background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 
 
 

 
 

MINISTERSTWO EDUKACJI  

NARODOWEJ

 

 
 
 
 
 
 

Ewa  Jedlińska 

 
 
 
 
 

Przetwarzanie buraków cukrowych

 

321[09].Z3.04 

 
 

 
 
Poradnik dla nauczyciela 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom  2006

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

Recenzenci: 
mgr inż. Grażyna Serafin  
mgr inż. Beata Wachowiak 
 
 
 
Opracowanie redakcyjne: 
mgr inż. Ewa Jedlińska 
 
 
 
Konsultacja: 
mgr inż. Maria Majewska  
 
 
 
Korekta: 
 
 
 
 

Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  321[09].Z3.04 

Przetwarzanie  buraków  cukrowych  zawartego  w  modułowym  programie  nauczania  dla 
zawodu technik technologii żywności. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2006

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

SPIS TREŚCI

 

 

1.  Wprowadzenie 

2.  Wymagania wstępne 

3.  Cele kształcenia 

4.  Przykładowe scenariusze zajęć 

5. Ćwiczenia  

12 

5.1. Surowiec podstawowy i materiały pomocnicze w przemyśle cukrowniczym 

12 

   5.1.1. Ćwiczenia 

12 

5.2. Zarys produkcji cukru 

15 

   5.2.1. Ćwiczenia 

15 

6. Ewaluacja osiągnięć ucznia  

19 

7. Literatura 

33 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

1. WPROWADZENIE 
 

Przekazujemy  Państwu  Poradnik  dla  nauczyciela  do  realizacji  jednostki  modułowej 

„Przetwarzanie  buraków  cukrowych”,  który  będzie  pomocny  w  prowadzeniu  zajęć 
dydaktycznych w szkole kształcącej w zawodzie technik technologii żywności. 

W poradniku zamieszczono: 

  wymagania  wstępne,  określające  umiejętności  jakie  uczeń  powinien  posiadać  przed 

rozpoczęciem realizacji jednostki modułowej, 

  wykaz  umiejętności,  jakie  uczeń  powinien  opanować  w  wyniku  procesu  kształcenia 

jednostki modułowej, 

  przykładowe scenariusze zajęć, 

  propozycje  ćwiczeń,  które  umożliwiają  kształtowanie  umiejętności  intelektualnych  

i  praktycznych,  wraz  ze  wskazówkami  do  realizacji,  zalecanymi  metodami  nauczania 
 – uczenia się oraz środkami dydaktycznymi, 

  ewaluację  osiągnięć  edukacyjnych  uczniów,  w  rozdziale  tym  zawarto  dwa  przykładowe 

testy  osiągnięć  szkolnych,  umożliwiające  sprawdzenie  wiadomości  i  umiejętności 
opanowanych  przez  ucznia  podczas  realizacji  jednostki  modułowej,  plan  testu 
sporządzony  w  formie  tabelarycznej,  punktację  zadań,  propozycję  norm  wymagań, 
instrukcję dla nauczyciela, instrukcję dla ucznia oraz kartę odpowiedzi, 

  wykaz literatury, z której uczniowie mogą korzystać podczas nauki. 

Wskazane  jest,  aby  zajęcia  dydaktyczne  były  prowadzone  różnymi  metodami  ze 

szczególnym uwzględnieniem: 

  wycieczka do cukierni, 

  dyskusji dydaktycznej,  

  pokazu z objaśnieniem,  

  tekstu przewodniego, 

  metody projektów, 

 

ćwiczeń praktycznych. 

Formy  organizacyjne  pracy  uczniów  mogą  być  zróżnicowane,  począwszy  od 

samodzielnej pracy uczniów do pracy zespołowej. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 
 
 
 
 

 

 
 
 

 

Schemat układu jednostek modułowych

 

 
 
 

321[09].Z3.05 

Produkowanie wyrobów przemysłu farmaceutycznego 

321[09].Z3.06 

Przetwarzanie surowców olejarskich 

321[09].Z3.11 

Produkowanie wyrobów piekarskich ,ciastkarskich i cukierniczych 

321[09].Z3.12 

Produkowanie koncentratów spożywczych 

 

321[09].Z3.07 

Przetwarzanie mięsa 

zwierząt rzeźnych 

321[09].Z3.08 

Przetwarzanie mleka 

321[09].Z3.09 

Przetwarzanie mięsa 

drobiowego i jaj 

321[09].Z3.10 

Przetwarzanie ryb, 

mięczaków i 

skorupiaków

 

 

321[09].Z3 

Technologia przetwórstwa spożywczego 

321[09].Z3.01 

Wytwarzanie 

przetworów 

zbożowych

 

321[09].Z3.02 

Przetwarzanie 

owoców i warzyw 

321[09].Z3.03 

Przetwarzanie 

ziemniaków 

321[09].Z3.04 

Przetwarzanie 

buraków cukrowych 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

2. WYMAGANIA WSTĘPNE 

 

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

  posługiwać  się  dokumentacją  techniczno  –  technologiczną  stosowaną  w  przetwórstwie 

spożywczym, 

  charakteryzować  surowce,  dodatki  do  żywności  i  materiały  pomocnicze  stosowane  

w przetwórstwie żywności, 

  określać cel  i warunki prowadzenia operacji  i procesów  jednostkowych w przetwórstwie 

spożywczym, 

  wyjaśniać  wpływ  operacji,  procesów  jednostkowych  oraz  metod  utrwalania  na  wartość 

odżywczą, cechy organoleptyczne i trwałość żywności, 

  stosować odpowiednie metody przechowywania i utrwalania żywności, 

  dobierać  maszyny  i  urządzenia  do  procesów  technologicznych  przetwórstwa 

spożywczego, 

  stosować zasady obsługi maszyn i urządzeń stosowanych w przetwórstwie spożywczym, 

  określać zasady organizacji stanowisk pracy zgodnie z założeniami ergonomii, 

   nadzorować przebieg procesów technologicznych w produkcji artykułów spożywczych, 

  określać  zasady  Dobrej  Praktyki  Produkcyjnej  /GMP/  i  Dobrej  Praktyki  Higienicznej 

/GHP/, 

  stosować  system  kontroli  jakości  HACCP  poprzez  analizę  zagrożeń  i  ustalanie  punktów 

krytycznych /CCP/ w procesach produkcji żywności, 

  zapobiegać  zagrożeniom  środowiska  powodowanym  działalnością  zakładów  przemysłu 

spożywczego, 

  przestrzegać  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpożarowej  

i ochrony środowiska, 

  obliczać koszty i opłacalność produkcji produktów spożywczych,  

  udzielać pierwszej pomocy w stanach zagrożenia i życia, 

  korzystać z różnych źródeł informacji.  

