MIKROEKONOMIA_decyzje_ZEF

ELASTYCZNO

ŚĆ

DOCHODOWA POPYTU

Popyt

proporcjonalny

Popyt

nieelastyczny

Popyt doskonale

elastyczny

Popyt doskonale

nieelastyczny

Popyt odwrotnie

elastyczny

Dobra

codziennego

użytku

Dobra

zaspokajające

potrzeby

podstawowe,

głównie żywność

(dobra

podstawowe)

Dobra wyższego

rzędu i dobra

luksusowe

Dobra niezbędne

Dobra, z których

rezygnujemy

przy wzroście

dochodów (dobra

gorszego

gatunku,

podrzędne)

Rodzaj dóbr

Elastyczność

dochodowa

popytu

Zmiana

wielkości popytu

Zmiana udziału

w budżecie,

gdy budżet

wzrasta

Przykłady

Popyt jest tym bardziej elastyczny, im wi

ksza

jest liczba bliskich substytutów, im wi

kszy jest

udział danego dobra w wydatkach konsumentów i
im dłu

szy czas upłynie od zmiany ceny.

popytu

gdy budżet

wzrasta

d. luksusowe

E > 1

Popyt rośnie
szybciej niż
dochód

Wzrost

Jachty

d. pierwszej
potrzeby

0 < E < 1

Popyt rośnie
wolniej niż dochód

Spadek

Żywność

d. niższego
rzędu

E < 0

Popyt spada, gdy
dochód rośnie

Spadek

Chleb

Koszt alternatywny

– danego działania to warto

ść

wszystkiego co musieli

, by móc podj

ąć

działanie.

– to warto

ść

najbardziej cennej nie wykorzystanej

alternatywy

Zasada optymalizacji kosztów i korzy

– dane działanie powinno podj

ąć

tylko wtedy, gdy

korzy

ść

wynikaj

ca z podj

cia działania jest wi

ksza ni

korzy

ść

wynikaj

ca z podj

cia działania jest wi

ksza ni

jego koszt.

W gospodarce rynkowej zachowaniami producentów i
konsumentów rz

dzi ten sam motyw: maksymalizacja

korzy

ci materialnych:

u producentów – zysk

u konsumentów – u

yteczno

ść

TEORIA U

YTECZNO

celem działalno

ci konsumenta jest maksymalizacja

yteczno

ci (satysfakcji) czerpanej ze spo

ycia

koszyka dóbr (które mo

e on naby

przy danym

dochodzie nominalnym i danych cenach) oraz z czasu
wolnego.

Optymalizacja funkcji celu wymaga podejmowania
decyzji dotycz

cych:

decyzji dotycz

cych:

wyboru struktury konsumpcji bie

żą

cej

wyboru ilo

ci czasu pracy i czasu wolnego

optymalizacji konsumpcji w czasie, czyli podj

cie

decyzji o wielko

ci oszcz

dno

ci.

Równowaga konsumenta – stan stabilno

zwyczajów nabywczych konsumenta, przy których
osi

ga on maksymaln

satysfakcj

Decyzje konsumenta co do wielko

ci zakupów

uwzgl

dniaj

zrównanie si

yteczno

ci kra

cowych z cenami

rynkowymi
suma kosztów musi by

równa alternatywnemu

kosztowi zakupu (koszt czasu, poszukiwania, itp.)
dochód, zjawisko substytucji, gusty i preferencje.

Model zachowania konsumentów bada:

Model zachowania konsumentów bada:
prawidłowo

ci kieruj

ce zachowaniem konsumentów

i czynników wpływaj

cych na te zachowania.

i obja

nia:

zachowanie nabywców;
pozwala przewidywa

reakcje konsumentów na

zmian

warunków rynkowych;

jak rynek okre

la co mog

osi

ąć

przy swoich

dochodach i danych cenach.

Konsumpcja – jest funkcj

rosn

dochodu

wraz ze wzrostem dochodu konsumpcja ro

nie do

pewnego momentu, bo skłonno

ść

do konsumpcji

maleje.

= K/D

Kra

cowa skłonno

ść

do konsumpcji – stosunek

przyrostu konsumpcji do przyrostu dochodu

∆

yteczno

ść

- okre

lenie subiektywnej przyjemno

ci,

lub zadowolenia płyn

cego z konsumpcji dóbr i usług.

yteczno

ść

dobra - wynika z jego zdolno

ci do

zaspokojenia pewnych potrzeb.

yteczno

ść

całkowita (UC) - suma satysfakcji z

konsumowanej ilo

ci dobra lub usługi. Ro

nie wraz ze

wzrostem konsumpcji a

do pełnego zaspokojenia

potrzeby.

gdzie: Q - ilo

ść

konsumowanego dobra „i” = 0,....,n

U C =

i = 0

∑

Im wi

cej konsument nabywa dóbr, tym wi

cej

potrzeb zaspokaja za ich pomoc

Dobro jest tym u

yteczniejsze im intensywniej

zaspokaja okre

lon

potrzeb

W miar

zaspokajania potrzeb trac

one na

intensywno

ci.

yteczno

ść

kra

cowa/marginalna (Uk, UM):

Dodatkowa satysfakcja uzyskana przez
konsumenta ze spo

ycia ka

dego kolejnego dobra

lub usługi.

