Ergonomia_nauka o pracy_ZD_4_11

WPROWADZENIE

Podczas prac archeologicznych w Abu Hureyra (dzisiejsza p

nocna Syria),

prowadzonych przez Andrew M.T Moor

’

a (1972

–

73), odkryto szcz

tki szkielet

w 162

b z dw

ch osad. Analiza ko

ci kobiet ujawni

a zmiany zwi

zane z obci

ąŜ

eniem

czynno

ciami roboczymi. Codzienna wielogodzinna, monotypowa praca po

legaj

na ucieraniu ziarna na

arnach siod

owych odbywa

a si

w pozycji kl

cej i

pochylonej.

Powodowa

o to znaczne zmiany zwyrodnieniowe

w dolnym odcinku kr

gos

upa l

wiowego,

stawu

kolanowego

oraz

palucha.

kolei

stawu

kolanowego

oraz

palucha.

kolei

przenoszenie ci

ęŜ

w na g

owie powodowa

zmiany w pierwszym kr

gu szyjnym.

WPROWADZENIE

W ostatnim czasie obserwujemy kolejn

rewolucj

w rozwi

zaniach stanowisk i

procesów pracy. Komputeryzacja, zwi

kszaj

c ograniczone poprzednio mo

liwo

sterowania i realizacji procesów pracy, nasiliła jednocze

nie

monotoni

pracy

obci

ąŜ

enie narz

du wzroku

obci

ąŜ

enie statyczne

zwi

zane z wymuszon

pozycj

siedz

oraz przeci

ąŜ

enie niektórych grup mi

ęś

ni.

Ale po co tak

…

WPROWADZENIE

…

jak mo

na tak

☺

, bo

„

Mater artium necessitas

”

czyli

„

Potrzeba jest matk

wynalazk

”

WPROWADZENIE

Wszystkim zagro

eniom i uci

ąŜ

liwo

ciom nieod

cznie towarzyszy

STRES

wszechogarniaj

cy pracownik

w staraj

cych si

najlepszymi, aby utrzyma

pozycj

w pracy, albo prac

w og

le. Kiedy za

stres jest zbyt wielki, pozostaje

bierno

ść

, ucieczka w alkohol, czy

wiat

„

cudownych

”

pigu

ek.

WPROWADZENIE

Tak wi

c, ogromny post

p techniki nie rozwi

problem

w bezpiecze

stwa i ochrony

zdrowia w

rodowisku pracy. Przeni

jedynie punkt ci

ęŜ

ci zagro

fizycznych,

chemicznych i py

owych na psychofizyczne i biologiczne.

Ochrona pracy musi teraz postawi

w centrum swoich zainteresowa

owieka wraz z jego ograniczonymi mo

liwo

ciami psychofizycznymi w

rodowisku pracy.

WPROWADZENIE

liwo

ci te wynikaj

z ogranicze

, jakie stawiaj

organizmowi cz

owieka wymagania

homeostazy

, tzn. zachowania sta

rodowiska wewn

trznego organizmu,

okre

lonej takimi parametrami, jak np. temperatura wewn

trzna, czy pH krwi. Sta

ść

tych parametr

w we wn

trzu organizmu warunkuje prawid

owy przebieg proces

biomechanicznych i enzymatycznych istotnych dla zachowania zdrow

ia i

ycia.

ERGONOMIA

Geneza i nazwa

Nazwa

stosunkowo

młodej

dyscypliny

naukowej, jak

jest ergonomia, etymologicznie

wywodzi si

z dwóch greckich słów: ergon

praca oraz nomos prawo, zasada.

Potrzeb

rozwijania tej nowej dyscypliny oraz

jej nazw

zaproponował po raz pierwszy w

wiecie – polski przyrodnik, prof. Wojciech

Bogumił Jastrz

bowski, drukuj

c w 1857 r. w

czterech kolejnych numerach (od nr 29 do nr
32) pozna

skiego czasopisma „Przyroda i

Przemysł”

obszern

prac

pt.:

„Rys Ergonomji czyli Nauki o Pracy, opartej na
prawdach poczerpni

tych z Nauki Przyrody”.

Etymologia (stgr.