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

3. CELE KSZTAŁCENIA 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

  określić budowę i skład chemiczny buraka cukrowego, 

  scharakteryzować wyroby przemysłu cukrowniczego, 

  posłużyć się dokumentacją technologiczną dotyczącą produkcji cukru, 

  zorganizować  stanowisko  pracy  zgodnie  z  wymogami  ergonomii,  zasadami 

bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska, 

  scharakteryzować proces technologiczny produkcji cukru, 

  scharakteryzować proces rafinacji cukru, 

  dobrać surowce i materiały pomocnicze do produkcji cukru, 

  określić produkty uboczne powstające podczas przetwarzania buraka cukrowego  

      i sposoby ich wykorzystania, 

  dobrać maszyny i urządzenia do produkcji cukru, 

  zastosować  przepisy  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpożarowej  oraz 

ochrony środowiska, 

  określić  zagrożenia  dla  środowiska  powodowane  działalnością  zakładów  przemysłu 

cukrowniczego, 

  skorzystać z różnych źródeł informacji zawodowej dotyczącej przemysłu cukrowniczego. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

4. PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ 

 
Scenariusz zajęć 1 
 

Osoba prowadząca:…………………………………………… 
Modułowy program nauczania: Technik technologii żywności 321[09] 
Moduł: Technologia przetwórstwa spożywczego 321[09].Z3 
Jednostka modułowa: Przetwarzanie buraków cukrowych 321[09].Z3.04 

Temat: Oczyszczanie soku dyfuzyjnego 

 
Cel  ogólny:  
kształtowanie  umiejętności  związanych  z  projektowaniem  przebiegu  

oczyszczania soku dyfuzyjnego. 

 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń potrafi:  

  określić skład chemiczny i właściwości soku dyfuzyjnego, 

  wyjaśnić  celowość  oczyszczania  soku  dyfuzyjnego  i  jego  wpływ  na  przebieg  procesu 

technologicznego produkcji cukru, 

  zaplanować  kolejne  etapy  oczyszczania  soku  dyfuzyjnego  zgodnie  z  zasadami  GMP 

i GHP, 

  dobrać materiały pomocnicze do kolejnych etapów oczyszczania soku dyfuzyjnego, 

  wyjaśnić  przebieg  defekacji  wstępnej,  defekacji  głównej,  węglanowania  I,  filtracji  I, 

węglanowania II, filtracji II, 

  dobrać  maszyny  i  urządzenia  do  poszczególnych  procesów  i  operacji  związanych 

z kolejnymi etapami oczyszczania soku, 

  określić zakres kontroli podczas kolejnych etapów oczyszczania soku, 

  określić efekt oczyszczania soku dyfuzyjnego w kolejnych etapach oczyszczania soku, 

  scharakteryzować sok rzadki, 

  określić zasady bezpieczeństwa i higieny pracy,  

  skorzystać z różnych źródeł informacji, 

  zebrać, uporządkować, przeanalizować i przetworzyć zebrane informacje, 

  współpracować w grupie, 

  podjąć decyzje, 

  przeanalizować dane, wyciągnąć wnioski, 

  zaprezentować wykonanie pracy przed klasą, 

  przekonać innych o celowości swojego działania, 

  ocenić własne pomysły i pomysły innych grup. 

 

Metody nauczania–uczenia się: 

  wycieczka do cukierni, 

  metoda projektów. 

 

Formy organizacyjne pracy uczniów: 

  praca z całą klasą,  

  praca w grupach,  

  praca indywidualna. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

Czas:  4  tygodnie  +  4  jednostki  lekcyjne  (etap  I  i  II  jedna  jednostka  lekcyjna,  etap  III 

4 tygodnie, etap IV i V trzy jednostki lekcyjne)  

 
Środki dydaktyczne:  

  podręczniki z rozdziału (1, 2, 3) instrukcje technologiczne dotyczące produkcji cukru, 

  zestawy  materiałów  opracowanych  przez  nauczyciela  dla  każdego  zespołu  uczniów: 

tematy  projektów  dla  poszczególnych  grup,  instrukcje  do  projektu  dla  poszczególnych 
grup,  podział  zadań  w  zespole,  ustalenie  zasad  pracy  w  zespole,  kontrakt,  terminarz 
konsultacji, plan prezentacji, arkusz oceny pracy, ankieta. 

 
Przebieg pracy metodą projektów: 
 
ETAP I  
Wprowadzenie do tematu projektu 
1.  Czynności organizacyjno – porządkowe. 
2.  Określenie celów zajęć. 
3.  Wprowadzenie w problematykę oczyszczania soku dyfuzyjnego i ustalenie problemów do 

rozwiązania. 

Nauczyciel  w  tym  etapie  podaje  informacje  niezbędne  do  zapoznania  uczących 

z zagadnieniami  w  zaplanowanej  do  realizacji  partii  materiału.  Zwraca  uwagę  na  te 
informacje,  które  są  potrzebne  do  wzbudzenia  u  uczniów  ciekawości  dalszego  poznania 
zagadnień związanych z oczyszczaniem soku dyfuzyjnego i sformułowania problemów. 
 
ETAP II  
Organizacja pracy, sformułowanie tematów projektu i ustalenie jego zakresu 
1.  Podział uczniów na 3 grupy kilkuosobowe, wybór liderów. 
2.  Sformułowanie tematów projektu.  (Przykłady tematów: „Zaprojektuj proces nawapniania 

wstępnefgo  i głównego soku surowego”, „Zaprojektuj proces węglanowanie I i filtracji  I 
soku”, „Zaprojektuj węglanowanie II i filtrację II soku”). 

3.  Ustalenie zakresu projektu dla każdej grupy. 
4.  Ustalenie terminu wykonania projektu. 
5.  Ustalenie terminów konsultacji. 
6.  Podpisanie kontraktu między nauczycielem a uczniami. 

W  etapie  tym  nauczyciel  dzieli  po  10  uczniów  trzy  grupy,  prosi  o  wybór  liderów 

odpowiedzialnych za pracę zespołów, spisuje tematy wybrane przez uczniów, ustala zakresy 
prac  projektowych,  planuje  terminarz  wykonania  projektów,  uzgadnia  terminy  i zakres 
konsultacji, zawiera kontrakty z zespołami uczniowskimi. 

Uczniowie  wybierają  tematy  (można  je  również  przydzielić  losowo),  dokonują  podziału 

zadań    w  poszczególnych  zespołach,  ustalają  zasady  pracy  w  zespole,  zawierają  kontrakt 
z nauczycielem, uzgadniają termin wykonania projektu i konsultacji. 
 
ETAP III  
Realizacja projektów 
1.  Poszukiwanie informacji na temat oczyszczania soku dyfuzyjnego. 
2.  Selekcjonowanie zebranych materiałów dotyczących treści projektów. 
3.  Konsultowanie się z nauczycielem. 
4.  Opracowanie sprawozdania. 

