„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 

 
 
 
 

MINISTERSTWO EDUKACJI  

NARODOWEJ 

 
 
 
 
 
 
Maria Galińska 
 
 
 
 
 
 

Przestrzeganie  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy, 
ochrony przeciwpoŜarowej oraz ochrony środowiska 
743[02].O1.01  

 
 
 
 
 
 
 
 

Poradnik dla nauczyciela 

 
 
 
 
 
 
 
 
Wydawca

 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

1 

Recenzenci: 
dr inŜ. Jadwiga Rudecka 
mgr inŜ. Jolanta Figura 
 
 
 
Opracowanie redakcyjne:  
mgr inŜ. Maria Galińska 
 
 
 
Konsultacja: 
mgr inŜ. Zdzisław Feldo 
 
 
 
 
 
 
 
 
Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  743[02].O1.01 
„Przestrzeganie  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej  oraz 
ochrony środowiska”, zawartego w programie nauczania dla zawodu kuśnierz.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

2 

SPIS TREŚCI 
 

1.

 

Wprowadzenie 

3 

2.

 

Wymagania wstępne 

5 

3.

 

Cele kształcenia 

6 

4.

 

Przykładowe scenariusze zajęć 

7 

5.

 

Ćwiczenia 

11 

5.1.

 

Prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy 

11 

5.1.1. Ćwiczenia 

11 

5.2.

 

Czynniki szkodliwe i uciąŜliwe występujące w środowisku pracy oraz 
ochrona środowiska 

13 

5.2.1. Ćwiczenia 

13 

5.3.

 

Organizacja stanowiska pracy i stosowanie środków ochrony osobistej 

15 

5.3.1. Ćwiczenia 

15 

5.4.

 

Zasady bezpiecznej pracy przy urządzeniach elektrycznych 
i mechanicznych 

17 

5.4.1. Ćwiczenia 

17 

5.5.

 

Ochrona przeciwpoŜarowa 

19 

5.5.1. Ćwiczenia 

19 

5.6.

 

Wypadki przy pracy i udzielanie pierwszej pomocy 

21 

5.6.1. Ćwiczenia 

21 

6.

 

Ewaluacja osiągnięć ucznia 

7.

 

Literatura 

23 
35 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

3 

1.

 

WPROWADZENIE

 

 

Przekazujemy Państwu Poradnik dla nauczyciela, który będzie pomocny w prowadzeniu 

zajęć dydaktycznych w szkole kształcącej w zawodzie

 

kuśnierz.  

W poradniku zamieszczono: 

−

 

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie uczeń powinien mieć juŜ ukształtowane, 
aby bez problemów mógł korzystać z poradnika,  

−

 

cele  kształcenia,  wykaz  umiejętności,  jakie  uczeń  ukształtuje  podczas  pracy 
z poradnikiem, 

−

 

przykładowe scenariusze zajęć, 

−

 

przykładowe ćwiczenia ze wskazówkami do realizacji, zalecanymi metodami nauczania – 
uczenia oraz środkami dydaktycznymi, 

−

 

ewaluację osiągnięć ucznia, przykładowe narzędzie pomiaru dydaktycznego, 

−

 

literaturę uzupełniającą. 
 
Wskazane  jest,  aby  zajęcia  dydaktyczne  były  prowadzone  róŜnymi  metodami  ze 

szczególnym uwzględnieniem aktywizujących metod nauczania. 

Formy  organizacyjne  pracy  uczniów  mogą  być  zróŜnicowane,  począwszy  od 

samodzielnej pracy uczniów do pracy zespołowej. 

Jako  pomoc  w  realizacji  jednostki  modułowej  dla  uczniów  przeznaczony  jest  Poradnik 

dla ucznia. Nauczyciel powinien ukierunkować uczniów na właściwe korzystanie z poradnika 
do nich adresowanego. 

Materiał  nauczania  (w  Poradniku  dla  ucznia)  podzielony  jest  na  rozdziały,  które 

zawierają  podrozdziały.  Podczas  realizacji  poszczególnych  rozdziałów  wskazanym  jest 
zwrócenie uwagi na następujące elementy: 

−

 

materiał  nauczania  –  w  miarę  moŜliwości  uczniowie  powinni  przeanalizować 
samodzielnie.  Obserwuje  się  niedocenianie  przez  nauczycieli  niezwykle  waŜnej 
umiejętności,  jaką  uczniowie  powinni  bezwzględnie  posiadać  –  czytanie  tekstu 
technicznego ze zrozumieniem, 

−

 

pytania  sprawdzające  mają  wykazać,  na  ile  uczeń  opanował  materiał  teoretyczny  i  czy 
jest  przygotowany  do  wykonania  ćwiczeń.  W zaleŜności  od  tematu  moŜna  zalecić 
uczniom  samodzielne  odpowiedzenie  na  pytania  lub  wspólne  z  całą  grupą  uczniów, 
w formie dyskusji opracowanie odpowiedzi na pytania. Druga forma jest korzystniejsza, 
poniewaŜ  nauczyciel  sterując  dyskusją  moŜe  uaktywniać  wszystkich  uczniów  oraz 
w trakcie dyskusji usuwać wszelkie wątpliwości, 

−

 

dominującą  rolę  w  kształtowaniu  umiejętności  oraz  opanowaniu  materiału  spełniają 
ć

wiczenia.  W  trakcie  wykonywania  ćwiczeń  uczeń  powinien  zweryfikować  wiedzę 

teoretyczną  oraz  opanować  nowe  umiejętności.  Przedstawiono  dosyć  obszerną 
propozycję  ćwiczeń  wraz  ze  wskazówkami  o  sposobie  ich  przeprowadzenia, 
uwzględniając  róŜne  moŜliwości  ich  realizacji  w  szkole.  Nauczyciel  decyduje,  które 
z zaproponowanych  ćwiczeń  jest  w  stanie  zrealizować  przy  określonym  zapleczu 
technodydaktycznym  szkoły.  Prowadzący  moŜe  równieŜ  zrealizować  ćwiczenia,  które 
sam opracował, 

−

 

sprawdzian  postępów  stanowi  podsumowanie  rozdziału,  zadaniem  uczniów  jest 
udzielenie odpowiedzi na pytania w nim zawarte. Uczeń powinien samodzielnie czytając 
zamieszczone  w  nim  stwierdzenia  potwierdzić  lub  zaprzeczyć  opanowanie  określonego 
zakresu materiału. JeŜeli wystąpią zaprzeczenia, nauczyciel powinien do tych zagadnień 
wrócić,  sprawdzając  czy  braki  w  opanowaniu  materiału  są  wynikiem  niezrozumienia 
przez  ucznia  tego  zagadnienia,  czy  niewłaściwej  postawy  ucznia  w  trakcie  nauczania. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

