„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 

 

 

MINISTERSTWO EDUKACJI 

NARODOWEJ 

 

 

 

 

Sylwia Rajca 

 

 
Wykonywanie badań mikrobiologicznych 
311[02].Z2.02 

 

 

 

 

 

Poradnik dla nauczyciela

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wydawca

 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

1

 

Recenzenci: 

mgr Barbara Przedlacka 

mgr Zbigniew Piotr Rawluk 

 

 

 

Opracowanie redakcyjne: 

mgr Jolanta Łagan 

 

 

Konsultacja: 

mgr inŜ. Gabriela Poloczek 

 

 

 

 

 

 

Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczn

 

ą

  programu  jednostki  modułowej  311[02].Z2.02, 

„Wykonywanie  badań  mikrobiologicznych”,  zawartego  w  modułowym  programie  nauczania 
dla zawodu technik analityk. 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

2 

SPIS TREŚCI

 

 

1.

 

Wprowadzenie 

3 

2.

 

Wymagania wstępne 

4 

3.

 

Cele kształcenia 

5 

4.

 

Przykładowe scenariusze zajęć 

6 

5.

 

Ćwiczenia 

11 

5.1.

 

Technika pracy w laboratorium mikrobiologicznym 

11 

5.1.1. Ćwiczenia 

11 

5.2.

 

Morfologia i fizjologia drobnoustrojów 

13 

5.2.1. Ćwiczenia 

13 

5.3.

 

Metody badania drobnoustrojów 

16 

5.3.1. Ćwiczenia 

16 

5.4.

 

Wpływ środowiska na wzrost i rozwój drobnoustrojów 

19 

5.4.1. Ćwiczenia 

19 

5.5.

 

Rola drobnoustrojów w przyrodzie, gospodarce i Ŝyciu człowieka 

21 

5.5.1. Ćwiczenia 

21 

6.

 

Ewaluacja osiągnięć ucznia 

25 

7.  Literatura 

39 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

3 

1.  WPROWADZENIE

 

 

Przekazujemy 

Państwu 

Poradnik 

dla 

nauczyciela: 

„Wykonywanie 

badań 

mikrobiologicznych”,  który  będzie  pomocny  w  prowadzeniu  zajęć  dydaktycznych  w  szkole 
kształcącej w zawodzie technik analityk. 

W poradniku zamieszczono: 

–

 

wymagania wstępne,  

–

 

cele  kształcenia  i  wykaz  umiejętności,  jakie  uczeń  ukształtuje  podczas  pracy 
z poradnikiem, 

–

 

przykładowe scenariusze zajęć, 

–

 

przykładowe  ćwiczenia  ze  wskazówkami  do  realizacji,  z  zalecanymi  metodami 
nauczania-uczenia oraz środkami dydaktycznymi, 

–

 

ewaluację osiągnięć ucznia z przykładowymi narzędziami pomiaru dydaktycznego, 

–

 

literaturę. 
Wskazane  jest,  aby  zajęcia  dydaktyczne  były  prowadzone  róŜnymi  metodami  ze 

szczególnym uwzględnieniem aktywizujących metod nauczania: 
–

 

ć

wiczeń laboratoryjnych, 

–

 

tekstu przewodniego, 

–

 

gier dydaktycznych, 

–

 

dyskusji dydaktycznej, 

–

 

metody projektów. 
Formy  organizacyjne  pracy  uczniów  mogą  być  zróŜnicowane,  począwszy  od 

samodzielnej pracy uczniów do pracy zespołowej.  
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 

 

 
 
 

 
 
 
 
 
 

 

Schemat układu jednostek modułowych 

 

 

311[02].Z2 

Podstawy badań bioanalitycznych

 

 

 

311[02].Z2.01 

Wykonywanie badań biochemicznych 

 

311[02].Z2.02 

Wykonywanie badań mikrobiologicznych 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

4 

2.  WYMAGANIA WSTĘPNE

 

 

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

−

 

korzystać z róŜnych źródeł informacji, 

−

 

rozróŜniać składniki chemiczne komórki, 

−

 

określać budowę i funkcje składników chemicznych komórki,  

−

 

posługiwać się nomenklaturą związków nieorganicznych i organicznych, 

−

 

określać strukturę i funkcje komórki roślinnej i zwierzęcej, 

−

 

określać właściwości, budowę i mechanizm działania enzymów, 

−

 

określać znaczenie i zastosowanie enzymów w biotechnologii i przemyśle spoŜywczym, 

−

 

charakteryzować oddychanie tlenowe i beztlenowe, 

−

 

rozróŜniać produkty oddychania tlenowego i beztlenowego, 

−

 

charakteryzować proces fotosyntezy, jej fazy i czynniki wpływające na przebieg procesu, 

−

 

charakteryzować proces chemosyntezy, 

−

 

sporządzać roztwory o określonym stęŜeniu, 

−

 

przestrzegać przepisów bezpiecznej i higienicznej pracy, ochrony przeciwpoŜarowej oraz 
ochrony środowiska. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

5 

3.  CELE KSZTAŁCENIA

 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

−

 

zastosować  przepisy  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  obowiązujące  w laboratorium 
mikrobiologicznym, 

−

 

posłuŜyć  się  sprzętem  laboratoryjnym  do  analiz  mikrobiologicznych,  dobrać  sprzęt 
i przyrządy do badań, 

−

 

zastosować 

techniki 

pracy 

laboratoryjnej 

obowiązujące 

w 

laboratorium 

mikrobiologicznym, 

−

 

scharakteryzować oraz przygotować róŜne rodzaje podłoŜy mikrobiologicznych,  

−

 

scharakteryzować metody barwienia bakterii oraz przygotować preparat mikroskopowy, 

−

 

zastosować normy mikrobiologiczne, 

−

 

scharakteryzować morfologię i fizjologię określonych bakterii, grzybów i wirusów, 

−

 

określić  wpływ  fizycznych  i  chemicznych  czynników  środowiska  na  wzrost  i  rozwój 
drobnoustrojów, 

−

 

dobrać metody badań drobnoustrojów, 

−

 

przeprowadzić badania drobnoustrojów róŜnymi metodami, 

−

 

określić miano coli oraz zinterpretować wyniki obserwacji i badań, 

−

 

określić znaczenie drobnoustrojów w przyrodzie, 

−

 

określić  udział  mikroorganizmów  w  obiegu  podstawowych  pierwiastków  na  podstawie 
schematów, 

−

 

określić  udział  drobnoustrojów  w  syntezie  i  rozkładzie  związków  organicznych 
warunkujących Ŝyzność gleb, 

−

 

scharakteryzować  sposób  wykorzystania  drobnoustrojów  w biotechnologii  oraz  określić 
moŜliwość ich zastosowania, 

−

 

scharakteryzować  udział  drobnoustrojów  w  określonych  procesach  spoŜywczych  oraz 
określić moŜliwość ich zastosowania, 

−

 

scharakteryzować  negatywne  działanie  bakterii  na  produkty  spoŜywcze,  ustalić  sposoby 
przeciwdziałania, 

−

 

określić  znaczenie  drobnoustrojów  w  produkcji  Ŝywności  i  medycynie  oraz  moŜliwości 
ich zastosowania, 

−

 

scharakteryzować  rodzaje  zatruć  pokarmowych  wywołanych  przez  drobnoustroje  oraz 
określić sposoby przeciwdziałania zatruciom. 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

6 

4.  PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ

 

 

Scenariusz zajęć 1 

 
Osoba prowadząca 

 

 

 

…………………………………………………….. 

Modułowy program nauczania:  

Technik analityk 311[02] 

Moduł:   

 

 

 

 

 

Podstawy badań bioanalitycznych 311[02].Z2 

Jednostka modułowa:  

 

 

Wykonywanie badań mikrobiologicznych 311[02].Z2.02 

 

 

Temat: Budowa morfologiczna i anatomiczna bakterii. 

Cel  ogólny:  RozróŜnianie  form  morfologicznych  oraz  charakteryzowanie  budowy 

anatomicznej bakterii. 

 

Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć: 

−

 

wymieniać cechy komórki prokariotycznej, 

−

 

rozróŜniać formy morfologiczne bakterii, 

−

 

omówić budowę anatomiczną bakterii, 

−

 

porównać budowę komórki prokariotycznej i eukariotycznej, 

−

 

przeprowadzić obserwację mikroskopową bakterii, 

−

 

wykonać rysunek obrazu mikroskopowego. 

 
Metody nauczania–uczenia się:  

−

 

wykład informacyjny, 

−

 

analiza foliogramów i schematu, 

−

 

ć

wiczenia praktyczne – obserwacja mikroskopowa, 

−

 

ć

wiczenia praktyczne – wykonywanie rysunków. 

 
Środki dydaktyczne: 

−

 

foliogramy, 

−

 

zdjęcia mikroskopowe komórek bakteryjnych, 

−

 

preparaty trwałe bakterii, 

−

 

mikroskopy z obiektywem imersyjnym, olejek imersyjny, 

−

 

instrukcja do ćwiczenia, 

−

 

karta pracy dla ucznia. 

 
Formy organizacyjne pracy uczniów: 

−

 

praca indywidualna, 

−

 

praca zbiorowa. 

 
Czas trwania: 

−

 

135 minut. 

 
Uczestnicy: 

−

 

uczniowie szkoły kształcącej w zawodzie technik analityk. 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

7 

Przebieg zajęć: 

1.

 

Czynności organizacyjno-porządkowe. 

2.

 

Wprowadzenie. 

3.

 

Omówienie celów zajęć edukacyjnych. 

