172_613001

Spis tre

1. Dane identyfikacyjne zawodu ...................................................

1.1. Kod, nazwa zawodu i usytuowanie zawodu w klasyfika-

cjach .................................................................................

1.2. Notka metodologiczna i autorzy .......................................

2. Opis zawodu ................................................................................

2.1. Synteza zawodu ..............................................................

2.2. Opis pracy i sposobu jej wykonywania, obszary wyst

powania zawodu .............................................................

2.3.

rodowisko pracy (warunki pracy, maszyny i narz

dzia

pracy, zagro

enia, organizacja pracy) ............................

2.4. Wymagania psychofizyczne, zdrowotne, w tym prze-

ciwwskazania do wykonywania zawodu .........................

2.5. Wykształcenie i uprawnienia niezb

dne do podj

cia

pracy w zawodzie .............................................................

2.6. Mo

liwo

ci rozwoju zawodowego, potwierdzania/wali-

dacji kompetencji .............................................................

2.7. Zadania zawodowe ..........................................................

2.8. Wykaz kompetencji zawodowych ....................................

2.9. Relacje mi

dzy kompetencjami zawodowymi a pozio-

mem kwalifikacji w ERK/PRK ..........................................

3. Opis kompetencji zawodowych ................................................ 10

3.1. Organizowanie i zarz

dzanie wypasem Kz1 .................. 10

3.2. Pozyskiwanie mleka, wytwarzanie serów tradycyjnych

i sprzedawanie produktów Kz2 ....................................... 11

3.3. Kompetencje społeczne KzS .......................................... 12

4. Profil kompetencji kluczowych ................................................. 13

5. Słownik ........................................................................................ 14

1. Dane identyfikacyjne zawodu

1.1. Kod, nazwa zawodu i usytuowanie zawodu

w klasyfikacjach:

Według Klasyfikacji zawodów i specjalno

ci na potrzeby rynku pracy (KZiS

2010):

613001 Baca

Grupa wielka 6 – Rolnicy, ogrodnicy, le

nicy i rybacy (w Mi

dzyna-

rodowej Klasyfikacji Standardów Edukacyjnych ISCED 2011 – poziom 3).

Grupa elementarna 6130 – Rolnicy produkcji ro

linnej i zwierz

cej

(w Mi

dzynarodowym Standardzie Klasyfikacji Zawodów ISCO-08 od-

powiada grupie 6130 Mixed crops and animal producers).

Według Polskiej Klasyfikacji Działalno

ci (PKD 2007):

Sekcja A. Rolnictwo, le

nictwo, łowiectwo i rybactwo, Dział 01.

Uprawy rolne, chów i hodowla zwierz

t, łowiectwo, wł

czaj

c dzia-

łalno

ść

usługow

, Grupa 01.4. Chów i hodowla zwierz

1.2. Notka metodologiczna i autorzy

Opis standardu kompetencji zawodowych wykonano na podstawie: analizy

ródeł (akty prawne, klasyfikacje krajowe, mi

dzynarodowe) oraz głównie

wyników bada

analitycznych na 15 stanowiskach pracy w 15 przedsi

biorstwach (du

e – 1, małe − 3, mikro − 11, w tym produkcyjno-handlowo-

-usługowe − 11, administracyjne − 4), przeprowadzonych w lutym i marcu
2013 r.

Zespół Ekspercki:

•

Józef Michałek – Porozumienie Karpackie w Istebnej,

•

Piotr Kohut – Fundacja Pasterstwo Transhumancyjne w Koniako-

wie,

•

Kazimierz Furczo

– Stowarzyszenie Baców Szlak Oscypkowy

w Le

nicy,

•

Krystyna Zagajewska – ekspert niezale

ny, były pracownik Mini-

sterstwa Edukacji Narodowej w Warszawie.

Ewaluatorzy:

•

Marian Sporek – Spółdzielnia Gazdowie w Soblówce gm. Ujsoły,

•

Danuta Urbaniak – Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli

i Kształcenia Praktycznego.

Recenzenci:

•

Irena Skrzy

ala – Zakład Do

wiadczalny Instytutu Zootechniki Pa

stwowego Instytutu Badawczego w Grod

skim,

•

Andrzej Kałuda – O

rodek Doradztwa Rolniczego w Bratoszewi-

cach.