4 

W tym  miejscu  jest  szczególnie  waŜna  rola  nauczyciela,  gdyŜ  od  postawy  nauczyciela, 
sposobu  prowadzenia  zajęć  zaleŜy  między  innymi  zainteresowanie  ucznia.  Uczeń 
niezainteresowany  materiałem  nauczania,  wykonywaniem  ćwiczeń  nie  nabędzie  w pełni 
umiejętności  załoŜonych  w  jednostce  modułowej.  NaleŜy  rozbudzić  wśród  uczniów  tak 
zwaną „ciekawość wiedzy”. Potwierdzenie przez ucznia opanowania materiału nauczania 
rozdziału moŜe stanowić podstawę dla nauczyciela do sprawdzenia wiedzy i umiejętności 
ucznia  z  tego  zakresu.  Nauczyciel  realizując  jednostkę  modułową  powinien  zwracać 
uwagę  na  predyspozycje  ucznia,  ocenić,  czy  uczeń  ma  większe  uzdolnienia  manualne, 
czy moŜe lepiej radzi sobie z rozwiązywaniem problemów teoretycznych, 

−

 

testy zamieszczone w rozdziale Ewaluacja osiągnięć ucznia zawierają zadania z zakresu 
całej jednostki modułowej i naleŜy je wykorzystać do oceny uczniów, a wyniki osiągnięte 
przez  uczniów  powinny  stanowić  podstawę  do  oceny  pracy  własnej  nauczyciela 
realizującego  tę  jednostkę  modułową.  KaŜdemu  zadaniu  testu  przypisano  określoną 
liczbę  moŜliwych  do  uzyskania  punktów  (0  lub  1  punkt).  Ocena  końcowa  uzaleŜniona 
jest  od  ilości  uzyskanych  punktów.  Nauczyciel  moŜe  zastosować  test  według  własnego 
projektu  oraz  zaproponować  własną  skalę  ocen.  NaleŜy  pamiętać,  Ŝeby  tak 
przeprowadzić  proces  oceniania  ucznia,  aby  umoŜliwić  mu  jak  najpełniejsze  wykazanie 
swoich umiejętności.  

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 
 
 
 

 
 

Schemat układu jednostek modułowych  

743[02].O1 

Podstawy zawodu  

 

743[02].O1.01 

Przestrzeganie przepisów 

bezpieczeństwa i higieny pracy, 

ochrony przeciwpoŜarowej  

oraz ochrony środowiska 

743[02].O1.03 

Charakteryzowanie maszyn  

i urządzeń stosowanych  

w kuśnierstwie 

 

743[02].O1.02 

Sporządzanie rysunku technicznego 

i odzieŜowego 

743[02].O1.04 

Określanie właściwości skór 

futerkowych 

743[02].O1.05 

Charakteryzowanie dodatków 

 i materiałów pomocniczych 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

5 

2.

 

WYMAGANIA WSTĘPNE 

 

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

–

 

rozpoznawać typowe zagroŜenia, 

–

 

znać zasady ochrony środowiska, 

–

 

stosować zasady współpracy w grupie, 

–

 

korzystać z róŜnych źródeł informacji. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

6 

3.

 

CELE KSZTAŁCENIA 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

–

 

określić prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy, 

–

 

zastosować podstawowe przepisy prawa dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy, 

–

 

zastosować przepisy ochrony przeciwpoŜarowej, 

–

 

zastosować  podręczny  sprzęt  i  środki  gaśnicze  zgodnie  z  zasadami  ochrony 
przeciwpoŜarowej, 

–

 

określić  zagroŜenia  dla  człowieka  i  środowiska  powstające  podczas  wykonywania 
operacji technologicznych wytwarzania wyrobów futrzarskich, 

–

 

określić zagroŜenia występujące podczas stosowania chemicznych roztworów roboczych, 
barwienia natryskowego i klejenia elementów wyrobów, 

–

 

zabezpieczyć dostęp do szkodliwych środków chemicznych, 

–

 

określić sposoby zapobiegania zagroŜeniom zdrowia i Ŝycia pracowników, 

–

 

zastosować  odzieŜ  i  sprzęt  ochronny  oraz  środki  ochrony  indywidualnej  na 
poszczególnych stanowiskach pracy, 

–

 

określić  zasady  zapobiegania  wypadkom  powodowanym  przez  czynniki  środowiska 
pracy, 

–

 

udzielić pierwszej pomocy osobom poszkodowanym, 

–

 

wyjaśnić zasady zachowywania się w razie wypadku przy pracy, 

–

 

przewidzieć konsekwencje z tytułu naruszenia przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy 
w trakcie wykonywania zadań zawodowych, 

–

 

dobrać zabezpieczenia i osłony ruchomych części maszyn oraz urządzeń mechanicznych. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

7 

 

4.

 

PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ 

 

Scenariusz zajęć 1 

Osoba prowadząca 

…………………………………….…………. 

Modułowy program nauczania: 

Kuśnierz 743[02]  

Moduł: 

Podstawy zawodu 743[02].O1 

Jednostka modułowa: 

Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, 
ochrony  przeciwpoŜarowej  oraz  ochrony  środowiska 
743[02].O1.01 

Temat: Bezpieczne uŜytkowanie urządzeń zasilanych energią elektryczną. 

Cel ogólny: Poznanie zasad zapobiegania poraŜeniom prądem elektrycznym. 
 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć: 

−

 

przewidzieć zagroŜenia poraŜeniem prądem elektrycznym, 

−

 

udzielić pierwszej pomocy osobie poraŜonej prądem elektrycznym. 
 

Metody nauczania

−−−−

uczenia się: 

−

 

pogadanka, 

−

 

pokaz z objaśnieniem, 

−

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Formy organizacyjne pracy uczniów: uczniowie pracują w grupach 2-3-osobowych. 
 
Czas: 2 godziny dydaktyczne. 
 
Środki dydaktyczne: 

−

 

instrukcje obsługi sprzętu elektrycznego, 

−

 

odtwarzacz filmów, 

−

 

film  prezentujący  sposób  udzielania  pierwszej  pomoc  w  przypadku  poraŜenia  prądem 
elektrycznym. 

−

 

zeszyt ćwiczeń, 

−

 

fantom, 

−

 

przybory do pisania. 

 
Przebieg zajęć 
1.

 

Wprowadzenie. 

2.

 

Nauczyciel omawia zagroŜenia dla człowieka jakie wynikają z niewłaściwego 
uŜytkowania urządzeń elektrycznych oraz wyjaśnia jakie zmiany w organizmie Ŝywym 
moŜe wywołać przepływający przez niego prąd elektryczny. 

3.

 

Uświadomienie celów lekcji. 

4.

 

Nauczyciel dzieli uczniów na zespoły 2-3-osobowe. 

5.

 

KaŜdy  zespół  przedstawia  instrukcję  obsługi  wybranego  sprzętu  elektrycznego, 
stosowanego w gospodarstwie domowym. 

6.

 

Uczniowie  analizują  zalecenia  związane  z  bezpieczną  obsługa  urządzeń  elektrycznych 
i omawiają jak nieprawidłowa ich obsługa moŜe spowodować poraŜenie prądem. 

7.

 

Uczniowie  z  poszczególnych  grup  wypisują  na  tablicy  zasady  postępowania  przy 
obsłudze urządzeń elektrycznych dla uniknięcia poraŜenia prądem. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

8 

8.

 

Nauczyciel prezentuje film przedstawiający sposób udzielania pierwszej pomocy. 

9.

 

Nauczyciel  przedstawia  na  fantomie  sposób  udzielania  pierwszej  pomocy  w  przypadku 
poraŜenia prądem. 

