(FILOZOFIA KULTURY - opis przedmiotu zasady zaliczania wyka

Przedmiot: Filozofia kultury

Prowadzący: Prof. dr hab. Michał Błażejewski
Kierunek: Kulturoznawstwo
Rok akademicki: 2006/2007
Rok: II. studiów stacjonarnych, semestr 3-4
Typ zajęć: konwersatorium
Ilość godzin: 60 (po 30 na semestr), 15 zajęć w semestrze
Ilość grup: 2
Grupa 1 - piątek - godz.  9.45-11.15, sala 48
Grupa 2 - piątek - godz. 11.30-13.00, sala 48
Konsultacje: wtorek – 11.00-13.00; czwartek – 11.30-13.00, pokój 68

ZASADY OCENY ZAJĘĆ:

Zaliczenie z oceną – według podanych warunków

W ciągu semestru można zdobyć 100 punktów (po 50 w każdym).

Części składowe oceny (maksymalna ilość punktów):
1.  Roczna praca pisemna:

30 pkt. (20 – układ i treść, 10 – forma językowa)

2. Dwa kolokwia semestralne:

30 pkt. (po 15 za każde)

3. Prezentacja wybranego tematu:

25 pkt.

4. Aktywność na zajęciach:

10 pkt.

5.  Obecność na wszystkich zajęciach:             5 pkt.

90-100 pkt. Bardzo dobry
80-89 pkt.   Dobry plus
70-79 pkt.   Dobry
60-69 pkt.   Dostateczny plus
50-59 pkt.   Dostateczny
do 49 pkt.   Niedostateczny

Ad. 1.
Roczna praca pisemna ma objętość od 9 tys. do 10 tys. znaków (5-6 stron znormalizowanego
wydruku lub maszynopisu).
Temat: analiza wybranego aspektu tematu poruszanego na zajęciach.
Zgłaszanie tematyki – do 1 grudnia br. Praca może być „przymiarką” do pracy licencjackiej.
Termin oddania: do 18 kwietnia 2006.

Ad. 2.
Kolokwium pisemne w semestrze zimowym odbywa się na ostatnich zajęciach w semestrze, w
semestrze letnim - na 2 tygodnie przed zakończeniem zajęć.
Zakres tematyczny: teksty główne z zajęć.
Kolokwium ma formę pytań otwartych.

Ad. 3.
Prezentacja wybranego tekstu referatu trwa maksymalnie 20-25 minut.
Oceniane są następujące aspekty: zrozumienie i przygotowanie tekstu, informacje dodatkowe o
autorze, sposób wygłaszania, kontakt ze słuchaczami, ew. materiały ilustracyjne, zachowanie ram
czasowych.
Po referacie słuchacze wystawiają punkty za referat, ew. uwagi.
Tekst referatu (mogą być notatki w punktach) oddawany jest po wystąpieniu wykładowcy.
Referaty wygłaszane na podstawie pokreślonych kserówek nie są brane pod uwagę.

Ad. 4.
Oceniane jest przygotowanie do zajęć (czytanie zadanych lektur) i wygłaszanie sensownych
wypowiedzi na zajęciach.

Ad. 5.
W każdym semestrze można opuścić nie więcej niż 2 zajęcia. Nieobecności należy zaliczać ustnie
na konsultacjach. Dodatkowe punkty za obecność (do 5 w skali roku) otrzymają osoby, które nie
opuszczą więcej niż 2 zajęcia w ciągu całego roku.

