PROBLEMY METODYCZNE WYKORZYSTANIA ANALIZ 3

 

POJĘCIE I RODZAJE ANALIZ 3

 

ŹRÓDŁA INFORMACJI DO ANALIZ 6

 

OBSZARY ANALITYCZNE – SCHEMAT ANALIZY 7

 

METODY BADAWCZE W ANALIZIE 8

 

Przekroje porównywania zjawisk ekonomiczno-finansowych 8

 

PORÓWNAWCZE BADANIA PRZEDSIĘBIORSTWA 9

 

METODY BADANIA PRZYCZYNOWEGO 10

 

Praktyczne wykorzystanie rachunku korelacji i regresji 11

 

ANALIZA SPRAWOZDAŃ FINANSOWYCH 12

 

BILANS FIRMY 12

 

WSTĘPNA ANALIZA BILANSU 13

 

RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT 14

 

WSTĘPNA ANALIZA RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT 15

 

ANALIZA PRZEPŁYWÓW ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH 15

 

ISTOTA I OBSZAR ANALIZY 15

 

ANALIZA rachunku przepływów środków pieniężnych polega na ustaleniu, jakie zdarzenia 

gospodarcze, które zachodzą w przedsiębiorstwie mają najważniejszy wpływ na generowanie 

jego zasobów gotówkowych. 16

 

Przepływy środków pieniężnych pozwalają dokonać wstępnej oceny sytuacji finansowej. Dają 

także odpowiedź na pytanie z jaką firmą mamy do czynienia, jakie mogą wystąpić zagrożenia 

dla jej funkcjonowania, a jakie stoją przed nią szanse rozwojowe . 16

 

MIERNIKI OPARTE NA RACHUNKU PRZEPŁYWÓW ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH 16

 

WSTĘPNA I SZYBKA METODA OCENY FIRMY 17

 

Istota analizy wskaźnikowej 17

 

Wskaźniki aktywności gospodarczej 17

 

Wskaźniki zadłużenia przedsiębiorstwa 18

 

Wskaźniki płynności finansowej przedsiębiorstwa 18

 

Wskaźnik rentowności przedsiębiorstwa 19

 

ANALIZA ZASOBÓW TRWAŁYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE 20

 

Struktura rodzajowa majątku trwałego przedsiębiorstwa 20

 

Procesy odtworzeniowo -inwestycyjne- regulowanie zasobów środków trwałych 21

 

OCENA GOSPODAROWANIA MAJĄTKIEM TRWAŁYM 21

 

ANALIZA ZASOBÓW OBROTOWYCH FIRMY 22

 

PRZEDMIOT ANALIZY 22

 

STRATEGIE FINANSOWANIA MAJĄTKU FIRMY 23

 

ISTOTA KAPITAŁU PRACUJĄCEGO 24

 

OCENA KAPITAŁU PRACUJĄCEGO PRZEDSIĘBIORSTWA 24

 

ANALIZA ZASOBÓW KAPITAŁOWYCH FIRMY 25

 

Główne źródła kapitałów tworzących zasoby firmy 25

 

Mechanizm działania dźwigni finansowej jako kryterium wyboru kapitałów 26

 

Koszt kapitałów w wyborze źródeł finansowania firmy 28

 

Zasady finansowania w kształtowaniu zasobów kapitałowych 29

 

Punkt IX Analiza wybranych procesów gospodarki materiałowej 31

 

ANALIZA POZIOMU, STRUKTURY I ROTACJI ZAPASÓW 31

 

KSZTAŁTOWANIE PRZYSZŁYCH POZIOMÓW ZAPASÓW 33

 

OCENA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH 33

 

Proste metody oceny projektów inwestycyjnych 33

 

Statyczna – są proste w obliczeniach, łatwe do zastosowania, mało pracochłonne. Nie 

uwzględniają zmian wartości w czasie. Metody te wykorzystywane są do ocen projektów o 

niewielkim znaczeniu, na etapie prac wstępnych, kiedy brak pełnego zestawu informacji. 34

 

Ocena efektywności projektów inwestycyjnych metodami dyskontowymi. 35

 

WYBÓR ŹRÓDEŁ FINANSOWANIA 36

 

Kredyt, leasing, środki własne jako źródła finansowania 36

 

Metody wyboru efektywnych źródeł finansowania – rachunek ekonomiczny 38

 

ANALIZA PRZYCHODÓW I KOSZTÓW FUNKCJONOWANIA FIRMY 39

 

POJĘCIE PRZYCHODÓW I ICH RODZAJE 39

 

Szczegółowa analiza przychodów. 40

 

Analiza ogólna kosztów działalności i ich zmian. 42

 

Szczegółowa analiza kosztów wg podstawowych przekrojów strukturalnych 43

 

Przekroje analizy wyniku finansowego 44

 

Analiza wyników finansowych w wielkościach bezwzględnych 45

 

ANALIZA WARTOŚCI RYNKOWEJ FIRMY 46

 

Analiza ekonomiczno finansowa jako podstawa wyceny wartości firmy 46

 

Majątkowe metody wyceny wartości firmy 47

 

Metoda zdyskontowanych przepływów pieniężnych oraz metoda mnożnikowa 48

 

 

 

 

PROBLEMY METODYCZNE WYKORZYSTANIA ANALIZ 

POJĘCIE I RODZAJE ANALIZ 

Analiza - metoda postępowania naukowego polegająca na podziale badanego 

zjawiska  na  części  i  rozpatrywaniu  każdej  z  nich  z  osobna.  Poznawana  jest  w 

ten  sposób  struktura  i  zależności  badanego  zjawiska,  szczególnie  powiązania 

przyczynowo-skutkowe oraz mechanizm jego funkcjonowania. 

Celem analizy jest: 

- 

sporządzanie 

charakterystyki 

liczbowej 

ilustrującej 

działalność 

przedsiębiorstwa oraz pozwalającej na ocenę uzyskiwanych wyników 

-  wykrycie  i  ustalanie  czynników  mających  wpływ  na  realizację  podjętych 

przedsięwzięć gospodarczych 

-  określenie  przewidywanych  wyników  na  podstawie  informacji  o  stanie 

czynników wytwórczych jakimi dysponuje przedsiębiorstwo oraz o zmianach w 

jego otoczeniu    

-  podejmowanie  decyzji  zarządczych,  służących  podnoszeniu  efektywności 

działania przedsiębiorstwa i jego rozwoju. 

Narzędzia  analizy,  jej  metody  pozwalają  wyznaczyć  kierunki  przyszłych 

działań  firmy.  Łączy  ona  dzisiejszą  działalność  przedsiębiorstwa  z  jego 

przyszłymi  rezultatami.  Jest  mechanizmem  integrującym  proces  formułowania 

strategii oraz jej realizację. Analiza ekonomiczna może być rozumiana nie tylko 

jako  narzędzie  zarządzania,  ale  także  jako  dokument,  opracowanie,  które 

powstało w rezultacie zastosowania określonych metod badawczych. 

Analiza e. z punktu widzenia klasycznego podziału: 

- analiza techniczno-ekonomiczna (koncentruje się na ocenie rzeczowych i 

osobowych  aspektów  funkcjonowania  przedsiębiorstwa.  Analizie  poddaje  się 

ilość,  jakość  i  strukturę  działalności  wytwórczej,  stopień  nowoczesności 

wytwarzania, wyposażenie i majątek trwały, procesy zaopatrzenia w surowce i 

materiały, magazynowanie, gospodarowanie zatrudnieniem itp.) 

-  analiza  finansowa  (dotyczy  ona  całokształtu  finansowych  aspektów 

funkcjonowania  przedsiębiorstwa.  Dlatego  też  trudne  jest  jednoznaczne 

określenie  obszarów  tej  analizy.  Do  podstawowych  zagadnień  należących  do 

analizy  finansowej  można  zaliczyć:  wstępną  i  rozwiniętą  analizę  sprawozdań 

finansowych(bilansu,  rachunku  wyników,  rachunku  przepływów  pieniężnych), 

analizę  wskaźnikową,  wynik  finansowy  i  czynniki  go  kształtujące,  koszty 

działalności,  dochody  ze  sprzedaży,  rentowność,  płynność,  kapitał  obrotowy, 

ocenę procesów inwestycyjnych, źródeł finansowania.) 

Ogólny  cel  analizy  finansowej-  syntetyczne  określenie  stanu  finansowego, 

weryfikowanie decyzji rozwojowych, poszukiwanie rezerw efektywnościowych.  

Szczegółowy  cel  a.  f.-    oceny  analityczne  mogą  odnosić  się  do  każdego 

przejawu  finansowej  działalności  przedsiębiorstwa  (np.  wyjaśnienie  przyczyn 

pogorszenia płynności, spadku wyniku, wysokiej dynamiki kosztów). 

Podstawowe rodzaje analiz ekonomiczno-finansowych: 

- przedmiot analizy: analiza techniczno-ekonomiczna, analiza finansowa 

 - przeznaczenie analizy:  

Analizy  zewnętrzne  opracowywane  są  dla  osób  i  instytucji  spoza 

przedsiębiorstwa.  Mogą  być  one  przeznaczone  dla  banku  w  związku  z 

ubieganiem  się  o  kredyt,  dla  udziałowców  i  akcjonariuszy  (sprawozdanie 

roczne).  Są  one  na  ogół  kompleksowe,  obejmujące  całokształt  działalności 

firmy, bardziej ogólne zwykle sporządzane w układzie rocznym. 