Komisja Bran

owa (zatwierdzaj

ca):

•

Ewa Foik (przewodnicz

ca) – Zwi

zek Podhalan Oddział Górali

skich w Koniakowie,

•

Włodzimierz Oleksy – Stowarzyszenie Szlak Oscypkowy w Zako-

panem,

•

Krzysztof Łysyganicz – Zwi

zek Zawodowy Rolników Samoobrona

w Łodzi.

Data zatwierdzenia:

•

15.10.2013 r.

2. Opis zawodu

2.1. Synteza zawodu

Baca organizuje i zarz

dza wypasem zwierz

t gospodarczych,

głównie owiec w górach, oraz pozyskiwaniem mleka i produkcj

serów

tradycyjnych.

2.2. Opis pracy i sposobu jej wykonywania,

obszary wyst

powania zawodu

Baca jest zawodem o charakterze usługowo-handlowo-produkcyj-

nym. Celem jego pracy jest organizowanie i zarz

dzanie wypasem zwie-

t takich, jak owce, bydło, kozy i konie, pozyskiwanie mleka, wyrób

tradycyjnych serów i ich bezpo

rednia sprzeda

. Baca w negocjacjach

z hodowcami umawia wynajem i liczb

planowanych do wypasu zwie-

t, okre

la powierzchni

i miejsce wypasu. Nast

pnie dzier

awi lub

wynajmuje tereny wypasowe, a tak

e organizuje obsług

wypasu, za-

trudniaj

c do pracy juhasów. Baca dba o infrastruktur

pastersk

, narz

dzia oraz o stan ekologiczny pastwiska, prowadz

c wypas ekstensywny,

usuwa niepo

żą

dane ro

liny. Przestrzega zasad organizacji pracy wypasu

(pojenie, wypas, wyrób serów), a tak

e zasad BHP oraz dobrostanu

zwierz

t. Organizuje sprzeda

bezpo

redni

własnych produktów wytwa-

rzanych w czasie wypasu. Baca funkcjonuje w specyfice kulturowej, za-
chowuj

c obrz

dy i zwyczaje regionu.

2.3.

rodowisko pracy (warunki pracy, maszyny

i narz

dzia pracy, zagro

enia, organizacja pracy)

rodowiskiem pracy bacy jest gospodarstwo szała

nicze (obiekty

pomocnicze wypasu i teren wypasowy – hala) oraz bacówka, miejsce
wytwarzania serów i zagroda pasterska niezb

dna do zabiegów ho-

dowlanych. Baca posługuje si

narz

dziami takimi, jak np.: puciera,

gielety, wiadra, ferule, czerpaki, kocioł, oscypiorki, formy, ko

cówki,

koryta, półki. Warunki pracy determinowane s

przez czynniki atmosfe-

ryczne (deszcz, grad,

nieg, wyładowania atmosferyczne), a tak

e dzi-

kie zwierz

ta. Prac

charakteryzuj

stałe czynno

ci dostosowane do

trybu

ycia zwierz

t. W okresie wypasu baca przebywa poza miejscem

zamieszkania. Przestrzega zasad ochrony przeciwpo

arowej i ochrony

rodowiska. Baca pracuje cał

dob

w sezonie wypasu. Wyst

puj

zagro

enia to: niekorzystne czynniki atmosferyczne, trudno

ci z dojaz-

dem pomocy w przypadku problemów zdrowotnych ludzi i zwierz

wynikaj

cych z oddalenia od skupisk ludzkich, choroby odzwierz

ce,

nagłe zdarzenia zwi

zane ze stanem zwierz

t (zwierz

ta chore, skale-

czone itp.).

2.4. Wymagania psychofizyczne, zdrowotne,

w tym przeciwwskazania do wykonywania zawodu

Wykonywanie zawodu bacy wymaga wiedzy, do

wiadczenia w za-

kresie hodowli zwierz

t, a tak

e umiej

tno

ci zarz

dzania zespołem.