4.

 

Plan zajęć: 

A.

 

Omówienie form morfologicznych bakterii: 

−

 

analiza  foliogramów  i  zdjęć  mikroskopowych  ilustrujących  formy  komórek 
bakteryjnych, 

−

 

analiza  foliogramów  i  zdjęć  mikroskopowych  ilustrujących  układy  komórek 
bakteryjnych. 

B.

 

Wykonanie przez uczniów ćwiczenia praktycznego: 
Ć

wiczenie 1 (ćwiczenie 1 punkt 4.2.3 z poradnika dla ucznia). 

C.

 

Omówienie budowy anatomicznej bakterii: 

−

 

obserwacja foliogramu ilustrującego budowę anatomiczną bakterii, 

−

 

omówienie budowy i funkcji poszczególnych elementów komórki bakteryjnej, ze 
szczególnym  uwzględnieniem  róŜnic  w  budowie  i  właściwościach  ściany 
komórkowej,  roli  błony  komórkowej,  róŜnic  w  budowie  i  funkcjach  rzęsek 
i fimbrii, roli plazmidów oraz endospor. 

D.

 

Wykonanie  przez  uczniów  ćwiczenia  praktycznego  –  uzupełnienie  schematu  budowy 
anatomicznej bakterii: 

−

 

uczniowie otrzymują schematyczny rysunek komórki bakteryjnej i opisują nazwy 
organelli komórkowych oznaczonych literami. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

E.

 

Porównanie budowy komórki prokariotycznej i eukariotycznej: 

−

 

na  podstawie  obserwacji  foliogramów  ilustrujących  budowę  komórki 
eukariotycznej  i  bakteryjnej  oraz  posiadanych  wiadomości,  uczniowie 
porównują  budowę  komórki  prokariotycznej  i  eukariotycznej  (uzupełniają 
tabelę). 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

8 

 

Charakterystyczne cechy 

Procaryota 

Eucaryota 

aparat jądrowy 

 

 

organelle energetyczne 

 

 

organelle fotosyntetyczne 

 

 

ś

ciana komórkowa 

 

 

rybosomy 

 

 

aparat Golgiego 

 

 

retikulum endoplazmatyczne 

 

 

lizosomy 

 

 

materiały zapasowe 

 

 

 
Zakończenie zajęć 

 

Podsumowanie zajęć — uczniowie wymieniają cechy komórek prokariotycznych. 

 

Praca domowa 

 

Korzystając z róŜnych źródeł informacji przedstaw załoŜenia teorii biogenezy i powstania 

komórek prokariotycznych.  

 

Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach: 

 

Nauczyciel  metodą  obserwacji  ocenia  pracę  uczniów  podczas  prowadzonych  zajęć  – 

ocenia  aktywność  uczniów,  stopień  ich  zaangaŜowania  w  wykonywanie  ćwiczeń  oraz 
poprawność wykonania ćwiczeń. 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

9 

Scenariusz zajęć 2 

 

Osoba prowadząca    

 

 

…………………………………………………… 

Modułowy program nauczania:  

Technik analityk 311[02] 

Moduł:   

 

 

 

 

 

Podstawy badań bioanalitycznych 311[02].Z2 

Jednostka modułowa:  

 

 

Wykonywanie badań mikrobiologicznych 311[02].Z2.02 

 

 

Temat: Wpływ środowiska na wzrost i rozwój drobnoustrojów. 

Cel ogólny: Określenie wpływu czynników środowiska na wzrost mikroorganizmów oraz ich 

praktyczne zastosowanie w walce z drobnoustrojami. 

 

Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć: 

−

 

wymieniać czynniki fizyczne i chemiczne wpływające na wzrost mikroorganizmów, 

−

 

sklasyfikować bakterie pod względem wraŜliwości na temperaturę i pH, 

−

 

opisać mechanizm działania czynników fizycznych i chemicznych na komórki bakteryjne, 

−

 

rozróŜniać bakteriobójcze i bakteriostatyczne czynniki środowiskowe, 

−

 

wymieniać  sposoby  wykorzystania  czynników  fizycznych  i  chemicznych  w  walce 
z drobnoustrojami chorobotwórczymi. 

 

Metody nauczania–uczenia się:  

−

 

ć

wiczenia praktyczne, 

−

 

praca z materiałem źródłowym, 

−

 

praca w grupach. 

 

Środki dydaktyczne: 

−

 

materiały źródłowe dla poszczególnych grup uczniów, 

−

 

arkusze papieru, mazaki, 

−

 

instrukcje do ćwiczeń. 

 
Formy organizacyjne pracy uczniów: 

−

 

praca w zespołach, 

−

 

praca indywidualna. 

 

Czas trwania: 

−

 

90 minut (odczytanie wyników hodowli bakteryjnych – ok. 60 minut) 

 

Uczestnicy: 

−

 

uczniowie szkoły kształcącej w zawodzie technik analityk.  

 

Przebieg zajęć: 

1.

 

Czynności organizacyjno-porządkowe. 

2.

 

Wprowadzenie. 

3.

 

Omówienie celów zajęć edukacyjnych. 

4.

 

Plan zajęć: 

A.

 

Podział  uczniów  na  4  grupy.  Opracowanie  przydzielonych  przez  nauczyciela 
zagadnień: 

−

 

wpływ ciśnienia osmotycznego na wzrost drobnoustrojów (z uwzględnieniem roli 
wody  w  komórce,  wyjaśnieniem  zjawisk  plazmolizy  i  plazmoptyzy  oraz  ich 
praktycznym wykorzystaniem), 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

10 

−

 

wpływ  temperatury  na  rozwój  mikroorganizmów  (z  uwzględnieniem  podziału 
bakterii  na  grupy  w  zaleŜności  od  optimum  termicznego  ich  rozwoju, 
wyjaśnieniem  mechanizmu  działania  temperatury  na  procesy  fizjologiczne 
komórki 

oraz 

wykorzystaniem 

praktycznym 

temperatury 

w 

walce 

z drobnoustrojami), 

−

 

wpływ  promieniowania  i  odczynu  środowiska  (pH)  na  wzrost  mikroorganizmów 
(z  uwzględnieniem  mechanizmu  działania  tych  czynników  środowiskowych  na 
komórki oraz ich wykorzystaniem praktycznym), 

−

 

wpływ 

związków 

chemicznych 

na 

wzrost 

i 

rozwój 

drobnoustrojów 

(z uwzględnieniem  podziału  na  czynniki  bakteriobójcze  i  bakteriostatyczne  oraz 
ich praktycznym wykorzystaniem).  

B.

 

Opracowanie  tematu  w  formie  plakatu,  przedstawienie  wyników  pracy  zespołu  przez 
sprawozdawców na forum klasy. 

C.

 

Wykonanie przez uczniów ćwiczeń praktycznych: 
Ć

wiczenie 1 (ćwiczenie 1 punkt 4.4.3 z poradnika dla ucznia). 

Ć

wiczenie 2 (ćwiczenie 2 punkt 4.4.3 z poradnika dla ucznia). 

−

 

uczniowie  przygotowują  hodowle  bakteryjne  zgodnie  z  instrukcjami  ćwiczeń, 
odczytanie wyników odbywa się po zakończeniu hodowli. 

 

Zakończenie zajęć 

 

Podsumowanie  zajęć  —  uczniowie  wymieniają  czynniki  środowiskowe  wpływające  na 

wzrost i rozwój mikroorganizmów oraz podają przykłady praktycznego zastosowania środków 
chemicznych i czynników fizycznych w walce z drobnoustrojami chorobotwórczymi. 
 
Praca domowa 

 

Opisz  sposób  działania  dwóch  środków  chemicznych  (środki  czystości,  kosmetyki) 

o działaniu antybakteryjnym stosowanych w Twoim domu. 

 

Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach: 

 

Nauczyciel  prowadzi  obserwację  uczniów  podczas  pracy  w  grupach  oraz  w  czasie 

wykonywania  ćwiczeń.  Ocenia  poprawność  wykonywanych  ćwiczeń  i  końcowe  efekty  pracy 
poszczególnych grup uczniowskich. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

11 

5.  ĆWICZENIA

 

 

5.1.  Technika pracy w laboratorium mikrobiologicznym

 

 

5.1.1.  Ćwiczenia

 

 

Ćwiczenie 1 

Dokonaj obserwacji mikroskopowej ziaren skrobi w miąŜszu bulwy ziemniaka. Wykonaj 

rysunek obrazu mikroskopowego z opisem. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  budowę 

mikroskopu i zasady jego obsługi oraz sposób wykonania ćwiczenia. Ćwiczenie powinno być 
wykonane  indywidualnie  przez  kaŜdego  ucznia.  Nauczyciel  obserwuje  i  kontroluje  pracę 
uczniów. Przewidywany czas trwania ćwiczenia – 15 minut. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

ś

ciąć  moŜliwie  najcieńszy  skrawek  miąŜszu  bulwy  ziemniaka  i  ułoŜyć  go  na  szkiełku 

przedmiotowym, 

2)

 

dodać kroplę płynu Lugola do preparatu, nakryć szkiełkiem nakrywkowym, 

3)

 

przygotować  mikroskop  do  obserwacji  –  włączyć  elektryczne  źródło  światła  lub 
manipulując lusterkiem oświetlić równomiernie pole widzenia, 

4)

 

umieścić preparat mikroskopowy na stoliku przedmiotowym, 

5)

 

obserwować  obraz  preparatu  (zabarwione  ziarna  skrobi),  zaczynając  od  najmniejszego 
powiększenia, a potem stosować coraz większe, 

6)

 

wykonać rysunki obserwowanych obrazów mikroskopowych wraz z opisem.  

