemiczne surowców, z których została wykonana tkanina.

Procesy mechaniczne np. drapanie mają na celu uzyskanie włochatej powierzchni przez

wyciągniecie z przędzy włókienek elementarnych. Powoduje to rozpulchnienie tkaniny
i nadanie jej tzw. „ciepłego chwytu”. Drapanie może być jednostronne i dwustronne.

Procesy chemiczne np. bielenie stosuje się dla tkanin, które będą używane jako białe lub

przeznaczone do barwienia na jasne odcienie kolorów. Najczęściej do bielenia np. tkanin
bawełnianych stosuje się związki zawierające chlor, działający utleniająco na włókna.
Barwienie tkanin

Większość tkanin jest wykończana przez barwienie i drukowanie lub stosowane są inne

specjalne wykończenia.

Poszczególne rodzaje włókien barwi się różnymi rodzajami barwników, w zależności

od ich budowy chemicznej. Rozróżnia się barwniki do włókien roślinnych, zwierzęcych oraz
syntetycznych.  Sztuczne  włókna  celulozowe  barwi  się  barwnikami  do  włókien  naturalnych
roślinnych,  z  wyjątkiem  włókien  octanowych,  wymagających  barwników  specjalnych.
Na wybór  barwnika  mają  wpływ  różne  wymagania  stawiane  w  zakresie  czystości  koloru,
odporności  wybarwień  na  światło,  na  pranie  i  inne  czynniki  w  zależności  od  przeznaczenia
wybarwianej tkaniny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do przygotowania kąpieli farbiarskich, oprócz barwników stosowane są tzw. środki

pomocnicze, ułatwiające barwienie. Tkaniny lub nitki przeznaczone do barwienia powinny
być wyprane i pozbawione zanieczyszczeń, czyli wstępnie wykończone. Tkaniny, które będą
wybarwione na jasne odcienie, muszą być uprzednio wybielone.

Tkaninę jednobarwną można uzyskać przez barwienie gotowej tkaniny lub przez tkanie

barwionych nitek.
Drukowanie tkanin

Barwne tkaniny wzorzyste mogą być tkane lub drukowane. W tkaninach drukowanych

wzór naniesiony jest na powierzchnię przez odciśnięcie go za pomocą elementów
drukujących. Najbardziej rozpowszechnionymi sposobami przemysłowego drukowania tkanin
jest druk rotacyjny i druk filmowy.

Zasada druku rotacyjnego polega na naniesieniu na tkaninę farby za pomocą

obracającego się miedzianego wału drukarskiego z wyrytym wklęsłym rysunkiem wzoru.

W maszynie drukarskiej (rys. 5) wybielona lub wybarwiona tkanina przesuwa się między

wałem drukarskim, a obracającym się dookoła swej osi bębnem ciśnieniowym, który dociska
tkaninę do wału drukarskiego.

Rys. 5. Schemat działania drukarki drukującej w czterech kolorach: t – tkanina drukowana; p

, p

– tkaniny

podkładowe [1, s. 149]

Wklęsłości na wale drukarskim wypełniają się zagęszczoną farbą, nanoszoną za pomocą

wałka  zanurzonego  w  korycie  z  farbą  drukarską.  Nadmiar  farby  z  powierzchni  wału
drukarskiego zgarnia przylegający ściśle do niego nóż. Każdy kolor wzoru drukuje oddzielny
wał  drukujący,  a więc  wzory  wielobarwne  są  drukowane  na  maszynie  wyposażonej  w  tyle
wałów drukujących i zespołów nanoszących farbę, ile kolorów ma wzór. Tkaniny drukuje się
jednostronnie,  ale  znane  są  również  maszyny  drukarskie,  które  pokrywają  jednocześnie obie
strony tkaniny.
Rodzaje wzorów na tkaninach drukowanych

Tkaniny drukowane pokryte wzorem o charakterze ciągłym czyli tzw. z metra, mogą być

cięte w dowolnym miejscu. Wzór może równomiernie pokrywać tkaninę lub też stanowić
kompozycję zamkniętą brzegiem tkaniny, tworząc jakby szlak.

Wzory tkanin drukowanych różnią się charakterem motywów, ich wielkością, układem

kompozycyjnym,

stopniem

zagęszczenia

motywów,

jak

również

zestawieniem

kolorystycznym. Ze względu na motyw wyróżniamy wzory:

−

geometryczne np. układy pasków, kratki w różnej wielkości, wzory w kropki, groszki,

−

roślinne, przeważnie o motywach kwiatowych,

−

ilustracyjne, nazywane tematycznymi, przedstawiające sylwetki ludzi, zwierząt itp.,

−

orientalne, nazywane tureckimi,

−

abstrakcyjne, o różnych motywach nie przedstawiających konkretnych przedmiotów
znanych z otoczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 6. Tkaniny drukowane: a) wzór geometryczny; b) wzór kwiatowy; c) wzór orientalny; d) wzór abstrakcyjny

[10]

Apreturowanie tkanin

Wykończenie apreturą nadaje tkaninom nowe cechy, a przez to podnosi ich wartości

użytkowe. Wyróżniamy apretury nieszlachetne tzw. zwykłe i apretury szlachetne. Apretury
nieszlachetne są nietrwałe i zanikają w czasie użytkowania np. krochmal. Apretury szlachetne
są wytwarzane z żywic syntetycznych, są trwałe i odporne na pranie.

W zależności od składu surowcowego tkaniny i jej przeznaczenia stosowane są

odpowiednie apretury uszlachetniające, np.:

−

przeciwgniotliwe i niemnące dla tkanin z włókien celulozowych zwłaszcza sztucznych,

−

przeciwspilśniające i moloodporne dla tkanin wełnianych i wełnopodobnych,

−

przeciwpillingowe i antyelektrostatyczne dla tkanin z włókien syntetycznych,

−

ognioodporne dla tkanin na ubrania strażackie, kurtyny itp.,

−

wodoszczelne, impregnujące (zabezpieczające przed działaniem wody) np. płaszcze,
kurtki przeciwdeszczowe,

−

olejoodporne dla tkanin narażonych na zabrudzenie olejami, smarami np. odzież robocza.

Budowa tkaniny

Tkaniną jest nazywany płaski wyrób utworzony z dwóch układów nitek osnowy i wątku.

Osnowa przebiega wzdłuż tkaniny, a wątek prostopadle do niej. Obrzeża tkaniny nazywają się
krajkami.

Rys. 7. Ogólny schemat tkaniny [7, s. 85]

Budowę tkaniny określają następujące parametry:

−

rodzaj włókien,

−

grubość nitek osnowy i wątku,

−

splot,

−

liczba nitek osnowy i wątku na 1 dm,

−

wrobienie.
Wpływ rodzaju włókien oraz nitek na budowę tkaniny został omówiony w poradnikach

ucznia

dla

jednostek

modułowych:

743.[01].O1.02

„Charakterystyka

surowców

włókienniczych” i 743.[01].O1.03 „Rozpoznawanie nitek”.

Wpływ grubości nitek osnowy i wątku na budowę tkaniny został omówiony w poradniku

ucznia dla jednostki modułowej 743.[01].03 „Rozpoznawanie nitek”.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sploty tkackie

Splotem tkackim nazywamy określony porządek przeplatania się ze sobą nitek osnowy

i wątku.  Najmniejsza  liczba  nitek  wątku  i  osnowy,  po  której  porządek  przeplatania  obu
układów  nitek  w  tkaninie  powtarza  się,  nazywamy  raportem  splotu.  Każda  nitka  osnowy
tworząc  splot  przechodzi  na  przemian  nad  i  pod  określoną  liczbą  nitek  wątku.  Jeżeli  nitka
osnowy przechodzi górą, to odcinek ten tworzy pokrycie osnowowe (rys. 8a). Jeżeli natomiast
na  pewnym  odcinku  wątek  pokrywa  osnowę,  to  odcinek  ten  tworzy  pokrycie  wątkowe
(rys. 8b).

Rys. 8. Pokrycie osnowowe [7, s. 94]

Rys. 9. Pokrycie wątkowe [7, s. 94]

Sploty tkanin schematycznie przedstawia się w postaci rysunku splotu, na którym

zakreskowane  pole  papieru  kratkowanego  oznacza  pokrycie  osnowowe,  a  niezakreskowane
pokrycie  wątkowe.  W  lewym  dolnym  rogu  rysuje  się  raport  splotu  (rys.10),  oznaczając
pokrycie  osnowowe  barwą  czarną.  Do  oznaczania  splotu  stosuje  się  też  cyfrowy  wyróżnik
raportu  splotu,  wyrażony  w  postaci  ułamka,  w  którym  nad  kreską  podaje  się  liczby  pokryć
osnowowych, a pod kreską liczby pokryć wątkowych w raporcie splotu. Rozróżnia się raport
osnowowy (R

) i raport wątkowy (R

Rys. 10. Rysunek splotu płóciennego (graficzny obraz splotu) [7, s. 96]

Sploty tkanin dzieli się na następujące grupy:

−

sploty zasadnicze,

−

sploty pochodne od splotów zasadniczych,

−

sploty kombinowane i zestawne,

−

sploty złożone.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Podział splotów [2, s. 13]

Sploty zasadnicze

Sploty pochodne od zasadniczych

płócienny

rypsowy
panama

skośny osnowowy
i wątkowy

skośny wzmocniony
skośny łamany tzw. „jodełka”
skośny wielorządkowy

atłasowy i satynowy

atłasowy wzmocniony
atłasowy nieregularny

Sploty zasadnicze

Rys. 11. Splot płócienny

= R

= 2 [1, str.120]

Splot płócienny
W  splocie tym  nitka  wątku przebiega kolejno  pod  jedną
i nad  jedną  nitką  osnowy  (rys.  11).  Splot  płócienny
nadaje tkaninie gładką powierzchnię  i pewną sztywność.
Wygląd  lewej  i prawej  strony  tkaniny  jest  jednakowy.
Splot  ten  stosuje  się  do  wyrobu  tkanin,  których
wytrzymałość  na  wyciąganie  i  wyszarpywanie  nitek
powinna  być  duża,  np.  przeznaczonych  na  bieliznę,
odzież  sportową.  Jest  to  splot  najczęściej  stosowany
w tkactwie.

Rys. 12. Splot skośny

= R

= 3 [1, str.120]

Splot skośny (rządkowy)
Na  powierzchni  tkanin  o  splotach  skośnych  powstają
skośne  rządki  (rys.  12).  Nachylenie  ich  zależy  od
gęstości  nitek  wątku  i  osnowy.  Do  oznaczania  kierunku
rządków  przyjmuje  się  litery  S  i  Z.  Jeżeli  rządki  po
prawej  stronie  tkaniny  biegną  w  górę  ku  prawemu
brzegowi,  to  po stronie  lewej  biegną  w  górę  ku  lewemu
brzegowi tkaniny, a zatem prawa strona ma inny wygląd
niż  lewa  strona.  Tkaniny  o splocie  skośnym  są  bardziej
miękkie  i porowate  niż  tkaniny  o  splocie  płóciennym
wykonane z tych samych nitek. Splot ten i jego odmiany
stosuje

się

często

tkanin

wełnianych

i wełnopodobnych.

Rys. 13. Splot atłasowy

= R

= 5 [1, str.121]

Splot atłasowy
W splotach atłasowych, podobnie jak w skośnych, wątek
przebiega  nad  lub  pod  większa  liczbą  nitek  osnowy
(rys. 13). Liczba  nitek w raporcie wynosi co najmniej 5.
Punkty przeplotu nitek nie tworzą ciągłych skośnych linii
lecz  są  rozproszone  w  określonym  porządku  i  wobec
tego mało widoczne, przez co powierzchnia tkaniny  jest
gładka  i zależnie  od  połysku  nitek  mniej  lub  bardziej
lśniąca.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 14. Splot satynowy

= R

= 5 [1, str.121]

Splot satynowy
Jeżeli  w  miejscach  przeplotu  osnowa  pokrywa  wątek,
a pozostała  powierzchnia  splotu  jest  pokryta  luźno
leżącymi  nitkami  wątku,  to  splot  taki  nazywa  się
satynowym  (rys.  14).  Przy  splocie  satynowym  po  lewej
stronie  tkaniny  występuje  odpowiedni  splot  atłasowy
i odwrotnie.
Sploty satynowe i atłasowe stosuje się przede wszystkim
w tkaninach  z  nitek  lśniących-  z  jedwabiu  naturalnego,
ciągłych

włókien

chemicznych

lub

bawełny

merceryzowanej.

Sploty pochodne od splotu płóciennego

Rys. 15. Splot rypsowy

= 2, R

= 4 [1, str.122]

Splot rypsowy
Odznacza

się

delikatnymi

prążkami

(żeberkami)

poprzecznymi  lub  rzadziej  podłużnymi  (rys.  15).
Splotem  rypsowym  wytwarza  się  tkaniny  na  suknie,
okrycia  damskie,  wstążki  oraz  tkaniny  dekoracyjne
i meblowe.

Rys. 16. Splot panama

= R

= 4 [1, str.122]

Splot panama
Powstaje  przez  przeplatanie  się  dwóch  lub  więcej  nitek
osnowy  z  taką  samą  liczbą  nitek  wątku,  wskutek  czego
na powierzchni tworzą się kwadraciki (rys. 16). Tkaniny
o takim  splocie  są  bardziej  przewiewne  i  miękkie  od
tkanin  o splocie  płóciennym.  Tkaniny  o  splocie  panama
używa się na koszule letnie, bluzy sportowe.

Sploty pochodne od splotu skośnego

Rys. 17. Splot skośny wzmocniony

= R

= 4 [1, str.123]

Splot skośny wzmocniony
Powstaje przez powiększenie liczby pokryć osnowy
lub wątku (rys. 17). Stosując ten splot, uzyskuje się
tkaninę o dobrej układalności i dużej wytrzymałości.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 18. Splot skośny łamany zwany

jodełką

=6, R

= 4 [1, str.123]

Splot skośny łamany zwany jodełką
W splocie tym skos prawy zmienia się w regularnych
odstępach w lewy (rys. 18). Splot ten często stosowany
jest

tkaninach

ubraniowych,

płaszczowych

i niektórych bieliźnianych.

Sploty modyfikowane i zestawne

Ta grupa splotów obejmuje różne kombinacje powstałe ze splotów podstawowych i od

nich pochodnych. Liczba możliwych kombinacji jest bardzo duża. Przykładem mogą być
sploty krepowe i sploty żeberkowe, tzw. sztruksy.

Sploty krepowe nadają tkaninie spokojną, ziarnistą powierzchnię. Charakteryzują się

nieregularnością rozłożenia pokryć. Im bardziej chaotycznie są wymieszane pokrycia
osnowowe i wątkowe, tym tkanina krepowa wygląda korzystniej.

Sploty żeberkowe, tzw. sztruksy charakteryzują się wypukłymi prążkami zbudowanymi

z przeplecionych wzajemnie nitek osnowy i wątku. Prążki mogą być usytuowane w układzie
pionowym, poziomym, skośnym lub tworzyć geometryczne wzory.

Tkaniny o splotach złożonych

Tkaniny o splotach zasadniczych i pochodnych są zbudowane tylko z jednej warstwy

osnowy i wątku. W celu uzyskania tkanin grubszych, a jednocześnie odpowiednio miękkich,
podatnych do układania się, albo tkanin o specjalnych efektach tkackich stosuje się większą
liczbę warstw osnowy lub wątku, bądź też i osnowy i wątku. Sploty te są nazywane splotami
złożonymi.

Do najczęściej spotykanych tkanin tego typu należą:

−

tkaniny z dodatkową warstwą osnowy lub wątku,

−

tkaniny dwuwarstwowe (podwójne) (rys. 19),

−

tkaniny pikowe (rys. 20),

−

tkaniny ozdobnie tkane (rys. 21),

−

tkaniny z okrywą pętelkową (frotte) (rys. 22),

−

tkaniny z okrywą włosową tzw. runowe np. aksamit, plusz, welwet, welur (rys. 23),

−

tkaniny ażurowe (sploty gazejskie) (rys. 24).

Rys. 19. Tkanina dwuwarstwowa

[5, s. 72]

Rys. 20. Tkanina pikowa

[5, s. 73]

Rys. 21. Tkanina ozdobnie tkana

[5, s. 108]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 22. Tkanina z okrywą

pętelkową [5, s. 105]

Rys. 23. Tkanina welwetowa

[5, s. 101]

Rys. 24. Tkanina ażurowa

[5, s. 85]

Tkaniny żakardowe

Tkaniny żakardowe są tkane splotami: skośnymi i atłasowymi oraz pochodnymi od tych

splotów.  Mogą  być  utworzone  z  jednej  warstwy  osnowy  i  wątku  lub  też  z  dodatkowymi
układami  osnów  lub  wątków.  Mogą  być  wykonane  z  nitek  w  jednym  kolorze  lub  z  nitek
w kilku  kolorach.  Są  wyrabiane  z  lnu,  bawełny,  wełny,  włókien  syntetycznych,  sztucznych
i metalowych.  Cechą  charakterystyczną  tkanin  żakardowych  są  wzory  splotowe  o  bardzo
dużych raportach (rys. 25).

Rys. 25. Tkaniny żakardowe [5, s.107; 10]

Tkaniny żakardowe wytwarzane są na krosnach żakardowych, które zamiast nicielnic są

wyposażone w mechanizm żakardowy, który steruje grupami strun nicielnicowych,
w oczkach których są przewleczone osnowy, uporządkowane w zależności od wzoru.

Tkaniny żakardowe stosowane są na bieliznę stołową, ręczniki, na pokrycia kołder,

wyroby odzieżowe, dekoracyjne, obiciowe, na szaty kościelne, krawaty.
Tkaniny kolorowo tkane

Powstają przy użyciu na wątek i osnowę nitek o różnych kolorach. Zwykle tkaniny te

wyrabia się w jednym z podstawowych splotów. Tkaniny w paski barwne otrzymuje się przez
użycie  osnowy  o  różnej  barwie,  przy  rozłożeniu  barw  według  pewnego  porządku  lub  przy
stosowaniu wątków różnobarwnych w pewnej kolejności (rys. 26).
Tkaniny w kraty barwne powstają przez zastosowanie różnobarwnej osnowy i różnobarwnego
wątku.

Rys. 26. Tkaniny kolorowo tkane [10]

Do najbardziej znanych odmian wzorów w dwukolorową kratę zalicza się pepitę (rys. 27)
i kurzą stopkę (rys. 28).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 27. Pepita [5, s. 68]

Rys. 28. Kurza stopka [5, s. 68]

Tkaniny kolorowo tkane można odróżnić od tkanin drukowanych przez porównanie

wyglądu prawej  i  lewej  strony oraz wyglądu nitek osnowy  i  wątku wyciągniętych z tkaniny.
W  tkaninach  kolorowo  tkanych  nitka  ma  jednolity  kolor  na  całej  długości,  natomiast
w tkaninach  drukowanych  na  niektórych  odcinkach  nitek  są  widoczne  zabarwienia  w  innym
kolorze.
Wpływ splotu na właściwości tkanin

Rodzaj zastosowanego splotu wpływa na:

−

wytrzymałość na rozciąganie – im więcej w splocie punktów przewiązań osnowy
z wątkiem, tym tkanina wykazuje większa wytrzymałość na rozciąganie,

−

odporność na ścieranie – im mniej przewiązań osnowy z wątkiem, tym tkanina staje się
bardziej odporna na ścieranie,

−

podatność do układania się – im więcej przewiązań osnowy z wątkiem, tym tkanina staje
się sztywniejsza i mniej podatna na układanie się,

−

gładkość powierzchni – im dłuższe pozostają w splocie odcinki nitek nie przewiązanych,
tym powierzchnia tkaniny jest gładsza i z większym połyskiem,

−

izolacyjność cieplna – zastosowanie splotów złożonych (np. o dwóch warstwach wątku)
może zwiększyć nie tylko wytrzymałość na rozciąganie ale i izolacyjność cieplną.

Dzianiny

Dzianiny wytwarzane są w procesie mechanicznym, zwanym dzianiem. Podstawowym

elementem budowy dzianiny są oczka (rys. 30).

Rys. 30. Pętla oczka [8, s. 13]

Rys. 31. Układ oczek w rządku i kolumience [8, s. 13]

Układ zadzierzgniętych oczek uszeregowanych jedno nad drugim jest nazywany

kolumienką.  Natomiast  układ  zadzierzgniętych  oczek  uszeregowanych  obok  siebie  nazywa
się rządkiem (rys. 31). Oczka  niezależnie od  ich  budowy  i  układu  mają stronę prawą i lewą.
Prawą  stroną  oczka  jest  ta,  na  której  są  widoczne  odcinki  łączące  wierzchołek  i  podstawę
oczka. Lewą stroną oczka jest ta, na której jest widoczny wierzchołek i łączniki oczka.

Podstawowymi cechami charakteryzującymi dzianinę jest liczba rządków i kolumienek,

ścisłość oraz grubość. Im więcej rządków i kolumienek oczek przypada na odcinek określonej
długości, tym dzianina jest bardziej ścisła. Grubość dzianiny zależy od grubości użytej nitki
i rodzaju splotu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Surowcami dla przemysłu dziewiarskiego są nitki z włókien naturalnych, sztucznych

i syntetycznych.

W technologii dziewiarstwa maszynowego można wyróżnić trzy podstawowe metody

dziania:

−

dzianie oparte na metodzie falowania – oczka są tworzone z nitki zagiętej uprzednio
w pętlę (rys. 32),

−

dzianie oparte na metodzie szydełkowania w układzie rządkowym – oczka są tworzone
z jednej nitki przeciągniętej kolejno przez każde następujące po sobie oczko poprzednio
sformowanego rządka (rys. 33),

−

dzianie  oparte  na  metodzie  szydełkowania  w  układzie  kolumienkowym  –  oczka  są
tworzone  z  wielu  nitek  ułożonych  równolegle  względem  siebie  i  przeciąganych  przez
oczka  uprzednio  sformowane,  przy  czym  formowanie  oczek  następuje  wzdłuż
kolumienek (rys. 34).