Przyrost zadowolenia jakie powstaje w wyniku
zwi

kszania (zmniejszania) spo

ycia dobra o

UM =

∆

kolejn

jednostk

Jest stosunkiem przyrostu u

yteczno

ci całkowitej

do minimalnego przyrostu dobra o jednostk

Krzywa u

yteczno

całkowitej

Ilo

ść

najedzony

głodny

Ilo

ść

Krzywa u

yteczno

kra

cowej

Ilo

ść

najedzony

głodny

I Prawo Gossena
Prawo malej

cej u

yteczno

ci kra

cowej

Zadowolenie z konsumpcji pierwszej jednostki dobra
jest wi

ksze ni

nast

pnej tzn., ze u

yteczno

ść

kolejnych jednostek jest coraz mniejsza.

II Prawo Gossena
Prawo wyrównywania si

yteczno

Prawo wyrównywania si

yteczno

kra

cowej

Maksymalne zadowolenie z konsumpcji dobra A i B
konsument osi

ga wtedy, gdy stosunek u

yteczno

kra

cowych tych dóbr zrówna si

z relacj

ich cen.

(A)

P(A)

(B) = P(B)

Teoria

wyboru

konsumenta

opiera

zało

eniu,

e konsument dokonuje wyboru dóbr

na podstawie swoich preferencji, które układa
hierarchicznie wg u

yteczno

ci ka

dego z nich.

Konsument mo

e wej

ść

w posiadanie wielu dóbr,

które mog

zaspokaja

jego potrzeby. St

ąż

enie

uzyskania

najwy

szego

zadowolenia czyli maksymalizacji u

yteczno

całkowitej

jest

zwi

zane

konieczno

rezygnacji

dóbr

dostarczaj

cych

mniej

satysfakcji.

Konsument stoi przed konieczno

wyboru

pewnej kombinacji rodzaju i ilo

ci dóbr.

Jego istot

opisuje kategoria krzywej oboj

tno

konsumenta

kombinacji

konsumowanych

dóbr.

Krzywa oboj

tno

ci konsumenta – obejmuje wszelkie

liwe kombinacje dwóch dóbr, daj

ce mu taki sam

poziom zadowolenia.

Krzywe oboj

tno

ci nie mog

przecina

Wyra

one zasad

malej

cej kra

cowej stopy substytucji.

Wzrost cen lub zmniejszenie si

dochodów powoduje

przesuni

cie si

na ni

krzyw

oboj

tno

ci.

Obni

ka cen lub wzrost dochodów konsumenta

powoduje,

e mo

e on naby

cej danego dobra.

Krzywa dochód-konsumpcja
– poł

czenie kolejnych punktów optimum konsumenta,

wynikaj

ce ze zmiany dochodów

Krzywa cena-konsumpcja
– poł

czenie kolejnych punktów optimum konsumenta,

– poł

czenie kolejnych punktów optimum konsumenta,

wynikaj

ce ze zmian cen na dobro X

Krzywa cena-konsumpcja

Interpretacja krzywej oboj

tno

ci konsumenta:

• ka

da kombinacja daje konsumentowi takie same

zadowolenie,

• dana krzywa oboj

tno

ci charakteryzuje si

stałym poziomem zadowolenia,

• posiada ona nachylenie ujemne, które zmniejsza

w miar

zwi

kszania konsumpcji dobra

w miar

zwi

kszania konsumpcji dobra

odło

onego na osi rz

dnych,

• krzywych oboj

tnych mo

e by

niesko

czenie

wiele, a ich wzajemne poło

enie wskazuje na

ró

nice w poziomach zadowolenia konsumenta,

• poziom zadowolenia wzrasta w miar

przesuwania si

konsumenta z krzywej

oboj

tno

ci poło

onej ni

ej, na poło

ej.

Układy krzywych oboj

tno

ci wskazuj

• wszystkie dobra i usługi b

ce przedmiotem

zachowa

nabywczych konsumentów tworz

swego

rodzaju kosze konsumpcji,

• wzrost ilo

ci jednego z dóbr lub usług w koszu

konsumpcji powoduje wzrost jego rangi,
powoduj

c jednocze

nie zmniejszenie ilo

drugiego dobra lub usługi,

• kosze konsumpcji s

ró

ne, nie ma dwóch takich

• kosze konsumpcji s

ró

ne, nie ma dwóch takich

samych koszy - je

li ilo

ść

jednego dobra lub usługi

na jednej z krzywych oboj

tno

ci jest równa ich

ilo

ci z kosza umiejscowionego na innej krzywej

oboj

tno

ci, to kosze te ró

ilo

drugiego

dobra lub usługi,

• konsument wzgl

dnie wysoko ceni te dobra,

których jest mało, nisko za

ceni te dobra, których

jest du

Przy zało

eniu,

e dochód konsumenta jest stały -

zmiana ceny dobra wywołuje okre

lone zmiany w

popycie konsumentów zwane

efektem substytucyjnym lub dochodowym

Efekt substytucyjny - zast

powanie dobra

dro

szego dobrem ta

szym, które mo

zrealizowa

okre

lon

potrzeb

Konsumenci d

ążą

do uzyskiwania zadowolenia

Konsumenci d

ążą

do uzyskiwania zadowolenia

(satysfakcji) po jak najni

szym koszcie.