Analiza 

wewnętrzna 

jest 

przygotowywana 

na 

potrzeby 

własne 

przedsiębiorstwa  i  służy  do  rozwiązywania  pojawiających  się  problemów 

decyzyjnych  kierownictwa,  oceny  efektywności  gospodarowania  w  różnych 

przekrojach,  jest  punktem  wyjścia  procesów  restrukturyzacyjnych.  A.  w. 

najczęściej  dotyczą  wybranych  obszarów  działalności  przedsiębiorstwa,  są 

szczegółowe, wykonywane w sposób systematyczny i ciągły. 

- szczegółowość i zakres prowadzonych badań: analizy ogólno -całościowe, 

analizy  odcinkowo-szczegółowe.  Im  bardziej  kompleksowa  i  obejmująca 

całe przedsiębiorstwo analiza, w tym większym stopniu jest ona prowadzona za 

pomocą  syntetycznych,  ogólnych  wielkości  i  wskaźników.  Analiza  jest  wtedy 

szeroka, ale płytka. 

- okres którego dotyczy analiza:  

Analiza  retrospektywna  (ex  post,  celem  badań  jest  ocena  racjonalności 

minionych  działań  gospodarczych,  weryfikacja  słuszności  podjętych  wcześniej 

decyzji. Analiza przeszłości służy konstruowaniu lepszej przyszłości).  

Analiza  prospektywna  podstawowym  narzędziem  tej  analizy  rachunek 

ekonomiczny (skierowana jest do przeszłości, inaczej ex ante. Podstawowym 

narzędziem  jest  tej  analizy  jest  rachunek  ekonomiczny,  traktowany  jako 

sposób  wyboru  najlepszych  rozwiązań  ze  zbioru  możliwych  działań  w  tym 

zakresie. Dlatego często jest utożsamiana z rachunkiem ekonomicznym.) 

Podstawowym składnikiem każdego rachunku są: 

-  wewnętrzne  i  zewnętrzne  uwarunkowania  problemu  będącego  przedmiotem 

rachunku 

- nakłady, jakie wiążą się z rozpatrywanym problemem, określane dla każdego 

z możliwych wariantów działania 

- efekty jakie można osiągnąć dla każdego z wariantów działania 

- kryterium wyboru rozwiązania najlepszego 

- metoda - algorytm wyboru rozwiązania najlepszego. 

W klasycznym rachunku ekonomicznym (zwanym także kalkulacyjnym lub 

analityczno-porównawczym)wyboru  dokonuje  się  z  ograniczonego  zbioru 

możliwych  rozwiązań.  Nie  ma  opracowanego  algorytmu  optymalizacyjnego, 

brak jest możliwości lub nieopłacalne jest zbieranie informacji wejściowych dla 

każdego z możliwych wariantów działania rozpatrywanego problemu. 

W  optymalizacyjnym  rachunku  ekonomicznym  wyboru  najlepszego 

rozwiązania 

dokonuje 

się, 

przy 

wykorzystaniu 

znanych 

modeli 

matematycznych,  statystycznych  i  ekonometrycznych,  z  całego  zbioru 

wszystkich możliwych rozwiązań.   

Do 

najważniejszych 

zastosowań 

optymalizacyjnego 

rachunku 

ekonomicznego w praktyce przedsiębiorstw należą: 

1.

 

Zagadnienia transportowe. 

2.

 

Wielkość partii dostawy i optymalny poziom zapasu towarowego. 

3.

 

Problemy podziału. 

4.

 

Inne 

przykładowe 

zagadnienia 

rozwiązywane 

metodami 

optymalizacyjnymi. 

ŹRÓDŁA INFORMACJI DO ANALIZ  

Ze względu na źródło pozyskania: 

-  wewnętrzne,  generowane  w  ramach  własnej  organizacji,  określające 

potencjał, warunki i reguły funkcjonowania przedsiębiorstwa; 

-  zewnętrzne,  pochodzące  z  otoczenia  przedsiębiorstwa,  informujące  o 

środowiskowych  warunkach  działania  przedsiębiorstw,  stwarzające  przesłanki 

do podejmowania działań o strategicznym charakterze. 

Ze względu na sposób uzyskania: 

-  pierwotne,  uzyskiwane  po  raz  pierwszy,  gromadzone  dla  określonych 

problemów decyzyjnych, nieprzetworzone, 

- wtórne, wcześniej zgromadzone i przetworzone, opracowane przez innych. 

Ze względu na charakter podejmowanych decyzji: 

-  operacyjne,  na  potrzeby  bieżącego  zarządzania,  dla  rutynowych  i 

powtarzających się problemów 

-  strategiczne,  dla  podejmowania  decyzji  o  dłuższym  niż  operatywny 

horyzoncie czasowym. 

Z  analitycznego  punktu  widzenia  szczególną  przydatność  mają 

następujące grupy informacji: 

1.  Podstawowa  sprawozdawczość  finansowa  (bilans  i  rachunek  strat  i  zysków, 

rachunek  przepływów  pieniężnych,  miesięczne  sprawozdanie  o  przychodach, 

kosztach i wyniku finansowym, informacja dodatkowa do sprawozdań). 

2. Pozostała sprawozdawczość, sporządzana głównie na rzecz GUS. 

3. Księgi rachunkowe przedsiębiorstwa, szczególnie zestawienia obrotów i sald 

na kontach syntetycznych. 

4.  Dokumenty  dotyczące  różnych  obszarów  funkcjonowania  przedsiębiorstwa 

np.  wykazy  środków  trwałych,  tabele  amortyzacyjne  środków,  zestawienia 

zapasów. 

5.  Oświadczenia  podatkowe,  sprawozdania  i  wnioski  pokontrolne,  wyniki 

inwentaryzacji. 

Prace  analityczne  można  podzielić  na  dwa  etapy:  1  etap,  po  zebraniu 

odpowiednich  danych  opracowywane  są  tabele,  które  w  mniej  lub  bardziej 

syntetycznym  ujęciu,  zależnie  od  potrzeb  analitycznych,  prezentują  materiał 

liczbowy  w  wyróżnionych  obszarach  analizy.  2  etap  analiza  zjawisk  i 

problemów  ekonomicznych  wynikających  z  tak  skonstruowanych  tabel  oraz 

formułowanie uwag wniosków. 

 

OBSZARY ANALITYCZNE – SCHEMAT ANALIZY 

Struktura analizy ekonomiczno-finansowej obejmuje: 

1)  charakterystyka  przedsiębiorstwa-  obejmuje  informacje  ogólne  o 

przedsiębiorstwie,  takie  jak  np.  adres,  telefony,  faksy  itp..  Ta  analiza  jest 

niezbędna gdy jest kierowana do odbiorców zewnętrznych. 

2)  czynniki  wytwórcze-  przedmiotem  zainteresowania  są  podstawowe  czynniki 

wytwórcze: majątek trwały i zatrudnienie oraz potrzeby inwestycyjne. Czynniki 

te  określają  potencjał  przedsiębiorstwa,  jakość  jego  działania,  możliwość 

przekształceń własnościowych.  

3)  sprzedaż  produktów-  podstawowe  składniki  tej  części  powinny  dotyczyć: 

wartości  i  struktury  sprzedaży  w  ujęciu  dynamicznym,  wielkości  i  struktury 

sprzedaży  w  ujęciu  ilościowym,  sprzedaży  wg  głównych  grup  odbiorców, 

podstawowej 

działalności 

marketingowej, 

najważniejszych 

elementów 

otoczenia rynkowego przedsiębiorstwa. 

Trzy  bloki  analizy  to:  analiza  wielkości  liczbowych  sprzedaży,  wewnętrznej 

działalności marketingowej, zewnętrznych warunków otoczenia rynkowego. 

4)  koszty  działalności-  rozpoznawane  są  główne  źródła  ponoszonych  w 

przedsiębiorstwie  nakładów.  Koszty  w  układzie  rodzajowym  pozwalają  na  ich 

grupowanie  wg  rodzaju  czynników  produkcji  zużytych  w  danym  okresie.  W 

układzie  kalkulacyjnym  koszty  w  podziale  na  bezpośrednie  i  pośrednie 

grupowane  są  wg  jednostek  organizacyjnych  i  w  podziale  na  rodzaje 

działalności.  

5)  wynik  finansowy-  jest  równocześnie  syntetycznym  miernikiem  oceny 

przedsiębiorstwa,  efektywności  jego  działania,  odzwierciedla  poziom  realizacji 

celów  przedsiębiorstwa.  Analiza  na  tym  obszarze  jest  wielopłaszczyznowa  i 

dotyczy:  wyniku  finansowego  netto,  czynników  kształtujących  wynik 

finansowy, płynność, analizy wskaźnikowej. 