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

mikroskopy, 

−

 

szkiełka przedmiotowe i nakrywkowe, 

−

 

ziemniak, 

−

 

płyn Lugola, 

−

 

skalpel. 

 
Ćwiczenie 2 

Dokonaj obserwacji mikroskopowej preparatu bakteryjnego pod imersją.  

 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  wyjaśnić  zasadę 

działania obiektywu imersyjnego oraz technikę wykonania ćwiczenia. Ćwiczenie powinno być 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

12 

wykonane  indywidualnie  przez  kaŜdego  ucznia.  Nauczyciel  obserwuje  i  kontroluje  pracę 
uczniów. Przewidywany czas trwania ćwiczenia – 25 minut. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

przygotować  mikroskop  do  obserwacji  –  włączyć  elektryczne  źródło  światła  lub 
manipulując lusterkiem oświetlić równomiernie pole widzenia, 

2)

 

umieścić preparat mikroskopowy na stoliku przedmiotowym, 

3)

 

ustawić obiektyw o najmniejszym powiększeniu nad preparatem mikroskopowym, 

4)

 

ustawić ostrość obserwowanego obrazu (patrząc jednocześnie przez okular) przy pomocy 
ś

ruby makrometrycznej, a następnie śruby mikrometrycznej, 

5)

 

oglądać preparat w kilku polach widzenia, 

6)

 

przestawić obiektyw o silniejszym powiększeniu i powtórzyć czynności, 

7)

 

obejrzeć preparat z uŜyciem obiektywu o powiększeniu 100x: 

−

 

po wyszukaniu interesującego szczegółu w preparacie pod słabszym powiększeniem 
podnieść tubus do góry i ustawić obiektyw 100x, 

−

 

na preparat nanieść kroplę olejku imersyjnego, 

−

 

obserwując  z  zewnątrz  opuścić  tubus  aŜ  do  zetknięcia  się  soczewki  obiektywu 
z olejkiem, 

−

 

patrząc przez okular obniŜyć tubus aŜ ukaŜe się obraz w polu widzenia, 

−

 

ustawić ostrość obrazu i dokonać obserwacji preparatu, 

8)

 

podnieść obiektyw i zdjąć preparat po zakończeniu obserwacji, 

9)

 

wyczyścić obiektyw imersyjny szmatką zwilŜoną w benzynie, a potem szmatką zanurzoną 
w alkoholu etylowym, 

10)

 

ustawić w osi optycznej mikroskopu obiektyw o najmniejszym powiększeniu i wyłączyć 
ź

ródło światła. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

mikroskopy z obiektywem imersyjnym, 

−

 

gotowe preparaty bakteryjne, 

−

 

olejek imersyjny, 

−

 

benzyna i alkohol etylowy, 

−

 

szmatka. 

 
 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

13 

5.2.  Morfologia i fizjologia drobnoustrojów

 

 

5.2.1.  Ćwiczenia

 

 
Ćwiczenie 1 

Porównaj  formy  morfologiczne  i  układy  komórek bakteryjnych w gotowych preparatach 

mikroskopowych. Wykonaj rysunki oglądanych obrazów mikroskopowych. 
 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  zapoznać  uczniów 

z zakresem  i  techniką  wykonania  ćwiczenia.  Uczeń  powinien  być  zapoznany  z  budową 
morfologiczną  bakterii.  Ćwiczenie  powinno  być  wykonane  indywidualnie  przez  kaŜdego 
ucznia.  Nauczyciel  obserwuje  i  kontroluje  pracę  uczniów.  Przewidywany  czas  trwania 
ć

wiczenia – 30 minut. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

przygotować mikroskop do obserwacji preparatów, 

2)

 

obejrzeć pod obiektywem imersyjnym gotowe barwione preparaty bakterii, 

3)

 

porównać  formy  morfologiczne  i  układy  komórek  bakteryjnych  w  oglądanych  obrazach 
mikroskopowych, 

4)

 

nazwać obserwowane formy morfologiczne i układy komórek bakteryjnych, 

5)

 

wykonać rysunki obserwowanych obrazów mikroskopowych. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

mikroskopy z obiektywami imersyjnymi, 

−

 

trwałe  barwione  preparaty  bakterii  o  róŜnych  formach  morfologicznych  i  układach 
komórek, 

−

 

olejek imersyjny, 

−

 

szmatki, benzyna, alkohol etylowy. 

 
Ćwiczenie 2 

Sporządź preparat z hodowli droŜdŜy i przeprowadź obserwację mikroskopową. Wykonaj 

rysunek oglądanego obrazu mikroskopowego. 
 

Wskazówki do realizacji

 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  zapoznać  uczniów 

z zakresem  i  techniką  wykonania  ćwiczenia.  Uczeń  powinien  być  zapoznany  z  budową 
droŜdŜy. Ćwiczenie powinno być wykonane indywidualnie przez kaŜdego ucznia. Nauczyciel 
obserwuje i kontroluje pracę uczniów. Przewidywany czas trwania ćwiczenia – 35 minut. 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

14 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

przygotować hodowlę droŜdŜy piekarskich: 

−

 

do zlewki wlać 100 ml przegotowanej wody, 

−

 

dodać łyŜeczkę cukru (glukoza lub sacharoza), 

−

 

dodać około 10–20 g droŜdŜy piekarskich, wszystko zamieszać, 

−

 

pozostawić hodowlę w temperaturze 20–25°C na około 20 minut, 

2)

 

przygotować mikroskop do obserwacji preparatu, 

3)

 

nanieść pipetą kroplę hodowli droŜdŜy na szkiełko przedmiotowe, 

4)

 

nakryć przygotowany materiał szkiełkiem nakrywkowym, 

5)

 

umieścić na stoliku przedmiotowym mikroskopu gotowy preparat, 

6)

 

obserwować  obraz  preparatu,  zaczynając  od  najmniejszego  powiększenia,  a  potem 
stosować coraz większe, 

7)

 

wykonać rysunki obserwowanych obrazów mikroskopowych spod róŜnych powiększeń.  

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

droŜdŜe piekarskie, 

−

 

zlewka, 

−

 

cukier (glukoza lub sacharoza), 

−

 

woda przegotowana, 

−

 

mikroskopy, 

−

 

szkiełka przedmiotowe i nakrywkowe, 

−

 

bagietka, pipeta. 

 
Ćwiczenie 3 

Sporządź  preparat  pleśni  i  przeprowadź  obserwację  mikroskopową.  Wykonaj  rysunek 

oglądanego obrazu mikroskopowego. 
 

Wskazówki do realizacji

 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  zapoznać  uczniów 

z zakresem i techniką wykonania ćwiczenia. Uczeń powinien być zapoznany z budową pleśni. 
Ć

wiczenie  powinno  być  wykonane  indywidualnie  przez  kaŜdego  ucznia.  Nauczyciel 

obserwuje i kontroluje pracę uczniów. Przewidywany czas trwania ćwiczenia – 25 minut. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

przygotować mikroskop do obserwacji preparatu, 

2)

 

nanieść kroplę wody destylowanej na czyste szkiełko przedmiotowe, 

3)

 

pobrać igłą preparacyjną odrobinę pleśni z powierzchni spleśniałego chleba, 

4)

 

rozprowadzić pobraną pleśń w kropli wody, 

5)

 

nakryć przygotowany materiał szkiełkiem nakrywkowym, 

6)

 

umieścić gotowy preparat na stoliku przedmiotowym mikroskopu, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

15 

7)

 

obserwować  obraz  preparatu,  zaczynając  od  najmniejszego  powiększenia,  a  potem 
stosować coraz większe, 

8)

 

narysować obserwowany obraz – fragment grzybni i kształt zarodni pleśni.  
 
Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne

: 

−

 

spleśniały chleb, 

−

 

woda destylowana, 

−

 

mikroskop, 

−

 

szkiełka przedmiotowe i nakrywkowe, 

−

 

igła preparacyjna, pipeta. 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

16 

5.3. Metody badania drobnoustrojów 
 

5.3.1.  Ćwiczenia

 

 

Ćwiczenie 1 
 

Wykorzystując  metodę  hodowlaną  oblicz  ogólną  liczbę  drobnoustrojów  w  1  cm

3

  gleby 

oraz dokonaj obserwacji cech morfologicznych uzyskanych kolonii bakteryjnych. 
 

