1 

1. SPOLECZNOSCI LOKALNE

 

PODSTAWOWE POJECIA 

 
 

SOCJOLOGIA ROZWOJU LOK. I REGION. – CWICZENIA I WYKŁADY 

ZJAZD I 

26.09.2009

 

1.  SPOŁECZNOŚCI LOKALNE 

Wspólnota lokalna – źródło identyfikacji dla jednostki manifestowane w sytuacjach nadzwyczaj-
nych,  związanych  z  realnym  zagrożeniem  społecznym.  Społeczności  lokalne  symbolizowane  są 
przez gminę. 

Lokalizm (łac. lokalis) – konkretne miejsce w przestrzeni. 

Rodzaje miejsc w socjologii: 



 

miejsce – oswojone, bliskie jednostce, która się z danym miejscem identyfikuje; z miejscem 
związane są ludzkie emocje i tożsamość; w nim istnieją społeczności lokalne, które rozróż-
niają rzeczywistość na „my” i „oni”; miejsce jest silnie związane z osobowością jednostki; 



 

przestrzeń  –  szersza  od  miejsca,  nie  odnoszą  się  do  niej  żadne  więzi  emocjonalne,  a jed-
nostki rzadko się  z nią utożsamiają; przestrzeń jest czymś płynnym. 

Platońska wizja społeczności lokalnej – idealna społeczność lokalna to wspólnota ok. 5000 oby-
wateli. Kontakty są utrzymywane twarzą w twarz, ma miejsce wysoka kontrola społeczna. 

Kontrola społeczna – starsze pokolenie ludzi śledzi poczynania innych, dewiacje są piętnowane, 
akceptuje się tylko zachowania zgodne z tradycją. Konsekwencje kontroli społecznej: 

  pozytywne  – mniej zachowań dewiacyjnych, integracja, wspólnotowość, azjatycki sposób 

widzenia rzeczywistości w kategorii dobra wspólnotowego, poczucie przynależności (np. 
osoby  cierpiące  na  depresję  czują  większy  komfort  psychiczny),  bliskość  fizyczna  i  spo-
łeczna (przykładem bliskości fizycznej ale nie społecznej jest np. sytuacja w windzie lub za-
tłoczonym autobusie); 

  negatywne – ogranicza rozwój i wolność, uniformizacja, niska skłonność do innowacji, brak 

dynamiki rozwoju lokalnego. 

Społeczność lokalna posiada swoistą oprawę instytucjonalną (np. szkoły, szpitale, centrum admi-
nistracji).  Szczepański  zwraca  uwagę  przede  wszystkim  na  dwie  instytucje:  szpital,  w  którym 
człowiek się rodzi i cmentarz, na którym kończy życie w społeczności. Bliskość tych miejsc poka-
zuje trajektorię życia w społeczności, w której jednostka jest w pełno zaspokojona. 

Społeczności lokalnych jest coraz mniej, bowiem przeobrażają się przez procesy takie jak: 



 

globalizacja – mocno przekształca sposób organizacji życia zbiorowego; 



 

renesans lokalizmu/regionalizmu – proces jest odpowiedzią na globalizację i opiera się na 
chęci zaakcentowania własnych korzeni kulturowych i tożsamości. 

Charakter globalizacji: 

 

szeroki  przepływ informacji (np. śmierć papieża na ekranie telewizyjnym, w  średniowie-
czu taka informacja docierała po trzech miesiącach); 

 

konkurencyjność – kiedyś społeczność lokalna była samowystarczalna, teraz wplątana jest 
w sieć zależności; 

2 

1. SPOLECZNOSCI LOKALNE

 

PODSTAWOWE POJECIA 

 
 

SOCJOLOGIA ROZWOJU LOK. I REGION. – CWICZENIA I WYKŁADY 

ZJAZD I 

26.09.2009

 

 

kultura masowa – powoduje ujednolicanie się pewnych obszarów życia. 