−

Rys. 32. Tworzenie oczek na

falowarce [5, s. 74]

Rys. 33. Tworzenie oczek na

szydełkarce płaskiej [5, s. 74]

Rys. 34. Tworzenie oczek na

osnowarce [5, s. 74]

Dzianiny otrzymane metodą pierwszą i drugą noszą nazwę dzianin rządkowych (rys. 35).

Dzianiny te przy wyciąganiu nitki dają się łatwo pruć.

Dzianiny otrzymane metodą trzecią noszą nazwę dzianin kolumienkowych albo

osnowowych (rys. 36). W dzianinach tych oczka nie ulegają pruciu.

Rys. 35. Dzianiny rządkowe [5, s. 74]

Rys. 36. Dzianiny kolumienkowe [5, s. 74]

Według opisanych metod wytwarza się dzianiny gładkie, wzorzyste i o splotach

nietypowych.

Różnica między dzianiną osnowową i tkaniną polega na tym, że dzianina nie ma wątku –

wyrób gotowy tworzy się z oczek powstających na każdej nitce osnowy i łączących się
wzajemnie.
Sploty dzianin

Splot dziewiarski charakteryzuje raport splotu tj. najmniejsza liczba oczek w rządku

i kolumience, która powtarza się w ściśle określonym porządku na powierzchni dzianiny.
Wszystkie sploty dziewiarskie dzieli się na sploty zasadnicze, sploty pochodne i sploty
wzorzyste.

Do splotów zasadniczych dzianin rządkowych zalicza się sploty:

−

lewoprawy zwany gładkim,

−

dwuprawy,

−

dwulewy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 37. Sploty zasadnicze dzianin rządkowych: a) lewoprawy – prawa strona, b) lewoprawy – lewa strona,

c) dwuprawy, d) dwulewy [5, s. 76]

W splocie lewoprawym (rys. 37a,b) strony prawa i lewa dzianiny są różne. Na prawej

stronie dzianiny są widoczne prawe strony oczek, a na lewej, lewe strony oczek.
Splot  dwuprawy  (rys.  37c)  różni  się  od  splotu  gładkiego  tym,  że  po  obu  stronach  dzianiny
nierozciągniętej  są  widoczne  tylko  kolumienki  prawej  strony  oczek,  natomiast  po
rozciągnięciu dzianiny widać kolumienki prawej i lewej strony oczek na zmianę. Dzianiny te
wykazują  bardzo  dużą  rozciągliwość  w  kierunku  poprzecznym,  dlatego  są  używane  na
ściągacze, np. mankiety w bluzkach, rękawiczkach, skarpetach.
W splocie dwulewym (rys. 37d) poszczególne rządki są utworzone na przemian przez prawą
i lewą  stronę  oczek,  przy  czym  rządki  prawej  strony  oczek  są  niewidoczne.  Dzianina  o  tym
splocie  przypomina  wyglądem  lewą  stronę  dzianiny  lewoprawej.  Charakteryzuje  się  dużą
rozciągliwością w kierunku wzdłużnym.

Zasadniczymi splotami dzianin kolumienkowych (osnowowych) są sploty:

−

łańcuszkowy (rys. 38a) ,

−

trykotowy (rys. 38b),

−

atłasowy (rys. 38c),

Rys. 38. Sploty dzianin kolumienkowych: a) łańcuszkowy, b) trykotowy, c) atłasowy [5, s. 80]

Właściwości dzianin

Dzianiny są bardziej miękkie i przyjemniejsze w noszeniu niż tkaniny, gdyż są wykonane

z nitek o  małej  ilości skrętów, poza tym  przeplatanie  nitki w wyrobie dzianym jest znacznie
luźniejsze  niż  wątku  i  osnowy  w  tkaninach.  Luźna  struktura  dzianin  zapewnia  ich  dobre
właściwości  higieniczne,  niegniotliwość  i  dużą  sprężystość.  Może  jednak  występować
w wyrobach  tego typu  tendencja  do  mechacenia  i  pillingowania. W  wyrobach  dziewiarskich
z włókien  ciągłych  modyfikowanych,  występuje  niekorzystne  zjawisko  zaciągania  oczek,
które znacznie obniża  ich  jakość. Zależnie od układu oczek oraz różnego rodzaju nitek  i  ich
barwy  otrzymuje  się  wielką  rozmaitość  dzianin  jedno-  i  wielobarwnych,  gładkich
i wzorzystych.

Dzianina odznacza się dużą rozciągliwością i elastycznością, w związku z czym do jej

konfekcjonowania muszą być stosowane takie maszyny, których ściegi charakteryzują się
również odpowiednią elastycznością.

Wykończanie dzianin

Sposób wykończenia dzianiny zależy od zastosowanego surowca i przeznaczenia.

Dzianiny mogą być poddawane następującym procesom wykończania:

−

opalenie

−

w celu uzyskania gładkiej powierzchni,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

pranie – sposób, temperatura kąpieli, rodzaj środków piorących zależy od rodzaju
surowca i stopnia zabrudzenia,

−

barwienie – takimi barwnikami i metodami jak tkaniny z tych samych surowców,

−

drukowanie – najczęściej techniką druku filmowego, a wyroby gotowe (np. koszulki
trykotowe) techniką druku transferowego,

−

drapanie – po lewej lub prawej stronie, w zależności od przeznaczenia wyrobu, zwiększa
się izolacyjność cieplną i chłonność pary wodnej wyrobu,

−

prasowanie,

−

stabilizacja termiczna – utrwala się kształt oczek, rozmiar dzianiny; stabilizacja dzianin
z włókien syntetycznych daje trwałe efekty.

Wyroby plecione

Do wyrobów plecionych zalicza się tiule, koronki i pasmanterie plecione.

Tiule

Tiule to wyroby plecione zbudowane z nitek, które przeplatając się, tworzą regularne

sześciokątne  oczka.  Tiule  wykonuje  się  z  włókien  bawełny,  jedwabiu  naturalnego,  ciągłych
włókien  sztucznych  lub  syntetycznych  oraz nici  metalowych. Do  ich  wyrobu  służą  maszyny
tzw.  bobinetowe.  Utkany  tiul  (rys.  39)  wykończa  się,  tj.  pierze,  bieli,  ewentualnie  barwi,
krochmali i napina. Tiul napina się w stanie mokrym na specjalne ramy, w celu rozciągnięcia
i nadania oczkom regularnego kształtu.

Rys. 39. Tiul tkany [1, s. 176]

Tiul cienki używa się na suknie balowe, na welony ślubne, woalki itp. Tiul gruby gładki

lub wzorzysty – na firanki i zasłony do okien, na kapy do łóżek. Tiul służy także jako materiał
podstawowy do haftów i koronek.
Koronki

Koronki to wyroby plecione, w których na ażurowym tle występuje wyraźny gęstszy

ornament. Zależnie od techniki wykonywania rozróżnia się koronki tiulowe (bobinetowe),
klockowe i haftowane.

Koronki tiulowe wyrabiane są na maszynach bobinetowych. Maszyny te mają urządzenia

żakardowe umożliwiające uzyskiwanie wzorów koronek naśladujących najdelikatniejsze
koronki ręczne. Do koronek tiulowych zalicza się między innymi walansjenki (rys. 40). Są to
lekkie, wąskie, delikatne koronki bawełniane lub z włókien sztucznych, stosowane do
ozdabiania bluzek i bielizny.

Rys. 40. Koronka tiulowa – walansjenka [1, s. 177]

Koronki klockowe wyrabiane są z bawełny lub włókien sztucznych. Wykonuje się je

na maszynach z ustawionymi na obwodzie koła szpulami, które poruszając się, przeplatają
i łączą ze sobą nitki. Koronki klockowe, często nazywane niciankami stosowane są głównie
do ozdabiania bielizny pościelowej (rys. 41).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 41. Koronki klockowe [9]

Koronki haftowane są wykonywane na tkaninach, dzianinach lub na tiulu z włókien

bawełnianych, sztucznych lub syntetycznych (rys. 42). Nitka haftująca jest często tego
samego surowca co materiał stanowiący tło haftu. Do haftu bywają też stosowane nitki
metalowe.

Rys. 42. Koronki haftowane [9]

Do koronek haftowanych zalicza się także gipiury (rys. 43). Są one otrzymywane

techniką  wytrawiania.  Haft  wykonywany  jest  nitką  bawełnianą  na  cienkiej  podstawowej
tkaninie  wełnianej.  Przy  zanurzeniu  w  roztworze  ługu  sodowego,  tkanina  wełniana  ulega
rozpuszczeniu,  a haft  bawełniany  pozostaje  nieuszkodzony.  Gipiury  charakteryzuje wypukły
ornament wzoru i duże powierzchnie ażurów.

Rys. 43. Gipiury [5, s. 99]

Przędziny

Przędziny to wyroby włókiennicze zbudowane z nitek odpowiednio ułożonych

i połączonych metodą klejenia, przeszywania lub wszywania w tzw. spód.
Wyróżnia się następujące rodzaje przędzin:

−

przędziny gładkie – produkowane technologią Malimo, która polega na przeszyciu
ściegiem łańcuszkowym za pomocą osnowy łączącej nałożonych na siebie nitek osnowy
i wątku (rys. 44),

−

przędziny  z  tzw.  okrywą  zewnętrzną  (pętelkowe)  –  produkowane  technologią  Malipol,
która  polega  na  wszywaniu  w  podkładkę  (np.  z  tkaniny)  nitek,  które  wcześniej  zostały
uformowane  w  pętelki.  Wyrób  przypomina  jednostronną  tkaninę  frotté.  Wszywana  nić
tworzy  z  jednej  strony  gładkie  rzędy  ściegów  łańcuszkowych,  a  z  drugiej  –  wysokie
pętelki (rys. 45).

Rys. 44. Przędzina przeszywana gładka z nitek

[5, s. 84]

Rys. 45. Przędzina przeszywana puszysta

[5, s. 84]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przędziny gładkie Malimo przeznaczone są na zasłony, serwety, pieluszki, kaftaniki,

podpinki, lekką odzież, wkłady usztywniające, worki na owoce, ręczniki. Są
najpopularniejszymi przędzinami ze względu na podobieństwo do tkanin.

Przędziny z okrywą zewnętrzną Malipol mają węższe zastosowanie niż przędziny

Malimo,  ze  względu  na  większą  objętość  i  masę  powierzchniową.  Produkuje  się  z  nich
ręczniki,  prześcieradła  i  płaszcze  kąpielowe,  gdy  są  wykonywane  z  przędzy  bawełnianej.
Jeżeli  przędzina  wykonana  jest  z  wełny  i  następnie  poddana  folowaniu  oraz  drapaniu,
znajduje zastosowanie w wyrobach odzieżowych, obiciach mebli i innych.

Filce

Filce są to wyroby włókiennicze zbudowane z masy luźnych włókien, które nie tylko

stanowią ich podstawową masę lecz są same dla siebie spoiwem dzięki naturalnej zdolności
do spilśniania.

Surowcami do produkcji filców są:

−

wełna, jako surowiec podstawowy wykazujący zdolność do spilśniania,

−

włókna wypełniające, które nie biorą udziału w procesie spilśniania, powodują jednak
zwiększenie masy filcu i wpływają na obniżenie kosztów produkcji.
Filc jest stosowany w odzieżownictwie jako materiał usztywniający (tzw. filc

podkołnierzowy) przy szyciu płaszczy wełnianych. Przede wszystkim jest wykorzystywany
w produkcji kapeluszy damskich i męskich.

Włókniny

Włókniny to wyroby włókiennicze utworzone z masy luźnych, odpowiednio

uformowanych włókien, poddanych następnie wiązaniu.

Produkcja włóknin przebiega w następujących etapach:

−

przygotowanie mieszanki włókien,

−

zgrzeblenie czyli tworzenie jednolitej warstwy włókien, tzw. runa,

−

łączenie włókien,

−

wykończanie.
Łączenie włókien może się odbywać następującymi metodami:

−

przeszywanie, które odbywa się na maszynach (Maliwatt lub Arachne) zaopatrzonych
w zestaw igieł zasilanych nićmi;

−

igłowanie, które odbywa się przy użyciu specjalnych igieł z nacięciami, które
przekłuwając runo, powodują przeciąganie pojedynczych włókien, które stają się dla
włókniny elementem wiążącym,

−

klejenie, prowadzi się następującymi metodami:

−

nanoszenie środka wiążącego na całą powierzchnię lub tylko miejscowo (np. przy
użyciu wałków drukarskich o wyżłobionych wzorach wypełnionych środkiem
klejącym),

−

nanoszenie środka wiążącego przez pełne zanurzenie runa w kąpieli o określonym
stężeniu, a następnie odżymanie w celu usunięcia nadmiaru lepiszcza,

−

natryskiwanie środka wiążącego przy użyciu dysz rozpylających,

−

zastosowanie w runie włókien termoplastycznych, które pod działaniem
podwyższonej temperatury topią się i sklejają sąsiadujące z nimi włókna zasadnicze.

Wykończanie włóknin, w zależności od potrzeb, prowadzi się poprzez barwienie,

drukowanie, nanoszenie apretur, wytłaczanie powierzchni.

Surowcami do produkcji włóknin są: bawełna, włókna wiskozowe, poliakrylonitrylowe,

poliestrowe i różnego rodzaju włókna ponowne i wtórne. Włókniny przeszywane i igłowane
stosowane są jako wkłady termoizolacyjne do odzieży wierzchniej. Włókniny z powierzchnią
pokrytą środkiem termoklejącym stosowane na wkłady usztywniające do odzieży i bielizny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak klasyfikujemy płaskie wyroby włókiennicze?
2.  Jak zbudowana jest tkanina, dzianina, przędzina, wyrób pleciony?
3.  Jak powstaje tkanina na krośnie?
4.  Co nazywamy splotem tkackim?
5.  Jakie są zasadnicze sploty tkackie i jak się je rozpoznaje?
6.  Jak rodzaj splotu wpływa na właściwości tkaniny?
7.  Jak rozpoznaje się tkaniny kolorowo tkane i drukowane?
8.  Jakie wzory drukuje się na tkaninach?
9.  Od czego zależy sposób barwienia tkanin?
10.  Jakie rodzaje apretur stosuje się do uszlachetniania tkanin?
11.  Jak rozpoznaje się dzianinę rządkową, a jak kolumienkową?
12.  W jaki sposób wytwarza się dzianiny?
13.  Jakie są rodzaje wyrobów plecionych?
14.  Jakie są rodzaje i zastosowanie koronek?
15.  W jaki sposób produkowane są przędziny?
16.  Jakie jest zastosowanie przędzin w wytwarzaniu odzieży?
17.  Jak nazywa się podstawowy surowiec do wytwarzania filców?
18.  Jakimi technikami produkuje się włókniny i jakie jest ich zastosowanie?
19.  Jakie są sposoby wykończania tkanin i dzianin?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Porównaj budowę tkaniny, dzianiny, wyrobu plecionego. Wykonaj katalog próbek

wymienionych wyrobów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć otrzymane próbki tkaniny, dzianiny i wyrobu plecionego, wykorzystując lupę,
2)  wypruć nitkę z każdego materiału i zaobserwować sposób przeplatania nitek,
3)  nazwać poszczególne materiały,
4)  wkleić do zeszytu ćwiczeń próbki ocenianych materiałów, a następnie opisać i porównać

ich budowę,

5) wykonać katalog próbek tkanin, dzianin, wyrobów plecionych,
6) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbki tkanin, dzianin, wyrobów plecionych,

−

lupa,

−

igła preparacyjna,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

karton formatu A4,

−

nożyczki,

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wykonaj wzory splotu płóciennego i skośnego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bhp,
2)  wyciąć z kartonu 2 kwadraty o wymiarach13,5 x 13,5 cm,
3)  narysować na kartonach linie pionowe co 1 cm, według rysunku,

Rysunek do ćwiczenia 2

4)  poprzecinać karton wzdłuż narysowanych linii i ponumerować je,
5)  wyciąć z kolorowego papieru 20 pasków o szerokości 1 cm i długości 13 cm,
6)  wykonać  na  jednym  kartonie  wzór  splotu  płóciennego,  przyjmując  paski  kartonu

za osnowę, a paski kolorowego papieru za wątek,

7) wykonać na drugim kartonie wzór splotu skośnego, przyjmując paski kartonu za osnowę,

a paski kolorowego papieru za wątek,

8) wkleić wykonane wzory splotów do zeszytu ćwiczeń i opisać je,
9) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

wzory splotów tkackich zasadniczych,

−

karton techniczny formatu A4,

−

papier kolorowy formatu A4,

−

linijka,

−

flamastry,

−

nożyk do przecinania papieru,

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Rozpoznaj rodzaj splotu tkackiego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wybrać z kolekcji tkanin próbki o splotach zasadniczych: płóciennym, skośnym,

atłasowym i satynowym (wykorzystując lupę),

2)  wkleić próbki tkanin do zeszytu ćwiczeń wg poniższego wzoru,
3)  wykonać schemat rysunku splotu dla poszczególnych tkanin,
4)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Nazwa splotu

Próbka tkaniny

Schemat splotu

Oznaczenie splotu

płócienny

skośny

atłasowy

satynowy

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kolekcja tkanin odzieżowych o różnych splotach,

−

plansze lub foliogramy z rysunkami splotów: płóciennego, skośnego, atłasowego,
satynowego,

−

lupa,

−

igła preparacyjna,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 4

Rozróżnij dzianiny rządkowe i kolumienkowe. Określ sposób ich wytwarzania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć próbki dzianin otrzymane od nauczyciela,
2)  spróbować wypruć nitki z próbek dzianin,
3)  porównać otrzymane próbki z dzianinami w katalogu,
4)  rozróżnić  dzianiny  rządkowe  i  kolumienkowe,  pamiętając,  że  z  dzianiny  rządkowej

można wypruć nitkę,

5)  wkleić próbki do zeszytu,
6)  podpisać poszczególne próbki,
7)  określić sposób wytwarzania dzianin rządkowych i kolumienkowych,
8)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

próbki dzianin rządkowych i kolumienkowych,

–

katalog dzianin,

–

lupa,

–

nożyczki,

–

igła preparacyjna,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

przybory do pisania,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 5

Rozróżnij przędziny typu Malimo i typu Malipol oraz podaj ich zastosowanie. Określ

sposób ich wytwarzania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) obejrzeć prawą i lewą stronę otrzymanych próbek przędzin, wykorzystując igłę

preparacyjną i lupę,

2)  porównać otrzymane próbki z przędzinami w katalogu,
3)  rozpoznać przędzinę typu Malimo i typu Malipol,
4)  wkleić próbki rozpoznanych przędzin do zeszytu ćwiczeń,
5)  opisać poszczególne próbki przędzin,
6)  podać zastosowanie rozpoznanych przędzin,
7)  określić sposób wytwarzania przędzin typu Malimo i Malipol,
8)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

próbki przędzin,

–

katalog przędzin typu Malimo i Malipol,

–

lupa,

–

igła preparacyjna,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

przybory do pisania,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 6

Rozróżnij koronki, określ ich rodzaj i zastosowanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć otrzymane próbki koronek wykorzystując lupę,
2)  posegregować koronki na: tiulowe, klockowe i haftowane,
3)  wkleić próbki koronek do tabeli w zeszycie ćwiczeń wg. wzoru,
4)  określić zastosowanie poszczególnych koronek,
5)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Próbki

Rodzaj koronki

Zastosowanie

tiulowa

klockowa

haftowana

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

kolekcja koronek tiulowych, klockowych i haftowanych,

–

katalogi koronek,

–

lupa,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

przybory do pisania,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 7

Rozróżnij tkaniny drukowane i kolorowo tkane. Sporządź katalog tkanin drukowanych

i kolorowo tkanych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zgromadzić wzorzyste próbki tkanin,
2)  wypruć kilka nitek z każdej próbki,
3)  obejrzeć dokładnie wygląd nitek za pomocą lupy,
4)  zwrócić uwagę  na wygląd  nitek – czy  nitka  ma  jednolity kolor na całej długości, czy  na

niektórych odcinkach są zabarwienia w innym kolorze,

5) posegregować próbki w zależności od wzorów drukarskich na wzory: roślinne,

geometryczne, tematyczne, orientalne, abstrakcyjne,

6) wykonać katalog i opisać poszczególne próbki,
7) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

zebrane przez ucznia próbki tkanin drukowanych i kolorowo tkanych,

–

lupa,

–

nożyczki,

–

karton A4,

–

skoroszyt lub segregator,

–

przybory do pisania,

–

klej,

–

literatura zgodna z punktem 6 poradnika.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) dokonać klasyfikacji płaskich wyrobów włókienniczych?



2) określić budowę tkaniny, dzianiny, przędziny, wyrobu plecionego?



3) scharakteryzować sploty zasadnicze i pochodne?



4) rozpoznać rodzaj splotu tkackiego?



5) rozróżnić tkaniny kolorowo tkane i drukowane?



6) określić wpływ rodzaju splotu na właściwości tkaniny?



7) rozróżnić rodzaje wzorów drukarskich?



8) określić rodzaje apretur stosowanych do wykończania tkanin?



9) rozróżnić dzianiny rządkowe i kolumienkowe?



10) rozróżnić wyroby plecione i określić ich zastosowanie?



11) wyjaśnić sposób wytwarzania i podać zastosowanie przędzin?



12) podać techniki wytwarzania i zastosowanie włóknin?



13) określić wpływ wykończenia tkaniny i dzianiny na ich właściwości?



14) określić metody wykończania tkanin i dzianin?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Inne materiały odzieżowe

4.2.1. Materiał nauczania

Materiały powlekane

Materiały powlekane są to wyroby o warstwowej budowie, składające się z podłoża

włókienniczego i warstwy powlekającej. Dzięki zastosowaniu różnorodnych substancji
na powleczenia oraz różnych materiałów na podłoża, uzyskuje się wyroby o dużej
wytrzymałości, sprężystości i elastyczności, łatwe w konserwacji, przypominające wyglądem
folię lub skóry o różnej grubości i fakturze powierzchni.
Ze względu na rodzaj powleczenia rozróżnia się materiały powlekane:
–

polichlorkiem winylu,

–

poliuretanem,

–

lateksami, tzw. gumowane.