OPIS PRZEDMIOTU:

Przedmiot Filozofia kultury w programie studiów pojawia się już po bloku przedmiotów
poświęconych kształceniu w zakresie filozoficznych i metodologicznych podstaw kulturoznawstwa.
Przypomnijmy  zatem  najpierw  treści  kształcenia  przedmiotów  z  tego  bloku:  Przegląd  zagadnień
filozoficznych  w  perspektywie  historycznej,  ze  szczególnym  uwzględnieniem  problematyki
ontologicznej  i  epistemologicznej.  Podstawowe  pojęcia  metodologii  nauk  humanistycznych  oraz
kategorie  analizy  języka  i  komunikacji  z  punktu  widzenia  filozofii.  Logiczna  teoria  języka.
Podstawowe pojęcia semiotyki. Semiotyka kultury – cele i metody badawcze.
Z kolei efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje za standardami kształcenia określić
możemy następująco: Student powinien posiadać orientację w dziejach filozofii, znać główne
szkoły filozoficzne i potrafić operować kategoriami używanymi w analizach filozoficznych.
Powinien powiązać określone kategorie z poszczególnymi koncepcjami filozoficznymi. Powinien
mieć opanowane schematy rozumowań i umieć oceniać ich prawdziwość. Powinien znać
zagadnienia analizy logicznej i analizy języka oraz umieć zastosować je do badań nad kulturą.

Przystępując do zajęć z Filozofii kultury powinniśmy mieć cały czas na uwadze, iż w ramach tego
przedmiotu naszym zadaniem będzie umiejętne wykorzystanie zdobytej już wiedzy a nie jej
powielanie. Nadal będziemy zadawali pytania z zakresu ontologii, epistemologii i aksjologii – ale
powinniśmy stosować je do tekstów odnoszących się do tak specyficznego bytu, jakim jest kultura.
Będziemy zatem pytać o to, jak w konkretnym przypadku jest ona rozumiana i definiowana, jak w
określonej koncepcji jest ona postrzegana, jak ukazywane są sposoby jej poznawania oraz jakie
konsekwencje natury etycznej czy estetycznej wynikają z takiego ujmowania zjawiska.

Powinniśmy zgodnie z przyjętymi standardami uwzględniać takie treści kształcenia: Filozoficzne
koncepcje kultury w filozofii nowożytnej (ze szczególnym uwzględnieniem tradycji filozofii
niemieckiej – od Kanta do Hegla). Filozofia przełomu antypozytywistycznego (autonomiczne
podejście do sfery kultury i nauk o kulturze). Wybrane tendencje filozofii drugiej połowy XX wieku.
Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje ujmowane są zgodnie z powyższym następująco:
Student powinien znać podstawowe koncepcje z zakresu filozofii kultury. Powinien samodzielnie
porównywać je ze sobą i umieć w oparciu o tę wiedzę wykazać związki między filozofią kultury a
konkretnymi koncepcjami antropologii kulturowej czy kulturoznawstwa.
Prezentowany na zajęciach program odwołuje się do lektur, których analiza powinna ukazać
przemiany w sposobie widzenia kultury, wskazywać źródła współczesnych koncepcji filozofii
kultury, odkrywać związki pomiędzy dociekaniami filozofów, artystów, polityków, specjalistów od
pisania i mówienia o kulturze czy filozofii a tymi poglądami, jakie funkcjonują w świecie ludzi,
którzy uważają, iż refleksja nad sprawami kultury nie jest ich zadaniem.

WYKAZ TEMATÓW I LEKTUR:

I SEMESTR

1. Zajęcia o charakterze informacyjno-organizacyjnym

FILOZOFIA KULTURY
Podstawowe ustalenia

Piotr Jaroszyński, Filozofia kultury, hasło_POWSZECHNA ENCYKLOPEDIA FILOZOFII_on line.
Mieczysław A. Krąpiec, Kultura, hasło_POWSZECHNA ENCYKLOPEDIA FILOZOFII_on line.
Paweł Skrzydlewski, Cywilizacja, hasło_POWSZECHNA ENCYKLOPEDIA FILOZOFII_on line.

ALLAN BLOOM

OBOW. Allan Bloom: Muzyka [w tegoż:] Umysł zamknięty. O tym, jak amerykańskie
szkolnictwo wyższe zawiodło demokrację i zubożyło dusze dzisiejszych studentów.
Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, s. 78-94;

UZUP. Robert Piłat: Jak otworzyć ludzki umysł i go nie uszkodzić? [rec.:] A. Bloom, "Umysł
zamknięty", („Nowe książki” 1997 nr 6);

REFERAT. Imelda Chłodna: Allan Bloom i antychrześcijańskie źródła edukacji amerykańskiej
Stanisław Wielgus: Kapłan wobec ofensywy ideologii neomarksizmu i postmodernizmu we
współczesnym świecie. "Nasz Dziennik", 2006-12-23 .