6)  prognoza  wyniku-  podstawą  jest  analiza  relacji  miedzy  podstawowymi 

wielkościami ekonomicznymi, głównie sprzedażą a kosztami, tendencji jakie w 

tym 

zakresie 

są 

obserwowane 

oraz 

przewidywane 

uwarunkowania 

funkcjonowania  przedsiębiorstwa.  Praktyczne  prognozy  zdeterminowane  są 

przez  cały  szereg  okoliczności  związanych  z  rodzajem  prowadzonej 

działalności,  skalą  dokonywanych  zmian,  otoczeniem  rynkowym,  horyzontem 

czasowym przewidywań, itp. czynnikami. 

 

METODY BADAWCZE W ANALIZIE 

Przekroje porównywania zjawisk ekonomiczno-finansowych 

Analiza  ekonomiczna  wyróżnia  dwa  podejścia  badawcze:  indukcyjne, 

dedukcyjne, zaliczane do metod ogólnych. 

Podejście  indukcyjne  polega  na  tym,  że  w  badaniach  analitycznych 

przechodzi  się:  od  zjawisk  szczegółowych  do  ogólnych,  od  czynników  do 

wyników, od przyczyn do skutków. 

Podejście  dedukcyjne przyjmuje odwrotny kierunek  badań analitycznych,  w 

których przechodzi się: od zjawisk ogólnych do szczegółowych, od wyników do 

czynników, od skutków do przyczyn. 

Metody  analityczne  dzielimy  na  grupy:  analizy  porównawczej    i  badania 

przyczynowego.  Porównywana  jest  liczba  wyrażająca  stan  faktyczny  zjawiska 

oraz wielkość stanowiąca bazę odniesienia, za którą najczęściej przyjmuje się: 

1. Poziomy wielkości we wcześniejszych okresach. 

2. Porównywanie do wielkości zaplanowanych. 

3.  Porównanie  przestrzenne,  czyli  z  innymi  przedsiębiorstwami,  określone 

także jako porównania międzyzakładowe. 

4. Porównywanie z zewnętrznie ustalonymi normatywami. 

Porównywanie  w  czasie  pozwala  na  ocenę  kierunku  i  tempa  zmiany  badanej 

wielkości w rozpatrywanym okresie: 

1. Wskaźników dynamiki o stałej podstawie. 

2. Wskaźników dynamiki łańcuchowej. 

3. Tempa zmian. 

 

PORÓWNAWCZE BADANIA PRZEDSIĘBIORSTWA  

Analiza  międzyzakładowa  polega  na  porównywaniu  danej  jednostki  z 

innymi,  odpowiednio  dobranymi  jednostkami  gospodarczymi.  Jest  to 

porównywanie  w  przestrzeni.  Dotyczy  przedsiębiorstw  wchodzących  w  skład 

jednej  branży.  Porównywanymi  jednostkami  mogą  być  podmioty  gospodarcze 

(zakłady,  przedsiębiorstwa),  jak  też  jednostki  w  przekroju  przestrzennym  - 

gminy,  województwa,  kraje.  Przy  charakterystyce  jednostek  wielkościami 

absolutnymi musi być spełniona zasada podobieństwa badanych jednostek.  

Najważniejsze problemy związane z analizą międzyzakładową to: 

1. Sformułowanie listy cech opisujących jednostki. 

2.  Wybór  cech  istotnych,  diagnostycznych,  najlepiej  charakteryzujących 

jednostkę z punktu widzenia badanego problemu. 

3.  Skonstruowanie  zmiennych  agregatowych,  syntetycznie  opisujących 

jednostki. 

4. podział badanych jednostek na jednorodne grupy. 

Wyboru cech najważniejszych można dokonać w sposób: 

- 

obiektywny, 

poprzez 

wykorzystanie 

sformalizowanych 

procedur 

taksonomicznych 

- subiektywny na podstawie znajomości badanego problemu i obiektu 

-  zestaw  wskaźników  (metoda  quick  testu)  jest  używany  do  szybkiej  oceny 

kondycji finansowej firmy. 

Są  to  następujące  wskaźniki:  zysk  brutto  plus  amortyzacja  przez  ogół 

zobowiązań, suma bilansowa przez ogół zobowiązań, wynik brutto przez sumę 

bilansową, wynik brutto przez obroty, zapasy przez obroty, obroty przez sumę 

bilansową.  

Jeżeli wzrost wskaźnika jest oceniany pozytywnie  z punktu widzenia problemu 

np. wzrost rentowności to wskaźnik określamy jako stymulantę. 

Wskaźnik o odwrotnej interpretacji nazywany jest destymulantą. 

Jeżeli  nie  wszystkie  wskaźniki  mają  takie  samo  znaczenie  rangę  w 

przeprowadzanej  ocenie,  można  zastosować  system  ważenia  wskaźników. 

Takie wagi są stosowane w metodzie quick testu. 

Prostym 

sposobem 

na 

sprawdzanie 

różnoimiennych 

wskaźników 

do 

porównywalności jest przydzielanie punktów dla każdego wskaźnika w układzie 

ocenianych  zakładów.  Punkty  są  rozdzielane  na  jednostki  zależnie  od 

rzeczywistego 

poziomu 

wskaźnika. 

Dla 

każdej 

jednostki 

sumujemy 

przydzielone  punkty  wg  wszystkich  wskaźników  i  uzyskujemy  w  ten  sposób 

zmienną syntetyczną opisującą miejsce ocenianej jednostki z punktu widzenia 

badanego problemu.  

Efektem analizy międzyzakładowej jest: 

- hierarchiczna lista badanych jednostek ustalana z punktu widzenia wybranych 

cech je opisujących, 

- podział zbioru jednostek na jednorodne grupy. 

 

METODY BADANIA PRZYCZYNOWEGO 

Badanie  przyczynowe  jego  celem  jest  rozliczenie  bezwzględnych  odchyleń 

interesującego nas zjawiska (w czasie, w przestrzeni, od przyjętej normy, czy 

też planu) poprzez czynniki, które je spowodowały. 

Prostymi metodami badania przyczynowego są metody deterministyczne, w 

których  związek  między  badanymi  zjawiskami  a  czynnikami  go  kształtującymi 

można  przedstawić  w  postaci  związku  funkcyjnego  pozwalającego  na  ścisłe, 

bez  uwzględniania  wpływu  składnika  losowego,  określenie  zakresu  i  kierunku 

wpływu  poszczególnych  składników  na  zmiany  zjawiska.  W  stochastycznych 

metodach  badania  przyczynowego  obok  wpływu  czynników  głównych  brany 

jest  także  pod  uwagę  wpływ  składnika  losowego.  Najbardziej  znany  w  tym 

zakresie jest rachunek korelacji i regresji. 

Metoda  podstawień  łańcuchowych  służy  do  liczbowego  określania  wpływu 

poszczególnych  czynników  na  wielkość  badanego  zjawiska.  Jest  to  możliwe 

tylko    w  tych  przypadkach,  gdy  współzależności  mają  charakter  związku 

funkcyjnego  wyrażonego  w  formie  iloczynu,  ilorazu,  sumy,  bądź  innego 

wyrażenia  algebraicznego.  Istota  tej  metody  wyraża  się  w  kolejnym 

podstawianiu  poszczególnych  czynników  w  wielkościach  rzeczywistych,  w 

miejsce wielkości przyjętej za podstawę odniesienia (bazę). 

Metoda  logarytmiczna  uzyskuje  się  w  niej  te  same  wielkości  wpływu 

czynników na zjawisko, niezależnie od kolejności podstawienia czynników. 

 

Praktyczne wykorzystanie rachunku korelacji i regresji 

W  analizie  korelacji  najczęściej  wykorzystywany  jest  współczynnik  korelacji 

liniowej  mierzący  stopień  ścisłości  związku  między  dwiema  zmiennymi, 

mówiącymi o kierunku korelacji i jej rozmiarze (natężeniu). 

Wykorzystanie korelacji wiąże się z następującymi problemami: 

- określenie celu i zakresu badań 

- zebranie informacji liczbowych opisujących badane zjawisko oraz potencjalne 

czynniki je kształtujące. 

- liczenie współczynników korelacyjnych 

-  interpretacja  współczynników  (współczynnik  może  przyjmować  wartości  z 

przedziału (-1, +1) 

Współczynniki korelacji jakościowej badają związki miedzy cechą ilościową 

i  jakościową.  Współzależności  można  rozpatrywać  w  ramach  cech,  które 

przyjmują tylko dwa stany- występują oznaczamy cyfrą 1, nie występują 0. 

Analiza  regresji-  buduje  się  w  niej  równanie  regresji,  które  jest  ilościowym 

wyrazem  zależności  między  badanym  zjawiskiem  a  czynnikami  (zmiennymi) 

określającymi to zjawisko. 

Najważniejszymi  miarami  wpływu  na  analizowane  zjawisko  są  współczynniki 

regresji oraz współczynniki determinacji (WD). 

Współczynniki  regresji  wyrażają,  o  ile  przeciętnie  zmieni  się  zmienna 

badana y, jeżeli zmienna x wzrośnie o jednostkę, przy założeniu, że pozostałe 

zmienne x są niezmienne. 

WD służy jako miara dokładności dopasowania równania regresji do materiału 

zebranego w trakcie obserwacji. 

