Problemy pielęgnacyjne w ostrych i przewlekłych zatruciach .

Definicja trucizny

Trucizna

- substancja chemiczna, organiczna lub

nieorganiczna, która po dostaniu się do organizmu w
odpowiedniej dawce powoduje zaburzenia w jego
funkcjonowaniu na poziomie poszczególnych układów, a
także w końcowym efekcie może doprowadzić do
śmierci organizmu.

Innymi słowy nie ma substancji biologicznie obojętnej dla

człowieka, a wiec zupełnie nietoksycznej. Każda
substancja w pewnym zakresie może źle oddziaływać na
ludzkie zdrowie, co jest zależne głównie od jej dawki.

Poza dawką stopień toksyczności

substancji zależny jest od:

• właściwości faramkokinetycznych substancji ( zmiany

stężenia substancji i jej metabolitów w ustroju)

• drogi wnikania substancji do organizmu
• możliwości osobniczych organizmu (wiek, płeć, stan

zdrowia, pojemności oddechowej, stanu skóry)

• bezpośrednio od sytuacji (czas od przyjęcia toksyny do

podjęcia pierwszych kroków terapeutycznych, stanu
wypełnienia żołądka w przypadku zatruć doustnych)

Działanie trucizny



polega na reakcji związków chemicznych w niej
zawartych, lub jej metabolitów z enzymami
katalizującymi niezbędne dla życia organizmu
procesy lub na blokowaniu receptorów.

Definicja Zatrucia

Zatrucie

zespół objawów chorobowych

wywołanych działaniem trucizny na organizm.

Podziały zatruć:

• podział według czasu i przebiegu zatrucia:

• zatrucie ostre
• zatrucie przewlekłe

• podział ze względu na przyczyny wystąpienia zatrucia:

• zatrucie przypadkowe (omyłkowe przyjęcie trucizny np.

przez dzieci, osoby, na skutek ukąszeń zwierząt,
owadów oraz węży, w skutek skażenia środowiska
naturalnego)

• zatrucie umyślne, zamierzone (zbrodnicze, samobójcze)
• zatrucie chorobowe (bakteryjne, ciążowe)
• zatrucie przemysłowe (skażenie środowiska pracy).

Podziały zatruć:

• podział ze względu na mechanizm ich działania:

• trucizny substancji protoplazmatyczych - np kwasy, ługi,

fenol, cyjanowodór, chlor, benzen i środki hamujące
utlenianie tkankowe;

• trucizny krwi -substancje wiążące się z hemoglobiną krwinek

blokujące jej aktywność fizjologiczną, np: tlenek węgla,

związki nitrowe i aminowe, azotany(V), chlorany, substancje

sulfohemoglobinotwórcze jak siarkowodór i siarczki;

• trucizny ośrodkowego układu nerwowego - np: alkohole,

eter, morfina, chloroform, strychnina i środki nasenne;

• trucizny wegetatywnego układu nerwowego - są to:

adrenalina, atropina;

• trucizny narządów miąższowych –

• dla wątroby: fosfor, związki arsenu, środki

przeciwbólowe,

• dla nerek: sole rtęci i złota, sulfonamidy, weronal.

Drogi wnikania trucizn do

organizmu:

• wziewnie (przez układ oddechowy – płuca) tak wchłania

się 90% trucizn przemysłowych np. tlenek węgla)

• przez uszkodzona i nieuszkodzoną skórę, błony

śluzowe: atropina, pestycydy, substancje żrące, fenole

• drogą pokarmową (alkohol, trucizny grzybów, leki,

detergenty

– substancje oleiste i pieniące się)

• dożylnie, domięśniowo, podskórnie (drogami

jatrogennymi, narkotyki)

• doodbytniczo, droga oczną - rzadziej występujące

sposoby wnikania powodujące raczej miejscowe objawy
kliniczne bez objawów uszkodzenia układowego.

Typowe objawy zatruć.

• zaburzenia ośrodkowego i obwodowego układu

nerwowego (np. leki nasenne i psychotropowe):

• depresja oun: począwszy od zaburzeń świadomości,

senności, soporu (sen głęboki), aż do śpiączki

• pobudzenie oun: niepokój, splatanie, oszołomienie,

rozdrażnienie, drżenia mięśniowe, uogólnione napady
drgawek toniczno-klonicznych

• ostre zaburzenia żołądkowo-jelitowe (zatrucia

paracetamolem, grzybami):

• odurzający fetor z ust, odurzający zapach wymiocin

Typowe objawy zatruć.