Efekt dochodowy - wzrost cen dóbr, przy stałym

dochodzie konsumentów powoduje,

e mog

oni

kupowa

mniej.

Wzrost cen dóbr powoduje

e spada siła nabywcza

dochodu (spada dochód realny).

Ilo

ść

dobra

Ilo

ść

dobra

Px'

DP'

Px'

Efekt całkowity
Efekt substytucyjny
Efekt dochodowy

Substytucyjno

ść

dóbr - to mo

liwo

ść

zaspokojenia

okre

lonej potrzeby konsumpcj

ró

nych, zamiennych

wzgl

dem siebie dóbr i usług, daj

cych konsumentowi

takie samo zadowolenie.

Zwi

kszenie konsumpcji jednego dobra wymaga

zmniejszenia konsumpcji drugiego dobra.

Rozmiary substytucyjno

ci jednego dobra przez drugie

pozwala okre

analiza krzywej oboj

tno

konsumenta.

Kra

cowa Stopa Substytucji KSS – okre

la ilo

ciowe

zmniejszenie konsumpcji dobra Y spowodowane
zwi

kszeniem konsumpcji dobra X.

KSS

∆

−

Marginalna stopa substytucji
Okre

la z jakiej ilo

ci dobra Y nale

y zrezygnowa

aby zwi

kszy

konsumpcj

dobra X o jednostk

Rozpatrywana jest na krzywej oboj

tno

ci badanych

dóbr.

Prawo malej

cej kra

cowej (marginalnej) stopy

substytucji - konsument zwi

kszaj

c konsumpcj

jest

skłonny rezygnowa

z coraz mniejszych ilo

ci dobra Y

w zamian za powi

kszenie konsumpcji dobra X o

dodatkow

jednostk

Wielko

ść

konsumpcji

dobra Y

∆

Wielko

ść

konsumpcji

dobra X

Zachowania nabywcze ka

dego konsumenta

uzale

nione s

od wielko

rodków

pieni

ęż

nych, którymi dysponuje.

ródłem dochodów bud

etowych konsumentów

w wi

kszo

ci przypadków s

dochody płacowe

i pozapłacowe

W sumie dochody płacowe i pozapłacowe tworz

stron

przychodów w bud

ecie konsumenta.

Bud

et konsumenta

• jest zawsze wielko

dan

• jest czynnikiem ograniczaj

cym zachowania

konsumenta

Linia

(krzywa)

bud

etowa

przedstawia

najlepsze z mo

liwych koszyki dóbr, które

e naby

konsument rozporz

dzaj

okre

lonym dochodem, przy zało

eniu,

cały dochód przeznacza na konsumpcj

Pod krzyw

bud

etow

żą

punkty, którym

odpowiadaj

dost

pne

dla

danego

odpowiadaj

dost

pne

dla

danego

konsumenta koszyki dóbr, których nabycie
nie wymaga wydania całego posiadanego
przez konsumenta dochodu.

Punkty znajduj

ce si

nad krzyw

bud

etow

nie s

osi

galne dla danego konsumenta ze

wzgl

du na zbyt mały dochód.

Ograniczenie bud

etu konsumenta przyjmuje

posta

≥≥≥≥

Qx * Px + Qy * Py

gdzie:
DP

- stały dochód konsumenta (w danym okresie)

Px, Py - ceny nominalne dóbr ukształtowane przez rynek
x, y

- dobra konsumpcyjne.

Ilo

ść

dobra Y

Ilo

ść

dobra X

Linia budżetowa

Linia bud

etu = linia ogranicze

bud

etowych)

pokazuje kombinacje dóbr, które mog

zrealizowane

przez gospodarstwo domowe przy danym dochodzie
pieni

ęż

nym i przy danych cenach. Linia ta oddziela

kombinacje osi

galne od nieosi

galnych. Poni

ej linii

bud

etowej znajduj

kombinacje osi

galne przy

danym dochodzie, powy

ej za

nieosi

galne.

Zmiana nachylenia linii
ogranicze-nia bud

etowego na

skutek zmiany ceny dobra X

Zmiana nachylenia linii
ogranicze-nia bud

etowego na

skutek zmiany ceny dobra Y

ILO

ŚĆ

DOBRA X

Przesuni

cie linii ograniczenia bud

etowego na skutek zmiany dochodu

ILO

ŚĆ

DOBRA X

Równowaga konsumenta
jest to optymalna sytuacja, w której przy okre

lonym

dochodzie i ustalonych na rynku cenach dochodzi do
zaspokojenia w stopniu najwy

szym preferencji

konsumenta. Oznacz to,

e konsument nie jest wtedy

zainteresowany zmian

osi

gni

tej kombinacji

konsumowanych dóbr.

Punkt równowagi konsumenta – maksymalne
zadowolenie z konsumpcji (optimum konsumenta)

wnanie linii

budżetowej:

−

Kąt nachylenia linii budżetowej zależy od relacji
cen d

br a i b, natomiast położenie względem

początku układu wsp

łrzędnych związane jest z

poziomem dochod

w realnych.