 

ANALIZA SPRAWOZDAŃ FINANSOWYCH 

BILANS FIRMY 

Bilans 

przedsiębiorstwa 

stanowi 

zestawienie 

posiadanego 

przez 

przedsiębiorstwo majątku oraz źródeł kapitału, które zostały wykorzystane dla 

pozyskania tegoż majątku. 

Występują dwa rodzaje majątku : 

1.  Majątek  trwały  –  obejmuje  te  składniki,  których  okres  użytkowania  jest 

dłuższy niż je den rok. 

a)

 

wartości niematerialne i prawne, 

b)

 

rzeczowe  składniki  majątku-  obejmują  wartości  netto  nabytych  lub 

wytworzonych we własnym zakresie środków trwałych, 

c)

 

finansowy  majątek  trwały  –  obejmuje  :  długoterminowe  papiery  o 

charakterze  dłużnym  z  terminem  wykupu  po  1  roku,  udzielone  pożyczki 

długotermin., udziały i akcje innych podmiot.  

d)

 

należności  długoterminowe  –  są  to  nieprzedawnione  należności,  których 

termin  płatności  ostatniej  raty  jest  dłuższy  niż  rok  od  dnia  sporządzenia 

bilansu. 

2.  Majątek  obrotowy  –  aktywa  zaliczane  do  majątku  obrotowego 

charakteryzują się okresem użycia do 1 roku, większą płynnością oraz szybszą 

rotacją niż składniki majątku trwałego. 

a)

 

zapasy, 

b)

 

należności 

– 

wykazuje 

się 

kwoty 

należne 

danemu 

podmiotowi 

gospodarczemu z różnych tytułów o  terminie wymagalności krótszym  niż 1 

rok. 

c)

 

krótkoterminowe papiery wartościowe przeznaczone do obrotu, 

d)

 

środki pieniężne przedsiębiorstwa 

Odrębną  pozycją  ujmowaną  w  bilansie  przedsiębiorstwa  są  rozliczenia 

międzyokresowe o charakterze czynnym. 

Charakterystyka pasywów przedsiębiorstwa 

Pasywa firmy odzwierciedlają źródła kapitału wykorzystane dla sfinansowania 

posiadanego przez nią majątku. Podział kapitałów : 

1.

 

Kapitał  własny  –  stanowią  odzwierciedlenie  zaangażowania  właścicieli  w 

przedsiębiorstwo. 

a)

 

kapitał  podstawowy  –  kapitał  akcyjny,  zakładowy,  fundusz  założycielski  i 

udziałowy, 

b)

 

kapitał  zapasowy  –  nadwyżka  ze  sprzedaży  akcji  tzw.  agio,  dopłaty 

wspólników, 

c)

 

kapitał rezerwowy – powstały z aktualizacji wyceny majątku trwałego firmy, 

d)

 

nie podzielony zysk z okresów poprzednich, 

e)

 

wynik finansowy netto z danego okresu, 

f)

 

rezerwy – są zaliczane do kapitałów własnych przedsiębiorstwa, 

2.

 

Kapitał obcy  

a)

 

zobowiązania długoterminowe – okres wymagalności powyżej 1 roku, 

b)

 

zobowiązania krótkoterminowe - okres wymagalności krótszy niż 1 rok. 

Grupy bilansu przedsiębiorstwa : 

 

AKTYWA 

PASYWA 

A.

 

– majątek trwały, 

B.

 

 – majątek obrotowy, 

C.

 

 – rozliczenia międzyokresowe czynne, 

A.

 

– zysk lub strata z lat ubiegłych, 

B.

 

 – rezerwy na podatek dochodowy, 

C.

 

 – zobowiązania długoterminowe, 

D.

 

– 

zobowiązania 

bieżące 

i 

fundusze 

specjalne, 

E.

 

– rozliczenia międzyokresowe, 

 

WSTĘPNA ANALIZA BILANSU 

W  ocenie  rozwoju  przedsiębiorstwa  i  jego  zasobów  istotną  rolę  odgrywa 

analiza  posiadanego  majątku,  zmian  jego  wielkości,  struktury  oraz 

wykorzystania. 

Największą  wartością  poznawczą  w  zakresie  zmian  wielkości  majątku 

przypisuje się wskaźnikowi dynamiki wzrostu. 

- analiza zmian wielkości majątku przedsiębiorstwa, 

- analiza struktury majątku przedsiębiorstwa. 

 

    Mc1 

 

 

∆Mc – dynamika zmian majątku całkowitego, 

∆Mc =  

    x 100%  

Mc1  –  wartość  majątku  całkowitego  w  okresie 

badanym, 

 

   Mc0  

 

 

Mc0  -  wartość  majątku  całkowitego  w  okresie 

bazowym, 

 

W  ocenie  rozwoju  każdego  przedsiębiorstwa  istotną  rolę  odgrywa  również 

analiza kapitałów zaangażowanych w finansowaniu majątku. 

 

    Kc1 

 

 

 

∆Kc 

– 

dynamika 

zmian 

kapitału 

całkowitego, 

∆Kc =  

    x 100%  

Kc1  –  wartość  kapitału  całkowitego  w  okresie 

badanym, 

 

   Kc0 

 

 

 

Kc0  -  wartość  kapitału  całkowitego  w 

okresie bazowym, 

 

Dla  wstępnej  analizy  bilansu  każdego  przedsiębiorstwa  obszary 

potrzebne do oceny to : 

-

 

analiza kapitałów przedsiębiorstwa, 

-

 

analiza struktury kapitałów przedsiębiorstwa. 

 

RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT 

Ustawa  o  rachunkowości  dopuszcza  sporządzanie  rachunku  wyników  firmy  w 

układzie: 

a)

 

porównawczym  –  koszty  ujmuje  się  według  rodzaju  zużytych  czynników 

produkcji, 

b)

 

kalkulacyjnym – wg sposobów ich odnoszenia na jednostkę wytworzonego 

produktu. 

W każdym z tych układów występują dwie wersje zapisu RZS : dwustronna lub 

pionowa. 

Wynik  finansowy  jest  syntetyczną  miarą  efektów  finansowych 

osiągniętych  przez  przedsiębiorstwo  w  ramach  prowadzonej  przez  niego 

działalności gospodarczej. Poziomy : 

1.

 

Poziom  operacyjny  –  pozwala  ustalić  wynik  operacyjny  i  obejmuje 

następujące elementy: 

a)

 

wynik  na  sprzedaży  produktów  minus  koszty  wytworzenia  sprzedanych 

produktów – koszty ogólne zarządu – koszty sprzedaży, 

b)

 

na  sprzedaży  towarów  i  materiałów  minus  koszty  handlowe  –  wart. 

towar.  wg cen nabycia, 

c)

 

wynik  na  pozostałych  przychodach  operacyjnych  minus  pozostałe 

koszty operacyjne. 

2.

 

Poziom  finansowy  –  stanowi  różnicę  między  należnymi  przychodami  z 

operacji finansowych a kosztami tych operacji. Poziom dzielimy na : 

a)

 

przychody finansowe : dywidendy z tytułu udziału w innych podmiotach, 

odsetki  od  lokat  bankowych,  odsetki  od  pożyczek  bankowych,  wpływy  ze 

sprzedaży papierów wartościowych, 

b)

 

koszty  finansowe  :  odsetki  i  prowizje  od  zaciągniętych  pożyczek  i 

kredytów, 

straty 

na 

sprzedaży 

papierów 

wartościowych, 

odpisy 

aktualizujące wartość finansową majątku trwałego. 

3.

 

Poziom nadzwyczajny  

4.

 

Wynik  finansowy  netto  –  oblicza  się  poprzez  skorygowanie  wyniku 

finansowego  brutto  o  obowiązkowe  zmniejszenie  zysku  lub  zwiększenie 

straty. Obejmuje ono : 

-

 

podatek dochodowy i ewentualnie inne obciążenia obligatoryjne wyniku. 

 

WSTĘPNA ANALIZA RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT 

Dokonanie  wstępnej  analizy  wymaga  określenia  dynamiki  zmian  jego 

poszczególnych wielkości oraz oceny struktury procentowej. 

Przychody  całkowite  ustala  się  w  oparciu  o  sumę  następujących  pozycji  : 

przychody  netto  ze  sprzedaży,  PPO  oraz  przychody  finansowe.  Koszty 

całkowite  obejmują  :  koszty  sprzedanych  produktów,  koszty  ogólnego 

zarządu PKO, i koszty finansowe. 

 

ANALIZA PRZEPŁYWÓW ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH 

ISTOTA I OBSZAR ANALIZY  

Rachunek  przepływów  pieniężnych  odzwierciedla  przepływy  gotówkowe  w 

3 obszarach: 

1.

 

Przepływy z działalności operacyjnej – związane z produkcją,  handlem 

oraz św. usług  

a)

 

wpływy gotówki, wypłaty gotówki, 

b)

 

saldo przepływów gotówki z działalności. 

2.

 

Przepływy  z  działalności  inwestycyjnej  –  odzwierciedlają  operacje 

wynikające z gospodarowania przez przedsiębiorstwo majątkiem trwałym. 