 
Zakończenie zajęć 

Wskazani  przez  nauczyciela  uczniowie  prezentują  swoją  pracę.  Nauczyciel  wraz 

z uczniami dokonują oceny. 
Uczniowie porządkują stanowisko pracy. 
 
Praca domowa 

Opisać  w  zeszycie  ćwiczeń  etapy  udzielania  pierwszej  pomocy  poraŜonym  prądem 

elektrycznym. 
 
Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach:  

−

 

uczniowie wypełniają ankietę dotyczącą oceny zajęć i trudności podczas realizowania 
zadania. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

9 

Scenariusz zajęć 2 
 

Osoba prowadząca  

…………………………………….…………. 

Modułowy program nauczania: 

Kuśnierz 743[02]  

Moduł: 

Podstawy zawodu 743[02].O1 

Jednostka modułowa:  

Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, 
ochrony  przeciwpoŜarowej  oraz  ochrony  środowiska 
743[02].O1.01 

Temat:  Ochrony  osobiste  jako  uzupełnienie  podstawowego  zabezpieczenia 

stanowiska pracy. 

Cel ogólny: Nabycie umiejętności doboru ochron osobistych. 
 
Po zakończeniu zajęć uczeń powinien umieć: 

−

 

rozróŜnić środki ochrony indywidualnej stosowane na stanowiskach pracy, 

−

 

rozpoznać znaki nakazu stosowania środków ochrony osobistej, 

−

 

dobrać  odzieŜ  ochronną  oraz  środki  ochrony  indywidualnej  dla  stanowisk  pracy 
kuśnierza. 

 
Metody nauczania–uczenia się:  

−

 

pogadanka,  

−

 

pokaz z objaśnieniem,  

−

 

ć

wiczenia praktyczne. 

 

Formy organizacyjne pracy uczniów: uczniowie pracują w grupach 2–4-osobowych. 
 
Czas: 2 godziny dydaktyczne. 
 
Środki dydaktyczne: 

−

 

zestawy ćwiczeń opracowane przez nauczyciela dla kaŜdego zespołu uczniowskiego, 

−

 

instrukcja pracy metodą tekstu przewodniego, 

 
Przebieg zajęć 
1.

 

Wprowadzenie. 

2.

 

Nauczyciel omawia rodzaje środków ochrony indywidualnej stosowane na stanowiskach 
pracy. 

3.

 

Nauczyciel prezentuje na foliogramach lub filmie przykłady odzieŜy ochronnej i sprzętu 
ochrony osobistej. 

4.

 

Nauczyciel  zapoznaje  uczniów  ze  znakami  nakazu  stosowania  środków  ochrony 
osobistej. 

5.

 

Nauczyciel dzieli uczniów na zespoły 2

−

3-osobowe. 

6.

 

Uczniowie  określają  rodzaje  czynników  szkodliwych  występujących  na  stanowiskach 
pracy podanych przez nauczyciela. 

7.

 

Uczniowie w grupach dobierają odzieŜ ochronną oraz środki ochrony indywidualnej dla 
poszczególnych stanowisk pracy. 

8.

 

Uczniowie prezentują swoje propozycje. 

9.

 

Nauczyciel wspólnie z uczniami analizuje co zostało prawidłowo wykonane, a co naleŜy 
zmienić. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

10 

Zakończenie zajęć 

Wskazani  przez  nauczyciela  uczniowie  prezentują  swoją  pracę.  Nauczyciel  wraz 

z uczniami dokonują oceny. 
Uczniowie porządkują stanowisko pracy. 
 
Praca domowa 

Narysować  w  zeszycie  ćwiczeń  znaki  nakazu  stosowania  środków  ochrony 

indywidualnej. 
 
Sposób uzyskania informacji zwrotnej od ucznia po zakończonych zajęciach:  

−

 

uczniowie  wypełniają  ankietę  dotyczącą  oceny  zajęć  i  trudności  podczas  realizowania 
zadania. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

11 

 

5.  ĆWICZENIA

 

 

5.1. 

Prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy 

 
 

5.1.1.  Ćwiczenia 

 

Ćwiczenie 1 

Podaj rodzaje szkoleń pracowników z zakresu bhp i określ ich zakres. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  cel  i zakres 

szkoleń pracowników z zakresu bhp. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

wypisać w zeszycie ćwiczeń rodzaje szkoleń z zakresu bhp, 

2)

 

określić zakres szkoleń i grupy pracowników jakich one dotyczą, 

3)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 
 
Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

wykład informacyjny, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

zeszyt ćwiczeń,  

−

 

przybory do pisania, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

 
Ćwiczenie 2 

Wypisz  uprawnienia  i  obowiązki  młodocianego  pracownika  zatrudnionego  w  zakładzie 

kuśnierskim. 
 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  przypomnieć  zasady 

zatrudniania pracownika młodocianego. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

wypisać w zeszycie ćwiczeń uprawnienia pracownika młodocianego, 

2)

 

wypisać w zeszycie ćwiczeń obowiązki pracownika młodocianego, 

3)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pogadanka, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

12 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

zeszyt ćwiczeń,  

−

 

przybory do pisania, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

 
Ćwiczenie 3 

Wypisz zasady ochrony w pracy kobiet w ciąŜy. 
 

 

Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres oraz omówić zasady ochrony kobiet w ciąŜy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

wypisać w zeszycie ćwiczeń uprawnienia kobiet w ciąŜy, 

2)

 

wypisać w zeszycie ćwiczeń obowiązki pracodawcy w stosunku do zatrudnionych kobiet 
w ciąŜy, 

3)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

zeszyt ćwiczeń,  

−

 

przybory do pisania, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

13 

5.2. 

Czynniki szkodliwe i uciąŜliwe występujące w środowisku 
pracy oraz ochrona środowiska

 

 
5.2.1.  Ćwiczenia 
 

Ćwiczenie 1 

Określ czynniki szkodliwe i uciąŜliwe na wybranych stanowiskach pracy. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i scharakteryzować czynniki szkodliwe jakie mogą wystąpić na róŜnych stanowiskach pracy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zgromadzić materiały i przybory potrzebne do wykonania ćwiczenia, 

2)

 

wybrać dwa dowolne stanowiska pracy, 

3)

 

wypisać czynniki szkodliwe i uciąŜliwe na wybranych stanowiskach pracy, 

4)

 

dokonać  podziału  czynników  szkodliwych  i  uciąŜliwych  na:  biologiczne,  chemiczne, 
fizyczne i  mechaniczne, 

5)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

wykład informacyjny, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

zeszyt ćwiczeń,  

−

 

przybory do pisania, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

 
Ćwiczenie 2 

Narysuj znaki ostrzegające przed czynnikami szkodliwymi na stanowiskach pracy. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres  oraz  sposoby  ostrzegania  pracowników  przed  czynnikami  szkodliwymi  na 
stanowiskach pracy. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zapoznać  się  z  planszą  przedstawiającą  znaki  ostrzegawcze  przed  czynnikami 
szkodliwymi na stanowiskach pracy, 

2)

 

dokonać podziału znaków ze względu na rodzaj czynnika szkodliwego, 

3)

 

narysować w zeszycie ćwiczeń przykłady znaków ostrzegających przed poszczególnymi 
czynnikami szkodliwymi, 

4)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

14 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

plansze przedstawiające znaki ostrzegawcze przed czynnikami uciąŜliwymi szkodliwymi, 

−

 

zeszyt ćwiczeń,  

−

 

przybory do pisania, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

 
Ćwiczenie 3 

Podaj  przykłady  stanowisk  pracy,  na  których  występują  następujące  czynniki  zagroŜeń: 

hałas,  pyły,  promieniowanie  X,  mikro-  i  makroorganizmy,  powierzchnie  śliskie,  substancje 
chemiczne. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres oraz scharakteryzować wymienione w poleceniu ćwiczenia czynniki zagroŜeń. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zgromadzić materiały i przybory potrzebne do wykonania ćwiczenia, 

2)

 

podać  przykłady  stanowisk,  na  których  występują  wymienione  w  poleceniu  ćwiczenia 
zagroŜenia, 

3)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

wykład informacyjny, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

zeszyt ćwiczeń,  

−

 

przybory do pisania, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

15 

5.3. 