Wskazówki do realizacji

 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  zapoznać  uczniów 

z zakresem  i  techniką  wykonania  ćwiczenia.  Ćwiczenie  powinno  być  wykonane 
indywidualnie  przez  kaŜdego  ucznia.  Nauczyciel  obserwuje  i  kontroluje  pracę  uczniów. 
Ć

wiczenie  naleŜy  realizować  w  dwóch  częściach:  przygotowanie  hodowli  bakteryjnych 

(ok. 30 minut) i obserwacja kolonii po zakończonej hodowli (ok. 60 minut). 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

odwaŜyć 1 g gleby i wytrząsać go w 9 cm

3

 roztworu soli fizjologicznej, 

2)

 

wykonać serię rozcieńczeń: 

−

 

pobrać jałową pipetą 1 cm

3

 uzyskanego roztworu i przenieść go do probówki z 9 cm

3 

soli fizjologicznej, nie zanurzając pipety w roztworze, 

−

 

wykonać tą samą metodą kolejne rozcieńczenia do uzyskania rozcieńczenia 10

-4

, 

3)

 

nanieść pipetą 0,1 cm

3

 badanego materiału z rozcieńczenia na powierzchnię poŜywki, 

4)

 

wyjałowić głaszczkę przez kilkakrotne zanurzenie jej w alkoholu i opalenie w płomieniu 
palnika, 

5)

 

rozprowadzić delikatnie głaszczką naniesiony materiał po całej powierzchni poŜywki, 

6)

 

zamknąć  płytkę  i  odwrócić  do  góry  dnem,  umieścić  w  termostacie  o  temperaturze  20-
27°C na czas 96 godzin, 

7)

 

policzyć  wyrosłe  kolonie  po  upływie  czasu  inkubacji;  policzone  kolonie  zaznaczać 
dermatografem na zewnętrznej stronie płytki, 

8)

 

obliczyć ilość bakterii w 1 cm

3

 badanego materiału według wzoru:  

Z = A x stopień rozcieńczenia; 

 

gdzie: A = liczba kolonii na płytce, Z = liczba organizmów, 

 

(otrzymaną  wartość  naleŜy  pomnoŜyć  przez  10,  poniewaŜ  oblicza  się  ilość  bakterii 
w 1 cm

3 

badanego

 

materiału,  a  do  posiewu  na  podłoŜe  stałe  pobiera  się  0,1  cm

3

 

materiału), 

9)

 

przeprowadzić  obserwację  cech  morfologicznych  uzyskanych  kolonii,  uzupełniając 
tabelę: 

 

Cechy 

morfologiczne 

Kolonia 1 

Kolonia 2 

Kolonia 3 

............ 

wielkość w mm 

 

 

 

 

kształt 

 

 

 

 

powierzchnia 

 

 

 

 

stopień wzniesienia 

 

 

 

 

brzegi 

 

 

 

 

barwa i 
przejrzystość 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

17 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

gleba, 

−

 

waga techniczna lub analityczna, 

−

 

roztwór soli fizjologicznej, 

−

 

pipety 1 cm

3

 lub 2 cm

3

,  

−

 

głaszczki, 

−

 

probówki, 

−

 

płytki Petriego z poŜywką (bulion agarowy), 

−

 

alkohol etylowy, 

−

 

palniki, 

−

 

karta pracy z tabelą. 

 
Ćwiczenie 2 

Dokonaj obserwacji mikroskopowej preparatu barwionego metodą Grama.  
 
Wskazówki do realizacji

 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  zapoznać  uczniów 

z zakresem  i  techniką  wykonania  ćwiczenia,  z  uwzględnieniem  przepisów  bezpieczeństwa 
i higieny  pracy.  Ćwiczenie  powinno  być  wykonane  indywidualnie  przez  kaŜdego  ucznia. 
nauczyciel  obserwuje  i  kontroluje  pracę  uczniów.  Przewidywany  czas  trwania  ćwiczenia  – 
40 minut. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

odtłuścić szkiełko przedmiotowe, 

2)

 

pobrać  kroplę  soli  fizjologicznej  wyŜarzoną  w  płomieniu  palnika  ezą  i  umieścić  ją  na 
szkiełku przedmiotowym, 

3)

 

pobrać  za  pomocą  wypraŜonej  ezy  próbkę  materiału  z  wyrosłej  na  podłoŜu  agarowym 
kolonii  i  rozprowadzić  ją  po  powierzchni  szkiełka  przedmiotowego  (moŜe  być  uŜyty 
materiał z ćwiczenia 1), 

4)

 

utrwalić preparat w płomieniu palnika, przeprowadzając szkiełko 2-3 razy przez płomień 
palnika, 

5)

 

umieścić  szkiełko  z  preparatem  na  prętach  wanienki  do  barwienia  i  preparat  zalać 
fioletem krystalicznym na 2 minuty, po czym spłukać wodą, 

6)

 

zalać preparat płynem Lugola na 2 minuty, spłukać wodą, 

7)

 

odbarwić alkoholem, po 30 sekundach spłukać wodą, osuszyć bibułą, 

8)

 

barwić preparat fuksyną przez 1 minutę, spłukać wodą, 

9)

 

wysuszyć preparat bibułą, 

10)

 

nanieść  na  preparat  kroplę  olejku  cedrowego  i  oglądać  w  mikroskopie  pod  obiektywem 
imersyjnym, 

11)

 

określić zabarwienie bakterii oglądanych pod mikroskopem. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

18 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

kolonie bakterii wyrosłe na podłoŜu agarowym, 

−

 

roztwór soli fizjologicznej, 

−

 

eza,  

−

 

szczypce Corneta, 

−

 

wanienka do barwienia, 

−

 

szkiełko przedmiotowe 

−

 

alkohol etylowy, 

−

 

fiolet krystaliczny, 

−

 

płyn Lugola, 

−

 

roztwór fuksyny, 

−

 

bibuła, 

−

 

palniki, 

−

 

olejek imersyjny, 

−

 

mikroskopy z obiektywem imersyjnym. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

19 

5.4. Wpływ środowiska na wzrost i rozwój drobnoustrojów 
 

5.4.1.  Ćwiczenia  

 
Ćwiczenie 1 

Przeprowadź obserwację wzrostu drobnoustrojów w róŜnych temperaturach.  
 
Wskazówki do realizacji

 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  zapoznać  uczniów 

z zakresem  i  techniką  wykonania  ćwiczenia,  z  uwzględnieniem  przepisów  bezpieczeństwa 
i higieny  pracy.  Ćwiczenie  moŜe  być  wykonane  w  dwuosobowych  grupach.  Nauczyciel 
obserwuje  i  kontroluje  pracę  uczniów.  Ćwiczenie  naleŜy  realizować  w  dwóch  częściach: 
przygotowanie  hodowli  bakteryjnych  (ok.  20  minut)  i  obserwacja  kolonii  po  zakończonej 
hodowli (ok. 30 minut). 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

wykonać  3 posiewy z mleka ukwaszonego (po 1 ml) na płytki Petriego i zalać poŜywką 
agarową, 

2)

 

hodować  płytki  z  posiewami  w  róŜnych  temperaturach:  w  cieplarce  w  temp.  30°C, 
w lodówce w temp. 3–5°C, w temp. pokojowej 18–20°C, 

3)

 

prowadzić hodowlę przez 72 godziny, 

4)

 

przeprowadzić obserwację wzrostu drobnoustrojów na poszczególnych płytkach, 

5)

 

zestawić w tabeli wyniki obserwacji i wyciągnąć wnioski dotyczące wpływu temperatury 
na szybkość wzrostu bakterii. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

mleko ukwaszone, 

−

 

poŜywka agarowa, 

−

 

płytki Petriego,  

−

 

pipety 1 cm

3 

lub 2 cm

3

, 

−

 

cieplarka, lodówka. 

 
Ćwiczenie 2 

Przeprowadź obserwację wpływu środków chemicznych na wzrost mikroorganizmów.  

 

Wskazówki do realizacji

 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  zapoznać  uczniów 

z zakresem  i  techniką  wykonania  ćwiczenia,  z  uwzględnieniem  przepisów  bezpieczeństwa 
i higieny  pracy.  Ćwiczenie  moŜe  być  wykonane  w  dwuosobowych  grupach.  Nauczyciel 
obserwuje  i  kontroluje  pracę  uczniów.  Ćwiczenie  naleŜy  realizować  w  dwóch  częściach: 
przygotowanie  hodowli  bakteryjnych  (ok.  15  minut)  i  obserwacja  kolonii  po  zakończonej 
hodowli (ok. 30 minut). 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

20 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

nasączyć  krąŜki  bibuły  środkami  dezynfekcyjnymi:  70%  etanolem,  sterinolem, 
i chloranem (I) sodu oraz wodą destylowaną (próba kontrolna), 

2)

 

nałoŜyć  (w  równych  odstępach)  za  pomocą  pincety  nasączone  krąŜki  bibuły  na 
powierzchnię podłoŜa z hodowlą bakterii, 

3)

 

umieścić hodowlę w cieplarce w temp. 37°C na 24 godziny, 

4)

 

określić  w  mm  średnicę  strefy  zahamowania  wzrostu  bakterii  wokół  krąŜków  bibuły  po 
zakończonej inkubacji, 

5)

 

zanotować wyniki obserwacji w tabeli: 

 

 
 
 
 
 
 

6)

 

wyciągnąć wnioski z obserwacji. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

hodowle bakterii na płytkach Petriego, 

−

 

krąŜki bibuły, 

−

 

ś

rodki dezynfekcyjne: 70% etanol, sterinol, chloran (I) sodu,  

−

 

woda destylowana, 

−

 

pinceta, 

−

 

cieplarka. 

Rodzaj środka dezynfekcyjnego 

Strefy zahamowania 

wzrostu (Ø w mm) 

1. 70% etanol 

 

2. sterinol 

 

3. chloran (I) sodu 

 

4. woda destylowana 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

21 

5.5.  Rola  drobnoustrojów  w  przyrodzie,  gospodarce  i  Ŝyciu 

człowieka 

 

5.5.1.  Ćwiczenia  

 
Ćwiczenie 1 

Wykryj obecność bakterii denitryfikacyjnych w glebie. 
 