Osoba wykonuj

ca zawód bacy charakteryzuje si

ym poczuciem

odpowiedzialno

ci za powierzone stado. Specyfika zawodu wymaga

umiej

tno

ci pracy w zespole, du

ej koncentracji, spostrzegawczo

ci,

podzielno

ci uwagi, dokładno

ci. Konieczna jest tak

e dobra kondycja

fizyczna, odporno

ść

na stres i trudne warunki pracy. Bac

charaktery-

zuje otwarto

ść

na innych, umiej

tno

ść

nawi

zywania i utrzymywania

dobrych relacji z hodowcami, wła

cicielami ziemi i klientami. Opieka

nad zwierz

tami wymaga od bacy stałej czujno

ci i szybkiego reago-

wania na zmieniaj

ce si

warunki oraz skuteczno

ci w rozwi

zywaniu

zaistniałych problemów. Przeciwwskazaniem do wykonywania zawodu
jest dysfunkcja ko

czyn dolnych, wady wzroku nie podlegaj

ce korekcji

oraz skłonno

ść

do alergii wywoływanych przez czynniki wyst

puj

rodowisku pracy bacy.

2.5. Wykształcenie i uprawnienia niezb

dne do podj

cia

pracy w zawodzie

Zawód bacy mo

na uzyska

poprzez przyuczenie do zawodu na

stanowisku pracy i zdobywanie do

wiadczenia w trakcie pracy. Baca

powinien bra

udział w szkoleniach i kursach doskonal

cych organizo-

wanych przez stowarzyszenia i inne organizacje bran

owe. Pracodaw-

cy zatrudniaj

na stanowisku bacy osoby z wykształceniem zasadni-

czym zawodowym w zawodach zwi

zanych z upraw

roli, hodowl

zwierz

2.6. Mo

liwo

ci rozwoju zawodowego, potwierdzania/

/walidacji kompetencji

Uzyskane w procesie pracy kompetencje zawodowe mo

na po-

twierdza

egzaminem czeladniczym i mistrzowskim dla zawodu bacy,

przeprowadzanym przez organizacje rzemie

lnicze i uregulowanym

ustaw

o rzemio

le. Zwykle prac

rozpoczyna si

jako juhas lub po-

mocnik bacy, zdobywaj

c w ten sposób wiedz

na temat organizacji

wypasu zwierz

t, formy i miejsca wypasu, dbaj

c jednocze

nie o na-

dzia i stan pastwiska. W tym czasie baca uczy si

wyrabiania serów.

Poznaje mo

liwo

ci uzyskania zezwolenia na ich sprzeda

– uwzgl

niaj

c obowi

zuj

ce w tym zakresie prawo. Jednak najcz

ęś

ciej wiedza

i umiej

tno

ci zwi

zane z zawodem bacy przekazywane s

z pokolenia

na pokolenie i pozostaj

w rodzinie.

2.7. Zadania zawodowe

Z1.

Wynajmowanie owiec (niezb

dne kompetencje: Kz1, KzS).

Z2.

Dzier

awienie albo wynajmowanie terenów wypasowych (niezb

ne kompetencje: Kz1, KzS).

Z3.

Zatrudnianie obsługi (niezb

dne kompetencje: Kz3).

Z4.

Wynajmowanie psów pasterskich (niezb

dne kompetencje: Kz1,

KzS).

Z5.

Przeprowadzanie zwierz

t na miejsce wypasu (niezb

dne kom-

petencje: Kz1, KzS).

Z6.

Urz

dzanie gospodarstwa szała

niczego (niezb

dne kompeten-

cje: Kz1, KzS).

Z7.

Zagospodarowywanie bacówki (niezb

dne kompetencje: Kz1,

KzS).

Z8.

Nadzorowanie wypasu (niezb

dne kompetencje: Kz1, KzS).

Z9.

Nadzorowanie pozyskiwania mleka (niezb

dne kompetencje: Kz2,

KzS).

Z10. Nadzorowanie produkcji serów (niezb

dne kompetencje: Kz2,

KzS).

Z11. Prowadzenie sprzeda

y produktów (niezb

dne kompetencje: Kz2,

KzS).

Z12. Zako

czenie wypasu (niezb

dne kompetencje: Kz1, KzS).

Z13. Prowadzenie dokumentacji wypasu (niezb

dne kompetencje: Kz1,

Kz2, KzS).