LAWRENCE LESSIG

Lawrence Lessig, Wolna kultura. WSiP, Warszawa 2005
Lawrence Lessig, Wolna kultura. WSiP, Warszawa 2005, źródło –
www.futrega.org/wk/wk.pdf
Recenzja książki - Lawrence Lessig, Wolna kultura.

GENDER

OBOW. Marcin Szafraniec, Jak dzisiejsza psychologia społeczna radzi sobie z problematyką
płci? „Kosmos” Tom 52, 2003, nr 1, s. 119-128.

UZUP. Małgorzata Durska, Męskość jako cecha kulturowa amerykańskiego biznesu: żyje się,
żeby pracować

REFERAT. Robert Kulpa. “Karnawał? Kamp i gender w Drag Queen Show”. Konteksty. Polska
Antropologia. 3-4/2002.

Maria Bujnicka, Pop-feminizm, czyli pragmatyka, moralistyka, komercja [w:] Gender -
kultura - społeczeństwo. Kraków 2002, s. 35-50.

DYLEMATY WIELOKULTUROWOSCI

OBOW. Alina Kapciak, Komunikacja międzykulturowa jako fenomen kultury współczesnej
[w:] Komunikacja międzykulturowa. Zbliżenia i impresje. Warszawa 1995, s. 181-200.

UZUP. Peter Oliver Loew, Niemieckość – polskość – wielokulturowość? Gdańsk i jego mity
[w:] Tożsamość miejsca i ludzi. Gdańszczanie i ich miasto w perspektywie historyczno-
socjologicznej. Warszawa 2003, s. 107-118.

REFERAT. Michał Wendland, Relatywizm komunikacyjny a problem międzykulturowego
porozumienia
Sławomir Springer, Kryzys relacji jako jedna z przyczyn powstawania nowych ruchów
religijnych [w:] Meandry podmiotowości. Poznań 2001.

Ireneusz Ziemiński, O możliwości dialogu między religiami kilka banalnych uwag [w:] Dialog
w kulturze. Toruń 2003, s. 221-238.

POSTMODERNIZM

OBOW. Chris Jenks, Kultura i postmodernizm [w tegoż:] Kultura. Poznań 1999, s. 176-193.

UZUP. John Lechte, Jean Baudrillard, Jean-Francois Lyotard [w tegoż:] Panorama
współczesnej myśli humanistycznej. Od strukturalizmu do postmodernizmu. Warszawa 1999,
s. 399-407, 423-432.
Andrzej Hoja, Tożsamość kaszubska w świecie ponowoczesnym. [w:] Pomorania. Klub
Studencki. Forum Młodych on-line.
http://pomorania.bluecms.pl/UserFiles/File/Tozsamosc.pdf
Jean-Francois Lyotard, Odpowiedź na pytanie, co to jest postmoderna [w:] Postmodernizm a
filozofia. Wybór tekstów. Warszawa 1996, s. 29-43.

REFERAT. Alina Motycka, Postmodernizm a kryzys kulturowy [w:] Postmodernizm a filozofia.
Wybór tekstów. Warszawa 1996, s. 319-338..
Anna Zeidler-Janiszewska, Hegel, romantyczna ironia, ponowoczesność [w:] Postmodernizm
a filozofia. Wybór tekstów. Warszawa 1996, s. 393-410.

MARTIN BUBER

OBOW. JanuszTarnowski, Martin Buber - nauczyciel dialogu. "Znak" 1980, nr 313 (7), s. 867-
874.
Martin Buber, Pytania Kanta. Perspektywa [w tegoż:] Problem człowieka. Warszawa 1993, s.
9-18, 123-131.

