Płyty fundamentowe na powierzchni gruntu 

Ponieważ w Polsce w przeciwieństwie do Skandynawii, żwiru jest mało i jest on drogi, ten sposób 
fudamentowania domów jest u nas mało popularny. 
 

 

  

Ten sposób fundamentowania, w którym dom (niepodpiwniczony) posadowiony jest na leżącej 

praktycznie na powierzchni gruntu płycie żelbetowej, jest bardzo rozpowszechniony w krajach 
skandynawskich. Najczęściej na takich płytach posadawia się domy drewniane, ale po pogrubieniu płyt 

w miejscach oparcia ścian można na nich budować domy murowane. Zdecydowanym plusem takiego 
rozwiązania jest ograniczenie robót ziemnych (nie ma wykopów - zdejmuje się tylko ziemią roślinną), 
jednak aby uchronić dom przed skutkami wysadzin mrozowych, trzeba wymienić w miejscu jego 
posadowienia dość grubą warstwę rodzimego gruntu i zastąpić go warstwami dokładnie zagęszczonego 

tłucznia lub żwiru o różnej granulacji. Ponieważ w Polsce w przeciwieństwie do Skandynawii, żwiru jest 
mało i jest on drogi, ten sposób fudamentowania domów jest u nas mało popularny. 

Domy z piwnicami można również posadowić na żelbetowej płycie fundamentowej. Jednak taki typ 

fundamentów stosuje się przede wszystkim, gdy grunt jest wyjątkowo słaby. Żelbetową płytę wykonuje 
się na warstwie chudego betonu 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Ławy betonowe i żelbetowe 

Ławy betonowe lub żelbetowe to najpopularniejszy sposób fundamentowania domów jednorodzinnych, 
zarówno niepodpiwniczonych, jak i tych z piwnicami.   

Mają zwykle wysokość 30-40 cm i szerokość dostosowaną do 
wielkości obciążenia i nośności gruntu - przeważnie od 60 do 80 cm 
dla budynków bez piwnic i minimum 80 cm dla budynków 
podpiwniczonych (szerokość ławy zależy od grubości ścian piwnic, 

które będą na niej murowane).  

  

Zbrojenie podłużne i poprzeczne 
Grunt obciążony budynkiem może osiadać nierównomiernie - na 
przykład z powodu wysadzin mrozowych lub podmycia fundamentów 

- powodując zginanie ław wzdłuż ich osi. Aby zwiększyć 
wytrzymałość na zginanie, zbroi się je podłużnie górą i dołem, 
dwoma prętami średnicy 12-16 mm. Koszt takiego zbrojenia nie jest 
duży, a bez niego nawet nieduże ruchy gruntu mogą powodować 

pękanie ław, a za nimi - ścian domu. Jeśli obciążenia z budynku są 
duże, a grunt słaby to trzeba wykonać ławę jako żelbetową, czyli 
zastosować dołem zbrojenie poprzeczne. 

Jaki beton 
Ławy, powinno się wykonywać z dobrego betonu klasy minimum 
B15, można także zastosować beton lepszy. Fundamenty są 
bowiem narażone na szkodliwe działanie wilgoci, kwasów 

organicznych i mrozu. 

Dwa sposoby wykonania  

Najwłaściwiej jest zrobić wykopy fundamentowe szersze niż 
wymiary ław i wyłożyć ich dno 5- do 10-centymetrową warstwą 
chudego betonu. Następnie na stwardniałym chudym betonie 
ustawia się deskowanie, montuje zbrojenie podłużne (w ławach 

żelbetowych wcześniej - zbrojenie poprzeczne) i układa beton. Jeśli 
nie zrobi się chudego betonu, to na styku z podłożem gruntowym 
świeża mieszanka betonowa miesza się z gruntem i w tym ważnym 
dla trwałości fundamentów miejscu beton będzie porowaty, o bardzo 

małej wytrzymałości i odporności na zamarzanie.  

Bardzo popularnym, choć z pewnością nie najlepszym, sposobem wykonywania ław fundamentowych 
jest ich betonowanie bezpośrednio w gruncie. Wykopy pod takie ławy wykonuje się zwykle nieco 

większe niż w projekcie, układa w nich zbrojenie podłużne i betonuje fundament. Ławy udają się 
znacznie lepiej w gruntach gliniastych niż piaszczystych, ale i w tych pierwszych bardzo często podczas 
betonowania obrywają się fragmenty wykopów i grunt miesza się z betonem. W sumie więc powstaje 
konstrukcja nie najlepszej jakości (beton trudniej jest tutaj poprawnie ułożyć i zagęścić niż w 

deskowaniu) i niewiele tańsza (zużycie mieszanki betonowej jest większe ze względu na niedokładności 
w wykonaniu wykopów). 
W domach podpiwniczonych, na ławach fundamentowych zawsze wykonuje się poziomą izolację 

 

 

przeciwwilgociową (najlepiej na całej ich szerokości), którą później łączy się na zakład z poziomą 
izolacją podłogi i pionową izolacją ścian piwnic. 