Z14. Organizowanie pracy i stanowiska pracy zgodnie z zasadami

BHP i HACCP, ochrony ppo

., ochrony

rodowiska oraz ergo-

nomii (niezb

dne kompetencje: Kz1, Kz2, KzS).

2.8. Wykaz kompetencji zawodowych

Kz1 – Organizowanie i zarz

dzanie wypasem (potrzebne do wykony-

wania zada

: Z1, Z2, Z3, Z4, Z5, Z6, Z7, Z8, Z12, Z13, Z14).

Kz2 – Pozyskiwanie mleka, wytwarzanie serów tradycyjnych i sprzedawa-

nie produktów (potrzebne do wykonywania zada

: Z9, Z10, Z11,

Z13, Z14).

KzS – Kompetencje społeczne (potrzebne do wykonywania zada

Z1÷Z14).

2.9. Relacje mi

dzy kompetencjami zawodowymi

a poziomem kwalifikacji w ERK/PRK

Kompetencje zawodowe potrzebne do wykonywania zada

w zawo-

dzie sugeruje si

wykorzysta

do opisu do kwalifikacji na poziomie 3

wła

ciwym dla wykształcenia zasadniczego zawodowego w Europejskiej

i Polskiej Ramie Kwalifikacji. Poziom ten jest uzasadniony miejscem
usytuowania zawodu w Klasyfikacji zawodów i specjalno

ci (grupa wielka

6 i jej odpowiednik w ISCED 2011).

Osoba wykonuj

ca zawód bacy:

1) w zakresie wiedzy: zna fakty, zasady, procesy i ogólne poj

cia doty-

ce zawodu bacy; zna i rozumie podstawowe fakty, poj

cia i za-

ci w zawodzie oraz w szerszym zakresie elementarne uwa-

runkowania prowadzonej działalno

ci w bran

y usługowo-handlowo-

-produkcyjnej;

2) w zakresie umiej

tno

ci: posiada umiej

tno

ci wymagane do reali-

zacji zada

i rozwi

zywania problemów poprzez wybieranie pod-

stawowych metod, narz

dzi, materiałów i informacji zwi

zanych

z wypasem zwierz

t gospodarczych, pozyskiwaniem mleka i pro-

dukcj

serów tradycyjnych; potrafi wykonywa

zadania według

ogólnej instrukcji, dotycz

ce wynajmu, dzier

awy, nadzoru, cz

sto

w zmiennych warunkach atmosferycznych; umie rozwi

zywa

typo-

we problemy, dobrze komunikowa

z innymi.

3. Opis kompetencji zawodowych

Opis kompetencji dotyczy tylko kompetencji zawodowych zdefinio-

wanych w badaniach na stanowiskach pracy.

Wykonanie zada

zawodowych Z1, Z2, Z3, Z4, Z5, Z6, Z7, Z8, Z12,

Z13, Z14 wymaga posiadania kompetencji zawodowej Kz1.

3.1. Organizowanie i zarz

dzanie wypasem Kz1

Wiedza  –  zna  i  rozumie  podsta-
wowe  fakty,  zasady,  procesy,
ogólne  poj

cia i zale

ci zwi

zane z organizowaniem i zarz

dzaniem wypasem, w szczegól-
no

ci zna:

−

zasady i przepisy BHP, ochro-

ny ppo

., ochrony

rodowiska,

procedury HACCP w zakresie
wypasu zwierz

t gospodar-

skich;

−

przepisy i zasady organizacji

wypasu, w tym wynajmu owiec,
psów pasterskich i zatrudniania
obsługi;

−

zasady dobrostanu zwierz

−

zasady ustawienia infrastruktu-

ry pasterskiej;

−

zasady rejestracji zwierz

t i do-

kumentowania stada;

−

podstawowe siedliska przyrod-

nicze i gatunki ro

lin chronio-

nych zwi

zanych ze

rodowi-

skiem wypasu;

−

rodzaje topografii pastwisk;

−

przepisy dotycz

ce obsady pa-

stwisk;

−

czynno

ci zwi

zane z przygo-

towaniem pastwisk;

−

technologi

uprawy ro

lin i za-

sady organicznego nawo

enia.

