Piotr Lechowski, 22.10.2013 
Charakterystyka terminu otoczenie i otoczenie społeczne biblioteki 
 
 

1. OTOCZENIE 

 
Otoczenie punktu - dowolny zbiór otwarty zawierający ten punkt 
-Naturalne : fizyczne, przyrodnicze, geograficzne 
-Społeczne : wyznaczone przez system stosunków społecznych pomiędzy jednostkami, grupami, 
organizacjami lub większymi strukturami społecznymi 
 

ORGANIZACJA - 4 znaczenia terminu: 

1. Celowa grupa społeczna (instytucja, tu:biblioteka), funkcjonująca według pewnych zasad i reguł, by 
osiągnąć określony cel, wyposażona jest w odpowiednie zasoby i środki 
2. Struktura organizacyjna * 
3. Cecha działania (działanie uporządkowane, zamierzone) 
4. Zespół działań i czynności podejmowanych dla osiągnięcia określonego celu (np. organizowanie 
wystawy) 
* Biblioteka = instytucja, organizacja, zbiór książek, zbiór serii 
                                                          
                                                            Otoczenie organizacji 
1. "To jest to, co znajduje się na zewnątrz niej, poza jej granicami i oddziałuje na nią" 
2. "Wszystkie elementy znajdujące się poza organizacją, które oddziałują, bezpośrednio lub 
pośrednio, na jej funkcjonowanie". 
3. "Zbiór podmiotów zewnętrznych i sił oddziałujących na działalność organizacji". 
4. "Otoczenie organizacji, to ta szczególna część całego środowiska, która faktycznie lub potencjalnie 
podlega wpływowi lub wywiera wpływa na funkcjonowanie organizacji". 
 
Rodzaje otoczenia społecznego (wybór) : 
-bliższe[bezpośrednio]-dalsze[pośrednio] 
-wewnętrzne-zewnętrzne 
-lokalne-globalne 
-centralne-peryferyjne 
-bezpośrednie - pośrednie 
-zmienne-niezmienne 
-stałe-burzliwe 
 
Otoczenie społeczne bibliotek 
przybiera charakter dynamicznej struktury społecznej wyznaczonej przez konfigurację stosunków 
społecznych zachodzących pomiędzy podmiotami działającymi w otoczeniu. 
Otoczenie społeczne 
ma charakter zobiektywizowany (niezależnie czy i jak go postrzegamy) 
Otoczenia społecznego nie można sprowadzać wyłącznie do otoczenia przestrzennego (np. biblioteki 
polonijne) 
                                                            

2. ŚRODOWISKO A OTOCZENIE 

 

ŚRODOWISKO SPOŁECZNE - jednorodny zbiór takich samych lub podobnych pozycji ról, np. 
środowisko akademickie, naukowe, studenckie, młodzieżowe, itp. (część otoczenia społecznego) 
MIKROSTRUKTURA - sieć powiązań pomiędzy elementarnymi składnikami życia społecznego, czyli 
ludźmi, ich rolami i pozycjami zawodowymi, społecznymi itp 
MAKROSTRUKTURA - sieć powiązań pomiędzy złożonymi obiektami społecznymi np. organizacjami 
ekonomicznymi, politycznymi, administracyjnymi, itp.  
 

Zadanie w grupach Proszę wymienić rodzaje podmiotów (organy, instytucje, firmy, grupy 

społeczne, osoby, itp.) które wchodzą we wzajemną sieć związków i relacji z bibliotekami, oddziałując 
na ich działalność i tworząc ich otoczenie społeczne. 

Odp.: nauczyciele, uczniowie, wydawnictwa, autorzy książek, księgarnie, hurtownie, 

wydawnictwa, kolekcjonerzy (dary dla biblioteki), szkoły, uczelnie, samorządy, sponsorzy,  
                

   3. STATUS BIBLIOTEKI JAKO ORGANIZACJI W OTOCZENIU SPOŁECZNYM 

biblioteka jest organizacją o szczególnym statusie w otoczeniu społecznym; 
1. Biblioteki są organizacjami non-profit(niedochodowymi) 
Organizacja non-profit - instytucja niedochodowa, niekomercyjna, czyli taka której celem jest 
wspieranie dobra publicznego lub prywatnego a nie osiągnięcie zysku (W gospodarce rynkowej 
wyróżnia się trzy sektory: sektor prywatny, publiczny[państwowy i samorządowy] oraz społeczny 
[tzw. trzeci sektor czyli organizacje pozarządowe]) 

!!Biblioteki są organizacjami wszystkich sektorów. !!! 
 

Organizacje non profit dysponują środkami materialnymi, finansowymi, pracowniczymi i obsługują 
określone grupy klientów (użytkowników) 
Wyróżnia się organizacje non-profit, które: 
 
a) nie mogą prowadzić działalności gospodarczej 
 
b) mogą prowadzić działalność gospodarczą w ograniczonym zakresie, przy czym wypracowane środki 
muszą przeznaczyć na działalność statutową 
 
Rodzaj działalności  

 

-  

 

typ organizacji niedochodowych 

 
Usługi edukacyjne 

 

-  

 

szkoły wszystkich szczebli, organizacje edukacyjne 

Usługi kulturalne  

 

-  

 

muzea, biblioteki, filharmonie, teatry, opery, ośrodki 

kultury 
Usługi z  zakresu  
ochrony zdrowia  

 

-  

 

szpitale, kliniki, ośrodki zdrowia, sanatoria, hospicja 

 

 

 

 

 

 

domy opieki społecznej 

Działalność charytatywna  

-  

 

fundacje, organizacje charytatywne 

Działalność religijna  

 

-  

 

związki wyznaniowe, kościoły 

Działalność polityczna i  
związkowa  

 

 

-  

 

partie i organizacje polityczne, związki zawodowe 

Działalność socjalna  

-  

 

organizacje i fundacje zajmujące się przeciwdz. biedzie,                     

uzależnieniom, patologiom społ. 

Działalność społeczna   -  

 

towarzystwa społeczne, kluby, itp zakres: ochrona 

środowiska, prawa konsumenta, ogródki działkowe, koła łowieckie 

 
Atrybuty organizacji non-profit 
-realizacja misji 
-tworzenie kapitału społecznego 
-orientacja na odbiorcę, użytkownika 
-pierwszeństwo interesu społecznego (publicznego) 
-dostarczanie usług wysokiej jakości 
-antycypacja (przewidywanie) obecnych i przyszłych potrzeb społecznych 
-wysoka ranga pracowników w procesie usługowym 
-dobre stosunki z wolontariuszami