W etapie tym nauczyciel czuwa nad przebiegiem realizacji prac projektowych. Uczniowie 

studiują  literaturę,  uczestniczą  w  konsultacjach,  zbierają  informacje,  selekcjonują, 
wykorzystują w projektach opracowują sprawozdanie. 
 
 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

ETAP IV Prezentacja projektów 
1.  Sprawy organizacyjne: zapoznanie z planem prezentacji. 
2.  Prezentowanie projektów przez kolejne zespoły w obecności wszystkich uczniów.  
3.  Dyskusja i zadawanie pytań dotyczących prezentowanych projektów. 

Nauczyciel  ustala  kolejność  prezentacji, po  prezentacji  prowadzi  dyskusję  i sam  czynnie 

w niej uczestniczy.  

Uczniowie  prezentują  swoje  projekty,  uzasadniają  swoje  rozwiązania.  Po  prezentacji 

odpowiadają  na  pytania.  Pozostali  uczniowie  uczestniczą  w  dyskusji,  sporządzają  notatki 
ważniejszych treści zawartych w projekcie. 
 
ETAP V
  Ocena projektów 
1.  Ogólna ocena projektów. 
2.  Odczucia uczniów dotyczące przebiegu realizacji projektu, pozyskiwania informacji. 
3.  Indywidualna ocena zespołów i poszczególnych uczniów. 
4.  Zadanie pracy domowej. 
5.  Wypełnienie  anonimowych  ankiet  ewaluacyjnych  dotyczących  sposobu  prowadzenia 

zajęć i zdobytych umiejętności.  

Ocena projektu powinna przebiegać w dwóch etapach. Pierwszy polega na ocenianiu  

w  trakcie  wykonywania  projektu.  Powinny  być  uwzględniane  następujące  kryteria  oceny: 
zbieranie  i  opracowywanie  materiałów  (selekcja  informacji,  przetwarzanie  informacji,  dobór 
materiałów do celów), a także aktywność zespołu, samodzielność, umiejętność pracy  
w  zespole  oraz  opracowane  sprawozdanie.  Drugi  etap  to  ocena  prezentacji.  Ocenia  go 
nauczyciel  i  jury,  w  skład  którego  można  powołać po  jednym  z członków  zespołu.  Podczas 
prezentacji  ocenie  podlega  poprawność  merytoryczna,  atrakcyjność  przekazu,  walory 
poznawcze, stopień realizacji zamierzonych celów.  
 
Zakończenie zajęć 
 
Praca domowa 

Sporządź schemat blokowy wszystkich etapów oczyszczania soku dyfuzyjnego. 

 
Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach: 

  anonimowe  ankiety  ewaluacyjne  dotyczące  sposobu  prowadzenia  zajęć  i  zdobytych 

umiejętności. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

10 

Scenariusz zajęć 2 
 

Osoba prowadząca:…………………………………………… 
Modułowy program nauczania: Technik technologii żywności 321[09] 
Moduł: Technologia przetwórstwa spożywczego 321[09].Z3 
Jednostka modułowa: Przetwarzanie buraków cukrowych 321[09].Z3.04 

Temat: Kontrola przebiegu procesów nawapniania i węglanowania soku dyfuzyjnego 

 

Cel  ogólny:  kształtowanie  umiejętności  przeprowadzania  kontroli  prawidłowości  przebiegu 

procesów nawapniania i węglanowania soku dyfuzyjnego. 

 

Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń potrafi: 

  określić zakres kontroli przebiegu nawapniania i węglanowania, 

  określić  zagrożenia  związane  z  pomiarem  parametrów  technologicznych  procesu   

nawapniania i węglanowania, 

  zorganizować stanowisko pracy, 

  odczytać  wskazania  przyrządów  kontrolno  –  pomiarowych  zainstalowanych  na  stacji 

nawapniania i węglanowania, 

  posłużyć się instrukcją technologiczną, 

  ocenić  prawidłowość przebiegu procesu nawapniania  i węglanowania, 

  określić  zakłócenia  w  procesie  nawapniania  i  węglanowania  oraz  ich  wpływ  na  dalszy 

przebieg produkcji, 

  przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.  

 

Metody nauczania–uczenia się: 

 

ćwiczenia praktyczne. 

 

Formy organizacyjne pracy uczniów: 

  praca indywidualna, 

  praca w grupie. 

 

Czas trwania: 4 godziny lekcyjne - 180 min. 

 

Środki dydaktyczne: 

  instrukcje technologiczne, 

  maszyny i urządzenia na stacji nawapniania i węglanowania, zajęcia w cukierni, 

  literatura (1, 2, 3). 

 

Przebieg zajęć: 
1. Sprawy organizacyjne. 
2. Nawiązanie do tematu, omówienie celów zajęć. 
3. Realizacja zajęć: 

  nauczyciel  objaśnia  uczniom  zasady  pracy  maszyn  i  urządzeń  oraz  zakres  kontroli 

parametrów  technologicznych  podczas  oczyszczania  soku  dyfuzyjnego,  pokazuje 
czynności  związane  z  pomiarem  i  odczytem  wybranych  parametrów  na  przyrządach 
kontrolno – pomiarowych, wskazuje zagrożenia przy pracy, przypomina o przepisach 
bhp, przydziela stanowiska pracy. 

  uczniowie  podejmują  pracę  na  przydzielonych  stanowiskach  pracy,  dokonują 

niezbędnych  pomiarów,  odszukują  w  instrukcjach  technologicznych  parametry 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

11 

przebiegu procesów  i porównują wyniki kontroli z danymi  zawartymi w  instrukcjach 
technologicznych,  wyciągają  wnioski  dotyczące  prawidłowości  przebiegu  procesu 
nawapniania i węglanowania, porządkują stanowiska pracy. 

W  trakcie  tej  fazy  nauczyciel  obserwuje  pracę  uczniów,  udziela  niezbędnych 
wyjaśnień,  kontroluje  prace  wykonywane  przez  uczniów,  odnotowuje  spostrzeżenia 
dotyczące  organizacji  stanowiska  pracy,  prawidłowości  dokonywania  pomiaru 
parametrów technologicznych, przestrzegania zasad bhp. 

4.  Podsumowanie  lekcji:  uczniowie  wskazują  swoje  mocne  i  słabe  strony,  wspólnie 

z nauczycielem dokonują oceny pracy. 

5.  Zadanie pracy domowej. 
6.  Wypełnienie  anonimowych  ankiet  ewaluacyjnych  dotyczących  sposobu  prowadzenia 

zajęć i zdobytych umiejętności. 

 

Zakończenie zajęć 

 

Praca domowa 

Wymień zakłócenia, które mogą wystąpić w procesie nawapniania i węglanowania. Jak 

one mogą wpłynąć na przebieg procesu technologicznego produkcji cukru. 