UZUP. Anne Bancroft, Martin Buber [w tejże:] Współcześni mistycy i mędrcy. Warszawa
1981, s. 143-154.
Andrzej Gielarowski, Filozofia dialogu. Źródło - strona www_Instytut Kulturoznawstwa Wydz.
Filozof
Stefan Schreiner, "Błogosławieni, którzy sieją, a nie zbierają". "Znak" 1980, nr 313 (7), s.
824-833.
Z pism Martina Bubera. "Znak" 1980, nr 313 (7), s. 834-866.

REFERAT. Hanna Buczyńska-Garewicz, Martin Buber i dylematy subiektywności. "Znak" 1980,
nr 313 (7), s. 875-889.
Stefan Schreiner, Żydowska myśl teologiczna po Oświęcimiu. "Znak" 1980, nr 313 (7), s. 890-
907.

JAN PAWEŁ II

OBOW. Jan Paweł II, Przemówienie podczas wizyty w siedzibie ONZ UNESCO, Paryż, 2
czerwca 1980 r. "Znak" 1980, nr 313 (7), s. 781-799. [to samo tegoż:] W imię przyszłości
kultury [w tegoż:] Wiara i kultura. Rzym-Lublin 1988, s. 51-68;

UZUP. Jan Paweł II, Przemówienie do młodzieży zgromadzonej na Wzgórzu Lecha, Gniezno,
3 czerwca 1979 r.

REFERAT. Jan Paweł II, Przemówienie do przedstawicieli świata kultury zgromadzonych w
kościele Świętego Krzyża, Warszawa, 13 czerwca 1987 r.
Jan Paweł II, Przemówienie do przedstawicieli świata kultury zgromadzonych w Teatrze
Narodowym, Warszawa, 8 czerwca 1991 r.
Paweł Cząstka, Kultura w nauczaniu Jana Pawła II. „Patos-czasopismo społeczno-kulturalne

młodych” 2006, nr 1(21).
Janusz Królikowski, Wielka lekcja duchowości i humanizmu. 25 lat temu papież Jan Paweł II
przemawiał w siedzibie UNESCO w Paryżu.

10.

HENRYK ELZENBERG

OBOW. Henryk Elzenberg, Nauka i barbarzyństwo [w:] Włodzimierz Tyburski, Elzenberg.
Warszawa 2006, s. 252-260.

UZUP. Waldemar Prusik, Henryk Elzenberg, hasło_POWSZECHNA ENCYKLOPEDIA
FILOZOFII_on-line

REFERAT. Włodzimierz Tyburski, Z refleksji nad kulturą, religią i filozofią pesymizmu [w
tegoż:] Elzenberg. Warszawa 2006, s. 147-169.

11.

WITOLD GOMBROWICZ

OBOW. Witold Gombrowicz, Przewodnik po filozofii w sześć godzin i kwadrans (fragmenty).
"Znak" 1984, nr 354-355, s. 579-610;

UZUP. Andrzej St. Kowalczyk, Gombrowicz i Husserl. O fenomenologicznych inspiracjach w
"Dzienniku". "Znak" 1984, nr 354-355, s. 611-628.

REFERAT. Włodzimierz Maciąg, Antropologia Gombrowicza. "Znak" 1983, nr 347, s. 1578-
1592;
Piotr Przybysz, Strukturalizm; Andrzej Miś, Egzystencjalizm [w:] Leszek Nowak,
Gombrowicz. Człowiek wobec ludzi. Warszawa 2000, s. 283-306.

12.

CLAUDE LÉVI-STRAUSS

OBOW. Claude Lévi-Strauss, Od Chretiena de Troyes do Richarda Wagnera [w tegoż:]
Spojrzenie z oddali. Warszawa 1993, s. 360-384 [albo ten sam tekst:] „Dialog" 1986, nr 2, s.
111-122;

UZUP. John Lechte, Claude Levi-Strauss [w tegoż:] Panorama współczesnej myśli
humanistycznej. Od strukturalizmu do postmodernizmu. Warszawa 1999, s. 131-141;

REFERAT. Beata Szymańska, Claude Levi-Strauss i strukturalizm [w:] Filozofia XX wieku. T. 2.
Warszawa 2002, s. 165-186.