ἐτυµολογία

) –

dział

zykoznawstwa

badaj

cy pochodzenie wyrazów, zmiany ich znaczenia i formy w

miar

upływu czasu.

ERGONOMIA

Geneza i nazwa

W okresie II wojny

wiatowej nasycenie technik

dego przejawu ludzkiej

działalno

ci, a szczególnie pracy, oraz konieczno

ść

intensyfikacji produkcji na

potrzeby wojenne spowodowały,

e liczne przypadki niedostosowania

urz

dze

technicznych do mo

liwo

ci człowieka–operatora miały przebieg

drastyczny, powoduj

c wiele szkód, urazów i

mierci. Prowadzenie

systematycznych, naukowych bada

nad prac

ludzk

, wspomagan

przez

technik

, stało si

konieczno

W 1949 r. w Wielkiej Brytanii powstało pierwsze w

wiecie Towarzystwo

Bada

Ergonomicznych (Ergonomic Research Society, ERS). W 1957 r., w

100 lat po opublikowaniu pracy W. Jastrz

bowskiego, w USA powołano

Towarzystwo Czynnika Ludzkiego (Human Factors Society, HFS).

W nast

pnych latach w wielu pa

stwach powstały lokalne towarzystwa

zajmuj

ce si

badaniami ergonomicznymi, a w 1959 r. w Oxfordzie odbyła si

pierwsza mi

dzynarodowa konferencja, na której powołano Mi

dzynarodowe

Stowarzyszenie Ergonomiczne (International Ergonomics Association, IEA).
W 1977 r. zawi

zano Polskie Towarzystwo Ergonomiczne, PTErg, które jest

członkiem IEA.

ERGONOMIA

Definicja, przedmiot i zakres

na wyró

nast

puj

ce elementy pojawiaj

ce si

w ró

nych definicjach

ergonomii:

• jest to nauka stosowana (w odró

nieniu od nauk teoretycznych) dlatego,

tematyka bada

wynika z zapotrzebowania praktycznego, a dorobek naukowy mo

e i

powinien by

weryfikowany przez zaprojektowanie i zrealizowanie zmian w zastanej

rzeczywisto

ci,

• charakteryzuje si

humanocentryzmem, tzn. ocena rozwi

technicznych i

organizacyjnych, zwi

zanych ze współdziałaniem człowieka i

rodków technicznych,

dokonywana jest przy zało

eniu,

e dobro (dobrostan) człowieka musi by

traktowane

priorytetowo w stosunku do kryteriów technicznych lub ekonomicznych, co w
kontek

cie in

ynierskim przekłada si

na zasad

, zgodnie z któr

technik

nale

dostosowa

(doprojektowa

, dopasowa

) do człowieka, a człowieka do techniki –

jedynie w ograniczonym zakresie,

• akcentowana jest konieczno

ść

harmonijnego, efektywnego współdziałania człowieka

rodków technicznych,

• zainteresowania ergonomii dotycz

okre

lonego systemu działania, zło

onego z

podsystemu ludzkiego i podsystemu technicznego,

• zainteresowania ergonomii rozci

gaj

na wszystkie przejawy kontaktów

człowieka ze

rodkami technicznymi, maj

ce miejsce podczas pracy, nauki,

rekreacji, sportu, podró

y, zaj

ęć

domowych, leczenia, rehabilitacji, wspomagania

niepełnosprawno

ci itd.

ERGONOMIA

Cele i przyczyny dzia

ergonomicznych

Ergonomiczno

ść

ma wi

cisły zwi

zek z ekonomik

ludzkich działa

. Jako

składnik ogólnej jako

ci urz

dze

technicznych musi by

traktowana jako

czynnik kosztotwórczy; uzyskanie wy

szej jako

ci ergonomicznej musi wi

cej

kosztowa

w pierwszych fazach istnienia wyrobu: procesach koncepcyjno–

projektowych i wykonawczych.

Przede wszystkim niezb

dna jest wi

ksza wiedza z zakresu techniki,

poszerzona o wiedz

o człowieku. Cz

sto konieczne jest stosowanie

dro

szych materiałów i dro

szych metod obróbki lub innych sposobów

wytwarzania. Koszty powy

sze s

ponoszone tylko podczas konceptualnego i

fizycznego tworzenia obiektów technicznych, a wi

c w stosunkowo krótkim

czasie.

