Charakterystyki elementów i zjawisk meteorologicznych
Temperatura powietrza:
•
Wartości średnie roczne, pór roku. miesięczne, dekadowe i w
poszczególnych terminach pomiarowych;
•
Wartości ekstremalne i amplitudy z wielolecia (średnie i
absolutne);
•
Zmienność wymienionych wskaźników wyrażona przez
odchylenie standardowe lub współczynnik zmienności albo inne
miary;
•
Częstość występowania temperatury w zadanych przedziałach;
•
Przebieg roczny wartości średnich miesięcznych z wielolecia.
ś
rednich dekadowych, pentadowych albo średnich dobowych
temperatury powietrza;
•
Ś
rednie daty przejścia temperatury przez określone progi oraz
długości okresów z temperaturą powyżej lub poniżej wartości
progowych (np. daty pojawienia się termicznych pór roku).
Sposób wyznaczania charakterystyk klimatologicznych
temperatury powietrza:
Temperatura średnia dobowa: średnia arytmetyczna temperatury
zmierzonej o 1, 7, 13 i 19h.
Ś
rednia dekadowa: średnia arytmetyczna średnich dobowych;
Ś
rednia miesięczna: średnia arytmetyczna średnich dobowych:
Ś
rednia roczna: średnia arytmetyczna średnich miesięcznych:
Ś
rednia wieloletnia: średnia arytmetyczna średnich rocznych (np. 30
lat);
Amplituda dobowa: różnica pomiędzy temperaturą maksymalną i
minimalną w ciągu doby.
Amplituda roczna: różnica pomiędzy średnią temperaturą miesiąca
najcieplejszego i miesiąca najchłodniejszego,
Temperatura maksymalna: najwyższa temperatura zarejestrowana dla
danej doby
Temperatura minimalna: najniższa temperatura zarejestrowana dla
danej doby
Temperatura maksymalna i minimalna absolutna: najwyższe i
najniższe temperatury rejestrowane w ciągu jakiegoś okresu
Liczba dni „charakterystycznych”:
Temperatura gleby:
•
Ś
rednie temperatury roczne i w poszczególnych miesiącach z
wielolecia na różnych głębokościach;
•
Głębokość występowania temperatur ujemnych;
•
Liczba dni z temperaturą gleby mniejszą od 0°C.
Prędkość wiatru:
•
Wartości średnie (w terminach pomiarowych, dobowe.
miesięczne, roczne, w porach roku);
•
Częstość występowania w określonych przedziałach ( z
wydzieleniem częstości ciszy atmosferycznej);
•
Prędkość maksymalna;
•
Prawdopodobieństwo przekroczenia zadanych wielkości
progowych.
Kierunek wiatru:
•
Określany w stopniach lub w sektorach 8- albo 16-kierunkowej
róży wiatru z podaniem częstości występowania w
poszczególnych sektorach (dla miesięcy, pór roku. roku. okresów
wieloletnich);
•
Prezentacja graficzna w formie róży z zaznaczeniem częstości
cisz (możliwość prezentacji róży w klasach prędkości).
Ciśnienie atmosferyczne, wilgotność względna:
•
Charakterystyki takie jak przy temperaturze powietrza;
•
Ciśnienie atmosferyczne zazwyczaj sprowadzane do poziomu
morza za pomocą wzoru Laplace'a;
•
Liczba dni z wilgotnością względną f>70% w południowym
terminie pomiarowym, f<30% w dowolnym terminie.
Usłonecznienie:
•
Usłonecznienie bezwzględne - określone astronomicznym
czasem wschodu i zachodu słońca w danym miejscu;
•
Usłonecznienie możliwe (s
o
) - określone podobnie, lecz z
uwzględnieniem zakrycia horyzontu przez przeszkody naturalne i
sztuczne;
•
Usłonecznienie rzeczywiste (s) - faktyczne usłonecznienie w
danym miejscu:
•
Usłonecznienie względne - stosunek s/s
o
[%];
•
Liczba dni bez usłonecznienia.
Zachmurzenie:
•
Ś
rednie zachmurzenie;
•
Rozkład częstości zachmurzenia w skali 0-8 lub 0-10;
•
Liczba dni pogodnych (z ≤ 2) i pochmurnych (z ≥ 8):
•
Ś
rednia wielkość zachmurzenia w stopniach liczona ze
wszystkich terminów pomiarowych;
•
Liczba dni pogodnych lub pochmurnych w stosunku do
wszystkich dni w miesiącu (porze roku, roku).