 

Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach: 

  anonimowe  ankiety  ewaluacyjne  dotyczące  sposobu  prowadzenia  zajęć  i  zdobytych 

umiejętności. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

12 

5.ĆWICZENIA 
 

5.1.  Surowiec  podstawowy  i  materiały  pomocnicze  w  przemyśle 

cukrowniczym 

 
5.1.1. Ćwiczenia 
 

Ćwiczenie 1 

Wskaż  elementy  składowe  buraka  cukrowego  wykorzystywane  do  produkcji  i  określ 

rozmieszczenie cukru w buraku cukrowym. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  zakres  

i technikę wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  zapoznać się ze schematem przedstawiającym budowę buraka cukrowego, 
2)  wskazać  elementy  składowe  buraka  cukrowego  i  określić,  które  z  nich  są  usuwane 

w czasie zbioru, a które stanowią surowiec do produkcji cukru, 

3)  wyszukać w literaturze i określić w jaki sposób rozmieszczony jest cukier w buraku, 
4)  narysować schemat buraka z rozmieszczeniem cukru. 
 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

  pokaz z objaśnieniem,  

 

ćwiczenia praktyczne. 

 

Środki dydaktyczne: 

  schemat przedstawiający budowę buraka cukrowego, 

  literatura (1, 2, 3). 

 
Ćwiczenie 2 

Podaj  składniki  chemiczne  występujące  w  buraku  cukrowym  i  określ,  w  jaki  sposób 

wpływają one na przebieg procesu technologicznego produkcji cukru. 
 

Wskazówki do realizacji 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  zakres  

i technikę wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  zapoznać się ze średnim podstawowym składem chemicznym buraka cukrowego, 
2)  określić czynniki wpływające na skład chemiczny buraka cukrowego, 
3)  wskazać składnik chemiczny decydujący o wartości technologicznej buraków cukrowych, 
4)  określić wpływ niecukrów na przebieg procesu technologicznego produkcji cukru, 
5)  zaprezentować efekt swojej pracy, 
6)  dokonać oceny pracy. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

13 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

  pokaz z objaśnieniem,  

 

ćwiczenia praktyczne. 

 

Środki dydaktyczne: 

  plansza przedstawiająca średni skład chemiczny buraka cukrowego, 

  literatura (1, 2, 3). 

 
Ćwiczenie 3 

Spośród  eksponowanych  materiałów  pomocniczych  wykorzystywanych  w  przemyśle 

spożywczym wybierz niezbędne do produkcji cukru, określ ich rolę.  
 

Wskazówki do realizacji 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  zakres  

i technikę wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  zapoznać  się  z  ekspozycją  materiałów  pomocniczych  wykorzystywanych  w  przemyśle 

spożywczym, 

2)  rozpoznać i wybrać materiały wykorzystywane w przemyśle cukrowniczym, 
3)  określić rolę jaką spełniają podczas produkcji cukru, 
4)  zaprezentować efekt swojej pracy, 
5)  dokonać oceny pracy. 
 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

  pokaz z objaśnieniem,  

 

ćwiczenia praktyczne. 

 

Środki dydaktyczne: 

  zestaw materiałów pomocniczych wykorzystywanych w przemyśle spożywczym, 

  literatura z rozdziału 7. 

 
Ćwiczenie 4 

Określ wymagania dla buraków przeznaczonych do produkcji cukru. 

 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  zakres  

i technikę wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  określić wyróżniki jakościowe dla buraków decydujące o ich przydatności do produkcji, 
2)  zapoznać się z treścią normy „ korzenie buraka cukrowego”, 
3)  zapisać  wymagania dla buraków przeznaczonych do produkcji cukru, 
4)  zaprezentować efekt swojej pracy. 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

14 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

  pokaz z objaśnieniem,  

 

ćwiczenia praktyczne. 

 

Środki dydaktyczne: 

  normy jakościowe „Korzenie buraka cukrowego”, 

  literatura (1, 2, 3). 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

15 

5.2  Zarys produkcji cukru 

 
5.2.1.Ćwiczenia 
 

Ćwiczenie 1 

Posługując  się  schematem  technologicznym  produkcji  cukru,  wskaż  procesy 

jednostkowe i przeanalizuj zmiany podczas nich zachodzące oraz określ ich wpływ na dalszy 
przebieg produkcji cukru. 
 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  zakres  

i technikę wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  dokonać analizy schematu technologicznego produkcji cukru, 
2)  wskazać procesy jednostkowe stosowane przy produkcji cukru, 
3)  dobrać materiały pomocnicze wykorzystywane w procesach jednostkowych, 
4)  określić  celowość  przeprowadzania  wypalania  kamienia  wapiennego,  gaszenia  wapna, 

defekacji wstępnej i głównej, węglanowania I i II, 

5)  zapisać podstawowe reakcje chemiczne zachodzące podczas procesów wykorzystywanych 

przy produkcji cukru, 

6)  określić  parametry  technologiczne  przebiegu  procesów  jednostkowych  przy  produkcji 

cukru, 

7)  dobrać maszyny i urządzenia do przeprowadzenia procesów jednostkowych, 
8)  określić zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony 

środowiska w procesach wykorzystywanych przy produkcji cukru, 

9)  wyjaśnić wpływ procesów jednostkowych na przebieg produkcji cukru, 
10) zaprezentować efekt swojej pracy, 
11) dokonać oceny pracy. 
 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

  pokaz z objaśnieniem,  

  metoda projektów. 

 

Środki dydaktyczne: 

  schemat technologiczny produkcji cukru, 

  literatura (1, 2, 3). 

 
Ćwiczenie 2 

Wyjaśnij  zasadę  działania  oraz  zaplanuj  czynności  związane  z  obsługą  krajalnicy 

tarczowej. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  zakres  

i technikę wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

16 

Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  zapoznać się z treścią dokumentacji techniczno – ruchowej krajalnicy tarczowej, 
2)  określić przeznaczenie krajalnicy, 
3)  wymienić elementy składowe  krajalnicy tarczowej, 
4)  wskazać elementy budowy na modelu i określić ich rolę, 
5)  wyjaśnić zasadę działania krajalnicy tarczowej, 
6)  zaplanować czynności związane z obsługą krajalnicy tarczowej, 
7)  określić zasady bhp przy obsłudze krajalnicy tarczowej, 
8)  zaprezentować efekt swojej pracy, 
9)  dokonać oceny pracy. 
 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

  metoda projektów,  

  pokaz z objaśnieniem. 

 

Środki dydaktyczne: 

  dokumentacja techniczno – ruchowa krajalnicy tarczowej, 

  model krajalnicy tarczowej, 

  literatura (1, 2, 3). 

 
Ćwiczenie 3 

Przeprowadź kontrolę prawidłowości przebiegu procesu węglanowania. 