Na  podłoża  materiałów  powlekanych  stosuje  się  tkaniny,  dzianiny  lub  włókniny  z  włókien
naturalnych,  włókien  sztucznych  oraz  syntetycznych.  Wytwarzanie  materiałów  powlekanych
odbywa  się  na  urządzeniach  zwanych  powlekarkami.  Powleka  się,  zależnie  od  rodzaju
materiału  i przeznaczenia,  od  dwóch  do  czterech  razy  warstwą  tworzywa  sztucznego
sporządzonego w postaci pasty.
Materiały powlekane charakteryzują się następującymi właściwościami:
–

są mocniejsze od tkanin (dzianin) niepowlekanych,

–

nie przemakają,

–

nie przepuszczają powietrza, pary wodnej i potu (są niehigieniczne),

–

nie są wrażliwe na zmiany temperatury,

–

są sprężyste i elastyczne,

–

są lekkie i łatwe w konserwacji.

Ze względu na włókniste podłoże materiałów powlekanych w procesie konfekcjonowania
stosuje się łączenie elementów na maszynach szwalniczych.

Materiały powlekane stosowane są na: skafandry, kombinezony narciarskie, parasole,

płaszcze przeciwdeszczowe, odzież wodochronną dla rybaków, żeglarzy i górników
(materiały gumowane), kalosze, obrusy kuchenne itp.

Laminaty

Laminaty to wyroby włókiennicze powstające przez trwałe połączenie płaskiego wyrobu

włókienniczego z innym materiałem, którym może być pianka z tworzywa syntetycznego np.
poliuretanowa.
Materiały laminowane pianką poliuretanową wytwarza się przez:
–

laminowanie  termiczno  –  płomieniowe:  tkanina  i  pianka  po  odwinięciu  są  kierowane
między  wałki  kalandrujące.  Przesuwająca  się  obok  palnika  pianka,  zostaje
powierzchniowo  nadtopiona,  tworząc  warstwę  sklejającą,  która  pod  dociskiem  wałków
kalandra  łączy  tkaninę  z  pianką.  Po  przejściu  nad  urządzeniem  chłodzącym,  gotowy
laminat zostaje nawinięty na urządzenie odbierające.

–

klejenie – może odbywać się na mokro i na sucho. Sposób mokry oparty jest na łączeniu
tkaniny  z  pianką  bezpośrednio  po  naniesieniu  warstewki  kleju,  bez  jego  podsuszania.
Suszenie odbywa się dopiero po złączeniu tkaniny z pianką na bębnie suszącym. Klejenie
suche  polega  na  naniesieniu  kleju  na  tkaninę  i  ostrożnym  podsuszeniu  go  w  celu
odparowania  rozpuszczalnika.  W  takim  „suchym"  stanie  następuje  połączenie  tkaniny
z pianką  pod  lekkim  dociskiem  wałków  kalandrujących.  Wyroby  trójwarstwowe
otrzymuje  się  w  metodzie  klejenia  przez  powtórne  laminowanie  sklejonej  z  materiałem
pianki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

pikowanie (przeszywanie).
Laminaty są materiałami lekkimi, o dobrej odprężności, ciepłymi, o stabilnych

wymiarach,  łatwymi  w  konserwacji,  trudnymi  do  konfekcjonowania.  Trudności
w konfekcjonowaniu związane są z dużą sztywnością laminatów i dużym oporem, jaki stawia
pianka  podczas  szycia.  Laminaty  stosowane  są  na:  odzież  wierzchnią  dziecięcą,  damską
i męską,  np.  wdzianka,  skafandry,  kombinezony  narciarskie,  podpinki,  rękawice,  płaszcze,
wkładki ocieplające do butów, kaloszy itp.

Folie odzieżowe

Do wyrobu odzieży stosuje się folie ze zmiękczonego PCW. Otrzymuje się je przez

zmieszanie  polichlorku  winylu  z  dodatkami  (barwniki,  plastyfikatory),  a  następnie
walcowanie  w podwyższonej  temperaturze.  Powierzchnia  folii  może  być  błyszcząca
lub matowa,  gładka  lub  reliefowa  (wytłaczana  na  walcu  o  wyrytym  wzorze).  Bywa
jednokolorowa lub z nadrukowanym wzorem. Folia nie przepuszcza powietrza i pary wodnej.
Jest niepalna, pali się tylko dopóty, dopóki znajduje się w płomieniu. W temperaturze poniżej
0

C staje się sztywna i pęka w załamaniach. W temperaturze powyżej 30

C mięknie. Jest

odporna  na  działanie  stężonych  kwasów  i  zasad  oraz  olejów  mineralnych.  Z  folii  PCW
wyrabia  się  odzież  chroniącą  od  deszczu,  np.  płaszcze,  peleryny,  kaptury  oraz  fartuchy
ochronne  dla  pracowników  zatrudnionych  w warunkach  dużej  wilgotności  i  w  warunkach
działania różnych związków chemicznych.

Materiały skóropodobne

Produkcja materiałów skóropodobnych jest podobna do produkcji materiałów

powlekanych, ale z tą różnicą, że do warstwy powlekającej dodaje się substancje
porotwórcze, które dają mikroporowatą strukturą.

Dzięki mikroporom materiały skóropodobne przepuszczają powietrze, przepuszczają parę

wodną, nie przepuszczają wody. Są miękkie, elastyczne, wykazują odporność na zginanie, nie
zmieniają swych właściwości w obniżonej temperaturze.

Materiały jednowarstwowe cienkie i lekkie są stosowane do produkcji odzieży, a wyroby

wielowarstwowe grubsze do produkcji obuwia, wyrobów kaletniczych, na obicia
samochodowe, meblowe itp.

Skóry naturalne

Skóry naturalne, to skóry zwierzęce, głównie ssaków, np. krów, cieląt, świń, owiec,

stosowane jako surowiec przemysłowy.

Skóra zdjęta ze zwierzęcia nie nadaje się bezpośrednio do użycia, gdyż po wysuszeniu

staje się krucha i sztywna; moczona pęcznieje, nasiąka wodą, pleśnieje i gnije. Aby stała się
odpowiednia do użycia musi być wyprawiona, czyli wygarbowana, przez co staje się trwała,
mocna, a jednocześnie miękka i sprężysta.

Skóra jest zbudowana z warstwy wierzchniej, czyli naskórka zwanego licem, warstwy

środkowej, czyli skóry właściwej i warstwy dolnej, czyli podskórnej.

Garbowaniu poddaje się skórę właściwą wraz z naskórkiem. Warstwa ta jest zbudowana

z włókien tkanki łącznej, przeplatających się i krzyżujących ze sobą, dzięki czemu skóra jest
mocna, a jednocześnie sprężysta. Garbowanie może się odbywać w różny sposób, zależnie od
jakości skóry i jej przeznaczenia. Stosuje się garbowanie roślinne, mineralne i tłuszczowe.

Po wygarbowaniu skóry licowe poddaje się wykończaniu, które polega na barwieniu,

suszeniu, wyciąganiu, gładzaniu, prasowaniu, apreturowaniu.

Na powierzchni skóry wygarbowanej, nie pokrytej farbą kryjącą, występuje rysunek

otworków powstałych po usunięciu włosów przed wygarbowaniem skóry. Rysunek ten jest
charakterystyczny dla skór z poszczególnych rodzajów zwierząt. Pozwala to rozpoznać

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pochodzenie skóry gołym okiem lub przy użyciu lupy. Skóry na wyroby odzieżowe powinny
być mocne, ścisłe, elastyczne i lekkie. Stosuje się skóry cielęce (rys. 46), kozie (rys. 47)
i jagnięce (rys. 48).

Rys. 46. Skóra cielęca [5, s. 121]

Rys. 47. Skóra kozia [5, s. 121]

Rys. 48. Skóra jagnięca [5, s. 121]

Skóry naturalne dobrze przepuszczają parę wodną i powietrze, mają dużą zdolność

do pochłaniania pary wodnej z wilgotnej atmosfery. Charakteryzują się dobrą wytrzymałością
na rozciąganie i rozdzieranie. Mają zdolność do wiązania kwasów, zasad i innych
szkodliwych składników znajdujących się w pocie oraz niski współczynnik przewodzenia
ciepła.
Rozróżnia się następujące rodzaje skór:
–

skóry licowe – o gładkiej powierzchni z wyraźnym rysunkiem otworków powstałych
po usunięciu włosów przed garbowaniem,

–

skóry zamszowe – zwane irchowymi – produkowane ze skór dziczyzny, pozbawione
warstwy lica,

–

welury  –  nazywane  niesłusznie  zamszami  chromowymi;  wyprawiane  są  z  surowca
koziego,  cielęcego,  świńskiego  oraz  bydlęcego;  charakterystyczną  ich  cechą  jest
wykończenie  od strony  mizdry  przez  dokładne  oszlifowanie,  w  celu  skrócenia  włókna
i otrzymania charakterystycznego „zamszowego” wyglądu,

–

nubuki – wyprawiane są z surowca cielęcego, świńskiego, bydlęcego; w odróżnieniu
od skór welurowych wykończane są od strony lica, przez delikatne szlifowanie,

–

dwoiny – skóry otrzymane przez przepłowienie grubych skór (np. końskich) i nadanie im
sztucznego lica.
Skóry naturalne stosowane są jako elementy w wyrobach odzieżowych (lamówki,

kołnierze, mankiety itp.) oraz do wytwarzania wyrobów w całości np. kurtki, płaszcze,
kamizelki, spodnie itp.

Futra naturalne

Futrem nazywa się skórę ssaka wraz z włosem. Zwierzęta dostarczające futer to: lisy,

rysie, żbiki, koty, wydry, norki, piżmaki, króliki, szynszyle, owce, foki i inne.
Skóra futerkowa składa się ze:

−

skóry właściwej (od spodu),

−

lica wraz z okrywą włosową, na którą składają się włosy dłuższe i sztywniejsze, tzw.
włosy ościste oraz włosy puchowe – cienkie, delikatne, chroniące przed zimnem.
Futra zwierząt odznaczające się cienką i miękką skórą, gęstym i miękkim włosem

o ładnym zabarwieniu, a przy tym trwałe w użytkowaniu, są zaliczane do futer szlachetnych.

Futra wyprawione przerabiają kuśnierze. Przez cięcie futer na wąskie paski, zszywanie

ich i wyciąganie, uzyskuje się jednolity wygląd pod względem barwy, długości i gęstości
włosa. Z tak przygotowanych błamów wytwarza się wyroby futrzane. Niektóre futra jak np.
futra soboli, norek, lisów zachowuje się w całości.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Futra sztuczne

Futra sztuczne wytwarza się na:

–

na krosnach – następującymi metodami:
–

tak jak tkaniny z okrywą włókienną, np. aksamit,

–

tak jak tkaniny podwójne, rozcinane;

–

na maszynach dziewiarskich:
– nitka wiązana splotem dziewiarskim, np. trykotu, tworzy podstawową konstrukcję

dla luźnych włókien wprowadzonych w ten splot w momencie jego tworzenia się,

−

jako dziany runowe (na falowarkach wytwarza się dzianinę pętelkową, a następnie

wierzchołki pętelek odcina się).

Surowcami do wytwarzania futer sztucznych są: wełna, włókna wiskozowe,

poliakrylonitrylowe, poliamidowe. Dodatek włókien syntetycznych zapobiega m.in.

spilśnianiu się wełny i splątaniu runa.
Futra sztuczne powinny:
–

mieć trwale zamocowane runo, włókna okrywy nie
powinny wypadać, w tym celu lewą stronę wyrobu
pokrywa się klejem lateksowym,

–

mieć runo odporne na ścieranie,

–

być barwione barwnikami o dużej trwałości
na światło, wodę i tarcie.

Przy rozkroju sztucznych futer, podobnie jak przy
futrach naturalnych, musi być uwzględniony kierunek
włosa (rys. 49).

Rys. 49. Futra sztuczne [14]

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz rodzaje materiałów powlekanych?
2.  Jakie są metody wytwarzania laminatów?
3.  Jakie zalety i wady mają laminaty?
4.  Jakie zalety i wady mają folie odzieżowe?
5.  Na jakie rodzaje wyrobów odzieżowych stosuje się folie?
6.  Czym  są  spowodowane  różnice  we  właściwościach  higienicznych  materiałów

powlekanych i skóropodobnych?

7.  Jakie rodzaje skór naturalnych stosuje się na wyroby odzieżowe?
8.  Jaką budowę ma futro naturalne i skóra naturalna?
9.  Jakimi metodami wytwarza się futra sztuczne?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozróżnij folie odzieżowe, laminaty, materiały powlekane i podaj ich zastosowanie.

Sporządź katalog tych wyrobów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) obejrzeć dokładnie próbki materiałów odzieżowych w katalogu,
2) wybrać z kolekcji materiałów odzieżowych próbki: folii odzieżowych, laminatów,

materiałów powlekanych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3)  sporządzić katalog rozpoznanych materiałów odzieżowych,
4)  podać zastosowanie rozpoznanych materiałów odzieżowych,
5)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

katalogi materiałów odzieżowych,

−

kolekcja materiałów odzieżowych,

–

nożyczki,

–

klej,

–

przybory do pisania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Rozróżnij skóry naturalne licowe i welurowe.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć dokładnie próbki skór odzieżowych w katalogu,
2)  wybrać z kolekcji skór odzieżowych, skóry licowe i welurowe,
3)  określić różnice w wyglądzie między skórami licowymi i welurowymi,
4)  podać przykłady zastosowania poszczególnych rodzajów skór,
5)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

katalogi skór odzieżowych,

−

kolekcja skór odzieżowych,

–

przybory do pisania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Rozróżnij futro naturalne i sztuczne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć dokładnie w katalogach próbki futer naturalnych i sztucznych,
2)  posegregować otrzymane próbki na futra naturalne i sztuczne,
3)  wybrać  z  kolekcji  futer  sztucznych  próbki  wykonane  na  krosnach  i  na  maszynach

dziewiarskich,

4)  wyjaśnić, czym kierowałeś się dokonując wyboru poszczególnych rodzajów próbek,
5)  wkleić próbki wybranych materiałów do zeszytu ćwiczeń, opisać je,
6)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

katalogi futer naturalnych i sztucznych,

–

kolekcja futer naturalnych i sztucznych,

–

lupa,

–

przybory do pisania,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

zeszyt ćwiczeń,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) rozróżnić folie odzieżowe, laminaty, materiały powlekane, skóry

naturalne?



2) omówić metody wytwarzania i właściwości laminatów?



3) określić właściwości folii odzieżowych?



4) porównać właściwości higieniczne materiałów powlekanych

i skóropodobnych?



5) podać zastosowanie skór naturalnych w odzieżownictwie?



6) scharakteryzować futro naturalne?



7) rozróżnić futra sztuczne wykonane różnymi technikami?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Charakterystyka dodatków krawieckich

4.3.1. Materiał nauczania

Otrzymywanie jakościowo dobrej odzieży pod względem użytkowym i estetycznym

zależy m.in. od właściwego doboru dodatków krawieckich. Zastosowanie dodatków zależy
natomiast od właściwości materiału podstawowego, techniki wykonania odzieży i jej
przeznaczenia (rys. 50).

Rys. 50. Klasyfikacja dodatków krawieckich [opracowanie własne]

Materiały termoizolacyjne

Na wkłady termoizolacyjne jest stosowana watolina oraz inne materiały ocieplające.

Watolina  jest  to  dzianina  wytworzona  z  dwóch  układów  nitek:  zgrzebnej  wełnianej
i bawełnianej. Nitka bawełniana tworzy splot dzianinowy i wiąże osnowę z nitki wełnianej. Po
wykonaniu watolina  jest obustronnie drapana, wskutek czego nabiera  miękkości  i puszystości.
Jest bardzo ciepła, ale dość ciężka. Stosowana jest przede wszystkim do ocieplania wełnianych,
tradycyjnych  płaszczy  zimowych  damskich  i  męskich.  Coraz  częściej  wypierana  jest  przez
włókniny  klejone  puszyste,  różne  typy  sztucznych  futer,  tkaniny  wełniane  lub  bawełniane
o miękkiej puszystej powierzchni oraz laminaty i materiały polarowe.

Charakterystyczną cechą materiałów polarowych jest
wysoka ciepłochronność przy stosunkowo niskiej masie
powierzchniowej

oraz

wysokiej

przepuszczalności

powietrza

(rys.

51).

Właściwości

wynikają

z konstrukcji

materiału,

którą

stanowi

dzianina

poliestrowa z dwustronną okrywą włosową.

Rys. 51. Budowa materiału polarowego [14]

Materiały podszewkowe

Podszewki stanowią bardzo ważny dodatek stosowany przy wyrobie odzieży wierzchniej,

takiej  jak:  płaszcze,  palta,  kurtki  oraz  przy  wyrobie  kostiumów  damskich  i  garniturów
męskich.  Stanowią  estetyczne  wykończenie  wyrobów  odzieżowych,  zabezpieczają  przed
wypychaniem,  wzmacniają  odzież  i  ułatwiają  jej  zakładania.  Materiały  podszewkowe  muszą
się charakteryzować śliską powierzchnią, wysoką odpornością  na  ścieranie  i  na  mięcie,  małą
zmianą  wymiarów  po  praniu,  dobrą  odpornością  barwnika  na  tarcie,  pot  oraz  pranie.  Jako
podszewki  wykorzystywane  są  lekkie  i  cienkie  tkaniny  bawełniane  i  bawełnopodobne
o splotach:  płóciennym,  skośnym  lub atłasowym,  jednobarwne  lub  kolorowo  tkane,
z wykończeniem nadającym połysk. Tego rodzaju podszewki są stosowane przede wszystkim
do podszycia płaszczy letnich z tkanin poliestrowo-bawełnianych.
Bardzo rozpowszechnionym rodzajem podszewek stosowanych w odzieży typu wełnianego są
tkaniny  jedwabnopodobne,  z  ciągłych  włókien  wiskozowych  lub  poliamidowych  o  splocie
atłasowym lub płóciennym oraz dzianiny osnowowe gładkie ze Stilonu lub Torlenu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Materiały  podszewkowe  z  włókien  ciągłych  syntetycznych  charakteryzują  się  dobrą
wytrzymałością  na ścieranie  oraz  małą  zmianą  wymiarów,  ale  gorszymi  właściwościami
higienicznymi  od  podszewek  z  włókien  ciągłych  wiskozowych  i z  włókien  bawełnianych.
Rodzaj  podszewki  pod  względem  zastosowanego  surowca,  splotu,  koloru,  powinien  być
skoordynowany z materiałem zasadniczym odzieży.

Produkowane są również podszewki o przeznaczeniu specjalnym. Do wykończania

rękawów,  np.  w  marynarkach  męskich  są  stosowane  tzw.  rękawówki.  Jest  to  najczęściej
tkanina  z  jedwabiu  wiskozowego  o  splocie  atłasowym,  kolorowo  tkana  w  szerokie  białe
i wąskie  czarne  paski.  Do  wykonania  kieszeni  wewnętrznych  w  spodniach,  płaszczach,
paltach,  stosuje  się  tzw.  kieszeniówki. Są to tkaniny  bawełniane  lub  poliestrowo-bawełniane
o splocie  skośnym  łamanym  lub  skośnym  wzmocnionym.  Charakteryzują  się  wysoką
wytrzymałością na ścieranie.

Jeszcze inny materiał podszewkowy stanowią tzw. kolanówki. Są to najczęściej gęste, ale

bardzo lekkie tkaniny z włókien ciągłych wiskozowych o splocie płóciennym,
charakteryzujące się małą przesuwalnością nitek i dużą wytrzymałością na wypychanie.

Materiały usztywniające

Materiały usztywniające i wzmacniające są stosowane jako wkłady konstrukcyjno-nośne

w przodach płaszczy, marynarek, żakietów, w kołnierzach, wyłogach i mankietach. Wkłady te
ułatwiają modelowanie odzieży i dostosowanie jej linii do wymagań mody oraz
indywidualnych cech figury użytkownika, a przede wszystkim zwiększają trwałość kształtu
wyrobu odzieżowego.

Jako materiały usztywniające i wzmacniające są stosowane:

–

wyroby tkane – płótna krawieckie, włosianki, taśmy tkane, materiały sztywnikowe,

–

wyroby nie tkane – włókniny i inne.
Płótna lniane, tzw. krawieckie, o splocie płóciennym. Płótna w stanie niebielonym lub

częściowo bielone są poddawane apreturowaniu apreturą przeciwkurczliwą, następnie
usztywniane i gładzone na kalandrach.
Płótna cięższe stosuje się do usztywniania przodów, kołnierzy i wyłogów w paltach męskich,
płótna lżejsze do marynarek, płaszczy i żakietów damskich. Do usztywniania żakietów
damskich stosuje się również płótno bawełniane niewykończone, tzw. surówkę.

Włosianka jest to tkanina o osnowie bawełnianej i wątku z włosia końskiego, tkana

splotem prostym. Włosianka jest sztywna, a jednocześnie sprężysta, stosowana jest przede
wszystkim w krawiectwie męskim.