 

Ława betonowa 

  

 

Ława żelbetowa 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Jak głęboko fundamenty? 

 

Podstawowe zadanie fundamentów to bezpieczne przeniesienie na grunt wszystkich obciążeń z 
budynku. Rodzaj i wielkość fundamentów zależą więc przede wszystkim od wielkości domu i warunków 
gruntowych na działce.   

W wyborze sposobu fundamentowania duże znaczenie ma również to, czy budujemy dom z piwnicami, 
czy bez piwnic. Od tego zależeć będzie nie tylko sposób, ale przede wszystkim głębokość 

posadowienia domu. 

Poniżej głębokości przemarzania 
Domy niepodpiwniczone posadawia się zwykle poniżej głębokości 

przemarzania gruntu. Na przeważającym obszarze Polski jest to 
głębokość jednego metra, a w najzimniejszych obszarach - 1,4 m. 
Posadowienie domu na takiej głębokości chroni budynek przed 
uszkodzeniami powodowanymi wysadzinami mrozowymi. Wysadziny 

występują przede wszystkim w gruntach spoistych (glinach, iłach). 

Jeśli na działce grunty nie są wysadzinowe (do takich "bezpiecznych" gruntów należą na przykład 
czyste piaski), to można posadowić dom płycej (co najmniej jednak na głębokości 60 cm). Ale takiej 
decyzji lepiej nie podejmować bez odpowiednich badań gruntowych.  

Wszędzie, gdzie jest to możliwe, warto wokół fundamentów wykonać drenaż. Lepiej, żeby wody 
opadowe nie zawilgacały długotrwale fundamentów, tylko były możliwie szybko odprowadzone z 
bezpośredniego sąsiedztwa budynku do naturalnych lub sztucznych zbiorników wodnych albo do 

kanalizacji burzowej. 

Podstawowy problem - duże wykopy 
Domy podpiwniczone z oczywistych powodów posadawia się głębiej 

niż te bez piwnic. Fundamenty zwykle są oparte w podłożu na 
głębokości 2,5-2,8 m pod poziomem terenu. Jeśli chce się posadawić 
je płycej - na podobnej głębokości co domy niepodpiwniczone (czyli 
tuż poniżej strefy przemarzania gruntu) - trzeba wynieźć piwnice 

ponad poziom terenu, co zwykle niekorzystnie odbija się na 
architekturze budynku. 
Budowa piwnic wymaga wykonania dużych robót ziemnych, 
kosztownych także z tego powodu, że przeważnie trzeba wywieźć z 

działki znaczne ilości ziemi z wykopów. Ponadto ze względu na ich 

głębokość dość często występują problemy z wodą zarówno gruntową, jak i opadową (budowa piwnic 
trwa dłużej niż znacznie płytszych i mniej "rozkopanych" fundamentów domu bez piwnic, ryzyko zalania 
wykopów przez deszcz jest więc dużo większe).  

 

Z czego ściany fundamentowe 

Na ścianach fundamentowych opiera się konstrukcja całego domu, dlatego materiały użyte do ich 
budowy powinny charakteryzować się odpowiednimi właściwościami.    

Co to są ściany fundamentowe? 

Ściany fundamentowe to element konstrukcyjny niepodpiwniczonego domu, który łączy ławy 
fundamentowe ze ścianami parteru. Ich zadaniem jest przenoszenie na fundament ciężaru ścian, 
stropów, dachu oraz wszystkich obciążeń działających na dom, a spowodowanych przez śnieg, wiatr 
czy obciążenia wynikające z jego użytkowania.  

 

 

 

Materiały, które będą użyte do budowy ścian fundamentowych muszą być: 

 

wytrzymałe, bo na nich opiera się konstrukcja całego domu,  

 

mrozoodporne - ponieważ są na działanie niskiej temperatury,  

 

mało nasiąkliwe - gdyż na zagłębioną w gruncie ścianę działa wilgoć. 

Ściany fundamentowe mogą być monolityczne... 
Ściany monolityczne mogą być betonowe lub żelbetowe, czyli z betonu 
zbrojonego stalowymi prętami. Często robi się je w domach 

jednorodzinnych, ponieważ są solidne i łatwe do wykonania sposobem 
gospodarczym. Poza tym potrzebne na nie materiały są tanie, więc jeśli 
się zbuduje ściany samodzielnie, to może się okazać, że jest to 
najtańsze rozwiązanie. Ściany monolityczne wykonuje się w deskowaniu 

tradycyjnym lub deskowaniu traconym. 
 
...lub murowane 

Jest to rozwiązanie sprawdzone, mające wielowiekową tradycję. Nie tak 
dawno ściany fundamentowe budowano przede wszystkim z cegieł, 
czasem z kamienia. Teraz do ich wznoszenia stosuje się najczęściej 
pełne bloczki betonowe. Ściany fundamentowe można też wykonywać 

z betonu komórkowego lub pustaków ceramicznych czy 
betonowych, ale tylko takich, których producenci otrzymali na to 
aprobaty techniczne, i pod warunkiem, że będą one zabezpieczone 
szczelną izolacją przeciwwilgociową 

 

 
  

 

Ściany fundamentowe i ściany piwnic 

Ściany fundamentowe mogą być betonowane w deskowaniach lub - co jest obecnie bardzo popularne - 
murowane z bloczków betonowych.   