13.

EDWARD SAPIR

OBOW. Edward Sapir, Kultura autentyczna i rzekoma [ w tegoż:] Kultura, język, osobowość.
Warszawa 1978;

UZUP. Marek Sikora, Język a naukowy obraz świata, czyli czy słowa uchwytują rzeczywistość
[w:] Rzeczywistość języka. Pod red. B. Trojanowskiej. Filozofia XXXVI, Acta Universitas
Wratislaviensis No 2124, Wrocław 1999, s. 163-178;

REFERAT. Adam Schaff , Wstęp [do:] Benjamin Lee Whorf: Język, myśl, rzeczywistość.
Warszawa 1982.

14.

ROMAN INGARDEN

OBOW. Roman Ingarden, Człowiek i przyroda; O naturze ludzkiej; Człowiek i jego
rzeczywistość [w tegoż:] Książeczka o człowieku. Kraków 1987, s. 11-38.
Roman Ingarden, Człowiek i czas; O dyskusji owocnej słów kilka [w tegoż:] Książeczka o
człowieku. Kraków 1987, s. 39-70; 171-176.

UZUP. Zofia Majewska, Roman Ingarden. hasło_POWSZECHNA ENCYKLOPEDIA FILOZOFII_on
line.
Janina Makota, W stronę kultury inkontrologicznej. „Estetyka i Krytyka”, 2002, nr 2(3).

REFERAT. Zofia Majewska, Wytwory kultury jako przedmiot refleksji filozoficznej [w tejże:]
Świat kultury Romana Ingardena. Lublin 2001, s. 37-66.
Zofia Majewska, Miejsce filozofii kultury w strukturze dorobku naukowego [w tejże:] Świat
kultury Romana Ingardena. Lublin 2001, s. 67-86.
Zofia Majewska, Problem egzystencjalnego statusu kultury [w tejże:] Świat kultury Romana
Ingardena. Lublin 2001, s. 87-112.
Zofia Majewska, Problem wartości w kulturze [w tejże:] Świat kultury Romana Ingardena.
Lublin 2001, s. 113-128.
Zofia Majewska, Powiązania antropologii z filozofią kultury [oraz:] Zakończenie [w tejże:]
Świat kultury Romana Ingardena. Lublin 2001, s. 129-158.

15.

ERNST CASSIRER

OBOW. Zbigniew Kuderowicz, Ernst Cassirer jako filozof kultury [w:] Filozofia XX wieku. T.
2. Warszawa 2002, s. 110-136.

UZUP. Ernst Cassirer, Klucz do natury człowieka - Symbol [w tegoż:] Esej o człowiek.
Warszawa 1971, s. 66
Ernst Cassirer, Człowiek i kultura [w:] Hanna Buczyńska, Cassirer. Warszawa 1963, s.140-
149.

REFERAT. Hanna Buczyńska, Symbolizm - Filozofia kultury [w tejże:] Cassirer. Warszawa
1963, s. 49-101.

II SEMESTR

16.

KULTURA MASOWA

OBOW. Dwight Macdonald, Teoria kultury masowej [w:] Kultura masowa. Kraków 2002, s. 14-
36.

UZUP. Jerzy Szacki, Czterdzieści lat później [w:] Czesław Miłosz, Przedmowa [w:] Kultura
masowa. Kraków 2002, s. 5-13.

REFERAT. Antonina Kłoskowska, Usprawiedliwienie kultury masowej [w tejże:] Kultura
masowa. Krytyka i obrona. Wyd. 2. Warszawa 1980, s. 358-399;
Dominic Strinati, Wprowadzenie do kultury popularnej. Poznań 1998.

17.

HERBERT MARCUSE

OBOW. Herbert Marcuse, Zakończenie [w tegoż:] Człowiek jednowymiarowy. Warszawa
1991, s. 302-314.