Organizacja  stanowiska  pracy  i  stosowanie  środków 
ochrony osobistej  

 

5.3.1.  Ćwiczenia 

 

Ćwiczenie 1 

Zaprojektuj ergonomiczne stanowisko pracy szwaczki. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres  oraz  scharakteryzować  warunki  ergonomiczne,  jakie  powinno  spełniać  stanowisko 
pracy szwaczki. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zapoznać się z zasadami organizacji ergonomicznych stanowisk pracy szwaczki, 

2)

 

zgromadzić materiały i przybory potrzebne do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

zaproponować sposób oświetlania stanowiska pracy szwaczki, 

4)

 

dobrać odpowiednie do wzrostu szwaczki krzesło i zaproponować sposób ustawienia go 
przy maszynie, 

5)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

plansze z ergonomicznymi stanowiskami pracy,  

−

 

foliogramy,  

−

 

maszyna szwalnicza, 

−

 

krzesło. 

 
Ćwiczenie 2 

Dobierz  środki  ochrony  indywidualnej,  które  moŜna  zastosować  na  stanowiskach 

krojczego, szwaczki, magazyniera wyrobów futrzarskich. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres oraz rodzaje środków ochrony indywidualnej. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zebrać informacje o czynnościach wykonywanych przez pracowników zatrudnionych na 
stanowiskach: krojczego, szwaczki, magazyniera wyrobów futrzarskich, 

2)

 

wypisać środki ochrony indywidualnej dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach: 
krojczego, szwaczki, magazyniera wyrobów futrzarskich, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

16 

3)

 

zaproponować  rodzaj  środków  ochrony  indywidualnej  dla  poszczególnych  stanowisk 
pracy, 

4)

 

omówić z nauczycielem swoje propozycje i uzasadnić je. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

plansze, foliogramy lub eksponaty przedstawiające środki ochrony indywidualnej, 

−

 

instrukcje obsługi maszyn szyjących, wózków widłowych, noŜy krojczych, 

−

 

zeszyt ćwiczeń, 

−

 

przybory do pisania, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

 
Ćwiczenie 3 

Dobierz  typ  odzieŜy  roboczej  dla  zatrudnionych  na  stanowiskach  krojczego,  szwaczki, 

magazyniera wyrobów futrzarskich. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres oraz scharakteryzować róŜne typy odzieŜy roboczej. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zebrać informacje o czynnościach wykonywanych przez pracowników zatrudnionych na 
stanowiskach: krojczego, szwaczki, magazyniera wyrobów futrzarskich, 

2)

 

zaproponować typ odzieŜy roboczej dla poszczególnych stanowisk pracy, 

3)

 

omówić z nauczycielem swoje propozycje i uzasadnić je. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

plansze lub foliogramy z rodzajami ubrań roboczych, 

−

 

instrukcje obsługi maszyn szyjących, wózków widłowych, noŜy krojczych, 

−

 

zeszyt ćwiczeń, 

−

 

przybory do pisania, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

17 

5.4. 

Zasady bezpiecznej pracy przy urządzeniach elektrycznych 
i mechanicznych 

 

5.4.1.  Ćwiczenia 

 

Ćwiczenie 1 

Przeprowadzić analizę danych znajdujących się na tabliczce znamionowej. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres  ćwiczenia.  Dokonać  analizy  danych  znajdujących  się  na  przykładowej  tabliczce 
znamionowej. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

znaleźć miejsce w maszynie, gdzie umieszczona jest tabliczka znamionowa, 

2)

 

zapoznać się z informacjami zawartymi na tabliczce, 

3)

 

zapisać dane z tabliczki znamionowej w zeszycie ćwiczeń, 

4)

 

określić  wymagany  rodzaj  zasilania  maszyny  na  podstawie  danych  zawartych  na 
tabliczce znamionowej, 

5)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

maszyna lub urządzenie z tabliczką znamionową, 

−

 

zeszyt ćwiczeń,  

−

 

przybory do pisania,  

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

 
Ćwiczenie 2 

Wymień  czynności  jakie  naleŜy  wykonać,  aby  bezpiecznie  uruchomić  maszynę 

kuśnierską. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres oraz zasady pracy maszyny kuśnierskiej. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zapoznać się z budową maszyny kuśnierskiej, 

2)

 

sprawdzić w jaki sposób jest zasilana i podłączana do sieci, 

3)

 

wypisać  w  zeszycie  ćwiczeń  kolejne  czynności  jakie  naleŜy  wykonać  przed 
uruchomieniem maszyny kuśnierskiej, 

4)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

18 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

maszyna kuśnierska, 

−

 

instrukcja obsługi maszyny kuśnierskiej, 

−

 

zeszyt ćwiczeń, 

−

 

przybory do pisania, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

 
Ćwiczenie 3 

WskaŜ przykłady zastosowania osłon w maszynach i urządzeniach. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres oraz omówić rodzaje osłon stosowanych w urządzeniach mechanicznych. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

wyszukać  w  swoim  otoczeniu  lub  w  literaturze  maszyny  lub  urządzenia,  w  których 
zastosowano osłony zabezpieczające, 

2)

 

scharakteryzować rodzaje osłon zabezpieczających, 

3)

 

omówić funkcję osłony jaką spełnia w danym urządzeniu, 

4)

 

narysować schematy osłon w zeszycie ćwiczeń, 

5)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

maszyny lub urządzenia mechaniczne z osłonami, 

−

 

foldery maszyn i urządzeń, 

−

 

zeszyt ćwiczeń, 

−

 

przybory do pisania, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

19 

5.5

. 