Gotówka netto z działalności operacyjnej  x 100% 

Przychody ze sprzedaży 

Gotówka netto z działalności operacyjnej  x 100% 

Zysk netto  

Gotówka netto z działalności operacyjnej  x 100% 

Przeciętny poziom majątku ogółem 

Gotówka netto z działalności operacyjnej  x 100% 

Przeciętny poziom majątku obrotowego 

Gotówka netto z działalności operacyjnej  x 100% 

Zobowiązania ogółem 

Gotówka netto z działalności operacyjnej  x 100% 

Zobowiązania długoterminowe 

Gotówka netto z działalności operacyjnej  x 100% 

Spłata zobowiązań +wypłata dywidend +zakupy majątku trwałego 

Gotówka netto z działalności operacyjnej  x 100% 

Ś

rodki trwałe +inwestycje +pozostałe aktywa trwałe+ kapitał obrotowy 

3.

 

Przepływy  z  działalności  gospodarczej  –  działania  polegające  na 

pozyskiwaniu  kapitału  z  otoczenia  finansowego  w  postaci  emisji  akcji, 

obligacji, zaciąganiu kredytów i pożyczek bank. 

Suma  sald  przepływów  gotówkowych  z  trzech  obszarów  działalności 

wyznacza globalne saldo gotówkowe określane jako środki pieniężne netto, 

przepływy pieniężne netto, dochód czysty. 

 

ANALIZA  rachunku  przepływów  środków  pieniężnych  polega  na 

ustaleniu,  jakie  zdarzenia  gospodarcze,  które  zachodzą  w  przedsiębiorstwie 

mają najważniejszy wpływ na generowanie jego zasobów gotówkowych.  

Przepływy  środków  pieniężnych  pozwalają  dokonać  wstępnej  oceny 

sytuacji  finansowej.  Dają  także  odpowiedź  na  pytanie  z  jaką  firmą  mamy  do 

czynienia, jakie mogą wystąpić zagrożenia dla jej funkcjonowania, a jakie stoją 

przed nią szanse rozwojowe . 

 

MIERNIKI  OPARTE  NA  RACHUNKU  PRZEPŁYWÓW  ŚRODKÓW 

PIENIĘŻNYCH 

Do oceny pozycji finansowej wykorzystuje się mierniki uwzględniające 

informacje pochodzące z rachunku przepływów pieniężnych. Należą do nich : 

1.

 

Wskaźniki wydajności gotówkowej : 

a)

 

obrotu, będących relacją : 

 

b)

 

zysku, będących relacją :  

 

c)

 

majątku, będących relacją : 

 

d)

 

majątku obrotowego, będących relacją : 

2.

 

Wskaźniki wystarczalności gotówki : 

a)

 

operacyjnej na spłatę długów ogółem:  

 

b)

 

operacyjnej na spłatę długów długoterm.: 

 

c)

 

operacyjne ogólnej:  

 

Gotówka netto z działalności operacyjnej  x 100% 

Zakupy majątku trwałego 

d)

 

reinwestycji gotówki operacyjnej: 

 

e)

 

operacyjnej na zakupy majątku trwałego: 

 

WSTĘPNA I SZYBKA METODA OCENY FIRMY 

Istota analizy wskaźnikowej 

W praktyce gospodarczej analiza wskaźnikowa jest częścią analizy finansowej, 

która stanowi jej uogólnienie i spojrzenie na całościowe funkcjonowanie 

przedsiębiorstwa przez pryzmat kształtowania się określonych relacji 

finansowych. 

Przedmiotem analizy finansowej przedsiębiorstwa są: 

sytuacja majątkowa, 

sytuacja kapitałowa, 

płynność finansowa, obejmująca ocenę zdolności płatniczych firmy, stopień 

elastyczności majątku, politykę płatniczą wobec kontrahentów, 

rentowność, czyli ocena kształtowania się kosztów i dochodów. 

Istotną kwestią w analizie wskaźnikowej przedsiębiorstwa jest problem wyboru 

podstawy porównań osiąganych przez nie wyników. W Polsce najczęściej 

stosowane są porównania oparte na konfrontacji wielkości zrealizowanych z 

zaplanowanymi oraz porównania wielkości osiągniętych na przestrzeni kilku lat 

funkcjonowania przedsiębiorstwa. Wykorzystanie bowiem, równocześnie kilku 

baz odniesienia do działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, daje dopiero 

obraz sytuacji oraz tendencji rozwojowych tej firmy. Jak wcześniej 

stwierdzono, analiza wskaźnikowa koncentruje się na całościowym badaniu 

funkcjonowania przedsiębiorstwa, ocenie jego efektywności i możliwości 

rozwojowych. 

Wskaźniki aktywności gospodarczej 

Wskaźniki aktywności gospodarczej stanowią odzwierciedlenie relacji między 

osiągniętymi przychodami a stanem posiadanego majątku zarówno 

całkowitego, jak i trwałego. Służą one ocenie intensywności wykorzystania 

majątku, pośrednio zaś ocenie tendencji rozwojowych przedsiębiorstwa.  

Wskaźnik szybkości obrotu, mówiący o tym ile razy w badanym okresie 

nastąpił obrót danym składnikiem, czy też ile dni przeciętnie trwał jeden cykl 

obrotu. Daje więc informacje o tym, po jakim czasie zainwestowane środki 

wrócą do przedsiębiorstwa i będą ponownie wykorzystane. 

Wskaźnik rotacji zapasów, mierzony liczbą obrotów, informuje o poprawie 

efektywności gospodarowania zapasami, szybszym odzyskiwaniem środków 

pieniężnych zamrożonych w zapasach. Natomiast spadek wielkości tego 

wskaźnika, oznacza wydłużenie cyklu sprzedaży zapasów. 

Wskaźniki zadłużenia przedsiębiorstwa 

Analiza zadłużenia przedsiębiorstwa wynika z oceny wielkości, dynamiki zmian 

i struktury kapitałowej przedsiębiorstwa. Głównym problemem w tym zakresie 

jest oszacowanie poziomu zainwestowanych w przedsiębiorstwo kapitałów 

obcych. Wysoki udział kapitałów własnych w strukturze pasywów świadczy o 

silnych podstawach finansowych przedsiębiorstwa, o niskim ryzyku finansowym 

i jego stabilności gospodarczej. Nie jest to jednak jednoznaczne z wysokim 

poziomem rentowności. Możliwość zadłużenia się przedsiębiorstwa nie zależy 

tylko od poziomu i udziału kapitałów własnych w całości zaangażowanych 

kapitałów. Równie istotna jest zdolność przedsiębiorstwa do zwrotu 

zaciągniętych długów, w określonych terminach oraz dostępnych środków. 

Szczególnie przydatne w ocenie tych możliwości są wskaźniki: zdolności 

kredytowej i wiarygodności kredytowej. 

Zdolność kredytowa oznacza możliwość spłaty całkowitych, efektywnych 

zobowiązań z wygospodarowanej w danym okresie nadwyżki finansowej. 

Wskaźniki wiarygodności kredytowej określają możliwości firmy w zakresie 

spłaty bieżących kosztów finansowych związanych z zaangażowaniem 

kapitałów obcych. Określają zatem, czy zysk operacyjny, albo nadwyżka 

finansowa są wystarczające na pokrycie odsetek oraz rat kapitałowych w 

wymaganych terminach. 

Wskaźniki płynności finansowej przedsiębiorstwa 

Płynność finansowa przedsiębiorstwa oznacza zdolność firmy do regulowania 

zobowiązań w wymaganych terminach. W praktyce najczęściej stosuje się 

następujące wskaźniki: 

Wskaźnik bieżącej płynności odzwierciedla podstawowe relacje, jakie 

powinny zachodzić miedzy majątkiem obrotowym przedsiębiorstwa a 

wielkością zobowiązań bieżących. Uznaje się iż bezpieczny poziom tego 

wskaźnika powinien oscylować wokół 1,5 – 2 razy. Oznacza to iż, majątek 

obrotowy zaangażowany w przedsiębiorstwie powinien być dwukrotnie większy 

niż suma zobowiązań bieżących. 

Wskaźnik podwyższonej płynności, wg fachowców, powinien oscylować w 

granicy 1. Oznacza to w praktyce, iż najbardziej płynne elementy majątku 

obrotowego – czyli suma należności i roszczeń, krótkoterminowych papierów 

wartościowych oraz środków pieniężnych powinny być równe całości 

zobowiązań bieżących. 

Wskaźnik gotówkowej płynności, powinien w zasadzie oscylować w 

granicach 0,2. Zasoby gotówkowe firmy powinny być ograniczone do 

minimalnych poziomów, bowiem jedynie kapitał zaangażowany w procesach 

gospodarczych przedsiębiorstwa, czyli zapasach surowców, materiałów, 

produktów, wyrobów gotowych oraz należnościach, generuje dochody i zyski. 

Zbyt wysoki poziom środków pieniężnych utrzymywany w przedsiębiorstwie 

może świadczyć o nieproduktywnym ich gromadzeniu lub o braku pomysłu na 

ich wykorzystanie.  