UZUP. Gustaw Le Bon, Uczucia i moralność tłumu [w:] Socjologia. Lektury. Pod red. P.

Sztompki i M. Kuci. Kraków 2006, s. 181-188 [lub w tegoż:] Psychologia tłumu. Warszawa
1994, s. 26-40.

REFERAT. Wiesław Gromczyński, Wstęp do: Herbert Marcuse, Człowiek jednowymiarowy.
Warszawa 1991, s. VII-XLV.

18.

JOSE ORTEGA Y GASSET

OBOW. Paweł Kurpios, Czy spełniły się przepowiednie Ortegi? José Ortega y Gasset krytykiem
kultury masowej.

UZUP. Jose Ortega y Gasset, Dlaczego masy wtrącają się do wszystkiego [w tegoż:] Bunt mas
i inne pisma socjologiczne. Warszawa 1982, s. 76-87.
Jose Ortega y Gasset, Wahanie pomiędzy tym, co europejskie a tym, co narodowe [w tegoż:]
Bunt mas i inne pisma socjologiczne. Warszawa 1982, s. 670-698.
Jose Ortega y Gasset, Szczególny przypadek Niemiec. Osobowość narodów [w tegoż:] Bunt
mas i inne pisma socjologiczne. Warszawa 1982, s. 736-762.

REFERAT. Jerzy Szacki, Wstęp do: Jose Ortega y Gasset, Bunt mas i inne pisma
socjologiczne. Warszawa 1982, s. IX-XLIV.

19.

FLORIAN ZNANIECKI

OBOW. Florian Znaniecki, Wybrane teksty [w:] Jerzy Szacki, Znaniecki. Warszawa 1986, s.
228-280.

REFERAT. Jerzy Szacki, Technologia społeczna i filozofia kultury [w tegoż:] Znaniecki.
Warszawa 1986, s. 168-181.

20.

OSWALD SPENGLER

OBOW. Oswald Spengler, Miasta i ludy [w tegoż:] Zmierzch Zachodu, Warszawa 2001, s. 283-
292.

REFERAT. Oswald Spengler, Powinności polityczne młodzieży niemieckiej [w tegoż:] Historia,
kultura, polityka, Warszawa 1990, s. 237-251.
Oswald Spengler, j. w., cd. [w tegoż:] Historia, kultura, polityka, Warszawa 1990, s. 252-
264.
Oswald Spengler, O niemieckim charakterze narodowym [w tegoż:] Historia, kultura,
polityka, Warszawa 1990, s. 272-276.

21.

BRONISŁAW MALINOWSKI

OBOW. Bronisław Malinowski, Kultura [w tegoż:] Jednostka, społeczeństwo, kultura. Dzieła
T. 8. Warszawa 2000, s. 82-140.

REFERAT. Krzysztof Jarosław Brozi, Metoda funkcjonalna w badaniach zjawisk społeczno-
kulturowych [w tegoż:] Antropologia funkcjonalna Bronisława Malinowskiego. Problemy
metodologiczne. Lublin 1983, s. 65-86.

22.

SIGMUND FREUD

OBOW. Zygmunt Freud, Kultura jako źródło cierpień [w:] Janusz Gajda, Antropologia
kulturowa. Wprowadzenie do wiedzy o kulturze. Cz. 1. Toruń 2003, s. 155-163.

UZUP. John Lechte, Sigmund Freud [w tegoż:} Panorama współczesnej myśli
humanistycznej. Od strukturalizmu do postmodernizmu. Warszawa 1999, s. 45-51.

REFERAT. Zofia Rosińska, Kultura, czyli wyrzeczenie i duma [w tejże:] Freud. Wyd. II
zmienione. Warszawa 2002, s. 69-104.
Zofia Rosińska, Ważniejsze daty z życia Zygmunta Freuda [oraz] Bibliografia [w tejże:]
Freud. Wyd. II zmienione. Warszawa 2002, s. 184-188.