Ściany fundamentowe 
Na ławach wykonuje się ściany fundamentowe, które wystają 30-50 
cm powyżej terenu, zwykle do poziomu konstrukcji podłogi parteru. 
Ich szerokość wynosi od 25 do 45 cm i zależy przede wszystkim od 

projektowanej grubości ścian nośnych. Ściany fundamentowe mogą 
być betonowane w deskowaniach lub - co jest obecnie bardzo 
popularne - murowane z bloczków betonowych. Ściany 
fundamentowe ociepla się styropianem od zewnątrz lub od 

wewnątrz. W murowanych ścianach trójwarstwowych styropian 
oddzielony jest od gruntu 12-centymetrową ścianką z bloczków. 
Nawet wtedy, gdy woda gruntowa jest nisko, ściany fundamentowe 
powinno się zabezpieczyć od zewnątrz izolacją przeciwwilgociową, 

stosując przynajmniej jednokrotne smarowanie lepikiem asfaltowym.  

Pod parterowymi budynkami murowanymi można ściany 

fundamentowe wykonywać bez ław, jeśli ich grubość jest 
wystarczająca do bezpiecznego przeniesienia obciążeń z budynku 
na grunt. Ściany takie betonuje się albo w całości w deskowaniu, 
albo powyżej terenu - w deskowaniu, a poniżej terenu - 

bezpośrednio w gruncie. W tym drugim wariancie z oczywistych 
powodów rezygnujemy z pionowej izolacji przeciwwilgociowej, a 
gdyby się okazała potrzebna, trzeba przed jej ułożeniem dokonać 
pracochłonnego czyszczenia i wyrównywania powierzchni ściany. 

Ściany piwnic 
Ściany piwnic wykonuje się podobnie jak ściany fundamentowe 
budynków niepodpiwniczonych. Jeśli piwnica nie będzie ogrzewana, 

można ewentualnie nie wykonywać termicznej izolacji ścian. Nie 
powinno się natomiast rezygnować z wykonywania izolacji 
przeciwwilgociowych wtedy, gdy poziom wód gruntowych po 

największych deszczach jest dużo niżej niż fundamenty domu, a sam grunt jest dobrze przepuszczalny 

dla wód opadowych. Jak dotkliwe jest nieprzestrzeganie tej zasady, doświadczyli właściciele domów na 
terenach objętych skutkami ostatnich powodzi. 
Izolacja przeciwwilgociowa piwnic, zarówno ścian, jak i podłóg powinna być wykonana solidnie i tworzyć 
rodzaj wanny, która oddziela budynek od wilgoci gruntowej. Izolację tę należy szczególnie chronić przed 

uszkodzeniem podczas zasypywania wykopów. 

 

 

 

 

 

 

 

Skorodowany beton 

 

Beton na skutek błędów w wykonaniu lub układaniu z czasem niszczeje i traci swą wytrzymałość. Jakie 
są objawy korozji betonu i co ją powoduje.  

Łuszcząca się powierzchnia betonu zwykle świadczy o złej pielęgnacji wiążącej mieszanki. Dzieje się 
tak zwłaszcza wtedy, gdy twardniała ona w bardzo słoneczny dzień. Może tak również wyglądać 
powierzchnia betonu z cementem hutniczym, który wymaga szczególnie starannej 

pielęgnacji. Łuszczenie się powierzchni mogą też powodować kwaśne deszcze.  

 

Rdzawe pasy lub smugi na powierzchni betonu świadczą o korozji 
zbrojenia. Dochodzi do niej zwykle wtedy, gdy przez drobne rysy na 

powierzchni betonu woda wnika do środka i dostaje się do zbrojenia. 
Często korozja zbrojenia powoduje dalsze spękania, wypadanie 
ziaren kruszywa, a nawet odpadanie całych fragmentów betonu.  

 

  

Białe wykwity i naloty na powierzchni powstają wtedy, gdy w beton wnika woda i wymywa na 
powierzchnię zawarte w nim łatwo rozpuszczalne związki. Wtedy na powietrzu - po odparowaniu wody - 
tworzą się z nich białe, drobne kryształki. Jeśli takich kryształków jest dużo, osłabiony beton może 
nawet popękać. 

 
Pęknięcia i rysy pojawiają się zwykle wtedy, gdy beton nie wytrzymuje obciążeń, jakim jest poddany. 
Rysy mogą być także spowodowane tak zwanym skurczem betonu, który występuje w początkowym 
okresie jego twardnienia. Przez niewielkie spękania na powierzchni betonu może się przedostawać 

woda. Jeśli zamarznie i odmarznie wiele razy, może rozsadzić beton.