Obecnie są wyrabiane tkaniny sztywnikowe, podobne do włosianki, w których włosie

końskie  zastępują  włókna  chemiczne,  np.  tkanina  sztywnikowa,  tzw.  kamel,  ma  osnowę
z wełny czesankowej  lub zgrzebnej  i wątek z żyłki poliamidowej w oplocie  bawełnianym  na
przemian z nitką wełnianą.
W  coraz  szerszym  zakresie  są  stosowane  wkłady  usztywniająco-wzmacniające  z  tkaniny
lub włókniny,  z  naniesionym  klejem  termoplastycznym.  Pod  wpływem  podwyższonej
temperatury  w operacji  prasowania  łączy  się  je  z  materiałem  odzieżowym,  dla  uzyskania
odpowiedniej trwałości kształtu elementów odzieży.
Materiały  te  przepuszczają  powietrze  i  nie  ulegają  zmianom  po  praniu  oraz  prasowaniu
odzieży,  pod  warunkiem,  że  nie  będzie  przekroczona  dopuszczalna  temperatura  dla  danego
rodzaju  wkładu.  Są  lekkie,  elastyczne  i  wytrzymałe  na  rozciąganie.  Wkłady  klejowe  są
produkowane o różnej grubości i sztywności, w zależności od przeznaczenia.

Jako materiały usztywniające do rogów koszul męskich oraz bieliźniarstwie stosuje się

listewki z celuloidu lub fiszbiny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Nici odzieżowe

Nici powstają przez skręcenie dwu lub więcej nitek pojedynczych i odpowiednie ich

wykończenie.
Podstawowymi  surowcami  do  produkcji  nici  odzieżowych  są  przędze  bawełniane
i bawełnopodobne,  przędze  z  włókien  ciętych  poliestrowych,  z  włókien  ciągłych
poliestrowych  i poliamidowych  oraz  przędze  rdzeniowe  poliestrowo-celulozowe.  Nici
odzieżowe wyrabia się również z jedwabiu naturalnego oraz z przędz lnianych.
Nici maszynowe

Ze względu na duże naprężenie nitki w maszynie w czasie procesu szycia, nici odzieżowe

muszą  się  odznaczać  szczególnie  dobra  wytrzymałością  na  rozciąganie,  równomierną
grubością  i gładkością.  Bardzo  ważną  rolę  w  procesie  wytwarzania  nici  zajmuje  obróbka
wykończalnicza. Ze względu na sposób wykończania, rozróżnia się nici: bawełniane matowe,
nabłyszczane i merceryzowane, białe lub barwione.
Wykończanie  nici  matowych  polega  na  opalaniu  ich  powierzchni  w  celu  usunięcia
wystających  włókien,  gotowaniu,  bieleniu, barwieniu oraz  gładzeniu.  Nici  matowych  używa
się  do  szycia  bielizny  pościelowej,  odzieży  z  tkanin  bawełnianych,  do  przyszywania
maszynowego guzików w odzieży z różnych tkanin.
Nici  nabłyszczane  wykończa  się  przez  napawanie  wybielonych  lub  wybarwionych  nici
apreturą  sklejającą  i  usztywniająca,  a  następnie  poddaje  się  suszeniu  i  gładzeniu.  Nici
nabłyszczane mają niewielkie zastosowanie. Wprawdzie ich wytrzymałość na rozciąganie jest
większa w porównaniu  do  nici  matowych  o tej  samej  masie  liniowej, ale  po  upraniu  uszytej
nimi  odzieży  tracą  na  wytrzymałości,  ponieważ  apretura  którą  są  nabłyszczane,  jest
rozpuszczalna  w  wodzie  Poza  tym  nici  te są  sztywne oraz  bardzo  łatwo plączą się w  czasie
szycia.  Nici  nabłyszczane  stosuje  się  do  szycia  odzieży  roboczej,  fartuchów  itp.  wyrobów
z grubszych tkanin bawełnianych i lnianych.
Nici  merceryzowane  otrzymuje  się  przez  poddawanie  nici  surowych  kąpieli  w  zimnym
roztworze  ługu  sodowego,  dzięki  czemu  uzyskują  trwały  połysk,  zwiększa  się  również  ich
wytrzymałość  na rozciąganie.  Nici  merceryzowanych  używa  się  do  szycia  odzieży  z  tkanin
wełnianych i wełnopodobnych, do dziergania dziurek w odzieży z różnych tkanin.
Nici odzieżowe bawełniane wyrabiane są w następujących numerach handlowych: 10, 16, 30,
40, 50, 60, itd., skręcane z 2 lub 3 nitek.

Nici odzieżowe syntetyczne wyrabiane są z włókien poliestrowych ciągłych

i odcinkowych.  Odznaczają  się  dużą  odpornością  na  tarcie,  wytrzymałością  na  rozciąganie,
gładkością powierzchni, odpornością na czynniki atmosferyczne. Wadą ich jest to, że ulegają
topnieniu  w  wyższych  temperaturach,  występujących  pod  wpływem  nagrzewania  się  igły
w maszynie  podczas  szycia.  Nici  z włókien  syntetycznych  są  wykończane  preparacją
antyelektrostatyczną.

W wytwarzaniu odzieży stosuje się także nici rdzeniowe, które mają zwykle rdzeń

utworzony  z  włókien  poliestrowych  ciągłych,  a  oplot  z  przędzy  bawełnianej.  Poliestrowy
rdzeń  nadaje  niciom  dużą  wytrzymałość,  odpowiednie  wydłużenie  i  skurcz  bardzo  zbliżony
do stopnia kurczliwości tkaniny, oplot bawełniany chroni rdzeń syntetyczny przed topnieniem
podczas szycia. Są stosowane do tkanin zawierających w swoim składzie ponad 30% włókien
syntetycznych.
Nici  do  szycia  są  nawijane  na  szpulki  o  różnych  kształtach  i  wymiarach.  Długość  nici
w nawoju wynosi od 20m do 2000 m.

Jedną z ważniejszych cech nici oznaczanych na opakowaniu (nawoju, szpulce) jest

grubość. Obok numeru metrycznego Nm, podaje się numer masowy Tt (tex), a także numer
handlowy Nh.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Znane są również nici w postaci żyłki. Nici te są przezroczyste, dzięki czemu mogą być

stosowane do szycia tkanin w różnych kolorach. Ich zastosowanie jest jednak ograniczone,
ponieważ są sztywne i szwy wykonane przy ich użyciu są „ostre”.

Tabela 2. Zależność między numerem handlowym, długościowym i masowym [7, s. 71]

Numer handlowy (Nh)

Numer długościowy (Nm)

Numer masowy Tt (dtex)

30/3

383x3

30/2

380x2

40/2

280x3

50/2

220x2

100

65/2

160x2

120

80/2

130x2

140

90/2

120x2

160

105/2

95x2

Nici do szycia ręcznego

Nici do szycia ręcznego są luźniej skręcone i bardziej miękkie w dotyku od nici do szycia

maszynowego. Nawijane są na krążki, gwiazdki tekturowe lub odmierzane w motkach.
Nici do cerowania są wyrabiane z luźno skręconych nitek z przędzy bawełnianej z włóknami
odcinkowymi wiskozowymi. Bywają merceryzowane białe lub kolorowe.
Nici  do  fastrygowania  uzyskuje  się  z  luźno  skręconej  przędzy  bawełnianej  lub  z  włókien
odcinkowych wiskozowych.
Nici  do  haftu  są  wyrabiane  z  bawełny,  jedwabiu  naturalnego  lub  włókien  ciągłych
sztucznych.  Nici  te  odznaczają  się  miękkością,  połyskiem,  a  kolorowe  trwałością  barwy.
Przykładem nici bawełnianych do haftu jest atłasek i kordonek o skręcie wyraźnie widocznym
„perlistym”, używany również do robót szydełkowych.

Pasmanterie

Do wytwarzania odzieży niezbędne są pasmanterie. Powinny one być dobrane tak, aby

podkreślały i uzupełniały jej cechy użytkowe. Spełniają one również funkcję zdobniczą.
Produkcja ich odbywa się takimi samymi technikami jak produkcja materiałów odzieżowych.
Istnieją  więc  pasmanterie  tkane,  dziane,  plecione  i  produkowane  w  sposób  jak  włókniny.
Niemal  każdy  rodzaj  pasmanterii  jest  zdobiony  kilkoma  sposobami  jednocześnie,  np.
za pomocą  mieszania  włókien  i  kolorów,  rodzajów  splotów  i  przez  odpowiednie  procesy
wykończalnicze.
Największe zastosowanie mają taśmy tkane i plecione.

Taśmy tkane

Taśmy tkane są wyrabiane z bawełny, włókien sztucznych lub syntetycznych, tkane

splotem płóciennym, skośnym lub atłasowym.

Tasiemki krawieckie o splocie płóciennym lub skośnym łamanym służą do wzmacniania

brzegów odzieży  i  szwów (rys.  52 a, b, c) o splocie atłasowym są stosowane  najczęściej do
bielizny
(rys.  52d).  Tasiemki  do  obszywania  dołów  spodni  mają  brzeg  specjalnie  wzmocniony.
Tasiemki  te  wyrabia  się  z dodatkiem  włókien  Elany,  dzięki  czemu  są  bardziej  odporne  na
przecieranie niż wyrabiane z samej bawełny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 52. Tasiemki krawieckie:

a, b – do obszywania dołów spodni, c – do wzmacniania brzegów odzieży i szwów, d – do bielizny [11]

Taśmy paskowe, tzw. gurty, są wykonywane z nitek bawełnianych lub z włókien

sztucznych, tkane przeważnie splotem rypsowym i usztywniane apreturą z krochmalu
lub żywic syntetycznych (rys. 53).

Rys. 53. Taśmy paskowe [11]

Taśmy elastyczne są wytwarzane przeważenie z kauczuku syntetycznego i naturalnego

(rys.  54).  Mają  one  osnowę  z  nitek  gumowych,  a  wątek  z  bawełny  lub  z  włókien  ciągłych
sztucznych.  Taśmy  elastyczne  bywają  wzorzyste,  ażurowe,  o  brzegach  gładkich
lub ozdobionych  falbanką.  Jakość  taśmy  poznaje  się  po  jej  rozciągliwości,  sprężystości,
gęstości splotu i grubości. Taśmy elastyczne służą do wyrobu podwiązek, szelek, do ściągania
w pasie sukienek, do zakończania rękawów.

Rys.54. Taśmy gumowe [11]

Taśmy tkane ozdobne – zalicza się do nich wstążki, aksamitki (rys. 55a), taśmy kapeluszowe
i orderowe. Wstążki są to taśmy tkane z jedwabiu sztucznego lub syntetycznego. Bywają
również stosowane ozdobne krajki o linii brzegowej w postaci pętelek, ząbków.
Poza tym wyrabia się wstążki aksamitne, szkockie o wzorze tkanym w kratkę, wstążki
żakardowe (rys. 55 b, c), haftowane itp.

Rys.55. Wstążki ozdobne: a – aksamitka, b, c) – wstążki żakardowe, [9]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Taśmy plecione

Taśmy plecione, w porównaniu z tkanymi z tego samego surowca, są bardziej

rozciągliwe i podatne na układanie. Wykonywane są z bawełny, wełny, włókien sztucznych
i syntetycznych, nitek metalowych i itp. Mogą być gładkie, wzorzyste, proste lub ząbkowane
(rys. 56). Używane są do lamowania, podszywania obrębów w odzieży, jak również do jej
ozdabiania.

Rys. 56. Taśmy pasmanteryjne plecione [12]

Sutasz jest to wąska plecionka, utworzona z co najmniej dwóch podstawowych nitek,

oplecionych nitkami krzyżującymi się między nitkami podstawowymi tak, że na powierzchni
powstaje rowek (rys. 57). Sutasze wykonuje się przeważnie z włókien ciągłych sztucznych.

Rys. 57. Sutasze [12]

Gimpy są to wyroby złożone z zespołu nitek tworzących rdzeń, tzw. duszę (z nitki

bawełnianej lub sznurka papierowego) i z nitki szlachetniejszej (jedwabnej, wełnianej
lub innej) okrywającej dookoła „duszę” gęstymi skrętami. Gimpy używa się jako podkładu
przy dzierganiu dziurek w konfekcji męskiej i w krawiectwie damskim ciężkim.

Galony są splecione z metalowych nitek, gimp lub sznureczków (rys. 58). Służą do

wykończania sztandarów, do naszywek mundurowych, itp.

Rys. 58. Galony [12]

Sznury i sznureczki używane są do ozdabiania odzieży, wiązania gorsetów (rys. 59).

Rys. 59. Sznurki do ozdabiania [12]

Do taśm plecionych zaliczamy także gumy okrągłe, w których rdzeń gumowy jest najczęściej
opleciony nitką bawełnianą.

Zapięcia

Do zapinania odzieży służą: guziki,

spinki, klamry, haftki, zatrzaski, zamki

błyskawiczne, taśmy rzepowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Guziki

Wielkość guzika określa jego średnica w milimetrach. Guziki mogą mieć różne kształty:

okrągłe, podłużne, owalne, wypukłe, kwadratowe, kuliste, płaskie itp. (rys. 60). Guziki
w wielu rodzajach zapięć, poza rolą funkcjonalną, mogą stanowić jednocześnie ozdobę
odzieży.

Do przyszywania guzika służą: uszko metalowe przytwierdzone do jego spodu, otworek

wydrążony w nóżce lub na spodzie guzika lub dwa, cztery otworki w guziku.

Rys. 60. Guziki: a) bieliźniane, b) dziecięce, c) marynarkowe, żakietowe, d) mundurowe [9]

Guziki wyrabiane są z surowców naturalnych oraz żywic syntetycznych.

Guziki  metalowe,  z  mosiądzu,  niklu  lub  aluminium,  z  grawerowaną  lub  tłoczoną
powierzchnią, wykorzystuje się do blezerów, dżinsów i strojów ludowych.
Guziki  skórzane  z  imitacji  skóry  nie  są  odporne  na  wilgoć  i  ścieranie.  Używa  się  ich
do odzieży skórzanej, sportowej i blezerów.
Guziki  drewniane  wyrabia  się  z  różnych  gatunków  drewna.  Są  one  lekkie,  nie  są  odporne
na wilgoć i wysoką temperaturę. Używa się je do odzieży sportowej i dzianej.
Guziki  z  masy  perłowej o błyszczącej, opalizującej powierzchni są guzikami ozdobnymi. Są
odporne na światło, wysoką temperaturę. Używa się ich do odzieży damskiej i bielizny.
Guziki  poliestrowe  są  odporne  na  działanie  wysokich  temperatur  i  procesów
konserwacyjnych. Znajdują zastosowanie szczególnie do koszul, bluzek i bielizny.
Guziki  poliamidowe  są  wytwarzane  w  różnorodnych  kształtach  i  kolorach,  często  imitują
surowce naturalne. Wykorzystuje się je do odzieży damskiej, męskiej, dziecięcej, sportowej.
Inne zapięcia

Haftki i zatrzaski służą do zapinania krytego. Powinny być zatem po przyszyciu

niewidoczne.  Haftki  sporządza  się  z  drutu  stalowego  lakierowanego
na czarno  lub  niklowanego,  a  także  z  drutu  mosiężnego  niklowanego.
Haftka  składa  się  z  dwóch  części:  z  hakowatego  konika  i  pętelkowej
kobyłki.  Dolna część konika i kobyłki  jest zakończona w  formie kółek,
które  służą  do przyszywania.  Wielkość  haftek  może  być  różna.  Dużych
haftek    używa  się  do  futer  i  płaszczy,  średnich  i  małych  do  odzieży
lekkiej (rys. 61).
Rozróżnia  się  haftki  proste  i  wygięte,  z  kobyłką  półkolistą  lub  płasko
ściętą albo też w kształcie kółka.

Rys. 61. Haftki [9]

Zatrzaski wyrabia się z blachy stalowej, mosiężnej (rys. 62a) lub z tworzyw sztucznych

(rys.  62b).  Zatrzask  składa  się  z  dwóch  części  okrągłych:  wierzchniej  wypukłej  i  spodniej
wklęsłej,  tak  dobranych, że  wypukłość części wierzchniej  dokładnie  przylega  do  wgłębienia
dolnej.  Wielkość  zatrzasku  jest  różna.  Dobre  zatrzaski  nie  powinny  się  giąć.  Powinny  się
łatwo zapinać i niezbyt łatwo rozpinać. Otworki do przyszywania nie powinny mieć ostrych
brzegów, aby nie przecinały nitki.

W guzikach zatrzaskowych część wierzchnią guzika stanowi główka wykonana z metalu

lub tworzywa sztucznego. Guziki zatrzaskowe łączy się bezpośrednio z tkaniną za pomocą
specjalnej maszynki. Ten rodzaj zapięć stosowany jest do odzieży typu sportowego (rys. 62c).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 62. Zatrzaski i guziki zatrzaskowe: a) zatrzaski z blachy stalowej, b) zatrzaski z tworzywa sztucznego,

c) guziki zatrzaskowe [9]

Zamek błyskawiczny składa się z dwóch równoległych tkanych tasiemek bawełnianych

dowolnego koloru, których brzegi zwrócone ku sobie są zgrubione (rys. 63). Do brzegów tych
są przytwierdzone w równych odstępach metalowe  lub plastykowe cząstki  lub zwoje  spirali.
Cząstki  tasiemki  prawej  i  lewej  tworzą  parę,  przy  czym  wypukłość  cząstki  jednej  tasiemki
wpada  we wklęsłość  cząstki  drugiej  i  powoduje  sczepianie się cząstek  tak,  że  za  wodzikiem
zamek jest zamknięty, a przed wodzikiem otwarty.
Produkowane  są  zamki  błyskawiczne  nierozdzielne  i  tzw.  rozdzielne,  które  rozpinają  się
całkowicie. Zamki rozdzielne stosowane są do wiatrówek, kurtek.

Rys. 63. Zamki błyskawiczne: a) z ozdobną spiralą , b) kryty, c) dwusuwakowy, d) metalowy oksydowany [9]

W  konfekcji  stosuje się często typ zamknięcia  błyskawicznego zwany
potocznie „rzepem” (rys. 64). Składa się on z dwóch taśm wykonanych
z tworzywa  sztucznego,  jedna  o  specjalnej  konstrukcji  pokryta  jest
od strony  wierzchniej  gęstą  warstwą  drobniutkich  haczyków,  a  druga
pętelkami.  Taśmy  te  wszywa  się  wzdłuż  linii  zapięcia  odzieży  w  ten
sposób,

że powierzchnie

pokryte

haczykami

nakładają

się

na powierzchnie  pokryte  pętelkami.  Zapinanie  odzieży  odbywa  się
przez  lekkie  dociśniecie  obu  warstw,  rozpinanie  przez  odłączenie
jednej  warstwy  od  drugiej.  Zapięcia  takie  stosuje  się  m.in.  w  odzieży
dziecięcej, sportowej, roboczej. W praniu nie tracą swych własciwości.

Rys. 64. Taśma rzepowa [9]

Klamry są dodatkiem krawieckim o podobnym zastosowaniu do guzików. Służą jako

zapięcia pasków, rzemyków itp. Sporządza się je z tych samych surowców co guziki. Klamry
bywają jedno i dwuczęściowe. Klamry stalowe, lakierowane lub niklowane służą do zapinania
ubrań sportowych i roboczych.

a) b)

Rys. 65. Klamry: a) jednoczęściowa, b) dwuczęściowa [9]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie rodzaje materiałów stosuje się do usztywniania elementów odzieży?
2.  Jakie rodzaje materiałów stosuje się do ocieplania odzieży?
3.  Jakie materiały włókiennicze stosowane są na podszewki?
4.  Jakie zastosowanie mają nici bawełniane matowe, merceryzowane, nabłyszczane?
5.  Jakie są wady i zalety nici syntetycznych?
6.  Czym różnią się nici do szycia maszynowego i ręcznego?
7.  Jakie rodzaje pasmanterii stosuje się w wytwarzaniu odzieży?
8.  Jak klasyfikujemy guziki ze względu na surowce i przeznaczenie?
9.  Jakie znasz rodzaje zapięć?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Skompletuj próbki materiałów usztywniających i scharakteryzuj je.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zebrać próbki materiałów usztywniających,
2)  obejrzeć próbki i porównać z katalogiem materiałów usztywniających,
3)  podzielić zebrane materiały na dwie grupy: tkane i nie tkane,
4)  wkleić  próbki  do  zeszytu  ćwiczeń,  podać  ich  krótką  charakterystykę  i  zastosowanie

(wg tabeli),

5) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Próbka materiału

Nazwa

Cechy

charakterystyczne

Zastosowanie

Materiały tkane

Materiały nietkane

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

katalogi dodatków krawieckich,

–

próbki materiałów usztywniających i wzmacniających zgromadzone przez uczniów,

–

lupa,

–

nożyczki, klej,

–

przybory do pisania,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Rozpoznaj podszewki o przeznaczeniu specjalnym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć odzież wykończoną podszewką,
2)  obejrzeć próbki podszewek z wykorzystaniem lupy,
3)  porównać  budowę  poszczególnych  rodzajów  podszewek  z  próbkami  w  katalogu

dodatków krawieckich,

4) nazwać poszczególne próbki podszewek, określić ich charakterystyczne cechy

i zastosowanie,

5) wkleić próbki do zeszytu ćwiczeń i opisać je wg tabeli,
6) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Próbka materiału

Nazwa

Cechy

charakterystyczne

Zastosowanie

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

katalogi dodatków krawieckich,

–

próbki materiałów podszewkowych,

–

lupa,

–

nożyczki, klej lub taśma klejąca,

–

przybory do pisania,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Zestaw kolekcję wyrobów pasmanteryjnych i określ ich zastosowanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zebrać próbki wyrobów pasmanteryjnych,
2)  obejrzeć próbki i porównać z katalogiem dodatków krawieckich,
3)  podzielić zebrane materiały na dwie grupy: tkane i plecione,
4)  wkleić próbki do zeszytu ćwiczeń, podać nazwę i zastosowanie (wg tabeli),
5)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Próbka materiału

Nazwa

Zastosowanie

Wyroby pasmanteryjne tkane

Wyroby pasmanteryjne plecione

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

katalogi materiałów pasmanteryjnych,

−

próbki materiałów pasmanteryjnych zebrane przez ucznia,

−

lupa,

−

nożyczki,

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 4

Odczytaj grubość nici z etykiety lub szpulki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zebrać próbki nici maszynowych i do szycia ręcznego,
2)  odczytać z etykiet lub szpulek oznaczenia grubości nici,
3)  określić  dla  poszczególnych  nici  numer  handlowy,  długościowy  i  masowy,  korzystając

z tabeli zamieszczonej w Poradniku dla ucznia,

4) wkleić do zeszytu ćwiczeń próbki nici i podać ich grubość,
5) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbki nici maszynowych i do szycia ręcznego o różnej grubości zebrane przez ucznia,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 5

Zestaw kolekcję zapięć, podaj ich charakterystyczne cechy oraz przeznaczenie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zebrać różne rodzaje guzików i innych zapięć,
2)  porównać zapięcia z katalogiem dodatków krawieckich i nazwać je,
3)  zestawić na kartonie kolekcję guzików i innych zapięć,
4)  określić cechy charakterystyczne i przeznaczenie poszczególnych zapięć,
5)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

katalogi dodatków krawieckich,

−

zapięcia zebrane przez ucznia,

−

karton A4,

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować materiały stosowane ocieplania odzieży?