Opad atmosferyczny, pokrywa śnieżna:
•
Suma [mm] dla doby, pentady, dekady, miesiąca, pory roku. roku
(ze względu na dużą zmienność opadu, wyznaczenie wielkości
ś
rednich wymaga długich (wieloletnich) ciągów obserwacyjnych:
•
Sumy ekstremalne (max i min) dla danego okresu;
•
Liczba dni lub prawdopodobieństwo wystąpienia opadu w
określonych przedziałach wielkości: np. ≥0,1mm, ≥lmm,
≥
l0mm itd.;
•
Wskaźnik nieregularności opadu R = R
max
/ R
min
, gdzie R
max
jest
najwyższą, R
min
najniższą sumą miesięczną w roku (z
wielolecia).
Pokrywa śnieżna:
•
Grubość pokrywy śnieżnej i czas jej zalegania w dniach:
•
Data pojawienia się i zaniku trwałej pokrywy śnieżnej;
•
Zapas wody w śniegu.
Zjawiska atmosferyczne:
•
Liczba przypadków wszystkich wystąpień w analizowanym
okresie;
•
Ś
rednia liczba dni z wystąpieniem zjawiska;
•
Prawdopodobieństwo wystąpienia danego zjawiska;
•
Czas trwania i natężenia danego zjawiska.
CIĄGI POMIAROWE
•
Ciąg jednorodny - ciąg pomiarów meteorologicznych, którego
kolejne wyrazy zależą jedynie od warunków klimatycznych
miejsca obserwacji, a nie od metod i warunków pomiarowych.
Najczęstsze przyczyny zerwania jednorodności to:
>
Zmiana przyrządów pomiarowych w stacji meteorologicznej,
>
Zmiana otoczenia stacji (np. zabudowa, wzrost lub wycięcie
drzew,
>
Przeniesienie stacji w obrębie tej samej miejscowości,
>
Zmiana obserwatora,
>
Zmiana instrukcji pomiarowych, np. przejście z 3 na 4 terminy
obserwacji na dobę.
•
Wykrywanie niejednorodności - polega na wykorzystaniu
stwierdzonej w praktyce synchroniczności zmian
wartości elementów meteorologicznych z przybliżonym
zachowaniem stałości różnic (bądź ilorazów) na sąsiednich
stacjach leżących w granicach nawet dość rozległych obszarów.
>
Metoda różnic: stosowana głównie w przypadku elementów
ciągłych w czasie i przestrzeni (np. temperatura, ciśnienie,
wilgotność); polega na wyznaczeniu kolejnych różnic między
synchronicznymi wyrazami ciągów ze stacji A i B: d
i
= a
i
- b
i
:
i = l,...n, gdzie n - liczba wyrazów. Jeżeli badany ciąg jest
jednorodny, to uzyskany ciąg różnic powinien w przybliżeniu
zostać stały, jeśli nastąpiło zerwanie jednorodności, to zaznacza
się wyraźna zmiana różnicy wykraczająca poza dotychczasowy
zakres.
>
Metoda ilorazów - dla elementów nieciągłych (opad,
usłonecznienie, zachmurzenie itp.) stosowana w sposób
analogiczny jak metoda różnic, przy czym analizie poddawany
jest przebieg ilorazów d
i
= a
j
/ b
j
;
•
Uzupełnianie luk w ciągach klimatycznych
>
Wyrównywanie ciągów - polega na zastąpieniu wyrazów ciągu
w części niejednorodnej przez dodanie (pomnożenie) wyrazów
ciągu B i poprawek d(k);
>
Redukcja ciągów - sprowadzenie dwóch lub więcej ciągów
częściowo synchronicznych do wspólnego okresu w celu
wyznaczenia wzajemnie porównywalnych wskaźników
klimatycznych; stosuje się także metodę różnic (ilorazów)
wyznaczając poprawkę d (k) z okresu wspólnego.
chłodnych
mroźnych
b. mroźnych
gorących
upalnych
T
min
<0 ˚C
T
max
< 0 ˚C
T
max
≤10˚C
T
max
≥
25˚
C
T
max
≥
30˚C