 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  zakres  

i technikę wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  określić zakres kontroli przebiegu procesu węglanowania, 
2)  określić zagrożenia związane z pomiarem parametrów procesu węglanowania, 
3)  zorganizować stanowisko pracy, 
4)  odczytać wskazania przyrządów kontrolno – pomiarowych zainstalowanych w aparacie do 

węglanowania oraz je zapisać, 

5)  odszukać w instrukcji technologicznej parametry przebiegu procesu węglanowania, 
6)  porównać wyniki pomiaru z parametrami zawartymi w instrukcji technologicznej, 
7)  wyciągnąć wnioski dotyczące prawidłowości przebiegu procesu węglanowania, 
8)  zaprezentować wykonane zadanie, 
9)   dokonać oceny pracy. 
 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

  pokaz z objaśnieniem, ćwiczenia praktyczne. 

 

Środki dydaktyczne: 

  instrukcje technologiczne, 

  aparat do węglanowania, 

  literatura (1, 2, 3). 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

17 

Ćwiczenie 4 

Zaplanuj kolejne etapy  w procesu rafinacji cukru.  

 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  zakres 

i technikę wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  zebrać informacje dotyczące procesu rafinacji cukru, 
2)  określić wymagania jakościowe dla cukru rafinowanego wg norm, 
3)  określić asortymenty cukru rafinowanego, 
4)  zaplanować  kolejne  etapy  produkcji  cukru  rafinowanego  zgodnie  z  zasadami  GMP  

i GHP, 

5)  wyjaśnić  celowość  i  przebieg  operacji  technologicznych  wchodzących  w  proces 

rafinowania cukru, 

6)   dobrać maszyny i urządzenia do kolejnych etapów rafinowania cukru, 
7)  określić miejsca kontroli parametrów przebiegu rafinacji, 
8)  sporządzić sprawozdanie, 
9)  zaprezentować efekt swojej pracy, 
10) dokonać oceny pracy. 
 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

  metoda projektów,  

  pokaz z objaśnieniem. 

 

Środki dydaktyczne: 

  instrukcje technologiczne,  

  normy jakościowe,  

  instrukcje do projektu, 

  literatura (1, 2, 3). 

 

Ćwiczenie 5 

Oblicz  techniczny  koszt  wytwarzania  cukru  białego  luzem,  a  następnie  całkowity  koszt 

własny  cukru  białego  w  opakowaniu  50  kg  oraz  wynik  finansowy  ze  sprzedaży  cukru  po 
cenie interwencyjnej i po rynkowej cenie zbytu. Wyprodukowany cukier będzie przeznaczony 
do sprzedaży w kraju. Do obliczeń przyjmij dane: 

− 

koszty surowca 901 zł/1 tonę cukru, 

− 

koszty zakupu surowca 125 zł/1 tonę cukru, 

− 

koszty materiałów bezpośrednich 45 zł/1 tonę cukru, 

− 

koszty energii i pary własnej 129 zł/1 tonę cukru, 

− 

płace bezpośrednie 22 zł/1 tonę cukru, 

− 

koszty wydziałowe 313 zł/1 tonę cukru, 

− 

koszty produktów ubocznych (minus) 82 zł/1 tonę cukru, 

− 

koszty pakowania cukru w worki po 50 kg 31 zł/1 tonę cukru, 

− 

koszty zarządu 337 zł/1 tonę cukru, 

− 

koszty finansowe 57 zł/1 tonę cukru, 

− 

koszty sprzedaży 60 zł/1 tonę cukru, 

− 

cena interwencyjna cukru 1800 zł za 1 tonę cukru, bez VAT,  

− 

rynkowa cena zbytu 1700 zł za 1 tonę cukru, bez VAT,  

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

18 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  zakres  

i technikę wykonania ćwiczenia z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)  zapoznać się dokładnie z treścią zadania, 
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania zadania 
3)  uruchomić komputer, 
4)  otworzyć program komputerowy do kalkulacji kosztów produkcji, 
5)  wprowadzić dane z treści zadania, 
6)  obliczyć  techniczny  koszt  wytwarzania  cukru  białego  luzem,  całkowity  koszt  własny 

cukru białego w opakowaniach, 

7)  obliczyć wynik  ze sprzedaży cukru po cenie interwencyjnej i po rynkowej cenie zbytu, 
8)  wydrukować wykonane obliczenia dotyczące kalkulacji kosztów i opłacalności produkcji, 
9)  wysunąć wnioski, 
10) zaprezentować efekt swojej pracy, 
11) dokonać oceny pracy. 
 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

 

ćwiczenia praktyczne,  

  pokaz z objaśnieniem. 

 

Środki dydaktyczne: 

  zestaw  komputerowy  z  drukarką,  wyposażony  w  program  do  kalkulacji  kosztów 

produkcji, 

  papier do wydruku, 

  literatura (1, 2, 3). 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

19 

6. EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 

 
Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego 
 

Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej  „Przetwarzanie  buraków 
cukrowych” 

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

   zadania 1,5,6,7,8,9,13,14,15,16,19,20 są z poziomu podstawowego, 

   zadania  2,3,4 ,10,11,12,17,18 są z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Punktacja zadań: 0 lub 1 
 

Za każdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 
 

Proponuje  się  następujące  normy  wymagań  –  uczeń  otrzyma  następujące 
oceny szkolne: 

  dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 7 zadań z poziomu podstawowego, 

  dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 10 zadań z poziomu podstawowego, 

  dobry – za rozwiązanie 14 zadań, w tym co najmniej 4 z poziomu ponadpodstawowego, 

  bardzo  dobry  –  za  rozwiązanie  18  zadań,  w  tym  co  najmniej  7  z  poziomu 

ponadpodstawowego. 

 

Klucz  odpowiedzi:1.  c,  2.  b,  3.  a,  4.  c,  5.  c,  6.  a,  7.  d,  8.  a,  9.  b,  10.  b,  11.a, 
12. b, 13. d, 14. d, 15. a, 16. d, 17. a, 18. d, 19. d, 20. c 
 
Plan testu 

 

Nr 

Zad. 

Cel operacyjny 
(mierzone osiągnięcia uczniów) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

1. 

Podać czas trwania kampanii w cukrowni 
 

2. 

Podać zawartość cukru w korzeniu buraka 
cukrowego 

PP 

3. 

Wymienić zmiany zachodzące w burakach 
podczas składowania 

PP 

4. 

Podać temperaturę wypalania kamienia 
wapiennego w piecu wapiennym 

PP 

5. 

Wskazać składnik gazu piecowego trujący dla 
człowieka 

6. 

Wskazać rozpuszczalnik do wydobycia cukru 
z krajanki buraczanej 

7. 

Wskazać półprodukt w oparciu o podaną jego 
charakterystykę 

8. 

Podać kolejne czynności podczas 
oczyszczania soku dyfuzyjnego 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

20 

9. 

Zdefiniować proces saturacji 

10. 