• uszkodzenia skóry – np. w postaci pęcherzy

wypełnionych płynem (środki nasenne, leki
psychotropowe, kwasy, ługi, środki utleniające).

• nieoczekiwane arytmie

np. trójcyklicze leki przeciwdepresyjne, naparstnica,
kokaina, teofilina, atropina, benzodizazepiny, etanol,
amfetamina

• zmiany temperatury w formie hipotermii lub hipertermii

• hipotermia (salicylany, barbirurany)
• hipertermia (trójcykliczne leki przeciwdepresyjne,

alkohol, amfetamina, LSD)

Ogólne postępowanie terapeutyczne w

zatruciach

1. Pomoc przedlekarska -

Czynności wstępne:

• ocena sytuacji w jakiej znalazł się poszkodowany –

upewniamy się czy pacjent jest bezpieczny, czy nic mu

nie zagraża, w przypadku zatruć wziewnych dokonujemy
pierwotnej eliminacji trucizny poprzez wyniesienie

poszkodowanego z zatrutego środowiska.

• dokonanie wstępnej inspekcji otoczenia – staramy się

zauważyć czy nie ma w pobliżu pacjenta pustych

opakowań po lekach, fiolkach, butelek z podejrzana

zawartością, resztek tabletek, oceniamy zapach z ust,

zwracamy uwagę czy nie ma śladów po ukłuciach, zmian

skórnych w postaci pęcherzy świadczących o

długotrwałej śpiączce

• ocena stanu przytomności chorego – sprawdzamy

reakcje poszkodowanego przez potrząśnięcie ramieniem

i głośne zapytanie czy wszystko w porządku

Pacjent reaguje, jest przytomny:

• wywiad
• obserwacja funkcji życiowych
• możliwie działania terapeutyczne wstępne w

przypadku zatruć

Pacjent nieprzytomny, nie reaguje:

• sprawdzenie funkcji życiowych

Oddech nieprawidłowy (brak oddechu) –

resuscytacja krążeniowo oddechowa i wezwanie pomocy.
Należy pamiętać że:
• W przypadku zatrucia cyjankiem, siarkowodorem,

fosforanami organicznymi i substancjami ze względu na

własne bezpieczeństwo powinno się unikać

wentylowania bezpośrednio metodą usta-usta. Należy

użyć maski kieszonkowej lub, jeśli takowej nie

posiadamy skupić się na samych uciśnięciach mostka.

Oddech prawidłowy:

• Ułożenie poszkodowanego w pozycji bezpiecznej co

zapobiega zapadaniu języka oraz zachłyśnięciu

wymiocinami i aspiracji treści pokarmowej do dróg
oddechowych

• Wezwanie pomocy
• Ocena oddechu i stanu ogólnego chorego
• Przystąpienie do dalszych specyficznych działań

terapeutycznych w przypadku zatruć

2. Specyficzne działania terapeutyczne w

przypadku zatruć

Poza postępowaniem ratującym życie ważnie jest postępowanie

mające na celu eliminacje powikłań i uszkodzeń narządów, co

może być następstwem zatrucia.

• Niedopuszczenie do aspiracji treści żołądkowej do dróg

oddechowych

• Pierwotna eliminacja trucizny zanim ulegnie ona

wchłonięciu do krwioobiegu.

• przy zatruciach wziewnych usunięcie chorego ze skażonego

środowiska,

• przy zatruciach przezskórnych dekontaminacja powierzchni ciała

i oczu

• usunięcie skażonej odzieży, obfite mycie skóry ciepłą wodą z

delikatnym mydłem lub innym łagodnym detergentem

• usunięcie trucizny z worków spojówkowych – oczy płuczemy

strumieniem letniej wody. Możemy użyć wody bezpośrednio
z kranu na otwarte oko.

• przy zatruciach drogą doustną – podstawa jest opróżnienie

żołądka

Wymioty forsowane

– postępowanie natychmiastowe, metoda

wiodąca przy udzielaniu pierwszej pomocy poza szpitalem i w
szpitalu.

Warunki wstępne i przeciwwskazania do wykonania wymiotów

forsowanych:

• pacjent reagujący i współpracujący (przymglenie

świadomości, utrata świadomości – ryzyko aspiracji treści
żołądkowej).