Wskazówki do realizacji

 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  zapoznać  uczniów 

z zakresem  i  techniką  wykonania  ćwiczenia,  z  uwzględnieniem  przepisów  bezpieczeństwa 
i higieny  pracy.  Ćwiczenie  moŜe  być  wykonane  w  dwuosobowych  grupach.  Nauczyciel 
obserwuje  i  kontroluje  pracę  uczniów.  Ćwiczenie  naleŜy  realizować  w  dwóch  częściach: 
przygotowanie  hodowli  bakteryjnych  (ok.  60  minut)  i  obserwacja  kolonii  po  zakończonej 
hodowli (ok. 30 minut). 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

rozcieńczyć badaną próbkę gleby w roztworze soli fizjologicznej od 10

-1

 do 10

-9

, 

2)

 

posiać 1cm

3 

z kaŜdego rozcieńczenia do probówek z poŜywką ciekłą, 

3)

 

prowadzić hodowlę przez 7 dni w temperaturze 27°C, 

4)

 

sprawdzić  obecność  związków  azotowych  w  probówkach  zmętniałych  po  okresie 
hodowlanym: 

−

 

nanieść po 1cm

3 

 hodowli do wgłębień na płytce porcelanowej, dodać około 0,5 cm

3

 

roztworu kwasu sulfanilowego i około 0,5 cm

3 

roztworu 

α

-naftyloaminy – czerwone 

zabarwienie próbki świadczyć będzie o obecności azotynów (NO

2

-

), 

−

 

nanieść  po  0,5  cm

3

  hodowli  do  wgłębień  na  płytce  porcelanowej  i  około  0,2  cm

3

 

dwufenyloaminy  –  niebieskie  zabarwienie  próbki  świadczyć  będzie  o  obecności 
azotanów (NO

3

-

), 

−

 

nanieść  po  0,2  cm

3 

odczynnika  Nesslera  do  wgłębień  na  płytce,  a  następnie  dodać 

około  2 cm

3

  badanej  hodowli  –  intensywnie  Ŝółte  zabarwienie  próbki  świadczyć 

będzie o obecności azotu amonowego (NH

4

+

), 

5)

 

zestawić wyniki obserwacji w tabeli: 

 

Dodany odczynnik 

Wynik (zabarwienie) 

Wykryty związek 

kwas sulfanilowy,  

α

-naftyloamina 

 

 

dwufenyloamina 

 

 

odczynnik Nesslera 

 

 

 
6)

 

wyciągnąć wnioski z przeprowadzonych obserwacji. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

22 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

gleba, 

−

 

probówki z poŜywką (bulion zwykły z saletrą potasową), 

−

 

pipety na 1,0 cm

3

 lub 2,0 cm

3

, 

−

 

płytki porcelanowe białe z 12 wgłębieniami, 

−

 

odczynniki: kwas sulfanilowy, 

α

-naftyloamina, dwufenyloamina, odczynnik Nesslera, 

−

 

sól fizjologiczna, 

−

 

cieplarka. 
 

Ćwiczenie 2 

Oznacz miano bakterii grupy coli metodą fermentacyjną probówkową. 
 
Wskazówki do realizacji

 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  zapoznać  uczniów 

z zakresem  i  techniką  wykonania  ćwiczenia,  z  uwzględnieniem  przepisów  bezpieczeństwa 
i higieny  pracy.  Ćwiczenie  moŜe  być  wykonane  w  dwuosobowych  grupach.  Nauczyciel 
obserwuje  i  kontroluje  pracę  uczniów.  Ćwiczenie  naleŜy  realizować  w  trzech  częściach: 
przygotowanie  hodowli  bakteryjnych  (ok.  60  minut)  i  obserwacja  kolonii  po  zakończonej 
hodowli  i  przygotowanie  hodowli  kontrolnej  (ok.  30  minut)  oraz  odczytanie  miana  coli 
(15 minut). 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

wykonać szereg rozcieńczeń próbki wody powierzchniowej (od 10

-1

 do 10

-6

), 

2)

 

posiać  1  cm

3

  próbki  z  rozcieńczeń  na  płynne  podłoŜe  Eijkmana  z  błękitem 

bromotymolowym w probówkach Dürhama, 

3)

 

inkubować posiewy w temperaturze 37°C przez 24 godziny, 

4)

 

oczytać  wyniki:  za  wynik  dodatni  uznaje  się  zmianę  barwy  podłoŜa  z  zielonej  na  Ŝółtą, 
obecność  gazu  w  rurkach  Dürhama  oraz  zmętnienie  poŜywki  (zmiany  takie  świadczą 
o wzroście w poŜywce bakterii fermentujących laktozę z wytworzeniem kwasu i gazu), 

5)

 

wykonać  badania  potwierdzające:  z  dodatnich  próbek  posiać  przy  pomocy  jałowej  ezy 
niewielką ilość materiału na płytki z podłoŜem Endo, 

6)

 

inkubować posiewy w temperaturze 37°C przez 24 godziny, 

7)

 

odczytać  wyniki:  za  wynik  dodatni  przyjmuje  się  wzrost  kolonii  gładkich, 
ciemnoczerwonych z metalicznym połyskiem, 

8)

 

ustalić  miano  coli,  czyli  podać  najmniejsze  rozcieńczenie  próby,  w  której  wykryto 
bakterie  coli  (np.  jeśli  bakterie  coli  zostały  wykryte  w  rozcieńczeniu  10

-5

, 

a w rozcieńczeniu 10

-6

 juŜ nie wykryto ich obecności, to miano coli wynosi 10

-5

). 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

23 

 

 
 
 
 
 
 
 

Rysunek 

do 

ć

wiczenia 

2. 

Probówki 

z 

poŜywką 

i 

probówkami 

Dürhama:  

a)  probówka  Dürhama  wypełniona  poŜywką  (bez  gazu),  b)  probówka  Dürhama 
wypełniona gazem. [2, s. 123] 

 
 
 
 
 
 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

WyposaŜenie stanowiska pracy: 

−

 

woda ze zbiornika powierzchniowego, 

−

 

probówki Dürhama z poŜywką (płynne podłoŜe Eijkmana z błękitem bromotymolowym), 

−

 

płytki Petriego z podłoŜem Endo, 

−

 

pipety na 1,0 cm

3 

lub 2,0 cm

3

, 

−

 

eza, 

−

 

sól fizjologiczna, 

−

 

cieplarka

. 

 
Ćwiczenie 3 

Oznacz ilość drobnoustrojów w 10 dm

3

 powietrza metodą sedymentacyjną. 

 
Wskazówki do realizacji

 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  zapoznać  uczniów 

z zakresem  i  techniką  wykonania  ćwiczenia,  z  uwzględnieniem  przepisów  bezpieczeństwa 
i higieny  pracy.  Ćwiczenie  moŜe  być  wykonane  w  dwuosobowych  grupach.  Nauczyciel 
obserwuje  i  kontroluje  pracę  uczniów.  Ćwiczenie  naleŜy  realizować  w  dwóch  częściach: 
przygotowanie  hodowli  bakteryjnych  (ok.  25  minut)  i  obserwacja  kolonii  po  zakończonej 
hodowli (15 minut). 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

otworzyć 2 płytki Petriego z poŜywką w badanym pomieszczeniu na okres 15 minut (lub 
10 minut), 

2)

 

zamknąć  płytki  po  upływie  czasu  sedymentacji,  odwrócić  do  góry  dnem  i  wstawić  do 
termostatu, 

3)

 

inkubować płytki w temperaturze 27°C przez 7 dni, 

4)

 

policzyć wyrosłe kolonie po zakończonej inkubacji, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

24 

5)

 

przeliczyć ilość kolonii na 10dm

3

 powietrza wg wzoru: 

 

x = 

k

b

a

⋅

⋅

100

 

 
gdzie:  a – 

ś

rednia arytmetyczna z liczby kolonii wyrosłych na dwóch płytkach, 

 

b – powierzchnia płytki w cm

2

 (dla płytki o 

ś

rednicy 10 cm powierzchnia wynosi 78,5 

cm

2

), 

 

k – współczynnik czasu otwarcia płytki (dla 5 minut k=1, dla 10 minut k=2 itd.), 

 

100 – przeliczenie powierzchni płytki na 100cm

2

, 

 
6)

 

okre

ś

li

ć

  na  podstawie  otrzymanego  wyniku  stopie

ń

  czysto

ś

ci  powietrza  wykorzystuj

ą

c 

dane z tabeli 9. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia si

ę

: 

−

 

obserwacja, 

−

 

ć

wiczenia. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

płytki Petriego z bulionem agarowym, 

−

 

cieplarka

. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

25 

6.  EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA

  

 

 
Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego    

 
Test 1 

Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej  „Wykonywanie  badań 
mikrobiologicznych” 
 

Test składa się z 25 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

−

 

zadania 1, 2, 3, 5, 6, 9, 10, 11, 13, 15, 17, 20, 23, 24, 25 są z poziomu podstawowego, 

−

 

zadania 4, 7, 8, 12, 14, 16, 18, 19, 21, 22 są z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt 

 
Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 

 
Proponuje  się  następujące  normy  wymagań  –  uczeń  otrzyma  następujące 
oceny szkolne:

 

−

 

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 10 zadań z poziomu podstawowego, 

−

 

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 13 zadań z poziomu podstawowego,  

−

 

dobry – za rozwiązanie 17 zadań, w tym co najmniej 4 z poziomu ponadpodstawowego,  

−

 

bardzo  dobry  –  za  rozwiązanie  23  zadań,  w  tym  co  najmniej  8  z  poziomu 

ponadpodstawowego. 

 

Klucz odpowiedzi: 1. a, 2. d, 3. c, 4. c, 5. b, 6. c, 7. a, 8. b, 9. b, 10. d, 11. d,  
12. c, 13. a, 14. c, 15. b, 16. b, 17. c, 18. d, 19. b, 20. a, 21. c, 22. c, 23. a, 24. b, 
25. c 

 

Plan testu 

Nr 

zad. 