−

Krzywa oboj

tno

ci wyra

a pragnienia i upodobania

konsumenta, natomiast krzywa bud

etowa okre

la jego

realne mo

liwo

ci.

Punkt równowagi konsumenta b

dzie si

znajdował w

punkcie styczno

ci krzywej bud

etowej i krzywej

oboj

tno

ci. przedstawia optymaln

tzn. najlepsz

kombinacj

dóbr osi

galn

dla konsumenta.

Punkty le

żą

ce poni

ej punktu styczno

ci krzywej

bud

etowej z krzyw

oboj

tno

ci reprezentuj

szy

bud

etowej z krzyw

oboj

tno

ci reprezentuj

szy

poziom u

yteczno

ci,

Punkty le

żą

ce powy

ej punktu styczno

ci s

nieosi

galne ze wzgl

du na zbyt niski dochód.

Na zmiany stanu równowagi maj

wpływ ceny dóbr i

usług nabywanych przez konsumenta oraz poziom jego
dochodów.

Optimum bud

etowe konsumenta = maksymalna

korzy

ść

z konsumpcji

Ilo

ść

dobra

Linia budżetowa

PUNKT OPTIMUM

KSSxy = Px / Py

Ilo

ść

dobra X

Mapa (krzywe)

obojetności

PUNKT OPTIMUM

Model decyzji konsumenta opiera si

na zało

eniu,

konsument, przy danym ograniczeniu bud

etowym, stara

osi

ąć

maksymalny poziom u

yteczno

ci.

gdzie:

≤

→

∑

max

)

...

....

(

- cena dobra i ; ( i = 1, 2, ..., n ) ;

- ilo

ść

dobra i ;

B - ograniczenie bud

etowe

Analiza uproszona (dwa dobra : a i b)

≤

→

max

)

(

Krzywa oboj

tno

przedstawia wszystkie kombinacje ilo

ciowe dóbr, które

dla konsumenta s

oboj

tne.

Szereg oboj

tno

zestawienie ilo

ciowych kombinacji konsumpcji dwóch

dóbr.

Mapa oboj

tno

Mapa oboj

tno

to system krzywych oboj

tno

ci, które charakteryzuj

innym poziomem zadowolenia konsumenta w
porównaniem z krzyw

wyj

ciow

, ale jednakowym dla

całej krzywej.Krzywe oboj

tno

ci wyra

jego

indywidualne upodobania propozycji konsumowanych
dóbr. Im wy

ej jest poło

ona krzywa oboj

tno

ci tym

sze jest spo

ycie obu dóbr. Mi

dzy tymi dobrami

wyst

puje zjawisko substytucyjno

ci.

Nadwy

ka konsumenta

Nadwy

ka konsumenta

Zało

enie: rynek znajduje si

w stanie równowagi a

jednostka danego dobra kosztuje Po.

Przebieg krzywej popytu wskazuje,

e istniej

konsumenci, którzy byliby skłonni naby

to dobro po

cenie wy

szej ni

cena równowagi rynkowej Po.

Przy cenie jednostkowej P1, konsumenci byliby skłonni
naby

q1 jednostek dobra. Ta grupa konsumentów

naby

q1 jednostek dobra. Ta grupa konsumentów

osi

ga korzy

ść

z faktu,

e cena rynkowa jest ni

sza ni

cena, za któr

byliby skłonni naby

dane dobro.

Nadwy

ka konsumenta

Nadwy

ka konsumenta

Ilustracj

graficzn

nadwy

ki konsumenta jest pole

powierzchni pomi

dzy prost

p = po, krzyw

popytu p =

f(q) oraz osi

pionow

układu współrz

dnych.

Aby obliczy

nadwy

konsumenta nale

y od pola

powierzchni znajduj

cego si

pod wykresem funkcji

popytu dla q = 0 do q = qo odj

ąć

pole powierzchni

znajduj

ce si

pod prost

p = po tak

e dla q = 0 do q =

znajduj

ce si

pod prost

p = po tak

e dla q = 0 do q =

qo. W tym celu wykorzystana zostanie całka oznaczona:

Poniewa

funkcja popytu została oznaczona jako p = f(q),

wówczas:

Nadwy

ka producenta

Nadwy

ka producenta

Zało

enie: rynek znajduje si

w stanie równowagi a

jednostka danego dobra kosztuje Po.

Przebieg krzywej poda

y wskazuje,

e istniej

producenci, którzy byliby skłonni sprzeda

dane dobro

po cenie ni

szej ni

cena równowagi rynkowej Po.

Przykładowo przy cenie jednostkowej P1, producenci ci
byliby skłonni sprzeda

q1 jednostek dobra. Ta grupa

byliby skłonni sprzeda

q1 jednostek dobra. Ta grupa

producentów osi

ga korzy

ść

z faktu,

e cena rynkowa

jest wy

sza ni

cena, po której byliby skłonni sprzeda

dane dobro.

Całkowit

korzy

ść

finansow

ogółu producentów, którzy byliby skłonni

sprzeda

jednostk

danego dobra, po cenie ni

szej ni

cena

równowagi rynkowej jest nazywana nadwy

producenta

i oznaczane skrótem PS.
Ilustracj

graficzn

nadwy

ki producenta jest pole powierzchni

pomi

dzy prost

p = po, krzyw

poda

y p = g(q) oraz osi

pionow

układu współrz

dnych.