Scharakteryzować przeznaczenie filtrów 
zagęszczających 

PP 

11. 

Scharakteryzować efekt oczyszczania soku 
dyfuzyjnego w kolejnych etapach jego 
oczyszczania 

PP 

12. 

Wymienić niekorzystne procesy zachodzące 
podczas zagęszczania soku 

PP 

13. 

Wyjaśnić w jakim celu dodaje się cukier 
puder do cukrzycy podczas jej gotowania w 
warniku 

14. 

Wskazać przeznaczenie warników 
 

15. 

Wskazać urządzenie do wybielania cukru 
 

16. 

Definiować pojęcie melasy 
 

17. 

Scharakteryzować wilgotność powietrza w 
magazynie cukru 

PP 

18. 

Wskazać główny składnik błota filtracyjnego 
 

PP 

19. 

Wskazać asortyment cukru o najwyższej 
jakości 

20. 

Wskazać główne zagrożenia dla środowiska 
naturalnego ze strony cukrownictwa 

 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

21 

Przebieg testowania 

 

Instrukcja dla nauczyciela 

1.  Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 

tygodniowym. 

2.  Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego. 
3.  Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań podanych w zestawie oraz z zasadami punktowania. 
4.  Przeprowadź  z  uczniami  próbę  udzielenia  odpowiedzi  na  takie  typy  zadań  testowych, 

jakie będą w teście. 

5.  Omów z uczniami sposób udzielania odpowiedzi (karta odpowiedzi). 
6.  Zapewnij uczniom możliwość samodzielnej pracy. 
7.  Rozdaj uczniom zestawy zadań testowych i karty odpowiedzi, podaj czas przeznaczony na 

udzielenie odpowiedzi. 

8.  Postaraj  się  stworzyć  odpowiednią  atmosferę  podczas  przeprowadzania  pomiaru 

dydaktycznego (rozładuj niepokój, zachęć do sprawdzenia swoich możliwości). 

9.  Kilka  minut  przed  zakończeniem  sprawdzianu  przypomnij  uczniom  o  zbliżającym  się 

czasie zakończenia udzielania odpowiedzi. 

10. Zbierz karty odpowiedzi oraz zestawy zadań testowych. 
11. Sprawdź wyniki i wpisz do arkusza zbiorczego. 
12. Przeprowadź  analizę  uzyskanych  wyników  sprawdzianu  i  wybierz  te  zadania,  które 

sprawiły uczniom największe trudności. 

13. Ustal przyczyny trudności uczniów w opanowaniu wiadomości i umiejętności. 
14. Opracuj  wnioski  do  dalszego  postępowania,  mającego  na  celu  uniknięcie  niepowodzeń 

dydaktycznych – niskie wyniki przeprowadzonego sprawdzianu. 

 

Instrukcja dla ucznia 

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję. 
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 
4.  Test zawiera 20 zadań wielokrotnego wyboru i tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa. 
5.  Udzielaj  odpowiedzi  tylko  na  załączonej  karcie  odpowiedzi,  zaznacz  prawidłową 

odpowiedź  X,  w  przypadku  pomyłki  należy  błędną  odpowiedź  zaznaczyć  kółkiem, 
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.  Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 
7.  Jeżeli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie 

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.  Na rozwiązanie testu masz 45 minut. 
 

Powodzenia 

 

 
Materiały dla ucznia: 

  instrukcja, 

  zestaw zadań testowych, 

  karta odpowiedzi. 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

22 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 
 

1.  Kampania cukrownicza odbywa się w okresie: 

a) czerwiec – wrzesień, 
b) lipiec – wrzesień, 
c) październik – styczeń, 
d) luty – maj. 
 

2.  Przeciętna zawartość cukru w korzeniu buraka cukrowego wynosi: 

a) 10÷14%, 
b) 15,5÷19%, 
c) 20÷22%, 
d) 24,5÷29%. 
 

3.  Podczas składowania buraków występują: 

a) straty cukrów na oddychanie buraków, 
b) wzrost cukrów na wskutek zachodzącej fotosyntezy, 
c) zmniejszenie zawartości kwasów organicznych, 
d) spadek zawartości cukru inwertowego. 
 

4.  Wypalanie  kamienia  wapiennego  w  piecu  wapiennym  powinno  się  odbywać 

w temperaturze: 
a) 500

o

C, 

b) 700

o

C, 

c) 1000

o

C, 

d) 1300

o

C. 

 

5.  Składnikiem trującym gazu piecowego dla człowieka jest: 

a) azot, 
b) tlen, 
c) tlenek węgla (II), 
d) tlenek wapnia. 
 

6.  Rozpuszczalnikiem wykorzystywanym do wydobycia cukru z krajanki buraczanej jest: 

a) woda, 
b) benzyna,  
c) chloroform, 
d) benzen. 
 

7.  Mętny  nieprzeźroczysty  płyn  o  barwie  szarej  do  ciemnobrunatnej,  szybko  ciemniejący 

w zetknięciu z powietrzem, o pH 5,8÷6,5 i stężeniu 14÷16% Ss, otrzymany po dyfuzji to: 
a) odciek I, 
b) sok gęsty, 
c) sok rzadki, 
d) sok surowy. 
 
 
 
 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

23 

8.  Oczyszczanie soku dyfuzyjnego przebiega według schematu: 

a)  defekacja  wstępna,  defekacja  główna,  węglanowanie  I,  filtracja  I,  węglanowanie  II, 

filtracja II, 

b) defekacja wstępna, filtracja I, defekacja główna, węglanowanie I, filtracja II, 
c) defekacja główna, węglanowanie I, filtracja I, węglanowanie II, filtracja II, 
d) defekacja główna, filtracja I, węglanowanie I, filtracja II. 
 

9.  Saturacja jest to nasycanie soku dyfuzyjnego: 
      a) CaCO

3

      b) CO

2

      c) Ca(OH)

2

      d) P

2

O

5. 

 

10. Które z poniższych stwierdzeń jest fałszywe: 

a)  w filtrach zagęszczających filtruje się sok ogrzany do temperatury 90÷95

o

C, 

b)  filtry zagęszczające są przystosowane do oddzielenia i wysładzania osadów, 
c)  w filtrach zagęszczających następuje sedymentacja zawiesin, 

      d)  osad  odrzucony  z  tkanin  filtracyjnych  gromadzi  się  w  dolnej  części  filtra,  skąd 

odprowadzany jest do wanien filtrów próżniowych.  

 
11. Najwięcej niecukrów usuwa się podczas: 

a) nawapniania wstępnego, 

      b) nawapniania głównego, 
      c) węglanowania I, 
      d) węglanowania II. 
 
12. Niekorzystnym procesem zachodzącym podczas zagęszczania soku rzadkiego w wyparce 

jest: 
a) odparowanie wody z soku rzadkiego, 
b) powstawanie osadu na powierzchni rurek grzejnych, 
c) zwiększenie zawartości suchej substancji w zagęszczonym soku, 
d) wydzielanie gazów. 
 