Wskaźnik rentowności przedsiębiorstwa 

Pojęcie rentowności oznacza osiąganie nadwyżki dochodów nad kosztami, 

związanymi z podejmowaniem określonej działalności. Miarą osiąganej przez 

firmę rentowności jest relacja osiąganych zysków do zaangażowanych 

kapitałów lub do efektów zastosowanych czynników produkcji. Zatem 

rentowność przedsiębiorstwa można ustalić w oparciu o dwie grupy 

wskaźników. Pierwszą grupę wskaźników rentowności stanowią mierniki 

rentowności obrotu. Powszechnie stosowane są następujące mierniki: 

marża z zysku operacyjnego, marża z zysku brutto, 

marża z zysku netto, rentowność brutto. 

 

Drugą grupę wskaźników, która umożliwia ocenę pozycji dochodowej 

przedsiębiorstwa tworzą mierniki rentowności kapitału. Powszechnie 

stosowane to: 

rentowność inwestycji – stopa zysku, 

rentowność aktywów – stopa zwrotu z aktywów, 

rentowność kapitałów własnych – stopa zwrotu kapitałów własnych. 

Rentowność kapitału własnego wyraża efekty funkcjonowania 

przedsiębiorstwa w stosunku do kapitałów zaangażowanych przez właścicieli. 

Rosnący poziom tego wskaźnika świadczy z reguły o podnoszeniu efektywności 

zaangażowanego kapitału. Może to prowadzić do uzyskiwania większych 

dywidend oraz rozszerzania możliwości rozwojowych przedsiębiorstwa. 

Analizę rentowności spółek akcyjnych powinna jeszcze dodatkowo 

uzupełniać ocena oparta na wskaźnikach rynku kapitałowego. Najczęściej 

zalicza się do tej grupy następujące wskaźniki: 

zysk wygospodarowany w spółce przypadający na jedną akcję, 

cena rynkowa jednej akcji do zysku netto przypadającego na jedną akcję, 

stopa dywidendy mierzona relacją  

wskaźnik stopy wypłaty dywidendy mierzony relacją  

cena rynkowa jednej akcji do wartości księgowej (C/W). 

Wskaźniki rynku kapitałowego służą ocenie osiąganych korzyści przez 

aktualnych posiadaczy akcji.  

 

ANALIZA ZASOBÓW TRWAŁYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE 

Struktura rodzajowa majątku trwałego przedsiębiorstwa 

Z  bilansowego  punktu  widzenia  wyróżnia  się  dwie  podstawowe  grupy 

składników majątkowych: majątek trwały oraz obrotowy. 

Majątek  trwały  jest  zaangażowany  w  przedsiębiorstwie  na  okres  dłuższy  niż 

jeden rok. M.T. jest mało elastyczny, nie można go na bieżąco dostosowywać 

do poziomu wykorzystywanych mocy produkcyjnych. Jego rozwój dokonuje się 

w  długim  czasie,  na  podstawie  długofalowych,  strategicznych  decyzji.  Jest  on 

obciążony dużym ryzykiem. 

MT  przedsiębiorstwa  obejmuje  trzy  podstawowe  grupy:  rzeczowy  majątek 

trwały, wartości niematerialne i prawne, finansowy majątek trwały. Zalicza się 

do niego również należności długoterminowe. 

Z  punktu  widzenia  zastosowania  MT  dzieli  się  go  na:  produkcyjny  i 

finansowy. 

Z punktu widzenia prawa własności: własny i obcy 

Z punktu widzenia elastyczności: na mniej (budynki, budowle) lub bardziej 

elastyczny (narzędzia, środki finansowe). 

Do  wartości  niematerialnych  i  prawnych  zalicza  się  nabyte  przez 

przedsiębiorstwo 

prawa 

majątkowe 

nadające 

się 

do 

gospodarczego 

wykorzystania, których okres użytkowania przekracza rok. 

Majątek rzeczowy w bilansie dzieli się na:  (grunty własne, budynki  i budowle, 

urządzenia  techniczne  i  maszyny,  środki  transportu,  pozostałe  środki  trwałe) 

inwestycje rozpoczęte oraz zaliczki na poczet inwestycji. 

Klasyfikacja  rodzajowa  środków  trwałych:  budynki,  budowle,  maszyny 

energetyczne,  maszyny  i  urządzenia  ogólnego  zastosowania,  maszyny  i 

urządzenia  specjalistyczne,  urządzenia  techniczne,  środki  transportowe, 

narzędzia i przyrządy. 

 

Procesy odtworzeniowo -inwestycyjne- regulowanie zasobów środków trwałych 

Zwiększenie stanu środków trwałych poprzez tworzenie lub nabywanie nowych 

środków  stanowi  działalność  inwestycyjną.  Inwestycje  dotyczą  nowych 

obiektów i urządzeń. Gdy nakłady dotyczą obiektów już istniejących mamy do 

czynienia  z  rozbudową  istniejącej  bazy  materialnej.  Modernizacja  obejmuje 

wszystkie  prace,  których  celem  jest  podwyższenie  parametrów  technicznych 

istniejących obiektów i urządzeń. 

Podstawowe wskaźniki do badania tych procesów to: 

1. Wskaźnik zużycia majątku trwałego 

2. Intensywność odpisów amortyzacyjnych 

3. Stopa likwidacji środków trwałych 

4. Stopa odnowy- inwestycji majątku trwałego 

5. Wskaźnik dekapitalizacji brutto 

6. Wskaźnik dekapitalizacji netto 

 

OCENA GOSPODAROWANIA MAJĄTKIEM TRWAŁYM 

Podstawowe  znaczenie  dla  analizy  majątku  trwałego  ma  jego  efektywność, 

którą  można  ustalić  na  podstawie  zestawu  wskaźników  określających  relacje 

między  efektami  osiąganymi  w  przedsiębiorstwie  a  posiadanymi  zasobami 

majątkowymi. 

Wskaźniki wykorzystywane w tym zakresie to: 

1. Wskaźnik produktywności majątku - PMT 

PMT = S/MT gdzie S- wartość produkcji, lub przychodów ze sprzedaży 

MT - przeciętna wartość majątku trwałego 

Wskaźnik  ten  informuje  o  kwocie  przychodów  generowanych  przez  jedną 

złotówkę  posiadanego  majątku.  W  ocenie  intensywności  wykorzystania 

majątku  istotny  jest  zarówno  poziom  wskaźnika,  jak  i  tempo  jego  zmian. 

Odwrotność  tego  wskaźnika  określana  jest  jako  majątkochłonność  produkcji, 

sprzedaży, co oznacza wartość majątku zaangażowaną dla uzyskania jednostki 

wartości produkcji, sprzedaży.  

2. Wskaźnik zyskowności majątku - ZMT 

Z MT = Z/MT gdzie: Z- wielkość wyniku finansowego 

Dodatni wynik finansowy- zysk, wzrost wskaźnika oznacza, że każda złotówka 

majątku trwałego przedsiębiorstwa oznacza coraz większą kwot zysku.  

3. Wskaźnik rotacji majątku trwałego - RMT 

RMT   = MT x 365/ S gdzie: S- przychody ze sprzedaży 

Wskaźnik  określa  jak  przeciętnie  długo  trwa  cykl  obrotu  majątkiem  w  okresie 

rocznym. Jaka długość cyklu jest do osiągnięcia danego poziomu produkcji, czy 

sprzedaży, Im krótszy cykl, tym wyższa produktywność majątku trwałego. 

1. Wskaźnik technicznego uzbrojenia pracy  - Tup : 

Tup= MT/L gdzie: L- poziom zatrudniania 

Jest to wskaźnik obrazujący substytucję pracy żywej pracą uprzedmiotowioną. 

Mierzy nasycenie przedsiębiorstwa majątkiem trwałym. 

Wpływ  majątku  trwałego  na  wyniki  ekonomiczne  przedsiębiorstwa  można 

badać  w  postaci  układów  zależności  wyrażających  wpływ  różnych  czynników, 

ujętych w postaci wskaźników, na wskaźnik zyskowności majątku. 

ZMT  =  Zn/  MT=  Zn/S  x  S/MT  gdzie:  Zn-  zysk  netto,  S  -  przychody  ze 

sprzedaży 

Zyskowność  majątku  jest  tu  iloczynem  wskaźnika  rentowności  sprzedaży  i 

wskaźnika produktywności. 

ZMT = Zn/L x L/S x S/MT 

Zyskowność  majątku  jest  tu  iloczynem  trzech  wskaźników:  rentowności 

pracownika,  odwrotności  wydajności  pracy,  czyli  pracochłonności  (ilość  pracy 

potrzebnej  do  wytworzenia  jednostki  wartości  produkcji  lub  uzyskania 

jednostki przychodu) oraz produktywności majątku.  

 

ANALIZA ZASOBÓW OBROTOWYCH FIRMY 

PRZEDMIOT ANALIZY 

Podstawowe cele zarządzania majątkiem obrotowym : 

a)

 

zapewnienie  stałej  płynności  finansowej,  optymalizowanie  wielkości  i 

struktury majątku obr, 

b)

 

kształtowanie  źródeł  finansowania  majątku  obrotowego  opartych  na 

kryterium korzyści. 