Aby obliczy

nadwy

konsumenta nale

y od pola powierzchni

znajduj

cego si

pod prost

p = po dla q = 0 do q = qo
odj

ąć

pole powierzchni znajduj

ce si

pod wykresem funkcji poda

tak

e dla q = 0 do q = qo. W tym celu wykorzystana zostanie całka

tak

e dla q = 0 do q = qo. W tym celu wykorzystana zostanie całka

oznaczona:

Poniewa

funkcja popytu została oznaczona jako p = g(q), wówczas:

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY CENOWĄ ELASTYCZNOŚCIĄ POPYTU A
ZMIANAMI PRZYCHOD

W PRZEDSIĘBIORSTWA

⋅

Od reakcji konsument

w na zmianę ceny zależy wzrost lub spadek

przychod

w całkowitych przedsiębiorstwa (U). Przychody

przedsiębiorstwa mają ścisły związek z charakterem elastyczności
cenowej popytu.
Jeśli popyt ma charakter elastyczny |E

| > 1 w

wczas

wraz ze wzrostem ceny maleją przychody całkowite
przedsiębiorstwa

2zł/kg x 10kg = 20zł

2,5zł/kg x 7kg = 17,5zł

wraz ze spadkiem ceny wzrastają przychody całkowite

wraz ze spadkiem ceny wzrastają przychody całkowite
przedsiębiorstwa

2zł/kg x 10kg = 20zł 1,5zł/kg x 15kg = 22,5zł

Jeśli popyt ma charakter nieelastyczny |E

| < 1 w

wczas

wraz ze wzrostem ceny wzrastają przychody całkowite
przedsiębiorstwa

2zł/kg x 10kg = 20zł 2,5zł/kg x 9kg = 22,5zł

wraz ze spadkiem ceny maleją przychody całkowite
przedsiębiorstwa

2zł/kg x 10kg = 20zł 1,5zł/kg x 12kg = 18zł

Jeśli popyt ma charakter jednostkowy |E

| = 1 w

wczas

wraz ze wzrostem lub spadkiem przychody całkowite
przedsiębiorstwa nie zmieniają się

Popyt elastyczny

Popyt nieelastyczny

Wzrost ceny powoduje ograniczenie
sprzeda

Wzrost ceny nie powoduje ograniczenia
sprzeda

Przychody ze sprzeda

y malej

Przychody ze sprzeda

y rosn

Opłaca si

obni

cen

Opłaca si

podnosi

cen

ELASTYCZNO

ŚĆ

POPYTU I ZMIANY

PRZYCHODÓW PRZEDSI

BIORSTW

Dobra maj

ce substytuty

Dobra nie maj

ce substytutów

Dobra luksusowe

Dobra pierwszej potrzeby

Elastyczno

ść

popytu

Cena ro

nie

Cena maleje

|Ep| > 1

Przychód całkowity maleje

Przychód całkowity ro

nie

|Ep| < 1

Przychód całkowity ro

nie

Przychód całkowity maleje

|Ep| = 1

Przychód całkowity nie zmienia si

Koszt wytworzenia dowolnej wielko

ci produkcji zale

od wielko

ci nakładów poszczególnych czynników

produkcji oraz ich cen.

li przedsi

biorstwo chce natychmiast zwi

kszy

produkcj

, mo

e to uczyni

przez zwi

kszenie nakładów

tylko niektórych czynników produkcji. Mo

e zakupi

cej surowców, zu

cej energii, czy zaanga

owa

cej siły roboczej musi jednak zadowoli

posiadanymi ju

budynkami oraz urz

dzeniami. St

posiadanymi ju

budynkami oraz urz

dzeniami. St

ró

nica mi

dzy stałymi i zmiennymi czynnikami produkcji.

Stały czynnik produkcji to taki, którego ilo

ść

nie mo

zwi

kszona w krótkim okresie (np. budynki).

Zmienny czynnik produkcji to taki, którego ilo

ść

wzrosn

ąć

w krótkim okresie.

Rozró

nienie to pozwala zrozumie

, czym jest krótki i

długi okres.

Krótki okres to okres, w którym przynajmniej jeden z
czynników produkcji jest stały, a wielko

ść

produkcji mo

wzrasta

tylko przez zwi

kszenie ilo

ci czynników

zmiennych.

Długi okres to czas wystarczaj

co długi do tego, aby

zmienia

nakłady wszystkich czynników. Wystarczaj

długi, aby przedsi

biorstwo zbudowało drug

fabryk

czy

zainstalowało nowe maszyny.

Produkcja w krótkim okresie podlega parwu malej

cych

przychodów:

eli przedsi

biorstwo krótkookresowo i statyczne,

zakłada niezmienno

ść

techniki i b

dzie zwi

kszało o t

sam

jednostk

nakład jednego czynnika, nie zmieniaj

ilo

ci pozostałych czynników, to wynikaj

ce st

d przyrosty

produkcji b

coraz mniejsze.

Koszt alternatywny - to warto

ść

najbardziej cennej nie

wykorzystanej alternatywy. Warto

ść

produkcji, której nie

realizujemy lub z której rezygnujemy w tym celu, aby
zwi

kszy

produkcj

innych dóbr.