Cel operacyjny  
(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

1 

Określić sposób wykonania posiewu 
bakterii 

B 

P 

a 

2 

Obliczyć powiększenie mikroskopu 

C 

P 

d 

3 

Określić budowę wirusów 

B 

P 

c 

4 

Określić sposób namnaŜania wirusów 

C 

PP 

c 

5 

RozróŜnić układy komórek 
bakteryjnych 

B 

P 

b 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

26 

6 

Wymienić elementy budowy komórki 
bakteryjnej 

A 

P 

c 

7 

Określić funkcje organelli 
komórkowych bakterii 

C 

PP 

a 

8 

Określić sposoby odŜywiania się 
bakterii 

C 

PP 

b 

9 

RozróŜnić bakterie wiąŜące azot 
gazowy 

B 

P 

b 

10  Określić budowę komórki droŜdŜy 

C 

P 

d 

11 

Sklasyfikować sposoby rozmnaŜania 
grzybów 

C 

P 

d 

12 

Przewidzieć skutki rozwoju hodowli 
bakterii 

D 

PP 

c 

13 

RozróŜnić rodzaje podłoŜy 
hodowlanych 

B 

P 

a 

14 

Zaplanować oznaczenie bakterii grupy 
coli 

D 

PP 

c 

15 

Rozpoznać czynniki fizyczne 
wpływające na rozwój bakterii 

A 

P 

b 

16 

Przewidzieć skutki zmiany ciśnienia 
osmotycznego na komórkę bakteryjną 

D 

PP 

b 

17  Określić wymagania termiczne bakterii 

C 

P 

c 

18 

Przewidzieć skutki działania 
czynników środowiskowych na 
bakterie 

D 

PP 

d 

19 

Określić rolę bakterii w obiegu materii 
w przyrodzie 

C 

PP 

b 

20  RozróŜnić bakterie nitryfikacyjne 

B 

P 

a 

21  Ocenić znaczenie bakterii w przyrodzie 

D 

PP 

c 

22  Zaplanować proces fermentacyjny 

D 

PP 

c 

23 

RozróŜnić sposób działania 
antybiotyków 

B 

P 

a 

24 

Określić działanie chorobotwórcze 
bakterii 

C 

P 

b 

25 

Określić wskaźniki oceny sanitarnej 
ś

rodowiska 

C 

P 

c 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

27 

Przebieg testowania 

 
Instrukcja dla nauczyciela

 

1.

 

Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 
jednotygodniowym. 

2.

 

Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 

3.

 

Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań. 

4.

 

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj instrukcję dla ucznia. 

5.

 

Zapytaj czy uczniowie wszystko zrozumieli. 

6.

 

Nie przekraczaj przeznaczonego czasu na test. 

 

Instrukcja dla ucznia 

1.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Udzielaj  odpowiedzi  na  załączonej  karcie  odpowiedzi,  wstawiając  w  odpowiedniej 
rubryce  znak  X.  W  przypadku  pomyłki  naleŜy  błędną  odpowiedź  zaznaczyć  kółkiem 
a następnie zaznaczyć odpowiedź prawidłową. 

5.

 

Test  zawiera  25  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwe  odpowiedzi.  Tylko 
jedna jest prawdziwa. 

6.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

7.

 

Kiedy udzielanie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie 
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.

 

Na rozwiązanie testu masz 45 min. 

 

Powodzenia 

 
Materiały dla ucznia:

 

–

 

instrukcja, 

–

 

zestaw zadań testowych, 

–

 

karta odpowiedzi. 

 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

 

 

1.  Do posiewu drobnoustrojów na powierzchnię poŜywki stałej w płytce Petriego uŜywa się 

a)

 

ezy. 

b)

 

bagietki szklanej. 

c)

 

pipety pasteurowskiej. 

d)

 

igły preparacyjnej. 

 

2.

 

Powiększenie  okularu  wynosi  10x,  powiększenie  obiektywu  –  40x.  Całkowite 
powiększenie uzyskane w mikroskopie wynosi 

a)

 

50x. 

b)

 

500x. 

c)

 

40x. 

d)

 

400x. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

28 

3.

 

Pod względem chemicznym wirusy zbudowane są z 

a)

 

DNA i RNA. 

b)

 

DNA i RNA oraz białek. 

c)

 

DNA lub RNA oraz białek. 

d)

 

DNA i RNA oraz lipidów. 

 

4.

 

W lizogenicznym cyklu rozwoju wirusa następuje 

a)

 

powielenie cząstek wirusa i rozpad komórki gospodarza. 

b)

 

powielenie cząstek wirusa i uwolnienie ich przez błonę komórki gospodarza. 

c)

 

przyłączenie  DNA  wirusowego  do  DNA  materiału  genetycznego  komórki 
gospodarza. 

d)

 

przyłączenie RNA wirusa do DNA komórki gospodarza i jej rozpad. 

 

5.

 

Przedstawione na rysunkach układy komórek bakteryjnych to 

 

a)

 

A – dwoinki, B – pakietowce, C – gronkowce. 

b)

 

A – paciorkowce, B – pakietowce, C – gronkowce. 

c)

 

A – czwórniaki, B – dwoinki, C – gronkowce. 

d)

 

A – paciorkowce, B – czwórniaki, C – gronkowce. 

 

6.

 

KaŜda komórka bakteryjna posiada 

a)

 

błonę komórkową, cytoplazmę, plazmidy. 

b)

 

ś

cianę komórkową, rzęski, ciała chromatoforowe. 

c)

 

mezosomy, nukleoid, ścianę komórkową. 

d)

 

otoczkę śluzową, ciała zapasowe, fimbrie. 

 

7.

 

Mezosomy to struktury komórki bakteryjnej odpowiedzialne za 

a)

 

oddychanie komórkowe. 

b)

 

biosyntezę białek. 

c)

 

trawienie wewnątrzkomórkowe. 

d)

 

rozmnaŜanie płciowe. 

 
8.

 

Bakterie  chemoautotroficzne  uzyskują  energię  potrzebną  do  wytwarzania  związków 
organicznych z 

a)

 

utleniania węglowodanów. 

b)

 

utleniania związków mineralnych. 

c)

 

redukcji związków mineralnych. 

d)

 

energii słonecznej. 

 

9.

 

Asymilację azotu atmosferycznego przeprowadzają bakterie 

a)

 

Rhizobium, Lactobacillus. 

b)

 

Rhizobium. Azotobacter chroococcum. 

c)

 

Clostridium pasteurianum, Acetobacter. 

d)

 

Escherichia coli, Azotobakter. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

29 

10.

 

Ś

ciana komórkowa droŜdŜy zawiera w swoim składzie 

a)

 

celulozę. 

b)

 

fosfolipidy. 

c)

 

białka. 

d)

 

chitynę. 

 

11.

 

Zarodniki konidialne pędzlaka i kropidlaka tworzą się 

a)

 

na drodze mejozy. 

b)

 

w kulistych zarodniach. 

c)

 

w workach po 8 zarodników. 

d)

 

przez odcięcie komórki na końcu strzępki. 

 

12.

 

Faza równowagi, występująca w trakcie hodowli okresowej bakterii, świadczy o tym, Ŝe 

a)

 

więcej bakterii dzieli się, niŜ wymiera. 

b)

 

więcej bakterii wymiera, niŜ powstaje z podziałów. 

c)

 

tyle samo bakterii powstaje w wyniku podziałów co wymiera. 

d)

 

ilość bakterii nie zmienia się, gdyŜ nie obserwuje się podziałów komórkowych. 

 

13.

 

Bulion odŜywczy jest przykładem podłoŜa 

a)

 

podstawowego. 

b)

 

wzbogaconego. 

c)

 

identyfikacyjnego. 

d)

 

róŜnicującego. 

 

14.

 

Do oznaczania bakterii grupy coli metodą fermentacyjną probówkową stosuje się 

a)

 

bulion zwykły z saletrą potasową. 

b)

 

poŜywkę Chapmana. 

c)

 

podłoŜe Eijkmana w probówkach Dürhama. 

d)

 

poŜywkę Sabourauda. 

 

15.

 

Do czynników fizycznych wpływających na rozwój mikroorganizmów zalicza się 

a)

 

ciśnienie osmotyczne, temperaturę, pH. 

b)

 

temperaturę, promieniowanie, ciśnienie osmotyczne. 

c)

 

antybiotyki, temperaturę, obecność fagów. 

d)

 

ciśnienie hydrostatyczne, ultradźwięki, pH. 

 

16.

 

Zjawisko plazmolizy zachodzi po umieszczeniu komórki w roztworze 

a)

 

hipotonicznym. 

b)

 

hipertonicznym. 

c)

 

izotonicznym. 

d)

 

o niŜszym ciśnieniu osmotycznym niŜ ciśnienie w komórce. 

 
17.

 

Chorobotwórcze bakterie pasoŜytnicze naleŜą do grupy bakterii 

a)

 

psychrofilnych. 

b)

 

termofilnych. 

c)

 

mezofilnych. 

d)

 

stenotermofilnych 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

30 

18.

 

Niska temperatura działa na większość bakterii 

a)

 

bakteriobójczo, niszcząc komórki bakteryjne. 

b)

 

bakteriobójczo niszcząc przetrwalniki bakteryjne. 

c)

 

bakteriostatycznie, niszcząc ścianę komórkową bakterii. 

d)

 

bakteriostatycznie, hamując procesy Ŝyciowe bakterii. 

 

19.