Wszystkie  procesy  krążenia  składników  tworzą  cykl  obrotowy.  Stanowi  on 

odzwierciedlenie  czasu,  jaki  upływa  od  wydatkowania  środków  pieniężnych  na 

zakup  czynników  produkcji  do  momentu  uzyskania  przychodów  ze  sprzedaży 

towarów lub usług. 

Cykl obrotowy brutto = rotacja zapasów mierzona liczbą dni + okres inkasa 

należności 

CB = RD + ON 

Cykl obrotowy netto = cykl obrotowy brutto – okres spłaty zobowiązań 

CN = CB + OZB 

ZARZĄDZANIE ZAPASAMI W PRZEDSIĘBIORSTWIE 

Głównym  celem  jest  kształtowanie  takiego  poziomu,  który  zapewni  ciągłość 

procesów produkcji i sprzedaży przy minimalnych kosztach ich utrzymywania. 

ZARZĄDZANIE ŚRODKAMI PIENIĘŻNYMI 

Ma na celu: 

-

 

przyśpieszenie  dyspozycyjności  wpływów  gotówkowych,  poprzez  skrócenie 

czasu ich obiegu, 

-

 

lokowanie  przejściowych  nadwyżek  środków  pieniężnych  w  sposób 

zapewniający odpowiednie korzyści, 

-

 

pozyskiwanie  najtańszych  źródeł  finansowania  niedoborów  gotówki  w 

przedsiębiorstwie, 

 

STRATEGIE FINANSOWANIA MAJĄTKU FIRMY 

Na sfinansowanie  majątku obrotowego uwzględnia się najczęściej następujące 

aspekty: 

a)

 

związki zachodzące między stałymi i zmiennymi składnikami majątku, 

b)

 

stopień realności przychodów ze sprzedaży oraz ich regularność, 

c)

 

koszty wykorzystywania kapitałów. 

Strategia agresywna polega na finansowaniu majątku  obrotowego w całości 

zobowiązaniami krótkoterminowymi i to jej zmienną częścią. 

Strategia  umiarkowana  oparta  jest  na  podziale  majątku  obrotowego  na 

część  stałą  i  zmienną.  Stała  wielkość  środków  obrotowych  jest  w  tej  strategii 

finansowana  kapitałem  stałym,  czyli  sumą  kapitału  własnego  i  zobowiązań 

długoterminowych. 

Strategia  konserwatywna  polega  na  finansowaniu  majątku  obrotowego, 

praktycznie  w  całości  kapitałem  stałym.  Przywiązuje  szczególną  wagę  do 

utrzymywania  wysokiego  poziomu  płynności  finansowej  oraz  minimalizowania 

ryzyka niewypłacalności. 

 

ISTOTA KAPITAŁU PRACUJĄCEGO 

Wielkość kapitału pracującego może być ustalona w dwojaki sposób.  Pierwszy 

to spojrzenie kapitałowe a drugi to spojrzenie majątkowe 

I. Kapitał pracujący = kapitał stały – majątek trwały    KP = KS - MT 

II.  Kapitał  pracujący  =  majątek  obrotowy  –  krótkoterminowe  źródła 

kapitałów KP = MO – ZB 

W  praktyce  mogą  wystąpić  trzy  przypadki  kształtowania  się  wielkości  kapitału 

pracującego: 

1.

 

Kapitał stały – majątek trwały > 0 

2.

 

Kapitał  stały  –  majątek  trwały  =  0  –  oznacza  zrównanie  wielkości  KP  z 

MT 

3.

 

Kapitał  stały  –  majątek  trwały  <  0  -  KP  jest  w  części  finansowany  o 

źródła krótkoterminowe. 

Kapitał pracujący ulega zwiększeniu, gdy: 

-

 

maleje wartość majątku trwałego, 

-

 

rośnie wartość kapitałów stałych, 

Kapitał pracujący maleje, gdy: 

-

 

zwiększa  się  wartość  posiadanego  majątku  poprzez  dokonywanie  zakupów 

inwestycyjnych  w  sferze  rzeczowej,  finansowej,  czy  też  wartości 

niematerialnych i prawnych, 

-

 

ulega zmniejszeniu wartość kapitału stałego 

 

OCENA KAPITAŁU PRACUJĄCEGO PRZEDSIĘBIORSTWA 

Do  oceny  wielkości  KP  można  wykorzystać  mechanizm  szacowania 

zapotrzebowania  na  kapitał  pracujący.  Wymaga  on  określenia  długości 

trwania  cyklu  obrotowego  netto  przedsiębiorstwa  ora  przeciętnych  dziennych 

obrotów uzyskiwanych przez firmę.  

Inną  metodą  ustalania  zapotrzebowania  na  kapitał  pracujący  jest  analiza 

stanu środków pieniężnych netto.  

 

ANALIZA ZASOBÓW KAPITAŁOWYCH FIRMY 

Główne źródła kapitałów tworzących zasoby firmy 

Zasoby  finansowe  przedsiębiorstwa  warunkują  wielkość  zaangażowanych 

czynników wytwórczych, ich wykorzystanie oraz poziom osiągniętego obrotu. Z 

kolei  poziom  przychodów  warunkuje  dopływ  środków  finansowych  do 

przedsiębiorstwa.  

Finansowanie  to  wszystkie  przedsięwzięcia  w  przedsiębiorstwie,  które 

zapewniają  przedsiębiorstwu  kapitał  i  które  służą  kształtowaniu  optymalnej 

struktury  kapitałowej.  To  jednocześnie  proces,  w  którym  można  wyróżnić 

następujące  funkcje:  określenie  potrzeb  kapitałowych  i  finansowych 

przedsiębiorstwa,  kierowanie  dopływem  środków  finansowych,  kształtowanie 

wyniku finansowego, kierowanie wykorzystaniem środków finansowych. 

Ze względu na źródło pochodzenia: kapitał wewnętrzny i zewnętrzny. 

Kapitał  własny  jest  odzwierciedleniem  sfinansowania  podjęcia  działalności 

przez firmę (jej powstania) i podwyższenia związanego z rozwojem firmy. Jego 

cechą jest długoterminowość i statystyczność. 

Kapitały  obce  mają  zawsze  charakter  zewnętrzny  w  stosunku  do 

przedsiębiorstwa.  Ich  cechą  charakterystyczną  jest  czasowość  wykorzystania 

środków  obcych,  konieczność  zwrotu  w  określonym  terminie,  jak  i  odpłatność 

za  możliwość  wykorzystania  tych  kapitałów.  W  przypadku  upadłości  lub 

likwidacji przedsiębiorstwa ich roszczenia są regulowane w pierwszej kolejności 

przed roszczeniami właścicieli. 

Cechy kapitału obcego: 

1.Konieczność spłaty kapitału 

2.Obligatoryjność spłaty odsetek 

3.Odsetki stanowią  koszty uzyskania przychodu- są odejmowane od podstawy 

opodatkowania 

4.Większy udział zwiększa ryzyko finansowe 

5.Możliwość wprowadzenia ograniczeń (celowość przeznaczenia) 

6.Brak wpływu dawcy na decyzje firmy 

7.Gwarancja zwrotu 

Cechy kapitału własnego: 

8.Brak konieczności spłaty 

9.Wypłata dywidend nieobowiązkowa 

10.Dywidenda wypłacana jest z zysku 

11.Większy udział świadczy o sile i niezależności finansowej 

12.Swoboda wykorzystania 

13.Wpływ na podejmowane decyzje 

14.Brak gwarancji zwrotu 

 

Mechanizm działania dźwigni finansowej jako kryterium wyboru kapitałów 

Główne kryteria wyboru źródeł kapitału to: 

-mechanizm dźwigni finansowej- efekty i skala jego oddziaływania jako źródło 

korzyści właścicieli 

-koszty zastosowanych kapitałów 

-zasady finansowania określające długoterminową płynność 

Mechanizm  dźwigni  finansowej  jest  oparty  na  korzystaniu  z  kapitałów 

obcych, pod warunkiem niższego ich kosztu (oprocentowania) od generowanej 

stopy zysku ROI w  danej firmie. 

Dźwignia  operacyjna  mierzy  efekty  wykorzystania  i  kształtowania  struktury 

majątkowej przedsiębiorstwa.  

Dźwignię połączoną tworzy suma efektów dźwigni finansowej i operacyjnej. 

Pozytywne  rezultaty  we  wzroście  rentowności  firmy  można  osiągnąć, 

kształtując  umiejętnie  zarówno  strukturę  majątkową,  jak  i  finansową.  Obie 

dźwignie 

nie 

mają 

wobec 

siebie 

charakteru 

substytucyjnego, 

ale 

komplementarny.  Pozytywne  lub  negatywne  efekty  działania  jednej  z  nich,  są 

wzmacniane przez drugą- dźwignia połączona wykorzystuje te tendencje. 

Dynamiczny efekt działania dźwigni operacyjnej można zapisać w postaci: 

EDO= ∆Z0 /∆P 

gdzie:  EDO  -  efekt  wpływu  dźwigni  operacyjnej;  ∆Z0  -  procentowa  zmiana 

zysku operacyjnego; ∆P - procentowa zmiana przychodów 

Dźwignia  operacyjna  wpływa  na  zmiany  zysku  operacyjnego  wywołane 

zmianami  generowanych  przychodów.  Wpływ  ten  będzie  pozytywny,  jeśli 

maleje  względny  udział  kosztów  stałych  w  przedsiębiorstwie,  przy  wzroście 

osiąganych  przychodów.  Natomiast  spadek  przychodów  powoduje  względną 

zwyżkę  udziału  kosztów  stałych  i  to  wpływa  ujemnie  na  wielkość 

wykazywanego zysku operacyjnego. 