Ochrona przeciwpoŜarowa 

 

5.5.1.  Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1  

Zapoznaj się z rodzajem i rozmieszczeniem sprzętu gaśniczego w Twojej szkole. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres oraz omówić rodzaje sprzętu gaśniczego oraz miejsca jego rozmieszczenia. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

wypisać w zeszycie ćwiczeń rodzaje sprzętu gaśniczego i odpowiadające im oznaczenia, 

2)

 

zapoznać  się  z  rozmieszczeniem  poszczególnych  rodzajów  sprzętu  gaśniczego  (koce, 
gaśnice, hydranty) w salach i na korytarzach, 

3)

 

zapoznać się ze sposobem oznakowania sprzętu gaśniczego w Twojej szkole, 

4)

 

policzyć sprzęt gaśniczy, znajdujący się w szkole, klasie, 

5)

 

określić przeznaczenie poszczególnego sprzętu gaśniczego w zaleŜności od palącego się 
materiału, 

6)

 

zapisać wnioski w zeszycie ćwiczeń, 

7)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

plansze lub foliogramy z rodzajami sprzętu gaśniczego, 

−

 

plansze lub foliogramy ze znakami informacyjnymi dotyczącymi sprzętu gaśniczego, 

−

 

zeszyt ćwiczeń,  

−

 

przybory do pisania,  

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

 
Ćwiczenie 2 

Zapoznaj się z drogą ewakuacji z Twojej klasy w razie poŜaru. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres oraz omówić zasady ewakuacji w razie poŜaru. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zapoznać się z planem ewakuacji szkoły w razie poŜaru, 

2)

 

zapoznać się ze znakami ewakuacyjnymi i narysować je w zeszycie ćwiczeń, 

3)

 

opisać sposób ewakuacji uczniów z Twojej klasy w razie poŜaru, 

4)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

20 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

plan ewakuacji szkoły, 

−

 

plansze lub foliogramy ze znakami ewakuacyjnymi w razie poŜaru, 

−

 

zeszyt ćwiczeń,  

−

 

przybory do pisania,  

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 
 

Ćwiczenie 3 

Zapoznaj się ze sposobem uŜycia gaśnicy pianowej. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres oraz omówić budowę i zasadę gaszenia poŜaru gaśnicą pianową. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zapoznać się z budową gaśnicy pianowej i jej przeznaczeniem, 

2)

 

przeczytać uwaŜnie instrukcję obsługi gaśnicy pianowej, 

3)

 

zapisać w zeszycie ćwiczeń poszczególne etapy uŜycia gaśnicy pianowej, 

4)

 

określić rodzaj palącego się materiału, który moŜna gasić przy uŜyciu gaśnicy pianowej, 

5)

 

narysować plakat przedstawiający sposób uŜycia gaśnicy pianowej, 

6)

 

zaprezentować wyniki ćwiczenia. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

gaśnica pianowa, 

−

 

plansze lub foliogramy przedstawiające budowę gaśnicy pianowej, 

−

 

zeszyt ćwiczeń,  

−

 

przybory do pisania,  

−

 

arkusz papieru, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

21 

5.6.

 

Wypadki przy pracy i udzielanie pierwszej pomocy

 

 

5.6.1.  Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Udziel pierwszej pomocy poszkodowanemu z krwotokiem zewnętrznym przedramienia. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres oraz zasady tamowania krwotoków. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zebrać materiały niezbędne do wykonania ćwiczenia, 

2)

 

zorganizować stanowisko zgodnie z zasadami bhp i ergonomii pracy, 

3)

 

zaplanować kolejność czynności przy udzielaniu pierwszej pomocy, 

4)

 

uzgodnić z nauczycielem poprawność zaplanowanych czynności, 

5)

 

zademonstrować sposób tamowania krwotoku zewnętrznego przedramienia, 

6)

 

przeanalizować poprawność wykonania ćwiczenia. 
 
Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

plansze przedstawiające udzielanie pierwszej pomocy przy krwotokach, 

−

 

opaska uciskowa, 

−

 

apteczka z wyposaŜeniem,  

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

 

 

Ćwiczenie 2 

Wykonaj  opatrunek  unieruchamiający  kończynę  dolną  poszkodowanego  z  podejrzeniem 

złamania. 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres oraz sposoby unieruchamiania kończyn w przypadku złamania i zwichnięcia. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zebrać materiały niezbędne do wykonania ćwiczenia, 

2)

 

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bhp i ergonomii pracy, 

3)

 

zaplanować kolejność udzielania pomocy, 

4)

 

uzgodnić z nauczycielem poprawność zaplanowanych czynności, 

5)

 

zademonstrować sposób unieruchamiania kończyny dolnej, 

6)

 

przeanalizować poprawność wykonania ćwiczenia. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

22 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

plansze  przedstawiające  sposób  udzielania  pierwszej  pomocy  przy  złamaniach 
i zwichnięciach, 

−

 

chusta trójkątna, 

−

 

szyna do unieruchamiania kończyn, 

−

 

apteczka z wyposaŜeniem, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

 
Ćwiczenie 3 

Udziel pierwszej pomocy poszkodowanemu z zatrzymanym oddechem. 
 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  nauczyciel  powinien  omówić  jego  cel 

i zakres  oraz  sposób  postępowania  w  czasie  wykonywania  sztucznego  oddychania  „usta- 
usta”. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 
 
Uczeń powinien: 

1)

 

zebrać materiały niezbędne do wykonania ćwiczenia, 

2)

 

zorganizować stanowisko zgodnie z zasadami bhp i ergonomii pracy, 

3)

 

zaplanować kolejność czynności przy udzielaniu pierwszej pomocy, 

4)

 

uzgodnić z nauczycielem poprawność zaplanowanych czynności, 

5)

 

zademonstrować sposób wykonania sztucznego oddychania na fantomie, 

6)

 

przeanalizować poprawność wykonania ćwiczenia. 
 
Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

–

 

pokaz z objaśnieniem, 

–

 

ć

wiczenie praktyczne. 

 
Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

plansze  lub  foliogramy  przedstawiające  sposób  wykonywania  sztucznego  oddychania 
„usta-usta”’, 

−

 

fantom, 

−

 

literatura zgodna z punktem 7 poradnika. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

23 

6.  EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 

 

Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej  „Przestrzeganie  przepisów 
bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej  oraz  ochrony 
środowiska” 

 

Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego 

 

Test 1 

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

−

 

zadania 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 13, 14, 16, 17, 18 są z poziomu podstawowego, 

−

 

zadania 10, 11, 12, 15, 19, 20 są z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt 

 

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 

 

Proponuje  się  następujące  normy  wymagań  –  uczeń  otrzyma  następujące 
oceny szkolne: 

–

 

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 8 zadań z poziomu podstawowego,  

–

 

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 11 zadań z poziomu podstawowego, 

–

 

dobry – za rozwiązanie 15 zadań, w tym co najmniej 3 z poziomu ponadpodstawowego, 

–

 

bardzo  dobry  –  za  rozwiązanie  18  zadań,  w  tym  co  najmniej  5  z  poziomu 
ponadpodstawowego. 

 

Klucz odpowiedzi: 1. b, 2. a, 3. d, 4. a, 5. d, 6. a, 7. a, 8. a, 9. b, 10. c, 11. c, 
12. a, 13. d, 14. b, 15. d, 16. c, 17. a, 18. a, 19. c, 20. b. 

 

Plan testu 
 

Nr 

zad.

