Elity narodów zachodnich uważały swoją cywilizację za najwyżej rozwiniętą, do której
porównywać można inne, gorzej rozwinięte społeczeństwa, grupy ludzkie, takie jak
wieśniacy,
plebs
itp.
Grupy intelektualistów uważały się za sytuujące się znacznie wyżej w rozwoju niż inne,
dawały sobie przywilej „dźwigni historii”.
Nowoczesność, bo takim mianem te elity się określały, była najwyższym stopniem rozwoju,
do którego inne grupy ludzkie, nawet gdyby chciały, dojść nie mogą. Elity intelektualne
wierzyły w uniwersalność nowoczesności, jako moment rozwoju który, gdy już się pojawi,
jest nieodwracalny, i może zostać narzucony innym jako model który należy naśladować.
Narodziła się wtedy myśl o „plastycznej naturze człowieka”, świadcząca o tym że naturę
ludzką
może
kształtować
społeczeństwo.
Styl życia elit stanowił model do którego porównywano i mierzono inne grupy ludzkie,
według stopnia odmienności od wzorca – odmienność rozumiana była jako zespół braków
wobec pierwowzoru.
Nowoczesność była zatem królestwem rozumu, najwyższym stopniem rozwoju,
charakteryzującej się wyparciem zabobonu, magii i ciemnoty dzięki sile logicznego
myślenia,
nauce
i
postępowi.
Z powodu różnych tradycji historycznych pojawiły się różne teorie dotyczące
postrzegania nowoczesności, jednak wszystkie zgadzały się do następujących rzeczy:
• Żadna nie kwestionowała wyższości nowoczesności, uważając jej dominację nad innymi za
rzecz normalną. Przemiany które nowoczesność wprowadzała postrzegane były za
nieodwracalne.
• Wszystkie uważały nowoczesność za proces niedokończony, wewnątrz którego znajdują
się osoby obserwujące przemiany historyczne – z tego powodu wszelkie inne historyczne
procesy
postrzegane
były
jako
zamknięte.
• Jako proces postrzegany od wewnątrz, nowoczesność była samo referencyjna i samo
potwierdzająca.
Postrzeganie nowoczesności z zewnątrz, jako procesu ukończonego, dostarczyła debata
postmodernicza. Również i ona uważała styl życia zachodniego za najlepszy model życia
społeczno-kulturowego, lecz biorąc pod uwagę punkt widzenia na nowoczesność z zewnątrz,
widziała ją jako proces względnie skończony i zamknięty. Debata postmodernistyczna
określiła nowoczesność jako stan poprzedzający fazę postindustrialną i postkapitalistyczną,
oraz że jej kontynuowanie było by błędem który należy naprawić.
Dyskurs postindustrialny implikuje, że atrybuty przypisywane społeczeństwu nowoczesnemu
nie oddają stanu faktycznego, i być może nigdy go nie oddawały. Debata postmodernistyczna
dotyczyła samoświadomości społeczeństwa.