2) określić zastosowanie nici bawełnianych matowych, merceryzowanych,

nabłyszczanych?



3) określić wady i zalety nici syntetycznych?



4) rozróżnić nici maszynowe i do szycia ręcznego?



5) scharakteryzować rodzaje pasmanterii tkanych i plecionych?



6) scharakteryzować zapięcia stosowane w odzieży?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Określanie właściwości materiałów odzieżowych

4.4.1. Materiał nauczania

Badania wyrobów włókienniczych wykonuje się metodami:

organoleptycznymi,

laboratoryjnymi,

przez próbne użytkowanie odzieży.

Badania organoleptyczne

Badania organoleptyczne polegają na ocenie właściwości tkanin, dzianin lub innych

wyrobów  za  pomocą  zmysłów:  wzroku,  dotyku  i  węchu.  Metoda ta wymaga  dużej  wprawy,
pozwala  jednak  na  szybką  i  bezpośrednią  ocenę.  Wadą  jej  jest  to,  że  nie  daje  dokładnych
liczbowych wyników. Organoleptyczną ocenę tkanin i dzianin powinien umieć przeprowadzić
każdy  odzieżowiec.  Na  podstawie  badań  organoleptycznych  można  określić  niektóre
właściwości  tkaniny  związane  z  jej  budową  i  wykończeniem.  Wrażenie  przy  dotyku
i wygląd  zewnętrzny  tkaniny  pozwala  określić  rodzaj  zastosowanego  splotu,  rodzaj
wykończenia,  sprężystość  tkaniny,  układalność  itp.  Wzrokowo  określa  się  sposób
nadawania wzoru tkaninie; czy jest to tkanina kolorowo tkana, czy też drukowana itp.
Przez  wyprucie  kilku  nitek  osnowy  i  wątku,  a  następnie  rozkręcenie  ich,  można
w przybliżeniu  określić  sposób  otrzymywania  przędzy  i  nitek,  stopień  ich  skrętu,  liczbę
pojedynczych  nitek,  z których  nitka  została  skręcona,  a  przez  odręczne  rozciąganie

−

jej

wytrzymałość.  Przez  zgniecenie  próbki  w  ręku  można  również  zbadać  odporność  tkaniny
na mięcie.
Organoleptycznie  ustala  się  również  kierunek  osnowy  i  wątku  oraz  prawą  i  lewą  stronę
tkaniny.  Prawa  strona  tkaniny  jest  najczęściej  staranniej  wykończona,  a więc  np. gładsza
W  tkaninach  podszewkowych  prawa  strona  jest  błyszcząca,  w  tkaninach  z  efektami
splotowymi

−

na prawej stronie efekty są wyraźniejsze.

Badanie  organoleptyczne  dzianin  przeprowadza  się  podobnie  jak  tkanin.  Wzrokowo  oraz
na podstawie  wrażenia  przy  dotyku  można  określić  budowę  dzianiny,  rodzaj zastosowanych
nitek,  rodzaj  splotu,  sposób  nadania  wzoru  dzianinie,  miękkość,  układalność  itp.  Próbując
wyciągnąć  nitkę  można  stwierdzić,  czy  jest  to  dzianina  rządkowa,  czy  też  dzianina
kolumienkowa.
Na podstawie rozciągania dzianiny w obu kierunkach, a następnie obserwowania zachowania
się  po  odłożeniu  siły  rozciągającej  można  określić  sprężystość  dzianiny.  Rodzaj
zastosowanych  nitek  bada  się  podobnie  jak  w  tkaninie.  Wzrokowo  można  określić  również
kierunek  rządków  i  kolumienek  (prując  dzianinę,  wypruwa  się  kolejne  rządki).  W  kierunku
kolumienek  dzianina  przeważnie  jest  mniej  rozciągliwa  niż  w  kierunku  rządków.  Prawą
i lewą  stronę  dzianiny  można  rozróżnić  na  podstawie  oglądania  przeplotu  oczek,
wyraźniejszego wzoru itp.
Badania laboratoryjne

Dokładną ocenę wyrobów włókienniczych uzyskuje się przez badania laboratoryjne.

Wynikami  badań  i  pomiarów  laboratoryjnych  dotyczącymi  np.  zmiany  wymiarów  wyrobu
po praniu, odporności  wybarwień  na  działanie wody, wytrzymałości wyrobu  na  rozciąganie,
są dane liczbowe, zwane wskaźnikami.
Metoda  laboratoryjna  wymaga  posiadania  aparatury  pomiarowej  i  przyrządów,  na  których
można  określić  poszczególne  wskaźniki,  oraz  odpowiednich  warunków  klimatycznych
do przeprowadzania badań. W celu uzyskania prawidłowych wyników należy przeprowadzić
określoną  liczbę  pomiarów,  a  następnie  wyznaczyć  wartości  średnie.  W  badaniach  tych
wymagane jest staranne przygotowanie próbek, zgodne z obowiązującymi przepisami, jak
również bardzo dokładne przeprowadzenie samych prób.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Szczegółowe przepisy dotyczące sposobu przeprowadzania badań laboratoryjnych oraz
obliczanie wskaźników, jak również ich dopuszczalne wartości określają normy.

Próbne użytkowanie odzieży

Do badania wyrobów z włókien sztucznych i syntetycznych oraz z mieszanek tych

włókien  z włóknami  naturalnymi  stosowanie  laboratoryjnych  metod  oceny  wyrobów  jest
niewystarczające.  Rzeczywistą  ocenę  nowych  pod  względem  składu  surowcowego,  jak
i sposobu  wykończenia  wyrobów,  można  uzyskać  w  doświadczalnym  użytkowaniu  odzieży
z badanych  materiałów.  Badania  takie  są  jednak  długotrwałe  i  kosztowne,  ponieważ
obserwacje  przeprowadza  się  w  ciągu  założonego  czasu  użytkowania,  często  trwającego
nawet  kilkanaście  miesięcy.  Metoda  doświadczalnego  użytkowania  wyrobów  odzieżowych
określa  czas  użytkowania  w  godzinach  oraz  czynniki  decydujące  o  właściwościach
użytkowych i sposobie ich wyznaczania.

Szczególnie szerokimi badaniami użytkowymi są objęte nowe pod względem budowy

i wykończenia tkaniny i dzianiny z udziałem włókien syntetycznych oraz materiały
wytwarzane nowymi technikami.

Określanie parametrów struktury tkanin i dzianin

Rodzaj, wymiary i sposób przeplatania nitki osnowowej i wątkowej decydują o strukturze

tkaniny.  Analogicznie,  rodzaj  użytej  przędzy,  jej  formowanie  i  łączenie  w  oczka  decyduje  o
strukturze  dzianiny.  Struktura  zaś  decyduje  o  wyglądzie  zewnętrznym  i właściwościach
wyrobu.  W  celu  określenia  struktury  tkaniny  lub  dzianiny  należy  określić  następujące
wskaźniki:

−

szerokość wyrobu,

−

liniowa gęstość osnowy i wątku w tkaninie lub ścisłość w dzianinie,

−

splot,

−

wrobienie nitek w tkaninie,

−

masę liniową i powierzchniową,

−

grubość.

Szerokość tkaniny

Szerokość tkaniny jest to odległość mierzona wzdłuż nitki wątku między skrajnymi

nitkami  osnowy  w  krajkach,  wyrażona  w  centymetrach.  Jest  więc  to  szerokość
uwzględniająca  krajki.  Szerokość  tkaniny  ma  duże  znaczenie  w  konfekcjonowaniu,  gdyż
od niej  zależy  ekonomiczność  wykroju  danego  modelu.  Szerokość  tkanin  jest
znormalizowana.  Najczęściej  dla  tkanin  pojedynczych  wynosi  700÷900  mm,  a  dla
podwójnych 1400÷1600 mm.
Liczność nitek osnowy i wątku

Liczność nitek osnowy (

g ) i wątku (

g ) na 1 dm, w zależności od budowy tkaniny,

wyznacza  się  kilkoma  metodami,  np.  metodą  bezpośredniego  liczenia  nitek,  liczenia  nitek
przy  zastosowaniu  optycznych  urządzeń  powiększających  np.  lupy  lub  liczenia  nitek
wyciągniętych z odpowiednio przygotowanej próbki. Ta ostatnia metoda jest najdokładniejsza
i  najbardziej  uniwersalna.  Może  ona  być  stosowana  do  wszystkich  wyrobów  tkanych,
w których jest możliwe wyciąganie nitek.
Liczność nitek osnowy lub wątku (

g ,

g ) można wyznaczyć w próbce tkaniny o dowolnych

wymiarach na podstawie wzorów:

100

⋅

[nitek/100 mm]

100

⋅

[nitek/100 mm]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w których:

– liczba nitek osnowy w próbce tkaniny,

n – liczba nitek wątku w próbce tkaniny,

l – długość próbki tkaniny przy pomiarze w mm.

Wrobienie nitek w tkaninie

Wrobieniem nitki nazywamy procentowy stosunek różnicy długości nitki między jej

długością po rozprostowaniu, a długością w tkaninie do długości nitki w tkaninie:

Rys. 66. Wrobienie nitek osnowy i wątku [6, s. 120]

Wrobienie wyznacza się dla osnowy i wątku na podstawie wzoru:

100

⋅

−

gdzie: W – wrobienie nitki w %,

l – długość nitki po rozprostowaniu,

l – długość odcinka tkaniny, z którego pobrano nitkę.

Masa liniowa i powierzchniowa tkaniny lub dzianiny

Masa liniowa tkaniny lub dzianiny jest to wynik ważenia 1 mb, wyrażony w gramach

na metr (g/m). Masa liniowa tkaniny lub dzianiny może być użyta jako wskaźnik
porównywania tkanin lub dzianin tylko o jednakowej szerokości.

Masa powierzchniowa jest to wynik ważenia 1m

tkaniny lub dzianiny, wyrażony

w gramach na 1 metr kwadratowy (g/m

). Masa powierzchniowa jest bardzo istotnym

wskaźnikiem przydatności użytkowej zarówno przy typowaniu tkanin lub dzianin
na poszczególne wyroby, jak i przy porównywaniu tkanin lub dzianin, szczególnie o różnych
szerokościach.

Tabela 3. Masa powierzchniowa różnych tkanin i dzianin [6, s. 123]

Rodzaj tkaniny lub dzianiny

Masa powierzchniowa (g/m

)

Koszulowe bawełniane

60÷140

Sukienkowe bawełniane

70÷170

Pościelowe bawełniane

100÷200

Płaszczowe bawełniane

150÷270

Sukienkowe wełniane

150÷300

Ubraniowe wełniane

250÷500

Płaszczowe wełniane

400÷800

Dzianiny na wyroby wierzchnie

100÷1000

Dzianiny bieliźniane

50÷400

Dzianiny pończosznicze

5÷10

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Grubość

Grubość wyrobu włókienniczego jest to odległość mierzona między zewnętrznymi

powierzchniami,  wyrażona  w  milimetrach.  Grubość  tkanin  odzieżowych  wynosi  przeważnie
0,17÷4,5  mm.  Przykładowo  grubość tkanin pościelowych  wynosi  0,2÷0,8  mm,  ubraniowych
i sukienkowych  0,4÷1,5  mm,  a  płaszczowych  1÷4  mm.  Grubość  materiału  włókienniczego
wpływa na przewiewność, izolacyjność cieplną, sztywność.

Określanie właściwości higienicznych

Z punktu widzenia wymagań zdrowotno-higienicznych główną rolą odzieży jest

utrzymywanie  stałej  temperatury  ciała  (wynoszącej  ok.  37°C),  niezbędnej  do  normalnego
funkcjonowania  organizmu.  W  chłodnym  klimacie  odzież  powinna  zatrzymywać  odpływ
ciepła  z organizmu  do  otoczenia.  Natomiast  w  klimacie  ciepłym,  jak  również  przy  pracy
związanej  z wysiłkiem  fizycznym,  któremu  towarzyszy  zawsze  wytwarzanie  pewnej  ilości
ciepła, odzież może pośrednio przyczyniać się do ochładzania organizmu.
Ze  względu  na  wymagania  higieny,  tkaniny  powinny  wykazywać  w  zależności
od przeznaczenia:
-

odpowiednią higroskopijność,

odpowiednią przepuszczalność powietrza,

odpowiednie właściwości cieplne,

odpowiednią wodoodporność i wododchłonność,

łatwość usuwania brudu.
Właściwości higieniczne tkanin odzieżowych zależą od rodzaju surowca, splotu,

liczności nitek i wykończenia.

Higroskopijność

Higroskopijność jest to zdolność materiału do pochłaniania wilgoci. Higroskopijność

tkaniny  i  dzianiny  zależy  od  rodzaju  surowca  oraz  ich  budowy  i  sposobu  wykończenia.
Tkaniny  porowate,  luźno  tkane  lub  spulchnione,  wchłaniają  więcej  pary  wodnej  niż  tkaniny
wytworzone  z tych  samych  włókien,  ale  o  zwartej  budowie.  Dobrze  wchłaniają  wilgoć
tkaniny  lniane,  bawełniane,  natomiast słabo tkaniny  z  włókien  syntetycznych.  Ilość  wilgoci,
którą może wchłonąć surowiec, zależy od temperatury i ilości wilgoci zawartej w otaczającej
atmosferze. Higroskopijność materiałów odzieżowych wyznacza się wg PN–80/P–04635.

Tabela 4. Higroskopijność niektórych tkanin [6 s. 167]

Rodzaj tkaniny

Higroskopijność [%]

Lniana

15,0

Bawełniana

10,0

Wełniana

14,5

Wiskozowa

17,9

Anilanowa i z włókien poliamidowych

3,0

Elanowa

0,9

Przepuszczalność powietrza

Przepuszczalność powietrza jest to ilość powietrza przenikającego przez jednostkę

powierzchni  wyrobu  w  ciągu  jednostki  czasu  przy  określonej  różnicy  ciśnień  powietrza
po obu stronach wyrobu. Wymagania dotyczące wartości przepuszczalności powietrza zależą
od przeznaczenia  odzieży,  np.  dla  tkanin  lub  dzianin  przeznaczonych  na  bieliznę  osobistą
przepuszczalność  powietrza  powinna  być  duża,  natomiast  dla  tkanin  na  kurtki  zimowe

−

stosunkowo niewielka.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Decydujący wpływ na przepuszczalność powietrza wywiera budowa i wykończenie tkaniny.
Przepuszczalność powietrza wyrobów włókienniczych określa się wg PN–89/P–04618.

Tabela 5. Przepuszczalność powietrza niektórych tkanin [6 s. 159]

Rodzaj tkaniny

Różnica ciśnień w mm H

Przepuszczalność powietrza

w dm

/(m

·s)

Płaszczowe
Ubraniowe i sukienkowe
Żaglowe
Włókniny klejone

20
20
20
10

150÷600

150÷1000

15÷50

150÷1400

Ciepłochronność wyrobów włókienniczych

Właściwości cieplne tkanin dotyczą ich izolacyjności oraz zdolności do pochłania

lub odbijania  promieni  cieplnych.  Miarą  izolacyjności  cieplnej  tkaniny  jest  ilość  ciepła
przewodzonego przez jednostkę powierzchni tkaniny w ciągu jednostki czasu przy określonej
różnicy  temperatur  po  obu  stronach  tkaniny.  Co  najmniej  2/3  objętości  poszczególnych
materiałów odzieżowych stanowi powietrze, które jest dobrym izolatorem ciepła, np. objętość
powietrza  wynosi:  w  tkaninach  gładkich  ok.  50%,  w  tkaninach  drapanych  ok.  90%,
w dzianinach  ok.  90%.  O  izolacyjności  tkanin  decyduje  zatem  ilość  powietrza  zawartego
w tkaninie.  Zdolność  tkanin  do  pochłaniania  lub  odbijania  promieni  cieplnych  zależy
od rodzaju  powierzchni  tkaniny  oraz  jej  koloru.  Tkaniny  o  powierzchni  chropowatej
i matowej, podobnie jak tkaniny w kolorach ciemnych przyciągają promienie cieplne.
Jeżeli założymy, że tkanina biała pochłonie 100 jednostek ciepła, to:
–

tkanina jasnozielona pochłonie 102 jednostki ciepła,

–

tkanina jasnożółta pochłonie 152 jednostki ciepła,

–

tkanina jasnoczerwona pochłonie 161 jednostek ciepła,

–

tkanina czarna pochłonie 208 jednostek ciepła.

Wodochłonność i wodoodporność

W czasie użytkowania odzież jest narażona na działanie deszczu, śniegu, prania,

wielokrotnego  suszenia,  co  powoduje  zmianę  jej  właściwości.  Po  zanurzeniu  wyrobu
włókienniczego  w  wodzie  znaczna  jej  ilość  zostaje  zatrzymana  między  włóknami  przędzy,
tak,  że masa  wyrobu  może  wzrosnąć  nawet  trzykrotnie,  zależnie  od  struktury,  rodzaju
surowca.  Znajomość  wodochłonnych  właściwości  danej  tkaniny  lub  dzianiny  pozwala  na
odpowiednie jej zastosowanie.
Dla  materiałów  odzieżowych  oznacza  się  wodochłonność  względną  (W

) wg PN-72/P-

04734.
Wodochłonność względna W

jest to iloraz przyrostu masy próbki po zanurzeniu w wodzie

i lekkim wyciśnięciu do masy próbki aklimatyzowanej, wyrażony w % .
Wodochłonność tkaniny lub dzianiny oblicza się ze wzoru:

[%]

100

⋅

−

w którym: m

– masa próbki po zanurzeniu w wodzie [g],

– masa próbki aklimatyzowanej [g].

Wodoodporność – jest to właściwość wyrobu włókienniczego, polegająca na nie

przepuszczaniu wody przy stałym lub wzrastającym ciśnieniu.
Właściwości wodoodporne wyrobu zależą od rodzaju przędzy, budowy tkaniny, ciśnienia
hydrostatycznego i czasu działania wody.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Łatwość usuwania brudu

Łatwość usuwania brudu zależy od rodzaju włókna, z którego jest wykonana tkanina oraz

od jej budowy. Z tkanin np. lnianych brud spiera się lepiej niż z tkanin bawełnianych, z tkanin
rzadkich i porowatych łatwiej niż z gęstych, o mocno skręconych nitkach. Tkaniny z włókien
syntetycznych  odznaczają  się  dużą  skłonnością  do  brudzenia  się,  ponieważ  włókna  te  mają
łatwość elektryzowania się, co sprzyja przyciąganiu cząsteczek kurzu z powietrza i osadzaniu
się  ich  na  powierzchni  tkaniny.  Jednak  w  procesie  prania  brud  łatwo  daje  się  usunąć  z  ich
powierzchni.  Jedynie  zanieczyszczenia  zawierające  tłuszcze  są  trudno  usuwalne  z  tkanin
syntetycznych i powodują trwałe ich zaszarzenie.

Określanie właściwości wytrzymałościowych

Odzież w czasie użytkowania i w procesach konserwacji ulega zniszczeniu pod

działaniem  czynników  mechanicznych  i  chemicznych.  Siły  mechaniczne  działające
w procesie  użytkowania  powodują  przecieranie  się  tkaniny,  jej  wypychanie,  rozdzieranie,
rozciąganie.  Zwykle  ślady  zniszczenia  występują  stopniowo.  Początkowo  rozluźnia  się
struktura tkaniny  i  osłabieniu  ulegają  poszczególne  włókna, a  następnie  przerywają  się  nitki
i ujawniają się zniszczenia tkaniny (przetarcia, dziury).
Najważniejszymi właściwościami  wytrzymałościowymi materiałów odzieżowych są:
–

odporność na ścieranie,

–

wytrzymałość na wypychanie,

–

wytrzymałość na przebicie kulką,

–

wytrzymałość na rozdzieranie,

–

wytrzymałość na rozciąganie i wydłużenie względne.

Odporność na ścieranie

Zjawisko ścierania jest wynikiem tarcia powierzchni tkaniny o tkaninę lub o inne

tworzywo, w wyniku czego następuje ubytek masy użytkowanego wyrobu. Odporność tkanin
na ścieranie jest właściwością decydującą o trwałości wyrobu podczas użytkowania.
Odporność tkanin na ścieranie zależy od:
-

surowca

−

największą odporność wykazują włókna syntetyczne: poliamidowe

i poliestrowe, a najmniejszą włókna naturalne: bawełniane i wełniane,

kierunku działania siły tarcia

−

tkanina przeciera się szybciej, gdy siła trąca działa

w kierunku prostopadłym do powierzchni materiału (np. przetarcia na kolanach spodni)
oraz wtedy, gdy ścieranie następuje w jednym kierunku (np. przecieranie się kołnierzyka
koszuli w wyniku ocierania o szyję),

splotu

−

atłasy, satyny, czyli sploty mające długie przeploty i małą liczbę przewiązań

osnowy z wątkiem, nadają tkaninom większą wytrzymałość na ścieranie niż sploty
krótkoprzeplotowe, np. splot płócienny,

liczności nitek

−

wzrost liczności nitek zwiększa odporność na ścieranie,

rodzaju nitek

−

nitki wielokrotne i skręcane wielostopniowo zastosowane na osnowę

i wątek zwiększają odporność tkanin na ścieranie,

wykończenia

−

nałożone na powierzchnię tkaniny apretury chronią ją przed zbyt szybkim

przetarciem, z kolei proces drapania (np. flanela) osłabia strukturę materiału.