• zakaz wykonywania przy zatruciach substancjami żrącymi,

kwasami i zasadami, substancjami pianotwórczymi,
rozpuszczalnikami organicznymi, produktami ropy naftowej

–

ryzyko aspiracji treści żołądkowej, ryzyko perforacji tchawicy i
żołądka oraz dróg oddechowych, ciężkie uszkodzenia płuc i
zaburzenia oddychania

• zakaz przy zażyciu substancji szybko doprowadzających do

zaburzeń świadomości ( trójcykliczne leki przeciwdepresyjne)

• zakaz przy zatruciach parakwatem, dikwatem i fosforanami

Techniki wywoływania wymiotów forsowanych:

• za pomocą roztworu soli kuchennej (podanie 1

szklanki wody z 2 łyżkami soli kuchennej) – jeśli
dojdzie jedynie do odruchów wymiotnych to
drażnienie gardła palcem lub szpatułką owinięta w
gazę a następnie podanie dużej ilości wody ale już
bez soli

• za pomocą syropu z wymiotnicy – podanie 20-30

ml syropu. Po spożyciu syropu należy wypić 100-
200ml wody. Wymioty mogą wystąpić dopiero po
upływie 20 minut.

Płukanie żołądka

Płukanie żołądka jest metoda wykonywana tylko przez przeszkolony
personel medyczny głównie w szpitalu, poza szpitalem w

wyjątkowych sytuacjach. Płukanie ma największy sens jedynie

wtedy gdy od momentu spożycia trucizny nie minęła 1 godzina.

Potem płukanie żołądka może dostarczyć jedynie informacji

diagnostycznej, co pacjent połknął i kiedy (resztki strawionych

grzybów, struktury tabletki)

Wskazania:

• Przymglenie lub utrata świadomości
• Zatrucia substancjami owadobójczymi i chwastobójczymi
• Gdy prowokacja wymiotów była bezskuteczna
• Zatrucia środkami psychotropowymi i nasennymi

Przeciwwskazania:

• 2 godziny od spożycia substancji żrących (kwasów i zasad) –

możliwość zwiększenia ryzyka perforacji przełyku i żołądka

Technika płukania żołądka

• Założenie zgłębnika do żołądka o dużej średnicy
• Drenowanie, aspiracja i odsysanie treści żołądka.
• Płukanie żołądka pod kontrolą ilości płynów odessanych

– u dorosłych podanie do zgłębnika 200-300ml wody w
temperaturze ciała. Zgłębnik po wlaniu wody należy
opuścić co gwarantuje wypływ zwrotny wody wraz z
treścią pokarmową. Zabieg powtarza się aż do uzyskania
czystych popłuczyn.

• Na koniec można podać do żołądka zawiesinę węgla

aktywnego w 250ml wody

Podanie węgla aktywnego

Wskazania:

• Jeśli od połknięcia trucizny nie minęła jeszcze godzina.
• Jeśli potencjalnie połknięta trucizna jest absorbowana

przez węgiel aktywny.

• Jeśli są zachowane odruchy gardłowe lub dokonano

wcześniejszej intubacji.

Dawki węgla:

Dzieci do 1 roku życia – 1g/kg masy ciała
Dzieci od 1 do 12 roku życia 25-50g
Młodzież i dorośli 25-100g
Węgiel podaje się powoli w zawiesinie do zgłębnika
nosowo-

żołądkowego.

Węgiel eliminuje następujące trucizny:

Digitoksyny, Digoksyna, Karbamazepiny, Paracetamol,

Trójcykliczne leki przeciwdepresyjne

Biegunka forsowana

– płukanie

dalszych odcinków jelit

Przeciwwskazania:

• Takie same jak do płukania żołądka
• Perforacja w przewodzie pokarmowym
• Niedrożność jelit
• Zaburzenia hemodynamiczne pacjenta

Podaje się:

• Siarczan (VI) sodu – 15-30g czyli 1-2 łyżki na 100ml

wody.

• 250ml 40% osmotycznego roztworu sorbitolu we

wlewie

Płyny te powodują nieustanną biegunkę oraz odwodnienie

dlatego ważna jest obserwacja pacjenta i płynoterapia.

Wtórne metody eliminacji trucizn

Wskazania:
• pogarszający się stan pacjenta ( niewydolność

oddechowa i niewydolność krążenia, pogłębiająca się
śpiączka)

• krytyczne stężenie trucizny we krwi zagrażające życiu.

Diureza forsowana

Polega na eliminacji środka

szkodliwego przez nerki poprzez zahamowanie zwrotnej

resorpcji cewkowej. Podaje się dożylnie duże ilości

płynów bogatoeletrolitowych tak, aby pacjent wydalił w

ciągu doby ok. 2-3 l moczu

Hemodializa

Polega na oddziaływaniu na osocze

człowieka chorego płynem dializacyjnym o składzie

zbliżonym do składu osocza człowieka zdrowego przez

błonę dializacyjną półprzepuszczalną co pozwala na

przenikanie cząsteczek małej i średniej wielkości i tym

samym powoduje oczyszczenie krwi ze zbędnych jej

składników. W przypadku zatrucia będą to substancje

trujące.