Koszty produkcji zale

żą

od wykorzystywanych czynników

produkcji. Im wi

cej czynników jest zu

ywanych, tym

sze s

koszty.

Zale

ść

ta opiera si

na dwóch elementach:

wydajno

ci czynników produkcji

wydajno

ci czynników produkcji

im wy

sza wydajno

ść

czynników produkcji, tym

mniejsza ich ilo

ść

dzie potrzebna do wytworzenia

danej wielko

ci produkcji, czyli tym ni

szy b

dzie

koszt produkcji;
cen czynników produkcji
im wy

sze b

ich ceny, tym wy

szy koszt produkcji.

W krótkim okresie niektóre czynniki produkcji s

stałe.

Koszty stałe (TFC)

koszty, których wielko

ść

nie zmienia si

przy zmianie

wielko

ci produkcji. (wydatki, zwi

zane s

funkcjonowaniem firmy.

Koszty zmienne (TVC)

koszty, których wielko

ść

zmienia si

przy zmianie

wielko

ci produkcji (np. koszty zu

ytych surowców,

materiałów, koszty eksploatacji maszyn i urz

dze

Koszty całkowite (TC) TC = TVC + TFC.

suma całkowitych kosztów stałych i zmiennych.

eli koszty całkowite podzielimy przez ilo

ść

produkcji

otrzymamy koszt jednostkowy.
Koszty kra

cowe

okre

lone s

przyrostem kosztów całkowitych w

stosunku do przyrostu produkcji.

Koszty przeci

tne

zmienne lub całkowite wynikaj

z podzielenia TVC lub

TFC przez ogólne rozmiary produkcji Q.

Q (jednostki)

TFC

TVC

103

Produkcja (O)

Kiedy wielko

ść

produkcji przekroczy punkt

pojawi

malej

ce przychody

Koszt przeci

tny (AC)

redni koszt wytworzenia jednostki produkcji

AC = TC : Q

to koszt całkowity przypadaj

cy na jednostk

produkcji

AC = AFC + AVC

Podobnie jak koszty całkowite, koszt przeci

tny zawiera

element stały i element zmienny.

Przeci

tny koszt stały

koszt stały przypadaj

cy na jednostk

produkcji

AFC = TFC : Q

Przeci

tny koszt zmienny

koszt zmienny przypadaj

cy na jednostk

produkcji

AVC = TVC : Q

Koszt przeci

tny (całkowity) stanowi sum

przeci

tnych kosztów stałych (AFC) i przeci

tnych

kosztów zmiennych (AVC)

AC = TFC : Q + TVC : Q

Koszt kra

cowy (MC)

koszt wytworzenia
dodatkowej jednostki
produkcji:

MC =

∆

TC/

∆

Przyrost kosztu
całkowitego spowodowany

całkowitego spowodowany
wzrostem produkcji o
jednostk

Produkcja kra

cowa

wyra

a wydajno

ść

dodatkowo
zaanga

owanego czynnika

produkcji.

Koszty kra

cowe (marginalne) MC

stanowi

przyrost kosztów całkowitych w stosunku do

przyrostu produkcji.
zmieniaj

jedynie pod wpływem kosztów zmiennych.

TVC

TFC

∆

Powy

ej pewnego poziomu produkcji pojawiaj

malej

ce przychody.

Oznaczone to jest jako punkt x, który odpowiada punktowi m na krzywej
całkowitych kosztów zmiennych. Powy

ej tego punktu koszt marginalny

nie. Wytworzenie kolejnych dodatkowych jednostek produkcji kosztuje

coraz wi

cej, gdy

potrzeba do tego coraz wi

kszych ilo

ci zmiennych

czynników produkcji.

Głównym celem przedsi

biorstwa jest maksymalizacja

zysku stanowi

cego ró

nic

utargu całkowitego (warto

ść

dóbr sprzedanych przez przedsi

biorstwo w danym okresie)

i kosztu całkowitego (warto

ść

czynników produkcji

ytych w badanym okresie).

Zysk ekonomiczny (nadzwyczajny) jest to zysk
przekraczaj

cy dochód, który wła

ciciel przedsi

biorstwa

mógłby otrzyma

w postaci odsetek, wypo

yczaj

c swój

kapitał według rynkowej stopy procentowej.

Koszt alternatywny jest to suma dochodów utraconych w
wyniku niewykorzystania posiadanych zasobów w
najlepszym z istniej

cych zastosowa

Inne mo

liwe cele działalno

ci przedsi

biorstwa:

osi

gni

cie udziału w rynku na okre

lonym poziomie

dominacja na rynku w okre

lonych dziedzinach

uzyskanie zysku na okre

lonym poziomie.

Zysk - nadwy

ka przychodów ze sprzedanej produkcji

nad kosztami jej wytworzenia.

Zysk ksi

gowy (zysk brutto) - to nadwy

ka rocznych

wpływów nad kosztami własnymi produkcji.

Zysk ekonomiczny (nadzwyczajny)- jest nadwy

utargu całkowitego nad ł

cznymi kosztami

ekonomicznymi.