 

W  glebie  występują  liczne  bakterie  zaliczane  do  grupy  reducentów.  Ich  rola  w  obiegu 
materii w przyrodzie polega na 

a)

 

syntezie związków organicznych z nieorganicznych. 

b)

 

rozkładzie martwej materii organicznej. 

c)

 

wytwarzaniu związków organicznych w procesie fotosyntezy. 

d)

 

wytwarzaniu związków organicznych w procesie chemosyntezy. 

 

20.

 

W cyklu obiegu azotu w przyrodzie uczestniczą róŜne grupy bakterii. Utlenianie amoniaku 
do azotanów (III) przeprowadzają bakterie 

a)

 

Nitrosomonas. 

b)

 

Nitrobacter. 

c)

 

Azotobacter. 

d)

 

Rhizobium. 

 

21.

 

Rola bakterii denitryfikacyjnych w przyrodzie jest 

a)

 

pozytywna, gdyŜ wzbogacają glebę w związki azotowe. 

b)

 

negatywna, gdyŜ zwiększają zawartość N

2

 w glebie. 

c)

 

negatywna, gdyŜ zmniejszają zawartość związków azotowych w glebie. 

d)

 

pozytywna, gdyŜ wiąŜą azot atmosferyczny. 

 

22.

 

Mikroorganizmy,  dzięki  swoim  właściwościom  fermentacyjnym,  wykorzystywane  są 
w przemyśle spoŜywczym. Do wytwarzania kefiru naleŜy uŜyć 

a)

 

bakterii fermentacji octowej. 

b)

 

bakterii fermentacji mlekowej. 

c)

 

bakterii fermentacji mlekowej i droŜdŜy szlachetnych. 

d)

 

bakterii fermentacji propionowej. 

 

23.

 

Antybiotyki hamują wybrane funkcje metaboliczne bakterii. Streptomycyna powoduje 

a)

 

zahamowanie syntezy białek komórkowych. 

b)

 

rozpad ściany komórkowej bakterii. 

c)

 

uszkodzenie DNA komórki bakteryjnej. 

d)

 

zahamowanie syntezy lipidów komórkowych. 

 

24.

 

Bakterie chorobotwórcze mogą wywołać róŜne dolegliwości. Groźne dla Ŝycia człowieka 
działanie na układ nerwowy wykazuje 

a)

 

pałeczka czerwonki. 

b)

 

laseczka jadu kiełbasianego. 

c)

 

pałeczka durowa. 

d)

 

pałeczka cholery. 

 

25.

 

Do oceny stanu sanitarnego wód słuŜy wskaźnik 

a)

 

kwasowość wody. 

b)

 

zasadowość wody. 

c)

 

miano coli. 

d)

 

miano Streptococcus salivarius. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

31 

KARTA ODPOWIEDZI 

 

Imię i nazwisko.......................................................................................... 

 
Wykonywanie badań mikrobiologicznych 

 

Zakreśl poprawną odpowiedź

.

 

 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

2. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

3. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

4. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

5. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

6. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

7. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

8. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

9. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

10.  

a 

b 

c 

d 

 

11.  

a 

b 

c 

d 

 

12.  

a 

b 

c 

d 

 

13.  

a 

b 

c 

d 

 

14.  

a 

b 

c 

d 

 

15.  

a 

b 

c 

d 

 

16.  

a 

b 

c 

d 

 

17.  

a 

b 

c 

d 

 

18.  

a 

b 

c 

d 

 

19.  

a 

b 

c 

d 

 

20.  

a 

b 

c 

d 

 

21.  

a 

b 

c 

d 

 

22.  

a 

b 

c 

d 

 

23.  

a 

b 

c 

d 

 

24.  

a 

b 

c 

d 

 

25.  

a 

b 

c 

d 

 

Razem:   

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

32 

Test 2 

Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej  „Wykonywanie  badań 
mikrobiologicznych” 
 

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

−

 

zadania 1, 2, 3, 5, 6, 9, 10, 11, 13, 14, 15, 16, 20 są z poziomu podstawowego, 

−

 

zadania 4, 7, 8, 12, 17, 18, 19 są z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt  

 

 

 

 

 

 

 
Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 

 
Proponuje  się  następujące  normy  wymagań  –  uczeń  otrzyma  następujące 
oceny szkolne: 

 

−

 

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 8 zadań z poziomu podstawowego, 

−

 

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 10 zadań z poziomu podstawowego,  

−

 

dobry – za rozwiązanie 14 zadań, w tym co najmniej 3 z poziomu ponadpodstawowego,  

−

 

bardzo  dobry  –  za  rozwiązanie  18  zadań,  w  tym  co  najmniej  5  z  poziomu 

ponadpodstawowego. 

 

Klucz odpowiedzi: 1. d, 2. b, 3. b, 4. d, 5. c, 6. b, 7. c, 8. b, 9. a, 10. c, 11. d,  
12. d, 13. b, 14. d, 15. b, 16. b, 17. c, 18. b, 19. c, 20. a. 

 

Plan testu  

Nr 
zad. 

Cel operacyjny  
(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

1 

Określić sposób wykonania badania 
mikrobiologicznego 

B 

P 

d 

2 

Wyjaśnić zasady zmiany stopnia 
oświetlenia preparatu w mikroskopie 

C 

P 

b 

3 

Określić budowę wirusów 

B 

P 

b 

4 

Przewidzieć skutki infekcji wirusowej 

D 

PP 

d 

5 

RozróŜnić kształty morfologiczne 
komórek bakteryjnych 

B 

P 

c 

6 

Określić budowę elementów komórki 
bakteryjnej 

C 

P 

b 

7 

Określić funkcje organelli 
komórkowych bakterii 

C 

PP 

c 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

33 

8 

Określić czynności Ŝyciowe bakterii 

C 

PP 

b 

9 

Zdefiniować proces oddychania 
bakterii 

A 

P 

a 

10 

Określić znaczenie procesu koniugacji 
dla bakterii 

C 

P 

c 

11  Określić sposoby rozmnaŜania droŜdŜy 

C 

P 

d 

12 

Przewidzieć skutki rozwoju hodowli 
bakterii 

D 

PP 

d 

13 

Zastosować odpowiednie podłoŜa do 
hodowli bakterii 

C 

P 

b 

14 

Określić rolę poszczególnych 
poziomów troficznych w przyrodzie 

C 

P 

d 

15  RozróŜnić bakterie wiąŜące azot 

B 

P 

b 

16  Określić rolę bakterii symbiotycznych 

C 

P 

b 

17 

Przedstawić zasadę barwienia bakterii 
metoda Grama 

C 

PP 

c 

18  Przewidzieć wyniki doświadczenia 

D 

PP 

b 

19 

Określić rolę droŜdŜy w przemyśle 
spoŜywczym 

C 

PP 

c 

20 

RozróŜnić sposób działania 
antybiotyków 

B 

P 

a 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

34 

Przebieg testowania 

 
Instrukcja dla nauczyciela

 

1.

 

Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 
jednotygodniowym. 

2.

 

Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 

3.

 

Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań. 

4.

 

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj instrukcję dla ucznia. 

5.

 

Zapytaj czy uczniowie wszystko zrozumieli. 

6.

 

Nie przekraczaj przeznaczonego czasu na test. 

 

Instrukcja dla ucznia 

1.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Udzielaj  odpowiedzi  na  załączonej  karcie  odpowiedzi,  wstawiając  w  odpowiedniej 
rubryce  znak  X.  W  przypadku  pomyłki  naleŜy  błędną  odpowiedź  zaznaczyć  kółkiem 
a następnie zaznaczyć odpowiedź prawidłową. 

5.

 

Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwe  odpowiedzi.  Tylko 
jedna jest prawdziwa. 

6.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

7.

 

Kiedy udzielanie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie 
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.

 

Na rozwiązanie testu masz 30 min. 

 

Powodzenia 

 
Materiały dla ucznia:

 

–

 

instrukcja, 

–

 

zestaw zadań testowych, 

–

 

karta odpowiedzi. 

 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

 

 

1.  Ruch drobnoustrojów moŜna obserwować w preparacie mikroskopowym 

a)

 

utrwalonym w płomieniu. 

b)

 

w tzw. kropli spłaszczonej. 

c)

 

barwionym metodą Grama. 

d)

 

w tzw. kropli wiszącej. 

 

2.

 

Stopień  oświetlenia  pola  widzenia  w  mikroskopie (jego rozjaśnienie lub przyciemnienie) 
moŜna zmienić poprzez 

a)

 

zmianę połoŜenia stolika z preparatem. 

b)

 

zmianę połoŜenia kondensora. 

c)

 

zmianę obiektywu. 

d)

 

zmianę okularów. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

35 

3.

 

Rysunek  przedstawia  schemat  budowy  wirusa.  Literami  oznaczono  na  rysunku 
odpowiednio 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

a)

 

a – glikoproteina, b – osłonka, c – kapsyd, d – kwas nukleinowy. 

b)

 

a – glikoproteina, b – osłonka, c – kwas nukleinowy, d – kapsyd. 

c)

 

a – glikoproteina, b – kapsyd, c – osłonka, d – kwas nukleinowy. 

d)

 

a – glikoproteina, b – kapsyd, c – kwas nukleinowy, d – osłonka. 

 

4.

 

Człowiek nie uodparnia się na wirusa grypy, poniewaŜ 

a)

 

szybko tracona jest odporność nabyta w czasie choroby. 

b)

 

nie opracowano jeszcze dostatecznie skutecznej szczepionki. 

c)

 

nie jest wytwarzana odporność na wirusa grypy. 

d)

 

wirus  grypy  wykazuje  duŜą  zmienność  i  kaŜda  epidemia  wywołana  jest  przez  inną 
odmianę wirusa. 