Hemoperfuzja

- Eliminacja toksyn z krwi poprzez adsorpcje

na węglu aktywnym lub żywicy syntetycznej. Krew

przepuszczana jest przez pompę w której znajdują się

kolumny wypełnione węglem aktywnym i w których
dochodzi do adsorpcji substancji z krwi.

Postępowanie pielęgnacyjne z

osoba zatrutą:

Opiera się na podtrzymywaniu podstawowych czynności
ustroju.

Oddychanie:

• ochrona przed ryzykiem aspiracji
• w przypadku duszności tlenoterapia przez maskę lub

cewnik donosowy

• odsysanie nadmiernie gromadzącej się wydzieliny
• jeśli pacjent zaintubowany toaleta rurki intubacyjnej

( odsysanie wydzielin z rurki i drzewa oskrzelowego nie

częściej niż raz na godzinę)

• odsysanie poprzedzone oklepywaniem
• używanie podczas odsysania bezwzględnie

jednorazowego cewnika ( profilaktyka zakażeń)

Krążenie:

• monitorowanie parametrów życiowych ( RR, tętno,

elektrokardiogram-

możliwość arytmii i spadku ciśnienia-

spadek RR spowodowany często hipowolemią związaną

z utratą płynów podczas biegunek i wymiotów)

• płynoterpaia i uzupełnianie elektroli

Układ moczowy:

• bilans płynów i gospodarki wodno-elektrolitowej
• kontrola ilości wydalanego moczu ze względu na

możliwość zatrzymania pracy nerek (nefrotoksyczność
trucizn)

• podawanie płynów do picia od 2,5 do 3 litrów w ciągu

doby ( prof. zakażeń pęcherza moczowego)

• pielęgnacja cewnika ( u osób z zaburzeniami

świadomości, moczących się)

Układ pokarmowy:

• założenie zgłębnika na stałe i odsysanie zalegającej

treści żołądkowej w razie porażenia perystaltyki jelit

• ewentualne żywienie pacjenta przez zgłębinik
• częsta kontrola słuchowa perystaltyki jelit

Pielęgnacja skóry i oczu

• profilaktyka przeciwodleżynowa (zmiana pozycji ciała,

nacieranie, oklepywanie, materace przeciwodleżynowe,
utrzymywanie skóry w czystości)

• dezynfekowanie uszkodzonej skóry ( pęcherze

barbituranowe) i stosowanie jałowych opatrunków

• zwilżanie gałek ocznych kompresami nasączonymi

wodą, nie solą izotoniczną

Zatrucia pokarmowe

Przyczyny:

• Spożycie żywności skażonej drobnoustrojami
• Żywność skażona odchodami zwierząt (drobiu, myszy, szczurów)
• Spożywanie produktów żywieniowych pochodzących od zwierząt

zakażonych (jaja, mięso, mleko, produkty mleczne, produkty z
surowych jaj)

• Spożywanie produktów przeterminowanych, źle przechowywanych,

które są doskonałą pożywką dla bakterii

• Spożycie produktów zanieczyszczonych glebą
• Zła higiena rąk, zła higiena kuchni, naczyń, sprzętów kuchennych
• Skażone, niedogotowane, niedosmażone, niedopieczone mięso
• Spożywanie brudnych warzyw i owoców
• Spożywanie trujących substancji chemicznych

Zatrucia Pokarmowe:

Objawy:

•Dolegliwości żołądkowo-jelitowe ( nudności, wymioty, biegunki, bóle

brzucha, gorączka, wzdęcia)
•Uszkodzenie narządów po przedostaniu się toksyny bakteryjnej do

krwi (ropnie narządów, zapalenie dróg żółciowych, płuc, opon

mózgowych, stawów, posocznica)

Najczęstsze rodzaje zatruć pokarmowych:

•Salmonellozy (pałeczka Salomenlli)
•Zatrucia pokarmowe gronkowcowe ( Staphylococcuc aureus)
•Zatrucie jadem kiełbasianym (toksyna produkowana prze bakterie

beztlenowe żyjące w glebie – objawami zatrucia są podwójne

widzenie lub widzenie za mgłą, opadanie powiek, trudności w

przełykaniu i wymowie, ślinotok, śmierć na skutek uduszenia lub
zatrzymania akcji serca).