 

Cel operacyjny  

(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

1 

Określić zobowiązania pracodawcy w zakresie 
bhp w odniesieniu do pracowników 

B 

P 

b 

2 

Wyjaśnić cel szkolenia okresowego bhp 

B 

P 

a 

3 

Podać wiek osoby młodocianej 

B 

P 

d 

4 

Nazwać spadek zdolności do pracy 
spowodowany przez wysiłek 

A 

P 

a 

5 

Wskazać sposób postępowania w razie 
zauwaŜenia poŜaru 

B 

P 

d 

6 

Wskazać przeznaczenie hydrantu 

A 

P 

a 

7 

Odczytać znak ostrzegawczy 

B 

P 

a 

8 

Zdefiniować hałas szkodliwy 

A 

P 

a 

9 

Wyjaśnić cel stosowania odzieŜy ochronnej 

B 

P 

b 

10  Dobrać odzieŜ ochronną 

C 

PP 

c 

11  Dobrać oświetlenie stanowiska pracy ręcznej 

C 

PP 

c 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

24 

12  Określić zagroŜenie prądem elektrycznym 

C 

PP 

a 

13  Udzielić pierwszej pomocy 

B 

P 

d 

14  Wybrać sprzęt do gaszenia poŜaru maszyny 

elektrycznej 

B 

P 

b 

15  Określić sposób postępowania w razie 

zauwaŜenia uszkodzenia izolacji elektrycznej 

C 

PP 

d 

16  Odczytać znak nakazu 

B 

P 

c 

17  Rozpoznać rodzaj gaśnicy 

B 

P 

a 

18  Wskazać numer telefonu straŜy poŜarnej 

A 

P 

a 

19  Zastosować opatrunek uciskowy 

C 

PP 

c 

20  Określić sposób postępowania przy poraŜeniu 

prądem 

C 

PP 

b 

 
Przebieg testowania 

 

Instrukcja dla nauczyciela 

1.

 

Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 

jednotygodniowym. 

2.

 

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego. 

3.

 

Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań zawartych w zestawie oraz z zasadami punktowania. 

4.

 

Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 

5.

 

Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań. 

6.

 

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj uczniom instrukcję dla ucznia. 

7.

 

Zapytaj, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 

8.

 

Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test. 

9.

 

Kilka  minut  przed  zakończeniem  testu  przypomnij  uczniom  o  zbliŜającym  się  czasie 

zakończenia udzielania odpowiedzi. 

 
Instrukcja dla ucznia 

1.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi. 
Tylko jedna jest prawidłowa. 

5.

 

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce 
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie 
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

7.

 

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie 
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.

 

Na rozwiązanie testu masz 45 minut. 

Powodzenia! 

 

Materiały dla ucznia: 

−−−−

 

instrukcja, 

−−−−

 

zestaw zadań testowych, 

−−−−

 

karta odpowiedzi. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

25 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH  

 
1.

 

Przed dopuszczeniem pracownika do pracy, zakład jest zobowiązany 
a)

 

przeszkolić pracownika w zakresie jego praw i obowiązków. 

b)

 

przeszkolić pracownika w zakresie bhp i prowadzić okresowe szkolenia. 

c)

 

zapoznać pracownika z wszystkimi pracownikami. 

d)

 

zapoznać pracownika z pomieszczeniami. 

 
2.

 

Szkolenie okresowe ma na celu 
a)

 

uzupełnienie, ugruntowanie i pogłębienie wiadomości z zakresu bhp. 

b)

 

poznanie podstawowych wiadomości z bhp. 

c)

 

zapoznanie się z rodzajem wykonywanych prac. 

d)

 

zapoznanie się z funkcjonowaniem zakładu. 

 
3.

 

Młodociana jest osoba, która 
a)

 

ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 20 lat. 

b)

 

nie ukończyła 16 lat. 

c)

 

nie ukończyła 15 lat. 

d)

 

ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 lat. 

 
4.

 

Zmniejszenie zdolności do pracy spowodowane wysiłkiem to 
a)

 

zmęczenie. 

b)

 

koncentracja. 

c)

 

motywacja. 

d)

 

sprawność. 

 
5.

 

W razie zauwaŜenia poŜaru pracownik powinien 
a)

 

oddalić się w bezpieczne miejsce. 

b)

 

opuścić zakład. 

c)

 

zaalarmować innych, straŜ poŜarną i kierownictwo. 

d)

 

zaalarmować innych, straŜ poŜarną, kierownictwo i przystąpić do gaszenia poŜaru. 

 

6.

 

Hydranty słuŜą do 
a)

 

poboru wody do celów gaśniczych. 

b)

 

gaszenia palących się cieczy. 

c)

 

gaszenia instalacji pod prądem. 

d)

 

gaszenia rozpuszczalników. 

 
7.

 

Przedstawiony na rysunku znak ostrzega przed  
a)

 

substancją szkodliwą lub draŜniącą. 

b)

 

poraŜeniem prądem. 

c)

 

promieniowaniem cieplnym. 

d)

 

niebezpieczeństwem wybuchu. 

 

8.

 

Za szkodliwy dla człowieka uwaŜany jest hałas o natęŜeniu  
a)

 

powyŜej 85 dB. 

b)

 

poniŜej 40 dB.  

c)

 

około 15 dB. 

d)

 

około 30 dB. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

26 

 

9.

 

OdzieŜ ochronna ma na celu zabezpieczenie 
a)

 

własnego ubrania pracownika przed uszkodzeniem. 

b)

 

pracownika przed niekorzystnymi wpływami środowiska zewnętrznego. 

c)

 

własnego ubrania przed jego zniszczeniem. 

d)

 

pracownika przed działaniem czynników szkodliwych. 

 

10.

 

OdzieŜ ochronna, przedstawiona na rysunku powinna być zastosowana 
przez pracownika, który pracuje w 
a)

 

ś

rodowisku o niskiej temperaturze. 

b)

 

atmosferze o wysokim stęŜeniu substancji szkodliwych.  

c)

 

ś

rodowisku o wysokiej temperaturze. 

d)

 

kontakcie z wodą. 

 

11.

 

Stanowisko pracy ręcznej powinno mieć oświetlenie  
a)

 

naturalne. 

b)

 

ogólne. 

c)

 

miejscowe. 

d)

 

z prawej strony. 

 

12.

 

Największe zagroŜenie poraŜeniem prądem elektrycznym występuje w pomieszczeniu  
a)

 

z wilgotną i betonową posadzką. 

b)

 

przewiewnym z drewnianą podłogą.  

c)

 

wilgotnym z drewnianą podłogą. 

d)

 

suchym z betonowa posadzką. 
 

13.

 

Udzielając  pierwszej  pomocy  pracownikowi,  który  skaleczył  palec  igłą  maszynową 
naleŜy 
a)

 

wezwać pomoc lekarską. 

b)

 

załoŜyć opaskę uciskową. 

c)

 

podać środki przeciwbólowe. 

e)

 

zdezynfekować ranę i nałoŜyć opatrunek.  
 

14.

 

W przypadku poŜaru na skutek awarii maszyny szyjącej elektrycznej w sali produkcyjnej 
zakładu kuśnierskiego naleŜy uŜyć gaśnicy  
a)

 

pianowej. 

b)

 

proszkowej. 

c)

 

wodnej. 

d)

 

wodno 

−

 pianowej. 

 
15.

 

W przypadku zauwaŜenia przetartej instalacji na przewodzie elektrycznym Ŝelazka naleŜy 
a)

 

poczekać na przyjście elektryka. 

b)

 

owinąć przewód elektryczny dodatkową izolacją. 

c)

 

dokonać prowizorycznej naprawy i dalej prasować. 

d)

 

natychmiast wyłączyć Ŝelazko spod napięcia. 
 

16.

