79

Elektronika Praktyczna 9/2006

K U R S

compon

e

nts.syst

e

ms.applications.automotiv

e

.wir

e

l

e

ss.m

e

ms.

e

mb

e

dd

e

d.softwar

e

.

Poznajcie  Pa<stwo  ró™norodnoƒ¬  ƒwiata
elektroniki:  innowacyjne  komponenty,  opro-
gramowania, systemy i nowoczesne aplikacje.
Warto  wykorzysta¬  wizyt‹  na  targach  na
rozmowy z wiod◊cymi na ƒwiecie oferentami
bran™y  elektroniki.  Wi‹cej  informacji  na
www.

e

lectronica.de/2006

Get the whole picture.

www.global-electronics.net

e

lectronica 2006

 components  systems  applications

22. ¥wiatowe Targi Elektroniki
Nowe Tereny Targowe w Monachium
14 –17. 11. 2006

R

e

j

e

stracja i 

zamawia

ni

e

bil

e

tów onli

n

e

to oszcz

‹dnoƒ¬ c

zasu i pi

e

ni‹dzy!

www.

e

l

e

ctronica.

d

e

/tick

e

t

Polskie Przedstawicielstwo Targów w Monachium
00-895 Warszawa
tel. (0-22) 620 44 15, fax (0-22) 624 94 78
info@targiwmonachium.pl

e06dach_205x145_ElePrakt_PL  24.07.2006  11:00 Uhr  Seite 2

Odbiorniki radiowe retro

Regeneracja,  uruchamianie i strojenie,  część  14

Znaczna  część  starych  odbiorników  radiowych 
trafiała  na  strychy  lub  do  piwnic  z powodu 
niesprawności  przynajmniej  jednej  lampy. 
Podejmowane  przez  kolekcjonerów  próby 
uruchamiania  starych  odbiorników  wiążą  się 
z nabyciem  lamp  oryginalnych  (co  w wielu 
przypadkach  jest  nierealne)  lub  poszukiwaniem 
lamp  zastępczych.

Zasady doboru lamp 

zastępczych

Aby  uruchomić  odbior-

nik  starszego  typu  można 

skorzystać  z triod  produk-

cji  rosyjskiej  o cokole  okta-

lowym  serii  E  o napięciu 

żarzenia  6,3  V.  Nie  wystę-

pują  one  w asortymencie 

zbyt  licznym  w porównaniu 

z pentodami,  ale  mają  siat-

ki  wyprowadzone  w cokole, 

jak  dawne  lampy.  Polecam 

triody:  6C4  (6F5),  6C4C, 

6C5C  (6C5),  6C6  (6B4G) 

oraz  triodę  6C1

П  o cokole 

nowalowym.  Można  rów-

nież  wykorzystać  jedną  po-

łowę  podwójnej  triody,  to 

jest  lamp:  6H7C,  6H8C, 

6H9C  lub  podwójne  triody 

o cokole  nowalowym:  6H2

П, 

6H3

П,  6C8П.  Nachylenie 

charakterystyki  tych  lamp 

nie  różni  się  zbyt  znacznie 

od  nachylenia  lamp  daw-

Elektronika Praktyczna 9/2006

80

K U R S

nych.  Natomiast  mają  one 

większą  oporność  wewnętrz-

ną  i współczynnik  wzmoc-

nienia.  Większa  oporność 

ρ

a

 

mniej  tłumi  obwód  rezonan-

sowy,  co  poprawi  selektyw-

ność  odbiornika.

Punkt  pracy  dla  lampy 

należy  wybrać  na  prostoli-

niowej  części  charakterysty-

ki,  zarówno  dla  lampy  pra-

cującej  jako  wzmacniacz  w. 

cz.,  jak  również  dla  lampy 

detekcyjnej  z reakcją  lub  bez 

reakcji.  Czy  uzyskamy  reak-

cję  miękką  zależy  głównie 

od  położenia  punktu  pracy 

lampy  na  charakterystyce 

prądu  anodowego  lampy. 

Powinien  on  się  znajdować 

na  odcinku  o największym 

nachyleniu  charakterystyki. 

Drugim  czynnikiem  decydu-

jącym  o pracy  obwodu  reak-

cyjnego  jest  wartość  oporni-

ka  upływowego  R

g

  w obwo-

dzie  detekcyjnym.  W przy-

padku  trudności  z uzyska-

niem  reakcji  o charakte-

rystyce  „miękkiej”  należy 

zmniejszyć  rezystancję  rezy-

stora  Rg  w obwodzie  siatki 

sterującej  lampy  detekcyjnej. 

Zbyt  mała  jej  wartość  spo-

woduje  pogorszenie  jakości 

odbioru,  ponieważ  zmieni 

się  jednocześnie  stała  czaso-

wa  detektora,  która  general-

nie  nie  powinna  być  mniej-

sza  od  wartości  0,02  s.

Dodatkowe  trudności 

m o g ą   w y s t ą p i ć 

przy  uruchamianiu 

odbiornika,  jeżeli 

skorzystamy  z triod 

serii  heptalowej 

(siedmio-nóżkowej), 

przykładowo  takich 

jak:  EC  92,  EC  93, 

EC  95,  itd.  oraz 

lamp  serii  nowelo-

wej  ECC81,  ECC82, 

ECC88.  Znacznie 

lepsze  parametry 

tych  lamp  w po-

równaniu  z lampami  starej 

generacji  mogą  powodować 

łatwe  wzbudzanie  się  od-

biornika.