13. Dodatek cukru pudru do cukrzycy w środkowej fazie gotowania: 

a) ułatwia zawiązanie kryształów i rozpoczęcie procesu krystalizacji, 
b) wpływa na wielkość wytworzonych kryształów, 
c) wpływa na ilość wytworzonych kryształów, 
d) wszystkie odpowiedzi są prawidłowe. 
 

14. Warniki służą do: 

a) gotowania krajanki z wodą, 
b) oczyszczania soku dyfuzyjnego, 
c) otrzymywania soku gęstego, 

     d) podgęszczania soku gęstego i krystalizacji.  
 
15. Wybielanie kryształów cukru prowadzi się w: 

a) wirówkach, 
b) warnikach, 
c) mieszadłach, 
d) rozdzielaczach 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

24 

16. Odciek uzyskany przy wirowaniu cukrzycy III nazywa się: 

a) sokiem rzadkim, 
b) sokiem gęstym, 
c) cukrzycą,  
d) melasą. 
 

17. Wilgotność powietrza w magazynach cukru powinna wynosić: 

a) 65%, 
b) 75%, 
c) 85%, 
d) 95%. 
 

18. Głównym składnikiem błota filtracyjnego są: 

a) związki azotu, 

      b) związki potasu, 
      c) związki fosforu,  
      d) węglan wapnia. 
 
19. Najwyższą jakość spośród cukrów posiada: 

a) cukier surowy, 
b) krystaliczny cukier biały, 
c) cukier puder, 
d) cukier rafinowany. 
 

20. Głównym zagrożeniem dla środowiska naturalnego w przemyśle cukrowniczym są: 

a) wysłodki, 

      b) melasa, 
      c) ścieki, 
      d) pył cukrowy. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

25 

KARTA ODPOWIEDZI 

 

Imię i nazwisko………………………………………………………… 
 

Przetwarzanie buraków cukrowych 
 

Zakreśl poprawną odpowiedź. 
 

Nr  

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1. 

 

2. 

 

3. 

 

4. 

 

5. 

 

6. 

 

7. 

 

8. 

 

9. 

 

10. 

 

11. 

 

12. 

 

13. 

 

14. 

 

15. 

 

16. 

 

17. 

 

18. 

 

19. 

 

20. 

 

                                                                                                              Razem: 

 

 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

26 

TEST II 
 

Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej  „Przetwarzanie  buraków 

cukrowych” 

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

   zadania 1,2,3,4,5,6,8,13,14,16,17,18 są z poziomu podstawowego, 

   zadania 7, 9, 10,11,12, 15,19,20 są z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Punktacja zadań: 0 lub 1 
 

Za każdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 
 

Proponuje  się  następujące  normy  wymagań  –  uczeń  otrzyma  następujące 
oceny szkolne: 

  dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 7 zadań z poziomu podstawowego, 

  dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 10 zadań z poziomu podstawowego, 

  dobry – za rozwiązanie 14 zadań, w tym co najmniej 4 z poziomu ponadpodstawowego, 

  bardzo  dobry  –  za  rozwiązanie  18  zadań,  w  tym  co  najmniej  7  z  poziomu 

ponadpodstawowego. 

 

Klucz odpowiedzi: 1. c,  2. b, 3. a, 4. b, 5. d, 6. a, 7. b, 8. a, 9. d, 10. c, 11.b, 
12. a, 13. b, 14. c, 15. a, 16. d, 17. a, 18. c, 19. d, 20. b 
 
Plan testu 

 

Nr 

zad. 

Cel operacyjny 
(mierzone osiągnięcia uczniów) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

1. 

Wskazać miejsce do 
przejściowego składowania 
buraków 

2. 

Podać przeznaczenie kamienia 
wapiennego 

3. 

Zdefiniować proces gaszenia 
wapna 

4. 

Wskazać składnik gazu piecowego 
wykorzystywanego do saturacji 

5. 

Wskazać myjkę do mycia buraków 

6. 

Wskazać operację do 
wydobywania cukru z krajanki 
buraczanej 

7. 

Wymienić niecukry tworzące 
roztwór koloidowy w soku 
surowym 

PP 

8. 

Definiować proces defekacji soku 
dyfuzyjnego 

9. 

Podać końcowe pH soku podczas 

PP 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

27 

węglanowania I 

10. 

Wskazać urządzenie do 
oddzielenia i wysładzania osadu 

PP 

11. 

Scharakteryzować zawartość 
cukru w soku rzadkim 

PP 

12. 

Wyjaśnić kształtowanie się 
temperatury i ciśnienia w wyparce 
trójstopniowej podczas 
zagęszczania soku 

PP 

13. 

Wskazać urządzenie do 
podgęszczania soku gęstego i 
krystalizacji cukru 

14. 

Definiować pojęcie odcieku 

15. 

Scharakteryzować końcową 
wilgotność cukru podczas suszenia 

PP 

16. 

Wskazać asortyment cukru 
produkowanego według podanego 
schematu 

17. 

Wskazać etap produkcji, w którym 
otrzymuje się wysłodki 

18. 

Wskazać główny składnik melasy 
buraczanej 

19. 

Scharakteryzuj składnik ścieków z 
cukrowni negatywnie wpływający 
na faunę naturalną zbiorników 
wodnych 

PP 

20. 

Ustalić koszt jednostkowy 
produkcji cukru 

PP 

 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

28 

Przebieg testowania 
 

Instrukcja dla nauczyciela 

1.  Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 

tygodniowym. 

2.  Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego. 
3.  Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań podanych w zestawie oraz z zasadami punktowania. 
4.  Przeprowadź  z  uczniami  próbę  udzielenia  odpowiedzi  na  takie  typy  zadań  testowych, 

jakie będą w teście. 

5.  Omów z uczniami sposób udzielania odpowiedzi (karta odpowiedzi). 
6.  Zapewnij uczniom możliwość samodzielnej pracy. 
7.  Rozdaj uczniom zestawy zadań testowych i karty odpowiedzi, podaj czas przeznaczony na 

udzielenie odpowiedzi. 

8.  Postaraj  się  stworzyć  odpowiednią  atmosferę  podczas  przeprowadzania  pomiaru 

dydaktycznego (rozładuj niepokój, zachęć do sprawdzenia swoich możliwości). 

9.  Kilka  minut  przed  zakończeniem  sprawdzianu  przypomnij  uczniom  o  zbliżającym  się 

czasie zakończenia udzielania odpowiedzi. 

10. Zbierz karty odpowiedzi oraz zestawy zadań testowych. 
11. Sprawdź wyniki i wpisz do arkusza zbiorczego. 
12. Przeprowadź  analizę  uzyskanych  wyników  sprawdzianu  i  wybierz  te  zadania,  które 

sprawiły uczniom największe trudności. 