Laboratoryjnie odporność na ścieranie bada się w aparacie Martindale’a i określa się liczbą
obrotów potrzebną do powstania zniszczenia próbki (norma PN

−

EN ISO 12947

−

lub ubytkiem masy próbki po ścieraniu (norma PN

−

EN ISO 12947

−

3).

Wytrzymałość tkanin na wypychanie

Wytrzymałość na wypychanie jest wskaźnikiem charakteryzującym przydatność

użytkową wyrobów włókienniczych poddawanych rozciąganiu wielokierunkowemu.
Wskaźnik ten ma szczególne znaczenie dla tych wyrobów, które w czasie użytkowania są
poddawane intensywnemu wypychaniu, jak tkaniny spadochronowe, żaglowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W czasie badania próbka jest poddawana wielokierunkowemu naciskowi, powodującemu jej
wyoblenie, a następnie pęknięcie. Wartość ciśnienia w kN/m

powodującego pęknięcie

określonej powierzchni wyrobu nazywamy wytrzymałością na wypychanie. Występujące
wyoblenie mierzy się w mm w chwili pęknięcia próbki.
Laboratoryjnie wytrzymałość na wypychanie wyznacza się wg PN

−

EN ISO 13938

−

Wytrzymałość na przebicie kulką

Badanie wytrzymałości na przebicie kulką jest bardzo istotne dla dzianin i wyrobów

pończoszniczych. Przeprowadza się je wg normy PN

−

79/P

−

04738, na specjalnym przyrządzie

lub na zrywarce zaopatrzonej w odpowiednie urządzenie, umożliwiające przebicie próbki
wyrobu włókienniczego prostopadle do powierzchni, kulką metalową o określonej średnicy.

Wytrzymałość na rozdzieranie

Wytrzymałość na rozdzieranie jest wskaźnikiem określającym przede wszystkim

właściwości  użytkowe  tkanin,  dzianin,  włóknin.  Jej  wartość  zależy  m.in.  od  rodzaju  splotu
oraz  wytrzymałości  nitek  tworzących  materiał  odzieżowy.  Wytrzymałość  na  rozdzieranie
wyznacza  się  na  maszynie  rozciągającej.  Oznaczenie  to  polega  na  poddaniu  pasków  tkanin
lub  dzianin

−

przeciętych wzdłużnie na określonej długości

−

procesowi rozdzierania pod

wpływem napięć kolejno skoncentrowanych na pojedynczych nitkach próbki.

Jedną z metod wyznaczania wytrzymałości na rozdzieranie tkanin określa norma

−

EN ISO 13937

−

Wytrzymałość na rozciąganie i wydłużenie względne

Pod wpływem obciążenia tkanina rozciąga się i wydłuża. Jeżeli nie doprowadzi się

do rozerwania  tkaniny,  to  po  usunięciu  obciążenia  wydłużenie  tkaniny  po  pewnym  czasie
może  zaniknąć.  Wydłużenie  zanikające  z  biegiem  czasu  jest  dodatnią  cechą  tkaniny,
ponieważ świadczy o jej sprężystości.
Badanie  wytrzymałości  materiałów  odzieżowych  przy  rozciąganiu,  jest  podstawowym
sprawdzianem właściwości użytkowych oraz technologicznych tych wyrobów. Wytrzymałość
materiałów włókienniczych przy rozciąganiu zależy:
–

od rodzaju surowca;

–

od splotu; tkanina o splocie płóciennym jest bardziej wytrzymała niż tkanina z tego
samego surowca, ale wykonana splotem atłasowym,

–

liczności nitek, tkaniny o dużej liczności nitek są bardziej wytrzymałe od tkanin luźno
tkanych,

–

wykończenia, spilśnianie lub pokrywanie apreturami wzmacnia tkaninę, drapanie osłabia
jej konstrukcję.
Jednym ze sposobów określania wytrzymałości tkanin na rozciąganie jest wyznaczenie

maksymalnej siły i wydłużenia względnego przy maksymalnej sile metodą paska (norma
PN

−

EN ISO 13934

−

1). Badanie polega na zarejestrowaniu podczas rozciągania maksymalnej

siły oraz odpowiadającego jej wydłużenia bezwzględnego.
Pomiar wytrzymałości na rozciąganie i wydłużenia względnego przeprowadza się za pomocą
maszyn wytrzymałościowych zwanych potocznie zrywarkami.

Określanie właściwości estetycznych

O estetycznym wyglądzie wyrobów włókienniczych decyduje m.in. sztywność zginania,

odporność na mięcie, odporność na pilling, trwałość wymiarów, odporność wybawień
na światło, pranie, prasowanie, pot i tarcie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sztywność zginania

Sztywność zginania jest to opór, jaki stawia ciało odkształceniom sprężystym

spowodowanych działaniem zewnętrznych sił zginających.
Sztywność zginania wyrobu włókienniczego zależy od sztywności włókien, z których jest
wyprodukowany, struktury przędzy oraz struktury samego wyrobu, a także w dużym stopniu
od procesów wykończalniczych, jakim był poddany.
Sztywność zginania wyznacza się wg PN

−

ISO 9073

−

Oznacza się ja w celu określenia układalności wyrobu włókienniczego oraz jego przydatności
użytkowej, gdyż cecha ta wpływa między innymi na gniotliwość i podatność formowania
żądanych kształtów odzieży.
Odporność na mięcie

Podatność wyrobu na mięcie jest zjawiskiem niekorzystnym, gdyż obniża wartość

użytkową  odzieży.  W  czasie  użytkowania  na  tkaninie  lub  innym  wyrobie  włókienniczym
tworzą się załamania  i zagięcia.  Jeżeli powstałe załamania po pewnym czasie  nie znikają, to
wyrób  ma  nieładny  wygląd,  a  jego  wartość  użytkowa  znacznie  się  obniża.  Odporność
na mięcie wyrobów zależy od:
-

rodzaju surowca

−

tkaniny wytworzone z włókien o małej sprężystości (len, bawełna)

mają tendencję do gniecenia w czasie użytkowania,

splotu – tkaniny o splotach z dużą liczbą punktów powiązań osnowy z wątkiem (splot

płócienny) stają się sztywne i bardziej podatne na mięcie niż tkaniny wykonane splotami
o długich przeplotach (splot satynowy i atłasowy),

wykończenia – tkaniny usztywnione (krochmalone) gniotą się bardziej niż tkaniny

spulchnione, drapane i miękkie; tkaniny gofrowane, a więc mające nierówną
powierzchnię, są odporne na mięcie; również tkaniny pokryte apreturą przeciwgniotliwą
są uodpornione na mięcie,

koloru i wyglądu powierzchni – na tkaninach jednobarwnych, jasnych wyraźniej widać

zagniecenia niż na takich samych tkaninach, ale w ciemnych kolorach; zagniecenia są
również mniej widoczne na tkaninach drukowanych.

Najprościej odporność na mięcie materiałów włókienniczych określa się, gniotąc je w dłoni,
a następnie wyprostowując. Im więcej pozostanie załamań i większy będzie ich kąt, tym
próbka wykazuje mniejszą odporność na mięcie.

Laboratoryjnie stopień gniotliwości określa się kątem mięcia, jaki pozostanie po

usunięciu obciążenia między ramionami paska próbki, uprzednio zgiętej o 180

i obciążonego.
Odporność na pilling

W czasie użytkowania wyrobów włókienniczych, a przede wszystkim z włókien

chemicznych  i  ich  mieszanek,  na  skutek  działania  zmiennych  sił  zewnętrznych
rozciągających,  zginających  lub  tarcia  powstaje  na  powierzchni  tkanin  (dzianin)  pilling.
Charakteryzuje się kuleczkami utworzonymi z zagęszczonych włókien. Podczas powstawania
pillingu  najpierw  następuje  zmechacenie  powierzchni  włókien,  zaczynają  się  tworzyć  ich
skupiska, które w końcu zwijają się w kuleczki, zwane pillami.
Wyznaczanie  skłonności  powierzchni  płaskiego  wyrobu  do  mechacenia  i  pillingu  można
prowadzić laboratoryjnie, wykorzystując aparat skrzynkowy – metoda PN

−

EN ISO 12945

−

bądź aparat Martindale`a – metoda PN

−

EN ISO 12945

−

Trwałość wymiarów

Tkaniny i dzianiny, szczególnie wyprodukowane z włókien naturalnych, mogą zmieniać

swoje wymiary pod wpływem wilgoci, wody i ciepła, jakie towarzyszą procesom
konfekcjonowania, wskutek działania deszczu lub śniegu w czasie użytkowania odzieży oraz
podczas chemicznego czyszczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Trwałość wymiarów zależy od:

−

surowca

−

włókna bawełniane, lniane i wiskozowe mają tendencję do wykurczania

podczas prania,

−

wykończenia – nałożone na tkaniny apretury przeciwkurczliwe zapobiegają zmianom
wymiarów podczas prania.

Wyznaczanie  zmiany  wymiarów  przeprowadza  się  między  innymi  po  praniu  ręcznym,
mechanicznym oraz prasowaniu.
Wyznaczanie  zmiany  wymiarów  tkanin  i  dzianin  zarówno  w  kierunku  wzdłużnym,  jak
i poprzecznym  przeprowadza  się  na  aklimatyzowanych  i  odpowiednio  przygotowanych
próbkach według PN

−

EN ISO 3759:1999 wg rys.67.

Rys. 67. Oznaczenie próbki roboczej do wyznaczania zmiany wymiarów

Zaznaczone krzyżyki wyszywa się kontrastową nitką lub oznacza niezmywalnym tuszem.

Próbki aklimatyzuje się i mierzy z dokładnością do 1 mm długości zaznaczonych odcinków
między środkami krzyżyków. Następnie poddaje się określonej czynności

−

zamaczania,

prania lub prasowania. Po zakończeniu danej czynności próbki aklimatyzuje się, mierzy
ponownie długość zaznaczonych odcinków i oblicza zmianę wymiarów (Z) według wzoru:

[%]

100

⋅

−

w którym:
l

– długość zaznaczonego odcinka przed praniem, zamaczaniem, prasowaniem w mm,

– długość zaznaczonego odcinka po praniu, zamaczaniu i prasowaniu w mm.

Zmiana wymiarów występuje ze znakiem ujemnym (

−

) w przypadku zmniejszenia wymiaru

zaznaczonego odcinka po praniu lub dodatnim (+) w przypadku zwiększania wymiarów.
Zmianę wymiarów tkaniny oblicza się jako średnią arytmetyczną zmian wymiarów
poszczególnych odcinków, osobno dla kierunku osnowy i wątku.
Odporność wybarwień

Pod wpływem działania czynników fizykochemicznych i chemicznych (pranie, światło,

prasowanie, tarcie) zachodzą zmiany w wybarwieniu wyrobu.
Zmieniać  się  może  intensywność,  odcień  lub  żywość  barwy.  Trwałość  wybarwienia  zależy
od rodzaju użytego barwnika, metody barwienia oraz wykończenia wyrobu włókienniczego.
Dobrej  odporności  na  światło  wymaga  się  przede  wszystkim  od  tkanin  przeznaczonych
na odzież letnią, aby nie płowiały na słońcu.
Dobrej  odporności  na  tarcie  i  pot  wymaga  się  przede  wszystkim  od  tkanin  bieliźnianych,
sukienkowych i podszewkowych, aby nie brudziły ciała i innej odzieży.
Dobrej  odporności  na  pranie  wymaga  się  od  tkanin  bieliźnianych  oraz  tych,  które  są  często
prane, aby pod wpływem proszków nie następowało „farbowanie” i zmiana odcienia koloru.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dobrej odporności na prasowanie wymaga się od barwników na tkaninach ubraniowych,
które w czasie konfekcjonowania poddawane są działaniu prasowania i pary wodnej.
Metody wyznaczania odporności wybarwień na różne czynniki określają odpowiednie normy.

Określanie właściwości konfekcyjnych

Właściwości konfekcyjne charakteryzują zachowanie się tkaniny w procesach

związanych  z wyrobem  odzieży.  Na  ich  podstawie  ustala  się  pewne  warunki  procesu
technologicznego,  np.  liczbę  warstw  tkaniny  do  rozkroju,  szerokość  szwów,  liczbę  ściegów
na centymetr, rodzaj  i grubość nici do szycia, sposób i temperaturę prasowania. Właściwości
konfekcyjne materiałów odzieżowych charakteryzowane są przez następujące wskaźniki
-

wygląd powierzchni tkaniny,

śliskość,

podatność na rozciąganie,

opór stawiany przez tkaninę przy rozkroju,

strzępienie się tkaniny,

przesuwalność nitek w szwach,

termiczne właściwości tkanin.

Wygląd powierzchni tkaniny

Wygląd powierzchni tkaniny odgrywa dużą rolę przy rozkroju tkanin. W przypadku

tkaniny o powierzchni pokrytej włosem należy ustalić kierunek włosa w odzieży i uwzględnić
go  przy  układaniu  szablonów  oraz  układaniu  warstw  tkaniny  do  rozkroju,  a  także  przy
prasowaniu.
Tkaniny  o  drobnych  wzorach  bezkierunkowych  nie  stwarzają  specjalnych  trudności  przy
układania  form  do  kroju.  Natomiast  tkaniny  deseniowane,  w  kratę,  w  duże  niesymetryczne
wzory wymagają specjalnego opracowania układu kroju. W tych przypadkach przewiduje się
większe  zużycie  tkanin  na  dany  fason  odzieży  niż  w  przypadku  tkanin  gładkich
lub o drobnych wzorach.
Śliskość tkaniny

Śliskość tkaniny zależy od charakteru jej powierzchni i ma znaczenie przy układaniu

tkanin  w  warstwy  do  rozkroju  i  przy  szyciu.  Tkaniny  o  gładkiej  powierzchni  wytwarzane
z włókien  ciągłych  sztucznych  i  syntetycznych  zsuwają  się  i  przemieszczają  przy  układaniu
w warstwy,  jak  również  przy  rozkroju.  Dlatego  układa  się  je  w  niewielkiej  liczbie  warstw
i spina uchwytami zaciskającymi.
Podatność na rozciąganie

Podatność na rozciąganie tkanin jest zjawiskiem niepożądanym podczas rozkładania

materiału do rozkroju. Tendencję do rozciągania wykazują tkaniny wykonane z włókien
o dużym wydłużeniu, luźno tkane.
Opór stawiany przez tkaninę przy rozkroju

Opór stawiany przez tkaninę przy rozkroju zależy od grubości tkaniny, surowca, liczności

nitek, wykończenia, splotu. Duży opór stawiają tkaniny grube, wytworzone ze sztywnego
surowca, gęsto tkane, spilśnione i pokryte apreturami usztywniającymi.
Strzępienie się tkaniny

Strzępienie się tkaniny wpływa na mniejszą trwałość szwów i powoduje konieczność

powiększania  ich  szerokości  1,5  do  2  razy  w  porównaniu  z  tkaninami  niestrzępiącymi  się.
Strzępienie się tkaniny zmusza do wprowadzenia dodatkowej operacji obrzucania szwów oraz
zwiększa  normy  zużycia  materiałów  podstawowych  i  dodatków.  Tendencje  do  strzępienia
wykazują  tkaniny  wykonane  ze  śliskiego  surowca  (włókna  ciągłe)  o  małej  liczności  nitek
i o małej  liczbie  punktów  przewiązań  osnowy  z  wątkiem  np.  o  splocie  atłasowym.
Spilśnianie, drapanie lub pokrywanie tkanin apreturami zmniejsza stopień strzępienia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przesuwalność nitek w szwach

Rozsuwanie nitek w szwach występuje w tkaninach o rzadkim przeplataniu się nitek

osnowy  i  wątku.  Nitki  rozsuwają  się  zazwyczaj  w tych  szwach,  które  w  czasie użytkowania
ulegają  wielokrotnemu  rozciąganiu,  a  więc  najczęściej  w  szwach  łokciowych,  w tylnym
środkowym  szwie  spodni  itp.  Szwy  w  tkaninach,  w  których  nitki  łatwo  rozsuwają  się,
powinny  być  szersze,  a  ścieg  gęściejszy.  Przesuwalność  nitek  w  szwach  oznacza  się
wg normy PN

−

76/P

−

04616.

Termiczne właściwości tkanin

Termiczne właściwości mają znaczenie podczas prasowania tkanin. W zależności

od rodzaju surowca, z którego wytworzona jest tkanina, należy stosować właściwe
temperatury żelazka, aby nie spowodować przypalenia tkaniny.

Tabela 6. Zalecane maksymalne temperatury prasowania [1, s. 260]

Rodzaj włókna zastosowanego

w tkaninie

Zalecana maksymalna temperatura prasowania

(

Len

210

Bawełna

210

Wełna

160

Jedwab naturalny

160

Włókno wiskozowe

160

Włókno poliamidowe (Stilon)

120

Włókno poliestrowe (Elana)

160

Włókno poliakrylonitrylowe (Anilana)

120

Określanie właściwości specjalnych

Zastosowanie materiałów włókienniczych do wytwarzania odzieży o specjalnym

przeznaczeniu wymaga spełnienia przez nie, określonych parametrów m.in. odporności
na deszcz, olejoodporność itp.
Odporność na deszcz

Odporność na deszcz określa się za pomocą wskaźników:

–

nasiąkliwość – jest to przyrost masy próbki w ciągu określonego działania sztucznego
deszczu w ustalonych warunkach,

–

przepuszczalność wody, tj. objętość wody, która przenika przez próbkę podczas padania
sztucznego deszczu w ustalonych warunkach, wyrażona w cm

/dm

Do wyznaczania odporności na deszcz wyrobów włókienniczych stosuje się przyrząd typu
FF-10 oraz przyrząd według Bundesmanna – PN

−

91/P

−

04629.

Olejoodporność

Zastosowanie materiałów odzieżowych na niektóre wyroby, np. ubrania robocze,

wymaga od nich  odporności  na  zabrudzenia  typu  tłuszczowego.  Efekt ten  uzyskuje  się  m.in.
przez  zastosowanie  szlachetnych  wykończeń  tkanin  z  wykorzystaniem  związków
fluoroorganicznych.
Wyznaczenie  olejoodporności  tkanin  polega  na  nanoszeniu  na  wyrób  kropel  określonej
mieszaniny płynnych węglowodorów (np. olej parafinowy, n-heptan) i ocenie zachowania się
ich w ustalonym czasie.
Określanie właściwości skór odzieżowych

Dla oceny skór gotowych przeprowadza są badania organoleptyczne i laboratoryjne.

Badania organoleptyczne mają duże znaczenie praktyczne i przeprowadzane są za pomocą

wzroku i dotyku. Ten rodzaj badań jest podstawą oceny surowca przeznaczonego do wykroju
elementów odzieży. Indywidualna ocena każdej skóry jest konieczna gdyż pozwala na

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

właściwe jej wykorzystanie. Przy ocenie zewnętrznego wyglądu skóry należy zwrócić uwagę
na  jej  profil,  który  jest  charakterystyczny  dla  każdego  rodzaju  skór  i  asortymentu.  Inny  jest
profil  skór  cielęcych,  kozich,  bydlęcych.  Po  zaznajomieniu  się  z  wielkością  powierzchni
i grubości  badanej  skóry  przeprowadza  się  jej  ocenę  od  strony  lica  i  mizdry.  Lico  skór
odzieżowych  powinno  być  czyste,  bez  nalotów,  o  równej  barwie,  przy  zginaniu  nie  może
pękać.

W ocenie laboratoryjnej decydujące znaczenie przy określaniu wartości użytkowej skóry

mają badania fizyczne i mechaniczne. Obejmują one wyznaczanie m.in.:

−

wytrzymałości na rozciąganie,

−

wydłużenia skóry,

−

wytrzymałości na przepuklinie,

−

wytrzymałości na rozdzieranie,

−

przepuszczalności cieczy, par i gazów,

−

odporności na pot,

−

trwałości na światło,

−

odporności na tarcie na sucho i mokro,

−

odporności termicznej.
Analiza wyników badań fizycznych i mechanicznych skór pozwala wnioskować

o zachowania się ich w produkcji wyrobu odzieżowego, a także w czasie użytkowania.

Badanie nici

Jakość nici użytych do szycia decyduje o wytrzymałości szwów w odzieży i estetyce jej

wyglądu, wpływa również na sprawniejszy przebieg procesu szycia. Nici powinny być równe
i gładkie  na  całej  długości,  powinny  wykazywać  odpowiednią  wytrzymałość  na  rozciąganie
oraz odpowiedni stopień wydłużenia, dzięki czemu szew uzyskuje pewną elastyczność. Dobór
nici do szycia określonej tkaniny zależy od rodzaju włókna, z którego jest utworzona tkanina,
od grubości,  gęstości  i  stopnia  kurczliwości.  Badania  dotyczą  ustalenia  przydatności  nici
i polegają  przede  wszystkim  na  określeniu  zrywności  konfekcyjnej  nici  oraz  prawidłowości
skrętu,  czyli  tzw.  nierównowagi  skrętu.  W  przypadku  nici  barwionych  jest  wymagana  ich
odporność na światło i pranie.

Zrywność konfekcyjna nici odzieżowych warunkuje ich przydatność do szycia na

maszynach  szwalniczych  i  wyraża  się  średnią długością  przeszycia  bez  zrywu.  Aby  określić
zrywność  nici,  przeszywa  się  nimi  kilkakrotnie  w  linii  prostej  5-metrowy  odcinek  tkaniny
bawełnianej  drelichowej.  Jeżeli  uzyska  się  przeszycie  odcinka  100  m  tkaniny  bez  zrywu,
jakość nici jest dobra.