Kultura masowa powoduje pytanie kim jestem? skąd się wywodzę? Odpowiedzią są np. stoiska re-
gionalne w hipermarketach – jest to swoisty mariaż globalizmu i regionalizmu. 

 

2.  ZBIOROWOŚCI TERYTORIALNE 

Procesy  ekonomiczne  przekształciły  układy  lokalne  w  zbiorowości.  Nastąpiła  przestrzenna  kon-
centracja dóbr i usług a także ludzi oraz centralizacja dyspozycji zarządzania i władzy, wykształci-
ła się elita światowa

1

. Dzięki przestrzennej koncentracji pojawiają się megaregiony. 

Megaregion  (termin  Floridy)  –  miejsce  w  przestrzeni,  gdzie  znajduje  się  duże  skupisko  ludzi, 
usług i kapitału (np. Dolina Krzemowa). Megaregiony rządzą światem. Są większe od metropolii – 
to skupiska metropolii. Zarządza się nimi inaczej niż metropoliami. 

Wspólnoty przeobrażają się w zbiorowości, stają się zupełnie inną organizacją. 

Zbiorowość terytorialna (community) – cechuje ją słabsza od wspólnoty organizacja wewnętrzna 
(skala jest już za duża), niski poziom zbiorowej i indywidualnej identyfikacji (np. bielszczanie nie 
identyfikują się ze Ślązakami, ukazuje to niski poziom identyfikacji w zbiorowości terytorialnej), 
słabsza więź i integracja wewnętrzna, wyższa gotowość do migracji, rozluźnione relacje z osobami 
bliskimi fizycznie (zjawisko samotności w tłumie), niskie poczucie wspólnoty gospodarowania. 

 

3.  ZMIANY 

Źródła zmian w społecznościach lokalnych: 

  kontakt z czymś, co przychodzi z zewnątrz; 
  wewnętrzne siły. 

Ze względu na źródło pochodzenia zmiany dzielimy na: 

 

endogenne – źródło mają na zewnątrz 

 

egzogenne – same są przedmiotem i animatorem zmian. 

Najczęściej  występują  obie  jednocześnie.  Motorem  tych  zmian  w  społecznościach  lokalnych  jest 
gotowość i chęć. 

Partycypacja  –  uczestnictwo  jednostek,  które  jest  warunkiem  zmian.  W  literaturze  przedmiotu 
występują dwie różne definicje tego terminu: 



 

partycypacja jako proces mobilizacji: 

                                                           

1

 Kaja Godlewska, Klientelizm w górnictwie – książka o karuzeli stanowisk. 

3 

1. SPOLECZNOSCI LOKALNE

 

PODSTAWOWE POJECIA 

 
 

SOCJOLOGIA ROZWOJU LOK. I REGION. – CWICZENIA I WYKŁADY 

ZJAZD I 

26.09.2009

 

  społecznej  –  oznacza  gotowość  do  zmiany  ustalonego  porządku  społecznego  (np. 

zrzeszanie się Polaków w związku zawodowym Solidarność), 

  politycznej – dążenie grup ludzi, rządów, elit władzy do uzyskania poparcia spo-

łecznego dla programów czy ideologii; 



 

partycypacja jako decentralizacja władzy i zarządzania. 

Podział na regiony wynika z procesu globalizacji – dokonuje się łączenie w dużą strukturę w ra-
mach UE. Powoduje to problemy związane z zarządzaniem, identyfikacją, tożsamością. 

Podział Europy na regiony umożliwia: 



 

łatwiejsze utożsamienie z regionem; 



 

lepszą komunikację między jednostkami zarządzającymi; 



 

łatwiejsze  przekazywanie  pewnych  wzorów  postępowania  wprost  do  mniejszych  jedno-
stek, które przyjmują je, ponieważ chcą się przekształcić (wzmaga to rozwój endogenny). 

Sposób zarządzania politycznymi regionami i państwami – zazwyczaj z poszczególnych regionów 
pozyskuje się środki do budżetu, a następnie – zgodnie z zasadą równości – dzieli się te środki po 
równo.