Umiej

tno

ci – wykonuje niezbyt

proste zadania zwi

zane z orga-

nizowaniem i zarz

dzaniem wy-

pasem, w szczególno

ci potrafi:

−

przestrzega

zasad i przepi-

sów BHP, ochrony ppo

ochrony

rodowiska i procedur

HACCP w zakresie wypasu
zwierz

t gospodarskich;

−

wypełnia

dokumenty przyj-

mowania zwierz

−

prowadzi

dokumentacj

zwi

zan

z działalno

usługowo-

-handlowo-produkcyjn

;

−

ustawia

i korzysta

z infra-

struktury pasterskiej;

−

rozdziela

stado;

−

zabezpiecza

infrastruktur

okres zimowy;

−

ocenia

rodzaje siedlisk przy-

rodniczych oraz ro

lin chronio-

nych;

−

rozró

nia

rodzaje pastwisk

oraz ocenia

ich jako

ść

i przy-

datno

ść

do wypasu;

−

monitorowa

proces wypasu;

−

grodzi

najcenniejsze fragmen-

ty ł

k, kosi

polany – czynna

ochrona polan reglowych;

−

ocenia

stan i jako

ść

pastwiska

po wypasie w celu okre

lenia

zabiegów agrotechnicznych.

Wykonanie zada

zawodowych Z9, Z10, Z11, Z13, Z14 wymaga po-

siadania kompetencji zawodowej Kz2.

3.2. Pozyskiwanie mleka, wytwarzanie serów

tradycyjnych i sprzedawanie produktów Kz2

Wiedza – zna i rozumie podstawo-
we fakty, zasady, procesy i ogólne
poj

cia

zale

zwi

zane

z pozyskiwaniem  mleka,  wytwarza-
niem  serów  tradycyjnych  i  sprze-
dawaniem  produktów,  w  szczegól-
no

ci zna:

−

technologi

pozyskiwania mle-

ka;

−

rodzaje serów i sposoby ich

produkcji;

−

przepisy dotycz

ce produkcji

i sprzeda

−

normy jako

ci mleka i serów;

−

zasady przyjmowania i doku-

mentowania dostaw i sprzeda-

y towarów;

−

zasady przygotowania towarów

do sprzeda

y, w tym ustalania

cen i oznakowania;

−

formy i techniki sprzeda

−

przepisy

prawa

dotycz

podatku VAT;

−

przepisy prawa dotycz

ce praw

konsumenta;

−

procedury dotycz

cych przyj-

mowania i rozpatrywania re-
klamacji.

Umiej

tno

ci – wykonuje niezbyt

proste zadania zwi

zane z pozy-

skiwaniem  mleka,  wytwarzaniem
serów  tradycyjnych  i  sprzedawa-
niem  produktów,  w  szczególno

potrafi:

−

obsługiwa

i eksploatowa

ma-

szyny do pozyskania mleka
i produkcji serów;

−

pozyskiwa

mleko bez u

ycia

sprz

tu specjalistycznego;

−

prowadzi

produkcj

serów

z wykorzystaniem urz

dze

ich produkcji;

−

wytwarza

sery w sposób tra-

dycyjny;

−

kontrolowa

jako

ść

produktów;

−

współpracowa

z słu

bami kon-

troli jako

ci i sprzeda

−

sprzedawa

wyroby mleczne

z zachowaniem zasad i przepi-
sów;

−

wypełnia

dokumenty przyjmo-

wania i przechowywania produk-
tów;

−

przygotowywa

i prezentowa

ofert

handlow

;

−

realizowa

zamówienia klien-

tów w ró

nych formach sprze-

−

prowadzi

dokumentacj

jako-

ci.

4. Profil kompetencji kluczowych

Ocen

ci kompetencji kluczowych dla zawodu bacy przed-

stawia rys. 1.

Wykaz kompetencji kluczowych opracowano na podstawie wykazu

stosowanego w Mi

dzynarodowym Badaniu Kompetencji Osób Doro-

słych − projekt PIAAC (OECD).