Prawidłowość skrętu nici, czyli tzw. nierównowagę skrętu, ocenia się na podstawie

określenia liczby skrętów tworzących się na zwisającej swobodnie pętli nici określonej
długości. Wskaźniki nierównowagi skrętu nici odzieżowych na długości 1 metra podają
odpowiednie normy.

Identyfikacja błędów tkanin i dzianin

Po wykończeniu tkaniny poddaje się kontroli, przy której brakarze określają błędy i na tej

podstawie  ustalają  stopnie  ich  jakości.  Błędy  tkanin  mogą  pochodzić  z  surowca
przędzalniczego,  z  wadliwego  przędzenia,  tkania  lub  wykończenia  tkanin.  Większość  wad
występujących  w tkaninach  stanowią  błędy  tkackie.  Do  ważniejszych  błędów  naruszających
wygląd  zewnętrzny  tkanin  wytwarzanych  z  różnych  rodzajów  surowca,  o  różnym
przeznaczeniu użytkowym zalicza się:
–

zabrudzenia jednonitkowe i wielonitkowe występujące na powierzchni tkaniny na skutek
wrobienia zabrudzonych odcinków przędzy (rys. 68a),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

zgrubienia powstające na skutek wrobienia pojedynczych lub podwójnych nitek przędzy
o zwiększonej średnicy lub na skutek tworzenia się skrętek, nalotów (rys. 68b),

–

blizny (brakujące nitki) powstające na skutek miejscowego odcinka braku jednej
lub kilku nitek osnowy lub wątku (rys. 68c),

–

nieprawidłowy przeplot polegający na przeplocie nitek niezgodnym z raportem splotu
wskutek nieprawidłowego przewlekania do nicielnic lub nieodszukania wątku (rys. 68d),

–

dziury są to miejscowe wyrwy, przebicia, przecięcia tkaniny lub miejscowe wielonitkowe
nieprzeplecenia nitek osnowy z wątkiem (rys. 68e),

–

rozrzedzenia polegające na miejscowej zmianie gęstości wątku na całej szerokości
tkaniny (rys. 68f),

–

nieprawidłowy druk polegający na przesunięciach (rys. 68g), niedodrukach, zaciekach
lub załamkach wzoru.

Do błędów wykończalniczych zalicza się: nierównomierność barwy, smugi apreterskie.
Inne błędy to:
–

uszkodzone brzegi na skutek oderwania, rozerwania (rys. 68h), rozsunięcia, itp.,

–

uszkodzone krajki przez rozerwanie, postrzępienie,

–

zniekształcone krajki występujące na skutek nieprawidłowego przeplotu lub zaciągnięcia
itp.

Błędy tkaniny wyraźnie widoczne jak np. nitki na powierzchni tkaniny niezwiązane splotem,
duże plamy i zabrudzenia smarem z maszyn, dziury w tkaninie itp. zaznacza się czerwoną
nitką na krajkach tkaniny.
Szczegółowy opis błędów tkanin oraz ich klasyfikacja znajduje się w normie
PN

−

93/P

−

06709.

Rys. 68. Błędy tkanin [1, s. 160-161]

Błędy występujące w dzianinie można podzielić na:

−

błędy przędzy,

−

błędy powstałe w wyniku złej pracy maszyny,

−

błędy spowodowane niewłaściwą obsługą maszyn.

Błędy  pierwszej  grupy  można  ograniczyć  do  minimum  przeprowadzając  staranną  kontrolę
przędzy  przeznaczonej  do  dziania.  Przędza  o  zbyt  dużej  nierównomierności  grubości
lub skrętu  wywołuje  w  dzianinie  zgrubienia  lub  pocienienia,  które  uwidaczniają  się
w dzianinie w postaci pasów poprzecznych lub podłużnych. Zabrudzenia w przędzy powstałe

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w wyniku niewłaściwego jej magazynowania bądź transportu, nieodpowiedniej konserwacji
maszyn występują w dzianinie tworząc na jej powierzchni pasy, które nie zawsze dają się
usunąć w procesie wykończania.
Do błędów dzianin, będących wynikiem złej pracy maszyn, możemy zaliczyć:

−

błędy ścisłości, które przejawiają się w dzianinie o zmiennych wymiarach oczek
w postaci pasów,

−

błędy splotu, uwidaczniają się w postaci spuszczonych oczek, nabierania kilku oczek
na jedną igłę. W splotach wzorzystych może wystąpić zdeformowanie wzoru.

Do błędów wynikających z nieprawidłowej obsługi maszyn można zaliczyć:

−

dziury, które powstają w wyniku niezauważenia złamania igły, zrywów nitek,

−

zrywy nitek, najczęściej powstają z powodu skrzywienia igły lub zbyt dużego napięcia
przędzy.

Obok wymienionych mogą występować błędy wykończenia. Błędy te mają na ogół charakter
analogiczny do błędów wykończenia tkanin.

Rozpoznawanie znakowania surowców włókienniczych

Skład surowcowy materiału włókienniczego oznacza się w dwojaki sposób:

−

na przywieszkach

−

przez słowne podanie składu surowcowego,

−

w tkaninach:

−

barwionych i drukowanych, przez napisy umieszczone na lewej stronie tkaniny

wzdłuż jednej krajki,

−

barwnie tkanych wełnianych i wełnopodobnych

−

za pomocą kolorowych nitek

w krajkach.

Poszczególne kolory oznaczają rodzaj surowca włókienniczego:

−

kolor niebieski

−

wełna,

−

kolor czerwony

−

włókna poliestrowe,

−

kolor zielony

−

włókna poliakrylonitrylowe,

−

kolor szat

−

włókna poliamidowe,

−

kolor żółty

−

włókna celulozowe.

Tabela 7. Procentowa zawartość włókien w tkaninach typu wełnianego w zależności od liczby nitek w krajce

[1, s. 54]

Zawartość
włókien w %

do 30

−

100

Liczba barwnych
nitek w krajce

Nitki oznaczające surowiec dominujący w składzie surowcowym tkaniny, powinny być

umieszczone  w  obu  krajkach  bliżej  brzegów  zewnętrznych  (np.  w  tkaninie  o  składzie
surowcowym  30%  wełny  i  70%  elany  bliżej  brzegów  zewnętrznych  będą  nitki  czerwone).
W przypadku  jednakowych  udziałów  surowców  składowych,  bliżej  brzegów  zewnętrznych
będą nitki określające surowiec bardziej wartościowy (np. w tkaninie o składzie surowcowym
50%  wełny  i  50%  elany,  bliżej  brzegów  zewnętrznych  będą  nitki  niebieskie).  Jeżeli  barwa
dodatkowych nitek jest identyczna lub różni się tylko odcieniem od barwy obu układów nitek
tkaniny (osnowy i wątku), wówczas stosuje się dwie nitki białe z obu stron nitek barwnych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są metody badania właściwości materiałów odzieżowych?
2.  Jakie cechy materiałów odzieżowych można określić metodami organoleptycznymi?
3.  Jakie cechy materiałów odzieżowych można określić metodami laboratoryjnymi?
4.  W jaki sposób wyznacza się parametry struktury tkanin i dzianin?
5.  W jaki sposób określa się kierunek osnowy w próbkach tkanin z krajką?
6.  W jaki sposób wyznacza się liczbę rządków i kolumienek w dzianinach?
7.  Jakie wskaźniki charakteryzują właściwości higieniczne materiałów odzieżowych?
8.  Od czego zależą właściwości higieniczne materiałów odzieżowych?
9.  W jaki sposób wyznacza się wodochłonność materiałów odzieżowych?
10.  Od czego zależą właściwości wytrzymałościowe materiałów odzieżowych?
11.  W jaki sposób wyznacza się zmianę wymiarów tkanin po zamoczeniu?
12.  Jak  wygląd  powierzchni  materiałów  odzieżowych  wpływa  na  sposób  ich

konfekcjonowania?

13.  W jaki sposób ocenia się właściwości specjalne materiałów odzieżowych?
14.  Jak bada się zrywność konfekcyjną?
15.  Jakie  są  przyczyny  błędów,  które  obniżają  wartość  estetyczną  i  użytkową  tkanin

i dzianin?

16. Jak rozpoznaje się rodzaj surowca w wyrobie włókienniczym?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj badanie organoleptyczne tkaniny i dzianiny.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wybrać próbkę tkaniny i dzianiny do oceny,
2)  określić dla każdej próbki prawą i lewą stronę,
3)  określić  dla  tkaniny  następujące  parametry:  kierunek  osnowy  i  wątku,    surowiec,  splot,

rodzaj wykończenia, sposób nadania wzoru, rodzaj i kierunek skrętu nitek,

4) określić dla dzianiny: kierunek kolumienek i rządków, surowiec, sposób wytworzenia,

rodzaj wykończenia, sposób nadania wzoru, rodzaj i kierunek skrętu nitek,

5) wkleić próbki do zeszytu ćwiczeń i opisać je,
6) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbki tkanin i dzianin,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Rozróżnij kierunek wątku i osnowy w próbkach tkanin z krajką.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wybrać z kolekcji tkaniny z krajką,
2) narysować flamastrem na wybranych próbkach kierunek osnowy i wątku, wiedząc,

że kierunek osnowy jest równoległy do krajki,

3) wkleić próbki poszczególnych tkanin w zeszycie ćwiczeń,
4) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbki tkanin,

−

flamastry,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 3

Wyznacz liczność nitek osnowy i wątku w próbce tkaniny o splocie płóciennym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wyznaczyć prawą i lewą stronę tkaniny,
2)  oznaczyć na próbce strzałką kierunek osnowy,
3)  policzyć nitki osnowy i wątku na długości 10 mm, wykorzystując lupę tkacka,
4)  pomiar wykonać w trzech miejscach,
5)  wyznaczyć liczność nitek oddzielnie dla osnowy(

g ) i wątku (

g ), na podstawie wzoru:

100

⋅

[nitek/100 mm],

100

⋅

[nitek/100 mm]

w których:

– liczba nitek osnowy w próbce tkaniny,

n – liczba nitek wątku w próbce tkaniny,

l – długość próbki tkaniny przy pomiarze w mm.

6) obliczyć średnią arytmetyczną z 3 wyznaczonych wg punktu 5 wartości liczności nitek

dla wątku i osnowy,

7) porównać liczność nitek osnowy i wątku,
8) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbka tkaniny o splocie płóciennym,

−

lupa tkacka,

−

igła preparacyjna,

−

flamastry,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Wyznacz liczbę rządków i kolumienek w dzianinie o splocie lewoprawym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami bhp i ergonomii pracy,
2) narysować na próbce dzianiny o splocie lewoprawym odcinek o długości 100 mm

w kierunku kolumienek,

3) narysować odcinek prostopadły do zaznaczonego odcinka wzdłuż kolumienek, który

wyznaczy kierunek rządków,

4) policzyć ilość kolumienek i rządków na długości 100 mm,
5) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbki dzianin o splocie lewoprawym,

−

przymiar liniowy,

−

flamastry,

−

przybory do pisania,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 5

Wyjaśnij, która z tkanin ma wyższą wytrzymałość na rozciąganie:

−

płótno bawełniane czy satyna bawełniana,

−

płótno bawełniane czy gaza bawełniana,

−

płótno bawełniane czy flanela bawełniana?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wybrać tkaninę o wyższej wytrzymałości na rozciąganie w podanych zestawieniach,
2) opisać czynniki decydujące o wyższej wytrzymałości na rozciąganie podkreślonych

tkanin,

3) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przybory do pisania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 6

Wyznacz trwałość wymiarów tkaniny bawełnianej i poliestrowej po zamoczeniu

w wodzie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami bhp i ergonomii pracy,
2) z kolekcji materiałów odzieżowych wybrać próbki tkanin bawełnianej i poliestrowej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3)  z wybranych tkanin wyciąć po 2 próbki o wymiarach około 15 x 15 cm,
4)  zaznaczyć na próbce kierunek osnowy,
5)  nanieść na próbkach punkty odległe od siebie o 5 cm wg rysunku:

Rysunek do ćwiczenia 7

6) zmierzyć dokładnie odległości między punktami wzdłuż osnowy i wzdłuż wątku

oddzielnie,

7) zamoczyć próbki i po wysuszeniu i wygładzeniu dokonać pomiaru ponownie,
8) obliczyć oddzielnie dla każdej próbki dla wątku i osnowy zmianę wymiarów wg wzoru:

[%]

100

⋅

−

w którym:

– długość zaznaczonego odcinka przed zamoczeniem,

– długość zaznaczonego odcinka po zamoczeniu.

9)  zapisać wyniki pomiarów,
10)  porównać zmianę wymiarów wyznaczoną dla poszczególnych rodzajów tkanin,
11)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

kolekcja materiałów odzieżowych,

–

przymiar liniowy,

–

nożyczki,

–

igła z nitką,

–

naczynie do zamaczania w wodzie,

–

przybory do pisania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 7

Wyznacz wodochłonność tkaniny bawełnianej, wełnianej i poliamidowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami bhp i ergonomii pracy,
2) wybrać z kolekcji materiałów odzieżowych próbki: tkaniny bawełnianej, wełnianej,

poliamidowej, o zbliżonej grubości,

3) zapoznać się z normą PN

−

72/P

−

04734 Metody badań wyrobów włókienniczych.

Wyznaczanie wodochłonności,

4) wyciąć z poszczególnych tkanin po 3 próbki o wymiarach 100 x 100 mm,
5) aklimatyzować wycięte próbki w eksykatorze lub higrostacie, zgodnie z wymaganiami

normy PN

−

EN ISO 139,

6) zważyć na wadze analitycznej aklimatyzowane próbki tkanin,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7) przewlec przez haczyk jeden z rogów próbki w odległości 1 cm od brzegów próbki

i próbkę z haczykiem zanurzyć w zlewce z wodą destylowaną,

8)  pozostawić próbki w wodzie na 5 minut,
9)  zdjąć próbki z haczyków, lekko wycisnąć i zważyć na wadze analitycznej,
10)  wyznaczyć  wodochłonność  względną  dla  każdej  próbki  według  podanego  w  poradniku

ucznia wzoru,

11) wyznaczyć wodochłonność względną danej tkaniny jako średnią arytmetyczną

poszczególnych wyników pomiarów,

12) porównać wodochłonność poszczególnych rodzajów tkanin,
13) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

norma PN

−

EN 20139 ISO 139 Tekstylia. Klimat normalny do aklimatyzacji i badań,

–

norma PN

−

72/P

−

04734 Metody badań wyrobów włókienniczych. Wyznaczanie

wodochłonności,

–

kolekcja materiałów odzieżowych,

–

przymiar liniowy,

–

nożyczki,

–

waga analityczna,

–

zlewki szklane o średnicy nie mniejszej niż 10 cm i wysokości około 20 cm,

–

metalowe nierdzewne haczyki do zawieszania próbek,

–

pinceta,

–

woda destylowana,

–

sekundomierz,

–

higrostat lub eksykator,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 8

Rozpoznaj błędy tkanin.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć otrzymane od nauczyciela próbki tkanin z błędami,
2)  zidentyfikować rodzaj błędu w każdej próbce, wykorzystując katalog błędów lub normę,
3)  nazwać zauważone błędy,
4)  wkleić  próbki  tkanin  z  błędami  do  zeszytu  ćwiczeń,  opisać  je  i  podać  przyczyny  ich

powstawania,

5) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbki tkanin z błędami,

−

katalog tkanin z błędami wraz z opisem,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

nożyczki,

−

klej lub taśma klejąca,

−

przybory do pisania,

−

norma PN–93/P–6709 Tkaniny. Błędy,

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 9

Rozpoznaj skład surowcowy tkanin, o niżej wymienionych zestawach kolorowych nitek

w krajkach:

−

2 nitki niebieskie i 3 nitki czerwone,

−

2 nitki żółte, 2 nitki zielone i 1 nitka szara,

−

1 nitka niebieska, 1 nitka czerwona, 3 nitki zielone.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować tabelę 7 z poradnika ucznia,
2) rozpoznać skład surowcowy tkanin, o wymienionych w poleceniu ćwiczenia zestawach

kolorowych nitek w krajkach,

3) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

zeszyt ćwiczeń,

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 10

Oznacz odporność wybarwienia skór odzieżowych na tarcie na sucho i mokro.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować 2 tampony z białej tkaniny bawełnianej,
2)  rozłożyć na stole otrzymaną od nauczyciela próbkę skóry odzieżowej licem do wierzchu,
3)  przesuwać suchy tampon po powierzchni lica skóry przy umiarkowanym nacisku 20 razy

w jedną i 20 razy w drugą stronę po linii prostej na odcinku około 10 cm,

4) zwilżyć tampon w wodzie i powtórzyć czynności według punktu 3,
5) ocenić stopień zabarwienia białej tkaniny; wyraźne zabarwienie tamponu wskazuje na

niewystarczającą trwałość barwy,

6) ocenić zmianę odcienia skóry w miejscu tarcia; wyraźna zmiana odcienia skóry w miejscu

tarcia wskazuje na niewystarczającą trwałość barwy,

7) wkleić próbki białej tkaniny po badaniu oraz badanych skór do zeszytu ćwiczeń,
8) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

próbki wykończonych skór odzieżowych,

−

próbki białej tkaniny bawełnianej,

−

zlewka z wodą destylowaną,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

przybory do pisania,

−

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować

metody

badania

właściwości

materiałów

odzieżowych?



2) wyznaczyć parametry struktury tkanin i dzianin?



3) określić właściwości higieniczne materiałów odzieżowych?



4) określić wpływ rodzaju włókna i struktury materiału na właściwości

higieniczne?



5) ocenić wytrzymałość materiałów odzieżowych?



6) określić estetyczne i konfekcyjne właściwości materiałów odzieżowych?



7) określić wpływ właściwości konfekcyjnych materiałów odzieżowych na

technologię produkcji wyrobów?



8) ocenić właściwości specjalne materiałów odzieżowych?



9) ocenić właściwości nici odzieżowych?



10) zidentyfikować błędy oraz wady w tkaninach i dzianinach?



11) zbadać odporność tkanin na różne czynniki?



12) określić skład surowcowy tkaniny na podstawie kolorowych nitek

w krajkach?



13) określić właściwości tkanin i dzianin za pomocą badań

organoleptycznych?



14) określić odporność skór odzieżowych na tarcie?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Zasady

konserwacji

magazynowania

materiałów

odzieżowych

4.5.1. Materiał nauczania

Zasady konserwacji

Konserwacja odzieży użytkowanej polega na utrzymywaniu jej w stanie nadającym się

do jak najdłuższego użycia, przy jednoczesnym zachowaniu estetycznego wyglądu. Zabiegi
związane z konserwacja odzieży, to:

−

pranie,

−

bielenie,

−

czyszczenie chemiczne,

−

odplamianie,

−

prasowanie.

Pranie

Pranie to usuwanie zbędnych substancji chemicznych odłożonych na wyrobach

włókienniczych  w  czasie  użytkowania.  Podczas  prania  cząsteczki  brudu  znajdujące  się
na powierzchni  materiału  są  otaczane  przez  aniony  cząsteczek  środka  piorącego,  odrywane
od podłoża  i  przenoszone  do  kąpieli  piorącej.  Proces  prowadzony  w  środowisku  wodnym
nazywany  jest  praniem  wodnym  lub  krótko  praniem.  Proces  prowadzony  w  środowisku
rozpuszczalników  organicznych  nazywany  jest  chemicznym  czyszczeniem  lub  praniem
na sucho.
Efektywność prania zależy od:

−

rodzaju  środka  piorącego,  np.  mydła  obok  wielu  zalet  wykazują  właściwości  ujemne,
w twardej  wodzie  roztwór  mydła  tworzy  nierozpuszczalne  związki,  które  oblepiają
włókna  tkaniny  i  utrudniają  proces  prania,  lepsze  efekty  wykazują  syntetyczne  środki
piorące oraz środki enzymatyczne,

−

zastosowanych środków pomocniczych, które stwarzają dogodne warunki do działania
środków piorących; są to między innymi soda, woda utleniona, które dodawane są
bezpośrednio do kąpieli lub stanowią składnik gotowych proszków do prania,

−

temperatury kąpieli,

−

działania mechanicznego: pocieranie, wygniatanie lub poruszanie się wyrobów w pralce,
zwiększa efektywność prania, ułatwia bowiem odrywanie brudu od podłoża.

Sposób konserwacji wyrobów odzieżowych zależy od składu surowcowego mieszanki,
z której zostały wykonane.

Wyroby z włókien roślinnych, a więc z lnu i bawełny nie wymagają zachowania

specjalnej ostrożności przy praniu. Pierze się je ręcznie lub mechanicznie w pralkach
zwykłych lub automatycznych.

Pranie wyrobów wełnianych wymaga większej ostrożności i przeprowadza się je

najczęściej ręcznie. Do prania w wodzie należy przeznaczać przede wszystkim wyroby
wełniane jednowarstwowe, np. sukienki, spodnie. Pranie najlepiej przeprowadzić w wodzie
miękkiej o temperaturze 30

C. Należy unikać tarcia i mocnego wyżymania, a płukać również

w ciepłej wodzie. Można również prać w pralkach automatycznych dobierając odpowiedni
program. Suszenie powinno odbywać się w temperaturze normalnej najlepiej w stanie
rozłożonym. Prasować przy temperaturze żelazka do 160

W podobny sposób należy postępować przy praniu wyrobów z jedwabiu naturalnego,

stosując jednak specjalne środki do prania jedwabiu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyroby ze sztucznych włókien celulozowych można prać ręcznie lub mechanicznie

w wodzie o temperaturze około 40

C, stosując delikatne środki piorące. Należy suszyć

w normalnej temperaturze, prasować żelazkiem o temperaturze poniżej 160

Wyroby z włókien syntetycznych można prać ręcznie i mechanicznie w temperaturze

C.W celu zobojętnienia ładunku elektrostatycznego wytworzonego podczas prania oraz

nadania  wyrobom  miękkości,  puszystości  do  ostatniej  kąpieli  płuczącej  dodaje  się
odpowiedniego  środka  antyelektrostatycznego.  Suszy  się  bez  wyżymania  w  stanie
rozwieszonym.  Należy  prasować  żelazkiem  o  temperaturze  poniżej  120

C dla wyrobów

z włókien poliamidowych i poliakrylonitrylowych oraz 160

C dla wyrobów z włókien

poliestrowych.