Zysk normalny - przedsi

biorca otrzymuje go wówczas

Zysk normalny - przedsi

biorca otrzymuje go wówczas

gdy sprzedaje swoj

produkcj

według kosztów

ekonomicznych.

Przychody

80000

Koszty

50000

Zysk księgowy

30000

Rachunek wyników
w uj

ciu ksi

gowym

Rachunek wyników w uj

ciu ekonomicznym

Przychody

80000

Koszty w ujęciu księgowym

50000

Koszt czasu pracy właściciela

25000

Koszt alternatywny kapitału firmy
(30000) według stopy 10%

3000

Zysk ekonomiczny

2000

Wyszczególnienie

Wartość [tys. zł]

Przychody (utarg całkowity)

1500

Koszty

1250

w tym:
Robocizna

400

Rachunek wyników (rachunek zysków i strat)
przedstawia powstałe w pewnym okresie przychody
przedsi

biorstwa i odpowiadaj

ce im koszty.

Robocizna

400

Koszty energii i materiałów

300

Amortyzacja maszyn i urządzeń

150

Czynsz za wynajęcie hali fabrycznej

250

Koszty ogólne

100

Koszty kredytu bankowego

Zysk brutto

250

Podatek dochodowy

100

Zysk netto

150

Utarg całkowity (TR)
jest to iloczyn liczby sprzedanych jednostek dobra i jego
ceny w danym okresie.

TR = P * Q

Utarg przeci

tny (AR)

utarg całkowity przypadaj

cy na jednostk

produkcji.

AR = TR : Q

Kiedy cała produkcja jest sprzedawana po tej samej
cenie, utarg przeci

tny b

dzie równy cenie sprzeda

Utarg kra

cowy (MR)

to zmiana utargu całkowitego przy wzro

cie sprzeda

y o

jednostk

. (dodatkowy utarg uzyskany przy sprzeda

kolejnej jednostki produkcji)

MR =

∆

TR :Q

li utarg marginalny przyjmuje warto

ci dodatnie

oznacza to,

e utarg całkowity ro

nie.

li utarg marginalny przyjmuje warto

ci ujemne

oznacza to,

e utarg całkowity maleje.

Utarg całkowity osi

ga maksimum tam, gdzie utarg

marginalny jest równy 0.

Ilo

ciowy próg rentowno

ci BEP (ang. break-even

point) jest to wielko

ść

produkcji wyrobu wyra

ona w

jednostkach naturalnych, któr

nale

y zrealizowa

przy

zało

onym poziomie kosztów i ceny, aby przychód ze

sprzeda

y wyrobu pokrywał koszty poniesione na jego

wytworzenie.
Gdy funkcja kosztów całkowitych jest lini

prost

, tzn.

gdy jednostkowy koszt zmienny AVC = const.
i cena P = const., do wyznaczenia progu rentowno

i cena P = const., do wyznaczenia progu rentowno

stosujemy wzór:

AVC – przeci

tny koszt zmienny

FC – koszty stałe
P – cena sprzeda

AVC

BEP

−

Warto

ciowy próg rentowno

ci BEPV to wielko

ść

przychodu ze sprzeda

y wyrobów, która zapewnia

pokrycie kosztów poniesionych na ich wytworzenie
(stałych i zmiennych), przy zało

onej wysoko

ci kosztów

i ceny. Warto

ciowy próg rentowno

ci dla produkcji

jednoasortymentowej okre

la si

wzorem:

BEP

AVC

BEPV

⋅

−

Gdy funkcja kosztów całkowitych jest liniowa, a cena
maleje wraz ze wzrostem produkcji i popyt dany jest
wzorem Q= -aP + b,
gdzie a, b – parametry funkcji popytu,
progiem rentowno

ci jest wielko

ść

produkcji, przy której

utarg przewy

sza koszty:

−

AVC

⋅

Głównym celem przedsi

biorstwa jest

maksymalizacja zysku

Optimum ekonomiczne to taka wielko

ść

produkcji, która

zapewnia przedsi

biorstwu najlepszy wynik ekonomiczny

(maksymalny zysk lub minimaln

strat

Zysk jest maksymalny, gdy: MR = MC.

„Złota reguła”
Maksymalizuj

c zysk, przedsi

biorstwo powinno

zwi

ksza

produkcj

dopóty, dopóki utarg kra

cowy

przewy

sza koszt kra

cowy wyprodukowani kolejnej

jednostki produkcji.

Optimum techniczne to wielko

ść

produkcji

zapewniaj

ca przedsi

biorstwu minimalizacj

kosztu

przeci

tnego:

Koszt przeci

tny jest minimalny, gdy: AC = Min

Optimum ekonomiczne nie musi pokrywa

z optimum

technicznym.

Decyzje produkcyjne:

gdy MR > MC, nale

y zwi

kszy

produkcj

;

gdy MR < MC, nale

y zmniejszy

produkcj

;

gdy MR = MC, wielko

ść

produkcji jest optymalna.

Produkcja = Produkcja Całkowita
przeciętna Liczba zatrudnionych

Produkcja = Przyrost produkcji całkowitej
krańcowa Przyrost liczby zatrudnionych

Liczba Produkcja Produkcja Produkcja
robotników całkowita przeci

tna kra

cowa

0 0 0 0

0               0                0               0
1             70              70             70
2            180             90            110
3            330            110           150
4            460            115           130
5            550            110            90
6            600            100            50
7            630             90             30
8            630             70              0
9            540             60           –90

10 400 40 -140

Optimum techniczne (optymalna skala produkcji)

wielko

ść

produkcji, dla której koszt przeci

tny jest min.