Joanna Biernath, Schopenhauer i Freud - cierpienie w życiu człowieka. „Hybris. Internetowy
Magazyn Filozoficzny” nr 5. 03.
Zofia Rosińska, Wstęp [oraz] Biogram, czyli obraz życia [w tejże:] Freud. Wyd. II zmienione.
Warszawa 2002, s. 5-32.
Marta Haba, O twórczości. Freud a Jung "ALBO albo. Problemy psychologii i kultury" 2006, nr
3, s. 59-65.
Andrzej Warmiński, Jaka "przyszłość pewnego złudzenia"? Kłopotliwe dziedzictwo Freuda.
"Estetyka i Krytyka" 2(5/2003)

23.

FRIEDRICH NIETZSCHE

OBOW. Nietzsche, Przypadek Wagnera.

UZUP. John Lechte, Fryderyk Nietzsche [w tegoż:] Panorama współczesnej myśli
humanistycznej. Od strukturalizmu do postmodernizmu. Warszawa 1999, s. 373-380.

REFERAT. Zbigniew Kuderowicz, Kultura i historia, w tegoż, Nietzsche. Warszawa 1976, s.
34-56.
Adam Sikora, Nietzsche czyli drugi brzeg Nihilizmu
Fryderyk Nietzsche, Narodziny tragedii

24.

GEORG WILHELM FRIEDRICH HEGEL

G. W. F. Hegel, Nowożytna epoka [w tegoż:] Wykłady z filozofii dziejów. T. 2, Warszawa
1958, s. 295-332.
G. W. F. Hegel, Oświecenie i rewolucja [w tegoż:] Wykłady z filozofii dziejów. T. 2.
Warszawa 1958, s. 332-359.
G. W. F. Hegel, Wstęp [do tegoż:] Wykłady z filozofii dziejów. T. 1. Warszawa 1958, s. 14-
119.

25.

JOHANN GOTTFRIED HERDER

OBOW. Johann Gottfried Herder, Księga dziewiąta [w tegoż:] Myśli o filozofii dziejów.
Warszawa 2000, s. 85-93.
Johann Gottfried Herder, Księga piętnasta [w tegoż:] Myśli o filozofii dziejów. Warszawa
2000, s. 161-165.
Johann Gottfried Herder, Księga szesnasta [w tegoż:] Myśli o filozofii dziejów. Warszawa
2000, s. 166-174.

UZUP. Andrzej Przyłębski, Herder jako pionier filozofii życia, strona
http://www.przylebski.com/pdf/herder_jako_pionier_filozofii_zycia.pdf

REFERAT. Zenon Skuza, Filozofia antropologiczna Herdera [w:] Johann Gottfried Herder,
Myśli o filozofii dziejów. Warszawa 2000, s. 7-30.

26.

IMMANUEL KANT

OBOW. Immanuel Kant: Niebo gwiaździste nade mną..., [w:] Tadeusz Kroński: Kant.
Warszawa 1966, s. 152-154
Immanuel Kant: Co to jest Oświecenie? [w:] Tadeusz Kroński: Kant. Warszawa 1966, s. 164-
173.
Immanuel Kant: Pomysły do ujęcia historii w aspekcie światowym [w:] Tadeusz Kroński:
Kant. Warszawa 1966, s. 174-193.
Immanuel Kant, Charakterystyka antropologiczna [fragmenty w tegoż:] Antropologia w
ujęciu pragmatycznym. Warszawa 2005, s.267-311.

UZUP. Immanuel Kant [w:] Powszechna Encyklopedia Filozofii, online

REFERAT. Tadeusz Kroński, Krytyka władzy sądzenia; Antropologia, historiozofia i filozofia
społeczna [w tegoż:] Kant. Warszawa 1966, s. 42-48, 49-55
Aleksander Bobko, Wstęp. Człowiek w filozofii Immanuela Kanta [w:] Immanuel Kant,
Antropologia w ujęciu pragmatycznym. Warszawa 2005, s. VII-XXXVII.