13. Ustal przyczyny trudności uczniów w opanowaniu wiadomości i umiejętności. 
14. Opracuj  wnioski  do  dalszego  postępowania,  mającego  na  celu  uniknięcie  niepowodzeń 

dydaktycznych – niskie wyniki przeprowadzonego sprawdzianu. 

 

Instrukcja dla ucznia 

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję. 
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 
4.  Test zawiera 20 zadań wielokrotnego wyboru i tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa. 
5.  Udzielaj  odpowiedzi  tylko  na  załączonej  karcie  odpowiedzi,  zaznacz  prawidłową 

odpowiedź  X,  w  przypadku  pomyłki  należy  błędną  odpowiedź  zaznaczyć  kółkiem,  
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.  Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 
7.  Jeżeli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie 

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.  Na rozwiązanie testu masz 45 minut. 
 

Powodzenia 

 

Materiały dla ucznia: 

  instrukcja, 

  zestaw zadań testowych, 

  karta odpowiedzi. 

 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

29 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 
 

1.  Do przejściowego składowania buraków wykorzystuje się: 

a) place składowe, 

      b) wyładownie buraków typu kompleks, 
      c) spławy, 
      d) kopce. 
 
2.  Kamień wapienny wykorzystywany jest do otrzymywania: 

a) krzemionki, 

      b) wapna palonego, 
      c) szlamu defekacyjnego, 
      d) dwutlenku siarki. 
 
3.  Gaszenie wapna polega na: 

a) rozpuszczeniu wapna palonego w wodzie, 

      b) posypaniu wapna palonego piaskiem, 
      c) wypalaniu wapna w piecu, 
      d) rozpuszczeniu wapna w kwasie. 
 
4.  Składnikiem gazu piecowego wykorzystywanego podczas saturacji soku dyfuzyjnego jest: 

a) CO, 
b) CO

2

c) O

2

d) N

2

 

5.  Mycie buraków przeprowadza się w myjce: 

a) grabkowej, 
b) wodno – powietrznej, 
c) wibracyjnej, 
d) łapowej. 
 

6.  Wydobycie cukru z krajanki buraczanej odbywa się podczas: 

a) ekstrakcji, 
b) destylacji, 
c) krystalizacji, 
d) rafinacji. 
 

7.  Niecukry, tworzące w soku surowym roztwór koloidowy to: 

a) białka i sole mineralne, 
b) pektyny i białka, 
c) pektyny i kwasy organiczne, 
d) witaminy i sole mineralne. 
 

8.  Defekacja to: 

a) nawapnianie soku CaO, 
b) oczyszczanie soku przez SO

2

c) węglanowanie soku CO

2

d) filtrowanie soku rzadkiego. 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

30 

9.  Proces węglanowania I prowadzi się do uzyskania pH: 

a) 6, 
b) 7, 
c) 9, 
d) 11. 
 

10. Oddzielenie i wysładzanie osadu przeprowadza się w: 

a) dekantatorach, 
b) filtrach zagęszczających, 
c) obrotowych filtrach próżniowych, 
d) cedzidle. 
 

11. Zawartość cukru w soku rzadkim wynosi: 

a) 6÷9

o

Bx, 

b) 10÷14

o

Bx, 

c) 15÷18

o

Bx, 

d) 19÷22

o

Bx. 

 

12. Podczas  zagęszczania  soku  w  wyparce  trójstopniowej  temperatura  i  ciśnienie  kształtuje 

się następująco: 
a) spada temperatura, rośnie podciśnienie, 

      b) spada temperatura, próżnia stała, 
      c) rośnie temperatura, rośnie ciśnienie, 
      d) rośnie temperatura, próżnia stała. 
 
13. Pogęszczanie soku gęstego i krystalizacja cukru zachodzi w: 

a) mieszadłach cukrzycy, 
b) warnikach, 
c) rozdzielaczu cukrzycy, 
d) wirówkach. 
 

14. Odciekiem nazywa się: 

a) sok otrzymany po I filtracji, 
b) sok odpływający z ekstraktora, 
c) syrop odpływający z wirówek, 
d) sok odpływający z wyparki. 
 

15. Suszenie cukru prowadzi się w suszarkach do zawartości wody: 

a) 0,03÷0,05%, 
b) 0,1÷0,5%, 
c) 1÷1,5%, 
d) 2÷3,5%. 
 

16. Według poniższego schematu produkowany jest cukier: 

obmycie  kryształów  "  rozpuszczenie  obmytych  kryształów  na  ulep  "  odbarwianie 
węglem  aktywnym  "  gotowanie  w  warnikach  "  krystalizacja  w  mieszadłach 

"wirowanie " bielenie " suszenie " pakowanie: 
a) puder, 
b) kostki prasowane, 
c) kryształ biały, 
d) kryształ rafinowany. 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

31 

17. Wysłodki otrzymuje się podczas: 
      a) procesu dyfuzji, 
      b) krojenia buraków, 
      c) oczyszczania soku dyfuzyjnego, 
      d) oczyszczania buraków. 
 
18. Głównym składnikiem melasy buraczanej jest: 

a) woda, 
b) cukry redukujące, 
c) sacharoza, 
d) popiół. 
 

19. Składnikami ścieków cukrowni wpływającymi negatywnie na faunę naturalną zbiorników 

wodnych są: 
a) cukry, 
b) białka, 
c) pektyna,  
d) saponiny. 
 

20.  Jeżeli  na  wyprodukowanie  2000  kg  cukru  poniesiono  koszty  w  wysokości  3000  zł, 

a koszty sprzedaży wynoszą 5% kosztów wykonania, to koszt jednostkowy produkcji 1 kg 
wynosi: 
a) 1,40 zł, 
b) 1,60 zł, 
c) 1,80 zł, 
d) 2,00 zł. 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

32 

KARTA ODPOWIEDZI 

 

Imię i nazwisko………………………………………………………… 
 

Przetwarzanie buraków cukrowych 
 

Zakreśl poprawną odpowiedź. 
 

Nr  

zadania 

 

Odpowiedź 

 

Punkty 

1. 

 

2. 

 

3. 

 

4. 

 

5. 

 

6. 

 

7. 

 

8. 

 

9. 

 

10. 

 

11. 

 

12. 

 

13. 

 

14. 

 

15. 

 

16. 

 

17. 

 

18. 

 

19. 

 

20. 

 

                                                                                                              Razem: 

 

 
 

background image

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

33 

7. LITERATURA 
 

1.  Jarczyk A.: Technologia żywności – część 3. WSiP, Warszawa 2001 
2.  Nikiel S.: Cukrownictwo. WSiP, Warszawa 1996 
3.  Praca zbiorowa: Technologia żywności – część 4. WSiP, Warszawa 2001