Korzy

ci skali – wyst

puj

, gdy wzrost produkcji

prowadzi do obni

enia kosztów jednostkowych

jest to spadek długookresowego kosztu przeci

tnego

AC w miar

wzrostu produkcji (długookresowe)

Dyzekonomie skali – (długookresowy wzrost kosztu

przeci

tnego) gdy produkcja ro

nie, zu

ycie wszystkich

przeci

tnego) gdy produkcja ro

nie, zu

ycie wszystkich

zasobów jest zwi

kszane to koszt jednostkowy ro

nie.

Minimalna skala efektywna produkcji

to taki poziom produkcji, przy którym przestaj

wyst

powa

korzy

ci skali (Q

Przewaga komparatywna - wzgl

dnie ni

szy koszt

produkcji lub zdolno

ść

do produkowania wyrobu po

szym koszcie, ni

jest w stanie robi

to konkurent.

Główne przyczyny wyst

powania korzy

ci skali:

niepodzielno

ść

dóbr kapitałowych (maszyn, budynków

itp.) aby osi

ąć

wzrost skali produkcji konieczne jest

wdro

enia post

pu organizacyjnego (zwi

kszenia

specjalizacji pracy) i technicznego

zasada 2/3 – nakłady na powi

kszenie obiektu s

relatywnie mniejsze od osi

gni

tych efektów

liwo

ść

wprowadzenia produkcji wielofazowej, bez

liwo

ść

wprowadzenia produkcji wielofazowej, bez

konieczno

ci przesyłania półfabrykatów z jednej fabryki

do drugiej

e firmy dysponuj

kszymi

rodkami na

prowadzenie prac badawczo-rozwojowych

liwo

ść

szego zakupu czynników produkcji (np.

surowców) z lepszymi warunkami płatno

spowodowana wi

ksz

sił

negocjacyjn

Główne przyczyny wyst

powania korzy

ci skali:

jednostkowe koszty pakowania i transportu malej

wraz ze wzrostem skali produkcji

utrzymanie działu sprzeda

y, koszty bada

rynkowych i

reklamy nie s

proporcjonalne do skali produkcji

Stochastyczne (statystyczne) korzy

ci skali

finansowe korzy

ci skali – ni

sze koszty pozyskiwania

finansowe korzy

ci skali – ni

sze koszty pozyskiwania

kapitału

e firmy mog

łatwiej i na korzystniejszych

warunkach uzyska

kredyt bankowy

e firmy mog

korzysta

z wielu

ródeł

finansowania: emisja akcji lub obligacji

Przyczyny wyst

powania niekorzy

ci skali:

wraz ze wzrostem produkcji pojawiaj

kłopoty z

zarz

dzaniem

• du

e firmy wymagaj

wielu szczebli zarz

dzania

• problemy z koordynacj

poszczególnych działów

• prawo Parkinsona (je

eli pracownik ma okre

lony

czas na wykonanie danego zadania, zadanie to
zostanie wykonane w mo

liwie najpó

niejszym

terminie. (efekt: wzrost liczby urz

dników,

terminie. (efekt: wzrost liczby urz

dników,

niezwi

zany z ilo

i rodzajem pracy do wykonania)

konieczno

ść

poszukiwania dalszych rynków zbytu

liwe kłopoty z pozyskiwaniem poszczególnych

czynników produkcji

skutkiem mo

e by

pojawienie si

skich gardeł

(ograniczenia).

KRZYWA TRANSFORMACJI
(krzyw

liwo

ci produkcyjnych)

Zało

enia do krzywej mo

liwo

ci produkcyjnych:

przedsi

biorstwo mo

e swoje zasoby przeznaczy

produkcj

dwóch dóbr

technologia jest dana
przedsi

biorstwo zatrudnia tylu pracowników,

wykorzystany jest cały jego potencjał produkcyjny
wielko

ść

wykorzystanych czynników produkcyjnych jest

wielko

ść

wykorzystanych czynników produkcyjnych jest

stała

Krzywa transformacji reprezentuje mo

liwo

ci wyborów

gospodarczych. Punkty le

żą

ce na krzywej transformacji

informuj

o najlepszej mo

liwej do uzyskania strukturze

produkcji przy nie zmienionym zasobie czynników
wytworzenia.
Obszar strefy realizacyjnej wyznaczaj

punkty le

żą

ce poni

krzywej transformacji i informuj

e nie s

wykorzystywane

zasoby w sposób optymalny.

Czynniki zwi

kszaj

ce stref

realizacyjn

to:

post

p techniczny, inwestycje, odkrycia geograficzne,

wzrost poziomu wykształcenia, wzrost aktywno

zawodowej.
Podejmuj

c decyzje gospodarcze ponosimy koszt

alternatywny - koszt utraconych mo

liwo

ci,

Krzywa mo

liwo

produkcyjnych

Kombina

cje

Dobro

Koszt

alternaty

wny

produkcyjnych

cje

wny

100

30 60 100