W celu poinformowania użytkownika o sposobie konserwacji, zakłady produkujące

odzież obowiązane są do wszywania po wewnętrznej stronie odzieży znaków
ostrzegawczych. Dotyczą one warunków prania, bielenia, suszenia, prasowania i czyszczenia
chemicznego. W zbiorze znaków uwzględniono tzw. normalny oraz ochronny proces prania.
Przy normalnym procesie prania nie wymaga się zachowania szczególnej ostrożności.
Ochronny proces prania (zaznaczony przez podkreślenie znaku) wymaga np. skrócenia czasu
wirowania.

Tabela 7. Znaki określające warunki prania [3, s. 67]

Znak

Znaczenie

Znak

Znaczenie

Wyroby mogą być
poddane gotowaniu.
Proces normalny.

Maksymalna temperatura prania
40

C. Prać wyłącznie ręcznie

przez wygniatanie. Nie trzeć, nie
wykręcać, nie wyżymać.

Maksymalna
temperatura prania 95

Proces ochronny.

Maksymalna temperatura prania
30

Proces ochronny.

Maksymalna
temperatura prania 60

Proces normalny.

Maksymalna temperatura prania
30

C. Prać wyłącznie ręcznie

przez pocieranie gąbką obu stron
wyrobu. Nie wykręcać, nie
wyżymać.

Maksymalna
temperatura prania 60

Proces ochronny.

Nie prać

Maksymalna
temperatura prania 40

Proces normalny.

Szamponować przy użyciu
szczotki środkiem spieniającym na
wyrobie lub mokrą pianą o temp.
20÷40

C. Usunąć pianę

mechanicznie lub ręcznie.

Maksymalna
temperatura prania 40

Proces ochronny.

Szamponować przy użyciu
szczotki środkiem spieniającym na
wyrobie lub gąbki o małej
zawartości wilgoci o temp.
20÷40

C. Nie dopuścić do

przemoczenia wyrobu. Usunąć
pianę mechanicznie lub ręcznie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 8. Znaki informacyjne o sposobie bielenia związkami chloru [3, s. 68]

Znak

Znaczenie

Znak

Znaczenie

Można stosować do
bielenia związki
wydzielające wolny
chlor.

Nie stosować do bielenia
związków wydzielających
chlor.

Tabela 9. Znaki określające warunki suszenia [3, s. 68]

Znak

Znaczenie

Znak

Znaczenie

Znak

Znaczenie

Można
suszyć
w suszarce
bębnowej.

Suszyć
w temperaturze
pokojowej.
Rozwiesić
na wieszaku w
stanie mokrym
bez uprzedniego
wirowania.

Suszyć
w pozycji
poziomej
w temperaturze
pokojowej, bez
uprzedniego
wirowania.

Czyszczenie chemiczne

Czyszczenie chemiczne, tzw. pranie na sucho, to pranie prowadzone w środowisku

rozpuszczalników organicznych. Czyszczenie chemiczne przeprowadza się tylko
w wyspecjalizowanych zakładach pralniczych. Proces chemicznego czyszczenia prowadzi się
w trzech fazach:

−

czyszczenie właściwe – rozpoczyna się z chwilą włożenia odzieży do bębna agregatu
piorącego i napełnienia go odpowiednią ilością rozpuszczalnika,

−

odwirowanie rozpuszczalnika,

−

wietrzenie, w celu usunięcia z odzieży par rozpuszczalnika i jego zapachu oraz
doprowadzenia temperatury garderoby do parametrów zewnętrznych.

Tabela 10. Znaki określające warunki czyszczenia chemicznego [3, s. 68]

Znak

Znaczenie

Znak

Znaczenie

Czyścić we wszystkich
powszechnie stosowanych
rozpuszczalnikach.

Czyścić tylko przy użyciu benzyny
lub fluorowęglowodorów.

Czyścić tylko
w tetrachloroetylenie,
benzynie lub
fluorowęglowodorach.

Czyścić tylko przy użyciu benzyny
lub fluorowęglowodorów,
zachowując ostrożność przy
dodatku wody, działań
mechanicznych i temperatury.

Czyścić tylko
w tetrachloroetylenie,
benzynie lub
fluorowęglowodorach.
Czyszczenie wymaga
ostrożności w dodatku wody,
działań mechanicznych,
temp. czyszczenia i suszenia.

Nie czyścić chemicznie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Odplamianie

Odplamianie to proces usuwania plam. Jego technika zależy od pochodzenia plam

i rodzaju  surowca  z  którego  jest  wytworzony  zaplamiony  wyrób.  Odplamianie  należy
przeprowadzić  możliwie  szybko  po  zauważeniu  zaplamienia,  gdyż  świeża  plama  daje  się
łatwiej  usunąć.  Przy  odplamianiu  stosuje  się  czynności  mechaniczne  (np.  wykruszanie),
działanie  podwyższonej  temperatury  (gorące  żelazko),  działanie  rozpuszczalników  (np.
benzyny) oraz środków chemicznych, które odbarwiają substancję plamiącą  lub tworzą z nią
związki  chemiczne  łatwe  do usunięcia.  Po  wykonaniu  odplamiania,  ważne  jest    usunięcie
odplamiacza  natychmiast  lub  po pewnym  czasie,  aby  nie  spowodować  zacieków  na
odplamianym materiale lub uszkodzenia włókien.

Tabela 11. Sposoby usuwania niektórych plam [3, s.71]

Rodzaj

zaplamienia

Środki do

usuwania

zaplamienia

Czynności

Czarna kawa,
herbata,
czekolada,
piwo, wino

woda
utleniona,
amoniak;

gliceryna,
woda
utleniona

świeże plamy polewać ciepłą wodą, pocierać szmatką
umoczoną w wodzie utlenionej, a następnie w amoniaku;

zastarzałą plamę zamoczyć w glicerynie, a następnie
podziałać wodą utlenioną

Soki
owocowe

mleko słodkie
lub kwaśne;

alkohol (1:3),
woda
utleniona

zaprać w mleku, najlepiej kwaśnym

zastarzałą plamę zamoczyć w glicerynie, a następnie
podziałać wodą utlenioną

Krew

woda lub słaby
roztwór
amoniaku

świeże plamy sprać w chłodnej wodzie, plamy stare sprać
w wodzie z dodatkiem amoniaku, jeżeli plamy pozostaną
żółte, pocierać tamponikiem umoczonym w wodzie
utlenionej

Zazielenienie

woda
utleniona
z dodatkiem
kilku

kropel

amoniaku

tamponikiem

umoczonym

wodzie

utlenionej

z amoniakiem pocierać miejsce zaplamione, tamponik
często zmieniać

Stearyna,
parafina

gorące żelazko
i benzyna

stearynę  zeskrobać,  podłożyć  wilgotna  tkaninę,  przykryć
bibułą  i przeciągnąć  po  plamie  letnim  żelazkiem  (bibułę
często wymieniać), wytrzeć benzyną ślad po plamie

Prasowanie

Sposób prasowania danego wyrobu zależy od właściwości włókien, z których jest on

wytworzony.  Włókna  są  bowiem  w  różnym  stopniu  odporne  na  działanie  podwyższonej
temperatury  i  pary  wodnej.  Niektóre  wyroby  wymagają  dużej  ostrożności  podczas
prasowania,  stosowania  płócien  ochronnych,  np.  wyroby  wełniane  należy  prasować  przez
mokrą zaparzaczkę przy temperaturze żelazka do 160

C, a wyroby jedwabne prasować lekko

wilgotne, po lewej stronie. Sposób prasowania jest podawany na metkach dołączanych do
wyrobów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 12. Znaki określające warunki prasowania [3, s. 72]

Znak

Znaczenie

Znak

Znaczenie

Temperatura
prasowania

nie

powinna
przekraczać 200

Temperatura prasowania nie powinna
przekraczać 200

C. Prasować przez płótno

ochronne lub stosować żelazka elektryczno
– parowe z wykładziną teflonową

Maksymalna
temperatura
prasowania 150

Maksymalna

temperatura

prasowania

150

C. Prasować przez płótno ochronne lub

stosować

żelazka

elektryczno-parowe

z wykładziną teflonową

Maksymalna
temperatura
prasowania 110

Nie prasować

Zasady magazynowania

W magazynach fabryk odzieżowych tkaniny przeznaczone do produkcji muszą być

odpowiednio  przechowywane  (rys.  69).  Należy  chronić  je  przed  zakurzeniem,  działaniem
promieni słonecznych, niszczeniem przez mole.
Pomieszczenie  magazynu  powinno  mieć  dobra  wentylację,  powietrze  nie  powinno  być  zbyt
wilgotne  ani  zbyt  suche  (wilgotność  względna  powietrza  65÷70%),  temperatura  ok.  18

Tkaniny układa się w magazynach wg przeznaczenia. Bele tkaniny układa się w stosy
na podkładach drewnianych, bądź na półkach i regałach, przestrzegając odległości

od urządzeń

ogrzewczych

punktów

oświetleniowych    zgodnie  z obowiązującymi
instrukcjami  przeciwpożarowymi.  W  jednym
stosie  układa  się  sztuki  należące  do jednego
artykułu.  Należy  tak  układać,  aby  przywieszki
i nalepki  były  łatwo  dostępne.  W poszczególnych
warstwach  stosu  należy  zachowywać  10  cm
przerwy  pomiędzy  sztukami  i każda  kolejną
warstwę  układać  na  krzyż,  czyli  ażurowo,
dla łatwiejszego dostępu powietrza.

Rys. 69. Magazynowanie materiałów włókienniczych [13]

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie zabiegi związane są z konserwacją odzieży?
2.  Od czego zależy efektywność prania?
3.  Jakie  znaki  określają  warunki  prania,  bielenia,  suszenia,  prasowania,  czyszczenia

chemicznego?

4.  W jaki sposób oznacza się proces ochronny prania?
5.  Jakie są zasady wywabiania plam z wyrobów włókienniczych?
6.  Jakie są zasady magazynowania wyrobów odzieżowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Narysuj znaki określające warunki prasowania odzieży uszytej z materiałów wykonanych

z włókien: bawełny, lnu, wełny, poliestrowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) określić maksymalne temperatury prasowania dla poszczególnych tkanin,
2) dobrać na podstawie tabeli zaprezentowanej przez nauczyciela na foliogramie znaki

określające warunki prasowania dla poszczególnych tkanin,

3) wypełnić tabelę wg wzoru,
4) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Rodzaj tkaniny

Znak

Opis znaku

Bawełniana

Lniana

Wełniana

Poliestrowa

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

foliogramy ze znakami prasowania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

przybory do pisania,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 2

Narysuj znaki określające warunki prania odzieży uszytej z materiałów wykonanych

z włókien: bawełny, lnu, wełny, poliestrowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić maksymalne temperatury prania dla poszczególnych tkanin,
2)  określić sposób prania dla poszczególnych tkanin,
3)  dobrać znaki określające warunki prania dla poszczególnych tkanin,
4)  wypełnić tabelę wg wzoru,
5)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Rodzaj tkaniny

Znak

Opis znaku

Bawełniana

Lniana

Wełniana

Poliestrowa

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

foliogramy ze znakami prania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

przybory do pisania,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Określ rodzaj materiału odzieżowego, do którego odnosi się zestaw znaków

informacyjnych na przywieszce otrzymanej od nauczyciela.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  porównać znaki na przywieszce z prezentowanymi na planszy lub foliogramie,
2)  nazwać znaki i podać ich znaczenie,
3)  określić rodzaj surowca włókienniczego do którego odnosi się zestaw znaków,
4)  wkleić przywieszkę do zeszytu ćwiczeń i opisać ją,
5)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

przywieszki ze znakami informacyjnymi,

–

plansze lub foliogramy ze znakami informacyjnymi,

–

rzutnik do folii,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

przybory do pisania,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

Ćwiczenie 4

Usuń plamy ze stearyny na tkaninie wełniane. Wyprasuj oplamioną tkaninę wełnianą.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami bhp i ergonomii pracy,
2)  zeskrobać stearynę z próbki tkaniny wełnianej, otrzymanej od nauczyciela,
3)  podłożyć wilgotną tkaninę i przykryć bibułą,
4)  przeciągać po plamie letnim żelazkiem często wymieniając bibułę,
5)  wytrzeć ślad po plamie benzyną,
6)  wyprasować  próbkę  tkaniny  przez  mokrą  zaparzaczkę,  przy  temperaturze  żelazka  do

160

7) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

próbka tkaniny wełnianej zaplamiona stearyną,

–

zaparzaczka,

–

bibuła,

–

benzyna,

–

żelazko,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

przybory do pisania,

–

literatura zgodna z rozdziałem 6 poradnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować zabiegi związane z konserwacją odzieży?



2) odczytać znaki określające warunki konserwacji materiałów

odzieżowych?



3) określić czynniki wpływające na efektywność prania?



4) określić zasady wywabiania plam?



5) usunąć plamy z wyrobów włókienniczych?



6) wyprasować tkaniny o różnym składzie surowcowym?



7) określić zasady magazynowania materiałów włókienniczych?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  20  zadań.  Do  każdego  zadania  dołączone  są  4  możliwości  odpowiedzi.

Tylko jedna jest prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce

znak X. W przypadku pomyłki błędną odpowiedź zaznacz kółkiem, a następnie ponownie
zakreśl odpowiedź prawidłową.

6. Zadania wymagają prostych obliczeń, które powinieneś wykonać przed wskazaniem

poprawnego wyniku.

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 45 min.

Powodzenia!

Materiały dla ucznia:

–

instrukcja,

–

zestaw zadań testowych,

–

karta odpowiedzi.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Osnowa, to nitka

a)  biegnąca po szerokości tkaniny.
b)  luźniej skręcona niż wątek.
c)  o większym wrobieniu niż wątek.
d)  biegnąca wzdłuż tkaniny.

2. Określony porządek przeplatania się ze sobą nitek osnowy i wątku, to

a)  splot tkaniny.
b)  raport splotu.
c)  pokrycie wątkowe.
d)  pokrycie osnowowe.

3. Gipiura to koronka

a)  bobinetowa.
b)  tiulowa.
c)  klockowa.
d)  haftowana.

4. Podszewką o przeznaczeniu specjalnym jest

a)  kolanówka.
b)  włosianka.
c)  włóknina klejona.
d)  watolina.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Z nitek wykonane są następujące materiały odzieżowe

a)  tkanina, włóknina, folia.
b)  tkanina, dzianina, przędzina.
c)  włóknina, filc, skóra naturalna.
d)  dzianina, włóknina, futro naturalne.

6. Folie odzieżowe stosuje się do wyrobu

a)  odzieży wodoodpornej.
b)  materiałów termoizolacyjnych do odzieży wierzchniej.
c)  wkładów usztywniających do odzieży i bielizny.
d)  materiałów podpinkowych.

7. Do usztywniania elementów odzieży stosuje się

a)  włókniny klejone i tkaniny sztywnikowe.
b)  przędziny Malimo i Malipol.
c)  laminaty i folie.
d)  materiały termoizolacyjne.

8. Skórę zdjętą z ssaka wraz z włosem nazywamy

a)  welurem.
b)  futrem.
c)  dwoiną.
d)  nubukiem.

9. Rysunek przedstawia

a) aksamitkę.

b)  wstążkę haftowaną.
c)  taśmę pasmanteryjną plecioną.
d)  sutasz.

Rysunek do zadania 9

10. Metodę badania opartą na ocenie za pomocą zmysłów nazywamy

a)  laboratoryjną.
b)  organoleptyczną.
c)  mikroskopową.
d)  chemiczną.

11. Specjalnego opracowania układu kroju wymagają materiały o powierzchni

a)  pokrytej włosem.
b)  w kropki.
c)  jednokolorowe.
d)  we wzory bezkierunkowe.

12. Zapięcia kryte przedstawione na fotografii, to

a)  haftki.
b)  zatrzaski.
c)  zamki błyskawiczne.
d)  guziki.

Rysunek do zadania 12

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13. Błąd tkaniny przedstawiony na fotografii, to

a)  dziura.
b)  zgrubienie.
c)  blizna.
d)  nieprawidłowy druk.

Rysunek do zadania 13

14. Przedstawiony na rysunku znak informuje, że maksymalna temperatura prasowania nie

powinna przekraczać
a) 200

b) 150

c) 110

d) 90

Rysunek do zadania 14

15. Największą wytrzymałość na rozciąganie, spośród tkanin wykonanych z tych samych

nitek, wykazuje tkanina o splocie
a)  płóciennym.
b)  panama.
c)  skośnym.
d)  atłasowym.

16. Do splotów zasadniczych dzianin rządkowych zaliczamy sploty

a)  lewoprawy, atłasowy, dwulewy.
b)  lewoprawy, dwuprawy, dwulewy.
c)  dwuprawy, dwulewy, łańcuszek.
d)  trykotowy, atłasowy, lewoprawy.

17. Nici maszynowe w porównaniu z nićmi do szycia ręcznego są

a)  mocniej skręcone.
b)  luźniej skręcone.
c)  nierównomiernej grubości.
d)  bardziej miękkie.

18. Decydujący wpływ na właściwości higieniczne materiałów odzieżowych ma

a)  rodzaj włókna i splot.
b)  rodzaj włókna i wytrzymałość tkaniny.
c)  sprężystość i zdolność do pillingu.
d)  sztywność i wytrzymałość nitek wątku i osnowy.

19. Przedstawiony zestaw znaków informacyjnych należy umieścić na przywieszce bluzki

damskiej wykonanej z tkaniny z włókien
a)  jedwabiu naturalnego.
b)  lnu.
c)  wełny.
d)  jedwabiu sztucznego.

Rysunek do zadania 19

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ...............................................................................

Charakteryzowanie płaskich wyrobów włókienniczych, skór i dodatków
krawieckich

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Chyrosz M., Zembowicz – Sułkowska E.: Materiałoznawstwo odzieżowe. WSiP,

Warszawa 1991

2. Idryjan – Pajor J.: Materiałoznawstwo odzieżowe. Zeszyt ćwiczeń 2. Stowarzyszenie

Oświatowców Polskich, Toruń 2000

3. Idryjan – Pajor J.: Materiałoznawstwo odzieżowe. Zeszyt ćwiczeń 3. Stowarzyszenie

Oświatowców Polskich, Toruń 2000

4.  Persz T.: Materiałoznawstwo dla zasadniczych szkół skórzanych. WSiP, Warszawa 1997
5.  Samek P.(tłum.): Krawiectwo. Materiałoznawstwo. Wydanie I. WSiP, Warszawa 1999
6.  Turek K.: Pracownia materiałoznawstwa odzieżowego. WSiP, Warszawa 1995
7.  Wereszko J.: Materiałoznawstwo odzieżowe. Zeszyt ćwiczeń 1. WSiP, Warszawa 1996
8.  Wereszko J.: Materiałoznawstwo odzieżowe. Zeszyt ćwiczeń 2. WSiP, Warszawa 1998
9.  www.bazardekoracji.pl
10.  www.bemax.pl
11.  www.kordus.com.pl
12.  www.lenora.com.pl
13.  www.tkaniny.com.pl
14.  Czasopismo branży odzieżowej SPEKTRUM. Wydawnictwo ELAMED

Normy:

−

75/P

−

84001 Dzianiny i wyroby dziane. Błędy

−

82/P

−

04608 Znaki ostrzegawcze określające dopuszczalny sposób konserwacji

wyrobów odzieżowych.

−

80/P

−

04635 Metody badań wyrobów włókienniczych. Wyznaczanie higroskopijności

−

72/P

−

04734 Metody badań wyrobów włókienniczych. Wyznaczanie wodochłonności

−

89/P

−

04618 Płaskie wyroby włókiennicze. Wyznaczanie przepuszczalności

powietrza

−

EN ISO 12947

−

2 Tekstylia. Wyznaczanie odporności płaskich wyrobów na ścieranie

metodą Martindale`a. Wyznaczanie zniszczenia próbki

−

EN ISO 13938

−

2 Tekstylia. Wypychanie płaskich wyrobów. Część 2. Metoda

pneumatyczna wyznaczania wytrzymałości na wypychanie i wyoblenie przy pęknięciu

−

EN ISO 13937

−

3 Tekstylia. Metody badania rozdzierania płaskich wyrobów.

Wyznaczanie siły rozdzierania próbek roboczych w kształcie skrzydełka (metoda
pojedynczego rozdzierania)

−

EN ISO 13934

−

1 Tekstylia. Właściwości płaskich wyrobów przy rozciąganiu.

Wyznaczanie maksymalnej siły i wydłużenia względnego przy maksymalnej sile metodą
paska

−

ISO 9073

−

7 Tekstylia. Metody badania włóknin. Wyznaczanie długości gięcia

−

EN ISO 12945

−

1 Tekstylia. Wyznaczanie skłonności powierzchni płaskiego wyrobu

do mechacenia i pillingu. Skrzynkowa metoda badania pillingu

−

EN ISO 12945

−

2 Tekstylia. Wyznaczanie skłonności powierzchni płaskiego wyrobu

do mechacenia i pillingu. Zmodyfikowana metoda Martindale`a

−

EN ISO 3759 Tekstylia. Przygotowanie, znakowanie i pomiar próbek płaskiego

wyrobu i odzieży do wyznaczania zmiany wymiarów

−

76/P

−

04616 Metody badań wyrobów włókienniczych. Wyznaczanie przesuwalności

nitek

−

91/P

−

04629 Tekstylia. Wyznaczanie odporności na deszcz

−

93/P

−

06709 Tkaniny. Opis błędów