W przypadku  odbiorni-

ków  bateryjnych  należy  po-

stępować  ostrożniej,  ponie-

waż  dawne  lampy  miały  ża-

rzenie  2  V,  a najnowszej  ge-

neracji  lampy  bateryjne  serii 

D  1,2  lub  1,4  V.  Problema-

tyka  związana  z częściową 

zamianą  niektórych  typów 

lamp  i dostosowania  ich  do 

nowych  warunków  zasilania 

obwodu  żarzenia  został  opi-

sana  w publikacji  [6].

W odbiornikach  pro-

stych,  pochodzących  z dru-

giej  połowy  lat  trzydzie-

stych,  powszechnie  sto-

sowano  pentody  o cokole 

boczno-stykowym  serii  A, 

C,  E  i stosunkowo  rzadko  V. 

Dobieranie  dla  tych  lamp 

typów  zastępczych  będzie 

szczegółowo  przedstawione 

w następnym  artykule  doty-

czącym  odbiorników  super-

heterodynowych,  ponieważ 

w tych  odbiornikach  były 

one  powszechnie  stosowane. 

Chciałbym  podkreślić,  że 

nie  należy  stosować  w od-

biornikach  prostych  pentod 

regulacyjnych,  ponieważ 

mogą  wystąpić  znaczne 

zniekształcenia  podczas  pra-

cy  odbiornika  spowodowa-

ne  przesunięciem  charakte-

rystyki  w nieliniowy  zakres 

pracy  lampy.  Może  w skraj-

nym  przypadku  nastąpić 

zamiana  detekcji  siatkowej 

na  anodową  w członie  de-

tekcyjnym,  z jednoczesnym 

pogorszeniem  pracy  układu 

reakcyjnego.  W stopniu  re-

akcyjnym  nie  można  stoso-

wać  detekcji  anodowej,  po-

nieważ  konieczne  do  uzy-

skania  tej  detekcji  położenie 

punktu  pracy  zawsze  spo-

woduje  wystąpienie  twardej 

reakcji.  Jeżeli  w odbiorniku 

zastosujemy  pentodę  napię-

ciową  i poprawnie  zosta-

nie  wybrany  punkt  pracy, 

to  połączenie  przez  lampę 

funkcji  detektora  siatko-

wego  i stopnia  reakcyjnego 

będzie  poprawne.  Podczas 

uruchamiania  odbiornika 

łatwo  jest  odróżnić  reakcję 

„twardą”  od  „miękkiej”  na 

słuch,  ponieważ  podczas 

zbliżania  cewek  do  siebie 

reakcja  twarda  objawi  się 

jako  wyraźne  stuknięcie 

w głośniku.  Jest  to  spowo-

dowane  gwałtowna  zmianą 

prądu  anodowego  w wyniku 

detekcji  szybko  zjawiających 

się  drgań  własnych  o dużej 

amplitudzie.

Najlepiej  pamiętać,  że 

nie  wszystkie  lampy  w ra-

mach  jednej  serii  można 

wzajemnie  zastępować.  Na 

przykład  AF3  przez  AF7 

lub  EF11  przez  EF12,  po-

nieważ  lampy  AF3,  EF11 

są  pentodami  regulacyjny-

mi.  Pentody  regulacyjne 

są  powszechnie  stosowane 

w odbiornikach  superhetero-

dynowych.

Ostatnim  zagadnieniem 

jest  zastępowanie  triod  na-

pięciowych  i mocy  (głośni-

kowych)    lampami  najnow-

szej  generacji.  Triody  mocy 

w najstarszych  typach  od-

biorników  współpracowały 

z głośnikiem  typu  magne-

tycznego.  Asortyment  triod 

mocy  najnowszej  generacji 

nie  jest  zbyt  liczny.  W tym 

przypadku  istnieje  możli-

wość  zastosowania  pentody 

w układzie  pracy  triody.  Tak 

są  fabrycznie  dostosowane 

następujące  lampy:  EF96, 

ECL6,  6F6G,  EL  90,  6SJ7. 

Do  tego  celu  nadają  się 

również  dosyć  popularne 

pentody  mocy,  które  mają 

siatkę  trzecią  nie  połączoną 

bezpośrednio  z katodą  (np. 

EL34,  E80L,  EL81,  E81L, 

EL83).

Zastępowanie  starszych 

typów  lamp  współczesnymi 

lampami  można  dokonać 

przez  zamianę  podstawki 

lampowej  lub  przez  przeco-

kołowywanie.

Przecokołowywanie  pod-

stawek  lampowych  i dobie-

ranie  zastępczych  pentod 

mocy  pracujących  w od-

biornikach  wyposażonych 

w głośnik  dynamiczny 

z transformatorem  głośniko-

wym  będzie  przedstawione 

w następnym  artykule.

Mieczysław  Laskowski

Polecana  literatura

1.  W.  L.  Lebiediew  –  Urzą-

dzenia  radioodbiorcze. 

PWSZ  Warszawa  1952

2.  M.  Rajewski.  Wyznacza-

nie  punktu  pracy  wzmac-

niacza  oporowego.  Radio-

amator  nr  7/1952

3.  Cz.  Klimczewski  –  Odbior-

nik  „DKE”  na  lampach 

serii  U lub  E.  Radioama-

tor  nr  6/1953

4.  W.  I.  Siforow  –  Radiowe 

urządzenia  odbiorcze.  WK 

Warszawa  1957

5.  M.  Maruszewska,  J.  Sa-

wicki  –  Radiomechanika. 

PWSZ  Warszawa  1958

6.  J.  Fijałkowski  –  Sto-

sowanie  lamp  zastęp-

czych.  Radioamator  nr

3/1959