Podczas u

ytkowania obiektu technicznego o odpowiednio wysokim poziomie

ergonomicznej jako

ci, który cz

sto rozci

ga si

na wiele lat i obejmuje wielu

ludzi, odbierane zyski prawdopodobnie wielokrotnie przewy

szaj

poniesione

wcze

niej nakłady. Niestety, trudno przedstawi

rachunek ekonomiczny,

ujmuj

cy wszystkie składniki kosztów i przychodów, gdy

brak pełnych i

obiektywnych danych obecnie to uniemo

liwia.

ERGONOMIA

jako wiedza interdyscyplinarna

Ergonomia nale

y do grupy nauk ergologicznych

, które w ró

nych

aspektach zajmuj

prac

ludzk

. Szczególnie silne zwi

zki ł

ergonomi

z nast

puj

cymi dziedzinami (podano do nich wybrane definicje):

• ochron

pracy – jest to "zespół

rodków i metod zawartych w aktach prawnych

nakładaj

cych na zakład pracy obowi

zek kształtowania warunków pracy, które by

zabezpieczały pracowników przed zagro

eniami dla ich

ycia lub zdrowia oraz

umo

liwiały regeneracj

utraconych sił biologicznych równie

poza prac

„,

• bezpiecze

stwem i higien

pracy – "zespół minimalnych warunków okre

lonych

przepisami prawnymi, maj

cych na celu zabezpieczenie pracowników przed

zagro

eniami dla ich

ycia lub zdrowia, wyst

puj

cymi podczas pracy„,

• organizacj

pracy

–

"suma

działa

technicznych,

ekonomicznych

organizacyjnych, skierowanych na stworzenie optymalnego poł

czenia siły roboczej i

rodków produkcji (przedmiotów i

rodków pracy) oraz zapewnienia człowiekowi

wła

ciwych warunków pracy". W uj

ciu prakseologicznym

organizowanie dotyczy

układu elementów uporz

dkowanych i powi

zanych ze sob

w taki sposób,

elementy te przyczyniaj

do powodzenia cało

ci, czyli – osi

gni

cia celu

ergologia - dział etnologii zajmuj

cy si

kultur

materialn

ludów

etnologia - nauka, której przedmiotem bada

jest człowiek jako społeczny twórca kultury

prakseologia - dziedzina bada

naukowych dotycz

cych metod wszelkiego celowego działania ludzkiego

ERGONOMIA

–

Tematyka bada

ergonomicznych

Do zada

ergonomii warunków pracy nale

y badanie wpływu na człowieka

oraz odpowiednie kształtowanie zewn

trznych warunków pracy. Tworz

dwie grupy czynników:

czynniki materialnego

rodowiska pracy

•

drgania mechaniczne

•

hałasy: infrad

kowe, słyszalne, ultrad

kowe

•

mikroklimat (temperatura, wilgotno

ść

i ruch powietrza oraz promieniowanie

cieplne)

•

emisja energii szkodliwej (promieniowanie elektromagnetyczne, przenikliwe)

•

wietlenie

•

zanieczyszczenia powietrza (gazowe, cieczowe i pyłowe)

•

kontakt z substancjami agresywnymi, chorobotwórczymi, nieprzyjemnymi itp.

czynniki techniczno – organizacyjne, głównie

•

pozycja ciała przy pracy (uwarunkowana wymiarami urz

dzenia technicznego

i sposobami pracy)

•

rytm (powtarzalno

ść

) i tempo (szybko

ść

ruchów) pracy

•

przerwy w pracy

•

metody pracy.

ERGONOMIA

–

Tematyka bada

ergonomicznych

Do pracy przy / w maszynie mo

na przyst

uzbrojony

rodki ochrony osobistej

…

ODDZIAŁUJ

CE NA PRACOWNIKA

ERGONOMIA

–

Wewn

trzny rozdzia

zada

w systemie

Lista Fittsa:

Zestawienie zada

i czynno

ci, w których człowiek ma wzgl

przewag

nad maszyn

oraz zada

i czynno

ci, w których maszyna ma wzgl

przewag

nad człowiekiem.