Umiejętność obsługi komputera i wykorzystania Internetu

Umiejętności matematyczne

Umiejętność czytania ze zrozumieniem i pisania

Sprawność motoryczna

Planowanie i organizowanie pracy

Wywieranie wpływu/przywództwo

Komunikacja ustna

Współpraca w zespole

Rozwiązywanie problemów

Serie1

Zbędne

Mało ważne

Ważne

Istotne

Bardzo ważne

Rys. 1. Profil kompetencji kluczowych dla zawodu 613001 Baca

5. Słownik

Zawód

−

zbiór zada

(zespół czynno

ci) wyodr

bnionych w wyniku społecz-

nego podziału pracy, wykonywanych stale lub z niewielkimi zmianami
przez poszczególne osoby i wymagaj

cych odpowiednich kwalifikacji

i kompetencji (wiedzy, umiej

tno

ci oraz kompetencji społecznych)

zdobytych w wyniku kształcenia lub praktyki. Wykonywanie zawodu
stanowi

ródło dochodów.

Specjalno

ść

−

jest wynikiem podziału pracy w ramach zawodu, zawiera cz

ęść

czynno

ci o podobnym charakterze (zwi

zanych z wykonywan

funkcj

lub przedmiotem pracy) wymagaj

cych pogł

bionej lub do-

datkowej wiedzy i umiej

tno

ci zdobytych w wyniku dodatkowego

szkolenia lub praktyki.

Zadanie
zawodowe

−

logiczny wycinek lub etap pracy w ramach zawodu o wyra

nie okre-

lonym pocz

tku i ko

cu, wyodr

bniony ze wzgl

du na rodzaj lub

sposób wykonywania czynno

ci zawodowych powi

zanych jednym

celem, ko

cy si

produktem, usług

lub decyzj

Kompetencje
zawodowe

−

wszystko to, co pracownik wie, rozumie i potrafi wykona

, odpowied-

nio do sytuacji w miejscu pracy. Opisywane s

trzema zbiorami: wie-

dzy, umiej

tno

ci oraz kompetencji społecznych.

Wiedza

−

zbiór opisów faktów, zasad, teorii i praktyk przyswojonych w procesie

uczenia si

, odnosz

cych si

do dziedziny uczenia si

lub działalno-

ci zawodowej.

Umiej

tno

−

zdolno

ść

wykonywania zada

i rozwi

zywania problemów wła

ci-

wych dla dziedziny uczenia si

lub działalno

ci zawodowej.

Kompetencje
społeczne

−

zdolno

ść

autonomicznego i odpowiedzialnego uczestniczenia w

yciu

zawodowym i społecznym oraz kształtowania własnego rozwoju,
z uwzgl

dnieniem kontekstu etycznego.

Kompetencje
kluczowe

−

wiedza, umiej

tno

ci i postawy odpowiednie do sytuacji, niezb

dne

do samorealizacji i rozwoju osobistego, bycia aktywnym obywatelem,
integracji społecznej i zatrudnienia.

Standard
kompetencji
zawodowych

−

norma opisuj

ca kompetencje zawodowe konieczne do wykonywania

zada

zawodowych wchodz

cych w skład zawodu, akceptowana

przez przedstawicieli organizacji zawodowych i bran

owych, praco-

dawców, pracobiorców i innych kluczowych partnerów społecznych.

Kwalifikacja

−

zestaw efektów uczenia si

(zasób wiedzy, umiej

tno

ci oraz kompe-

tencji społecznych), których osi

gni

cie zostało formalnie potwier-

dzone przez uprawnion

instytucj

Europejska
Rama
Kwalifikacji

−

przyj

ta w Unii Europejskiej struktura i opis poziomów kwalifikacji,

umo

liwiaj

cy porównywanie kwalifikacji uzyskiwanych w ró

nych

krajach. W Europejskiej Ramie Kwalifikacji wyró

niono 8 poziomów

kwalifikacji opisywanych za pomoc

efektów uczenia si

; stanowi

one układ odniesienia krajowych ram kwalifikacji.

Polska Rama
Kwalifikacji

−

opis hierarchii poziomów kwalifikacji wpisywanych do zintegrowane-

go rejestru kwalifikacji w Polsce.

Krajowy
System
Kwalifikacji

−

ogół rozwi

słu

żą

cych ustanawianiu i nadawaniu kwalifikacji

(potwierdzaniu efektów uczenia si

) oraz zapewnianiu ich jako

ci.