 

5.

 

Przedstawione na rysunkach kształty komórek bakteryjnych to 

 
 
 
 
 
 
 
 

a)

 

A – dwoinki, B – pakietowce, C – przecinkowiec. 

b)

 

A – paciorkowce, B – pakietowce, C – gronkowce. 

c)

 

A – ziarniaki, B – laseczki, C – przecinkowiec. 

d)

 

A – paciorkowce, B – czwórniaki, C – gronkowce. 

 

6.

 

Nukleoid bakteryjny to 

a)

 

pojedyncza nić DNA. 

b)

 

podwójna nić DNA zamknięta w kolisty twór. 

c)

 

podwójna nić DNA w postaci krótkich odcinków. 

d)

 

podwójna nić RNA. 

 

7.

 

Strukturami komórki bakteryjnej, które posiadają duŜą odporność na czynniki chemiczne, 
ogrzewanie i promieniowanie są 

a)

 

fimbrie. 

b)

 

plazmidy. 

c)

 

endospory. 

d)

 

mezosomy. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

36 

8.

 

Proces nitryfikacji przeprowadzany przez bakterie jest związany z 

a)

 

przyswajaniem azotu cząsteczkowego. 

b)

 

odŜywianiem. 

c)

 

oddychaniem. 

d)

 

rozmnaŜaniem. 

 

9.

 

Oddychanie beztlenowe przeprowadzane przez bakterie polega na 

a)

 

częściowym utlenieniu glukozy do kwasów lub alkoholu. 

b)

 

częściowym utlenieniu glukozy do CO

2

 i H

2

O. 

c)

 

całkowitym utlenieniu glukozy do kwasów lub alkoholu. 

d)

 

całkowitym utlenieniu glukozy do CO

2

 i H

2

O. 

 

10.

 

Bezpośrednim efektem koniugacji komórek bakteryjnych jest 

a)

 

powstanie 4 komórek potomnych. 

b)

 

powstanie 8 komórek potomnych. 

c)

 

powstanie 2 komórek  zrekombinowanych. 

d)

 

powstanie 4 komórek zrekombinowanych. 

 

11.

 

DroŜdŜe rozmnaŜają się  

a)

 

wyłącznie przez pączkowanie. 

b)

 

przez pączkowanie i zarodniki konidialne. 

c)

 

wyłącznie płciowo. 

d)

 

przez pączkowanie i płciowo. 

 

12.

 

Przyczyną wymierania populacji bakterii w trakcie hodowli okresowej jest 

a)

 

nadmiar składników odŜywczych w podłoŜu. 

b)

 

brak O

2

. 

c)

 

brak CO

2

. 

d)

 

brak składników odŜywczych i kumulacja toksycznych metabolitów w podłoŜu.  

 

13.

 

Hodowla bakterii o określonych wymaganiach pokarmowych moŜliwa jest na podłoŜu 

a)

 

podstawowym. 

b)

 

wzbogaconym. 

c)

 

identyfikacyjnym. 

d)

 

róŜnicującym. 

 

14.

 

Rozkład martwej materii organicznej do nieorganicznej w przyrodzie przeprowadzają 

a)

 

producenci. 

b)

 

konsumenci I rzędu. 

c)

 

konsumenci II rzędu. 

d)

 

reducenci. 

 
15.

 

Zdolność  wiązania  azotu  atmosferycznego  i  wzbogacania  gleby  w  związki  azotowe 
przyswajalne dla roślin posiadają 

a)

 

Rhizobium i Nitrobacter. 

b)

 

Clostridium i Azotobacter. 

c)

 

Nitrobacter i Nitrosomonas. 

d)

 

Azotobacter i Nitrobacter. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

37 

16.

 

Główną  funkcją  bakterii  symbiotycznych,  Ŝyjących  w  układzie  pokarmowym 
przeŜuwaczy, jest 

a)

 

trawienie białek. 

b)

 

trawienie celulozy. 

c)

 

trawienie tłuszczów. 

d)

 

synteza tłuszczów. 

 

17.

 

Błędne zdanie dotyczące barwienia bakterii metodą Grama to 

a)

 

bakterie,  których  komórki  zostają  trwale  zabarwione  przy  uŜyciu  metody  Grama, 
określa się jako gram-dodatnie. 

b)

 

preparaty  bakteryjne  odbarwiające  się  w  alkoholu  po  zastosowaniu  metody  Grama, 
nazywamy gram-ujemnymi. 

c)

 

metoda  barwienia  Grama  wykorzystuje  róŜnice  w  budowie  błony  komórkowej 
bakterii. 

d)

 

metoda  barwienia  Grama  wykorzystuje  róŜnice  w  budowie  ściany  komórkowej 
bakterii. 

 

18.

 

W  doświadczeniu  polegającym  na  hodowli  bakterii  Escherichia  coli  w  temperaturach: 
8°C, 20°C i 36°C przez 24 h naleŜy oczekiwać 

a)

 

jednakowego wzrostu kolonii bakteryjnych we wszystkich próbach. 

b)

 

największego wzrostu kolonii bakteryjnych w temperaturze 36°C. 

c)

 

braku wzrostu kolonii w temperaturze 8 i 20°C. 

d)

 

największego wzrostu bakterii w temperaturze 20°C. 

 

19.

 

DroŜdŜe  szlachetne  stosuje  się  w  przemyśle  piekarskim  do  wyrobu  ciasta  pszennego. 
Spulchnianie ciasta następuje dzięki 

a)

 

intensywnemu pączkowaniu droŜdŜy. 

b)

 

wydzielaniu tlenu podczas oddychania droŜdŜy w cieście. 

c)

 

wydzielaniu CO

2

 podczas fermentacji alkoholowej w cieście. 

d)

 

wydzielaniu CO

2

 podczas fermentacji propionowej w cieście. 

 

20.

 

Antybiotyki hamują wybrane funkcje metaboliczne bakterii. Penicylina powoduje 

a)

 

zahamowanie syntezy ściany komórkowej. 

b)

 

zahamowanie syntezy białek. 

c)

 

uszkodzenie DNA komórki bakteryjnej. 

d)

 

zahamowanie syntezy lipidów. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

38 

KARTA ODPOWIEDZI 

 
 

Imię i nazwisko.......................................................................................... 

 
Wykonywanie badań mikrobiologicznych 

 

Zakreśl poprawną odpowiedź

.   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

2. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

3. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

4. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

5. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

6. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

7. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

8. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

9. 

 

 

a 

b 

c 

d 

 

10.  

a 

b 

c 

d 

 

11.  

a 

b 

c 

d 

 

12.  

a 

b 

c 

d 

 

13.  

a 

b 

c 

d 

 

14.  

a 

b 

c 

d 

 

15.  

a 

b 

c 

d 

 

16.  

a 

b 

c 

d 

 

17.  

a 

b 

c 

d 

 

18.  

a 

b 

c 

d 

 

19.  

a 

b 

c 

d 

 

20.  

a 

b 

c 

d 

 

Razem:   

 

 

 

 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

39 

7.

 

LITERATURA

 

 

1.

 

Balerstet  J.,  Lewiński  W.:  Biologia  1.  Zakres  rozszerzony.  Podręcznik  dla  liceum 
ogólnokształcącego. Wydawnictwo Pedagogiczne OPERON, Rumia 2002 

2.

 

Cichy D. (red.): Dydaktyka biologii dla szkół ponadpodstawowych. IPS/MEN, Warszawa 
1990 

3.

 

Długoński  J.(red.):  Biotechnologia  mikrobiologiczna.  Ćwiczenia  i  pracownie 
specjalistyczne. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1997 

4.

 

Drewniak E., Drewniak T.: Mikrobiologia Ŝywności. WSiP, Warszawa 1999 

5.

 

Jawetz E..: Przegląd mikrobiologii lekarskiej. PZWL, Warszawa 1974 

6.

 

Karpowicz W.: Metodyka nauczania biologii. PWN, Warszawa 1995 

7.

 

Kędzia W.: Diagnostyka mikrobiologiczna w medycynie. PZWL, Warszawa 1990 

8.

 

Kosewska  L.:  Analiza  mikrobiologiczna  w  przemyśle  spoŜywczym.  WSiP,  Warszawa 
1986 

9.

 

Kowalczyk R.: Mikroskop, budowa i uŜytkowanie. WNT, Warszawa 1966 

10.

 

Kunicki-Goldfinger W.: śycie bakterii. PWN, Warszawa 1994 

11.

 

Mrozowska  J.  (red):  Laboratorium  z  mikrobiologii  ogólnej  i  środowiskowej. 
Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 1999 

12.

 

Niemiecko  B.:  Między  oceną  szkolną  a  dydaktyką.  BliŜej  dydaktyki.  WSiP,  Warszawa 
1997 

13.

 

Niemiecko B.: Pomiar wyników kształcenia. WSiP, Warszawa 1999 

14.

 

Pyłka-Gutowska  E.:  Ekologia  z  ochroną  środowiska.  Wydawnictwo Oświata, Warszawa 
2004 

15.

 

Salyers  A.,  Whitt  D.:  Mikrobiologia.  RóŜnorodność,  chorobotwórczość  i  środowisko. 
PWN, Warszawa 2003 

16.

 

Villee C.A.: Biologia. PWRiL, Warszawa 1990 

17.

 

www.kbpr.wm.tu.koszalin.pl/czerwewa.htm