 

Znak przedstawiony na rysunku oznacza nakaz stosowania ochrony 

 

 

 

a)

 

twarzy. 

b)

 

dróg oddechowych.

 

 

c)

 

oczu. 

d)

 

rąk. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

27 

 

17.

 

Przedstawiona na rysunku gaśnica nosi nazwę   
a)

 

ś

niegowej. 

b)

 

proszkowej 

c)

 

pianowej. 

d)

 

wodnej. 

 
 
18.

 

W razie zauwaŜenia poŜaru naleŜy alarmować straŜ poŜarną dzwoniąc pod numer 
a)

 

998. 

b)

 

988. 

c)

 

996. 

d)

 

989. 

 

19.

 

ZałoŜenie opatrunku uciskowego jest niezbędne przy 
a)

 

tamowaniu krwotoku. 

b)

 

zwichnięciu stawu skokowego. 

c)

 

poparzeniu. 

d)

 

poraŜeniu prądem. 
 

20.

 

Gdy nastąpiło poraŜenie prądem naleŜy w pierwszej kolejności 
a)

 

sprawdzić oddech i puls poszkodowanego. 

b)

 

przerwać dopływ prądu. 

c)

 

ułoŜyć poszkodowanego w pozycji bocznej. 

d)

 

reanimować poszkodowanego. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

28 

KARTA ODPOWIEDZI 

 
Imię i nazwisko ............................................................................... 
 

Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony 
przeciwpoŜarowej oraz ochrony środowiska 

 

 
Zakreśl poprawną odpowiedź.

 

 
 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1 

a 

b 

c 

d 

 

2 

a 

b 

c 

d 

 

3 

a 

b 

c 

d 

 

4 

a 

b 

c 

d 

 

5 

a 

b 

c 

d 

 

6 

a 

b 

c 

d 

 

7 

a 

b 

c 

d 

 

8 

a 

b 

c 

d 

 

9 

a 

b 

c 

d 

 

10 

a 

b 

c 

d 

 

11 

a 

b 

c 

d 

 

12 

a 

b 

c 

d 

 

13 

a 

b 

c 

d 

 

14 

a 

b 

c 

d 

 

15 

a 

b 

c 

d 

 

16 

a 

b 

c 

d 

 

17 

a 

b 

c 

d 

 

18 

a 

b 

c 

d 

 

19 

a 

b 

c 

d 

 

20 

a 

b 

c 

d 

 

Razem: 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

29 

Test 2 
Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej  „Przestrzeganie  przepisów 
bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej  oraz  ochrony 
środowiska” 

 
Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

−

 

zadania 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 20 są z poziomu podstawowego, 

−

 

zadania 8, 11, 13, 17, 18, 19 są z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt 

 

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 

 

Proponuje  się  następujące  normy  wymagań  –  uczeń  otrzyma  następujące 
oceny szkolne: 

–

 

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 8 zadań z poziomu podstawowego,  

–

 

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 11 zadań z poziomu podstawowego, 

–

 

dobry – za rozwiązanie 15 zadań, w tym co najmniej 3 z poziomu ponadpodstawowego, 

–

 

bardzo  dobry  –  za  rozwiązanie  18  zadań,  w  tym  co  najmniej  5  z  poziomu 
ponadpodstawowego. 

 

Klucz odpowiedzi: 1.  a,  2.  a, 3.  a,  4. b, 5.  c,  6. b,  7.  a, 8.  c, 9.  a,  10.  a, 11. a, 
12. d, 13. b, 14. b, 15. b, 16. a, 17. b, 18. b, 19. d, 20. a. 
 
Plan testu 
 

Nr 

zad.

 

Cel operacyjny  

(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

1 

Podaćć zakres Kodeksu Pracy 

B 

P 

a 

2 

Podać zakres wstępnego szkolenia bhp 

B 

P 

a 

3 

Podać warunek zatrudnienia młodocianego 

B 

P 

a 

4 

Nazwać rodzaj hałasu nie wywołującego 
trwałego skutku w organiźmie 

A 

P 

b 

5 

Podać rodzaj materiału, z jakiego jest wykonany 
koc gaśniczy  

B 

P 

c 

6 

Rozpoznać sprzęt przeciwpoŜarowy 

A 

P 

b 

7 

Odczytać znak ostrzegawczy 

B 

P 

a 

8 

Dobrać rodzaj urządzeń dla zapewnienia stałych 
warunków klimatycznych 

C 

PP 

c 

9 

Wyjaśnić cel stosowania odzieŜy roboczej 

B 

P 

a 

10  Podać cel stosowania osłon w maszynach 

A 

P 

a 

11  Wskazać sposób postępowania w razie 

poraŜenia prądem 

C 

PP 

a 

12  Podać sposób postępowania w przypadku 

krwotoku 

B 

P 

d 

13  Zastosować sprzęt gaśniczy 

C 

PP 

b 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

30 

14  Rozpoznać znak nakazu 

B 

P 

b 

15  Rozpoznać sprzęt gaśniczy 

B 

P 

b 

16  Podać numer telefonu pogotowia ratunkowego 

A 

P 

a 

17  Zastosować rodzaj pierwszej pomocy w 

przypadku ustania oddechu 

D 

PP 

b 

18  Zastosować opatrunek uciskowy 

D 

PP 

b 

19  Zastosować opatrunek usztywniający 

D 

PP 

d 

20  Rozpoznać znak 

B 

P 

a 

 
Przebieg testowania 

 
Instrukcja dla nauczyciela 

1.

 

Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 
jednotygodniowym. 

2.

 

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego. 

3.

 

Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań zawartych w zestawie oraz z zasadami punktowania. 

4.

 

Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 

5.

 

Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań. 

6.

 

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj uczniom instrukcję dla ucznia. 

7.

 

Zapytaj, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 

8.

 

Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test. 

9.

 

Kilka  minut  przed  zakończeniem  testu  przypomnij  uczniom  o  zbliŜającym  się  czasie 
zakończenia udzielania odpowiedzi. 

 
Instrukcja dla ucznia 

1.

 

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

4.

 

Test  zawiera  20  zadań.  Do  kaŜdego  zadania  dołączone  są  4  moŜliwości  odpowiedzi. 
Tylko jedna jest prawidłowa. 

5.

 

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej rubryce 
znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie 
ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową. 

6.

 

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania. 

7.

 

Jeśli  udzielenie  odpowiedzi  będzie  Ci  sprawiało  trudność,  wtedy  odłóŜ  jego  rozwiązanie 
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas. 

8.

 

Na rozwiązanie testu masz 45 minut. 

Powodzenia! 

 
Materiały dla ucznia: 

−−−−

 

instrukcja, 

−−−−

 

zestaw zadań testowych, 

−−−−

 

karta odpowiedzi. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

31 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 
 

1.

 

Kodeks pracy określa 
a)

 

prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy. 

b)

 

regulamin pracy. 

c)

 

strukturę organizacyjną zakładu pracy. 

d)

 

przepisy bhp. 

 
2.

 

Szkolenie wstępne bhp obejmuje 
a)

 

wszystkich nowo przyjętych pracowników. 

b)

 

pracowników zmieniających stanowisko pracy. 

c)

 

pracowników młodocianych. 

d)

 

kobiety w ciąŜy. 

 
3.

 

Warunkiem zatrudnienia młodocianego jest 
a)

 

posiadanie świadectwa ukończenia szkoły podstawowej. 

b)

 

posiadanie świadectwa ukończenia gimnazjum. 

c)

 

wiek poniŜej 16 lat. 

d)

 

zgoda rodziców. 

 
4.

 

Hałas, nie wywołujący trwałych skutków w organizmie nazywa się 
a)

 

szkodliwym. 

b)

 

uciąŜliwym. 

c)

 

słyszalnym. 

d)

 

ultradźwiękowym. 

 
5.

 

Koc gaśniczy wykonany jest z 
a)

 

bawełny. 

b)

 

konopii. 

c)

 

włókna szklanego. 

d)

 

włókna poliamidowego. 

 

6.

 

Rysunek przedstawia 
a)

 

hydrant. 

b)

 

hydronetkę.  

c)

 

gaśnicę śniegową. 

d)

 

gaśnice wodną. 

 
7.

 

Przedstawiony na rysunku znak ostrzega przed 
a)

 

materiałem łatwopalnym. 

b)

 

poraŜeniem prądem.  

c)

 

promieniowaniem cieplnym. 

d)

 

niebezpieczeństwem wybuchu. 

 

8.

 

Stałe warunki klimatyczne w pomieszczeniu (temperatura i wilgotność) zapewnia 
a)

 

wentylacja miejscowa. 

b)

 

wentylacja naturalna. 

c)

 

klimatyzacja. 

d)

 

wentylacja nawiewna. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

32 

 
9.

 

Stosowanie odzieŜy roboczej ma na celu 
a)

 

zabezpieczenie odzieŜy własnej pracownika przed zniszczeniem. 

b)

 

zabezpieczenie pracownika przed czynnikami szkodliwymi. 

c)

 

poprawę wyglądu pracownika. 

d)

 

zwiększenie łatwości poruszania się. 
 

10.

 

Osłony w maszynach stosuje się w celu  
a)

 

zabezpieczenia części ruchomych. 

b)

 

poprawienia wyglądu zewnętrznego.  

c)

 

ułatwienia obsługi. 

d)

 

ułatwienia napraw. 

 

11.

 

W przypadku poraŜenia prądem elektrycznym naleŜy w pierwszej kolejności 
a)

 

odciąć dopływ prądu elektrycznego. 

b)

 

odciągnąć poraŜonego. 

c)

 

zastosować sztuczne oddychanie. 

d)

 

połoŜyć poraŜonego na boku. 

 

 

12.

 

 Udzielając pierwszej pomocy przy krwotoku z ręki naleŜy  
a)

 

opuścić ją do dołu. 

b)

 

zabandaŜować ją. 

c)

 

załoŜyć opatrunek usztywniający. 

d)

 

załoŜyć opaskę uciskową. 

 
13.

 

Hydronetki wodne słuŜą do gaszenia 
a)

 

urządzeń elektrycznych. 

b)

 

drewna, papieru. 

c)

 

cieczy łatwopalnych. 

d)

 

gazów. 

 
14.

 

Znak przedstawiony na rysunku oznacza nakaz stosowania ochrony 

 

 

 

a)

 

twarzy. 

b)

 

dróg oddechowych.

 

 

c)

 

oczu. 

d)

 

rąk. 

 

15.

 

Przedstawiony na rysunku sprzęt gaśniczy nosi nazwę  
a)

 

gaśnicy śniegowej. 

b)

 

hydrantu. 

c)

 

gaśnicy pianowej. 

d)

 

gaśnicy wodnej. 

 
 
16.

 

W razie wypadku przy pracy naleŜy wezwać pogotowie ratunkowe dzwoniąc pod numer 
a)

 

999. 

b)

 

988. 

c)

 

996. 

d)

 

989. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

33 

17.

 

W przypadku ustania oddechu poszkodowanego, naleŜy natychmiast 
a)

 

wezwać pogotowie. 

b)

 

przystąpić do wykonywania sztucznego oddychania i wezwać pogotowie. 

c)

 

połoŜyć na leŜance. 

d)

 

przewieść do lekarza. 

 

18.

 

Opatrunek uciskowy stosuje się w przypadku 
a)

 

złamania kończyny. 

b)

 

krwotoku. 

c)

 

obtarcia naskórka. 

d)

 

poraŜenia prądem. 

 
19.

 

Opatrunek usztywniający stosuje się w przypadku 

a)

 

skaleczenia. 

b)

 

krwotoku. 

c)

 

obtarcia naskórka. 

d)

 

złamania kończyny. 

 
20.

 

Przedstawiony znak oznacza kierunek  
a)

 

drogi ewakuacyjnej. 

b)

 

obrotu elementu maszyny.

 

 

c)

 

wejścia do budynku. 

d)

 

kierunek ewakuacji dla niepełnosprawnych. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

34 

KARTA ODPOWIEDZI 

 
Imię i nazwisko ............................................................................... 
 

Przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony 
przeciwpoŜarowej oraz ochrony środowiska 

 
 
Zakreśl poprawną odpowiedź. 
 

Nr 

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1 

a 

b 

c 

d 

 

2 

a 

b 

c 

d 

 

3 

a 

b 

c 

d 

 

4 

a 

b 

c 

d 

 

5 

a 

b 

c 

d 

 

6 

a 

b 

c 

d 

 

7 

a 

b 

c 

d 

 

8 

a 

b 

c 

d 

 

9 

a 

b 

c 

d 

 

10 

a 

b 

c 

d 

 

11 

a 

b 

c 

d 

 

12 

a 

b 

c 

d 

 

13 

a 

b 

c 

d 

 

14 

a 

b 

c 

d 

 

15 

a 

b 

c 

d 

 

16 

a 

b 

c 

d 

 

17 

a 

b 

c 

d 

 

18 

a 

b 

c 

d 

 

19 

a 

b 

c 

d 

 

20 

a 

b 

c 

d 

 

Razem: 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”  

35 

7.  LITERATURA 

 
1.

 

Brejtkopf B., Marciniak M., Worwa Z.: Przysposobienie obronne. WSiP, Warszawa 2002 

2.

 

Burzyński C., Suliga A.: Kuśnierstwo 1. WSiP, Warszawa 1976 

3.

 

Hasen A.: Bezpieczeństwo i higiena pracy. WSiP, Warszawa 1998 

4.

 

Mac  S.,  Leowski  J.:  Bezpieczeństwo  i  higiena  pracy  dla  szkół  zasadniczych.  WSiP, 
Warszawa 2000 

5.

 

Praca  zbiorowa:  Bezpieczeństwo  i  ochrona  człowieka  w  środowisku  pracy.  Ergonomia. 
CIOP, Warszawa 1999 

6.

 

Praca zbiorowa: Bezpieczeństwo pracy i ergonomia. CIOP, Warszawa 1999  

7.

 

Samek P. (tłumaczenie): Krawiectwo. Technologia. WSiP, Warszawa 1999 

8.

 

www.aba.wroclaw.pl 

9.

 

www.ciop.pl 

10.

 

www.gasnice.waw.pl 

11.

 

www.gras.pl 

12.

 

www.komers-bhp.pl 

13.

 

www.robopol.pl 

14.

 

www.sklep.aniremis.com