Dynamiczny  efekt  działania  dźwigni  finansowej  można  ustalić  w  oparciu  o 

EDF = ∆ROE/∆Z0 

gdzie:  EDF-  efekt  wpływu  dźwigni  finansowej;  ∆ROE-  procentowa  zmiana 

rentowności kapitału własnego; ∆Z0- procentowa zmiana zysku operacyjnego. 

Efekt  działania  dźwigni  finansowej  odzwierciedla  wpływ  zamian  zysku 

operacyjnego  na  osiąganą  stopę  zwrotu  kapitału  własnego  przy  określonej 

strukturze  kapitałowej  firmy  i  związanych  z  nią  kosztach  finansowych.  jeśli 

koszty zaangażowania kapitałów obcych są niższe niż osiągana stopa zysku w 

firmie, to wpływ dźwigni finansowej będzie pozytywny. Jeśli wystąpi odwrotna 

relacja, to efekt wpływu dźwigni będzie ujemny. 

Sumę efektów dźwigni finansowej i operacyjnej w ujęciu dynamicznym można 

zapisać: 

EDP= EDO x EDF 

Efekt  działania  mechanizmu  dźwigni  połączonej  określa,  jak  zmieni  się  stopa 

zwrotu  kapitału  własnego  wywołana  zmianą  osiąganych  przychodów  przez 

przedsiębiorstwo. 

Wnioski wynikające z mechanizmu działania dźwigni finansowej to: 

-  dźwignia  finansowa  może  oddziaływać  na  zyskowność  kapitałów  własnych 

zarówno w sposób pozytywny jak i negatywny 

-  efektów  pozytywnych  można  spodziewać  się  wtedy,  gdy  stopa  zysku  ROI 

przewyższa stopę oprocentowania kapitałów obcych 

- im bardziej stopa zysku jest wyższa od oprocentowania kapitału obcego, tym 

efekty działania dźwigni finansowej są wyższe 

-  jeśli  stopa  zysku  jest  mniejsza  od  oprocentowania  kapitału  obcego,  to 

mechanizm  działania  dźwigni  ma  charakter  negatywny  tzw.  maczuga 

finansowa 

- im stopa zysku jest niższa od kosztów zaangażowania kapitałów obcych, tym 

każde  zwiększenie  zadłużenia  pociąga  za  sobą  coraz  wyższy  spadek  stopy 

zwrotu kapitałów własnych. 

Syntetyczne  miary  oddziaływania  dźwigni  finansowej-  wykorzystuje  się 

je do oceny zasobów kapitałowych firmy, ich struktury należą do nich: 

1.  Iloraz  rentowności  kapitału  własnego  w  stosunku  do  skorygowanej  stopy 

zwrotu kapitału całkowitego o odsetki należne dawcom kapitałów obcych. 

EDF =ROE/SROA x 100% 

gdzie:  EDF-  wpływ  dźwigni  finansowej,  ROE-  stopa  zwrotu  kapitału  własnego, 

SROA-  stopa  zwrotu  kapitału  całkowitego  mierzona  relacją:  zysk  netto  + 

odsetki/ kapitał całkowity. 

2. Różnica między stopą zwrotu kapitału własnego a skorygowaną stopą zwrotu 

kapitału całkowitego: 

EDF = ROE- SROA/SROA x 100% 

3. Mnożnik dźwigni finansowej liczony w oparciu o formułę: 

    zysk netto/ zysk netto+ odsetki x kapitał całkowity/ kapitał własny x 100% 

Wykorzystanie  obcych  kapitałów  wpływa  na  wzrost  rentowności  kapitału 

własnego,  rosną  potencjalne  korzyści  właścicieli.  Im  wyższe  wartości  osiągają 

dane  wskaźniki,  tym  większy  jest  dodatni  wpływ  zastosowania  kapitałów 

obcych w finansowaniu majątku przedsiębiorstwa. 

Wskaźniki  mierzące  efekt  oddziaływania  dźwigni  finansowej  o  wielkościach 

ujemnych  świadczą  jednoznacznie  o  zbyt  wysokim  poziomie  zadłużenia  firmy 

lub o zbyt wysokich kosztach jego obsługi. 

 

Koszt kapitałów w wyborze źródeł finansowania firmy 

Koszt  kapitałów  -  każdy  element  struktury  kapitałowej  przedsiębiorstwa 

charakteryzuje  się  innym  kosztem.  Z  jednej  strony  bowiem  struktura 

finansowa  zależy  od  kosztu  zapłaty  za  kapitał  pochodzący  z  różnych  źródeł,  z 

drugiej zaś sama go w pewien sposób określa i istotnie wpływa na zyskowność 

firmy.  

Koszt kapitału własnego w spółkach kapitałowych jest równy wymaganej stopie 

zwrotu  (stopa  dyskontowa),  stosowanej  przez  właścicieli  przy  szacowaniu 

dywidend  i  ocenie  bieżącej  wartości  przedsiębiorstwa.  Można  się  tu  posłużyć 

tzw. modelem Gordona, w którym zakłada się stały wzrost wypłat dywidendy. 

Koszt  nowej  emisji  akcji,  inną  możliwością  zwiększenia  wielkości 

zaangażowanych  kapitałów  własnych  są  dopłaty  właścicieli  np.  w  spółkach 

akcyjnych, będą to kolejne emisje akcji. Koszt kapitału nowej emisji jest nieco 

wyższy  od  kosztu  poprzedniego  kapitału,  gdyż  obejmuje  również  wydatki 

związane z rozprowadzeniem nowych akcji. 

Inną  możliwością  wzrostu  wielkości  zaangażowania  kapitału  w 

określonym  przedsięwzięciu  jest  korzystanie  z  kapitałów  obcych  w  postaci 

różnego  rodzaju  kredytów,  pożyczek.  Koszt  tego  rodzaju  kapitału  wyznacza 

stopa  oprocentowania  kredytów  wraz  z  kosztami  prowizji  lub  ryczałtu  dla 

kredytodawców.  Oprocentowanie  kredytów  i  pożyczek  spłacane  jest  z 

dochodów przed opodatkowaniem. Powstające korzyści podatkowe zmniejszają 

ostateczny koszt pozyskania tego typu źródeł finansowania inwestycji i rozwoju 

przedsiębiorstwa. 

 

Zasady finansowania w kształtowaniu zasobów kapitałowych 

Zasady  finansowania  na  ich  podstawie  możliwe  jest  ustalenie  optymalnej 

struktury  kapitałowej  dla  konkretnego  przedsiębiorstwa  w  każdych  warunkach 

rynkowych.  Stanowią  one  ostatnie-  obok  mechanizmu  dźwigni  finansowej  i 

kosztów 

zaangażowanych 

kapitałów- 

wyróżnione 

kryterium 

wyboru 

odpowiedniej struktury kapitałowej. ocena relacji i powiązań między aktywami 

a  kapitałem  jest  możliwa  w  oparciu  o  analizę  płynności  krótkoterminowej  i 

długoterminowej. 

Wskaźniki  płynności  bieżącej  (krótkoterminowej)  służą  ocenie  sytuacji 

finansowej  przedsiębiorstwa  w  zakresie  majątku  obrotowego  i  zobowiązań 

bieżących.  Umożliwiają  planowanie  relacji  zachodzących  między  tymi 

kategoriami, 

stanowią 

podstawę 

zarządzania 

kapitałem 

pracującym 

przedsiębiorstwa. 

Natomiast  zasady  finansowania,  ich  ocena  i  analiza,  opiera  się  na 

wskaźnikach płynności długoterminowej. 

Złota reguła finansowa mówi że nie należy zadłużać przedsiębiorstwa ponad 

wartość  kapitałów  własnych.  Znaczy  to,  że  stopień  zadłużenia  firmy  nie 

powinien  przekroczyć  50%.  Stosunek  kapitału  własnego  do  obcego  winien  się 

kształtować na poziomie wyższym od jedności. Oznacza to, iż udział kapitałów 

obcych winien być niższy lub równy połowie kapitałów całkowitych: 

Kw/Ko≥ 1 

gdzie: Kw- kapitał włąsny, Ko- kapitał obcy 

Taka  struktura  zapewnia  utrzymanie  długoterminowej  płynności.  Sprzyja  jej 

zarówno  ograniczenie  obciążenia  firmy  kosztami  od  zaangażowanych  obcych 

kapitałów, jak i osiąganie większej stabilności w zakresie rentowności. 

Złota  reguła  bilansowa  zakłada  całkowite  sfinansowanie  majątku  trwałego 

kapitałem  własnym.  Gdy  te  dwie  wielkości  są  sobie  równe,  a  więc  wskaźnik 

pokrycia  majątku  trwałego  kapitałem  własnym.  oscyluje  w  granicach  1, 

oznacza to utrzymanie stabilności finansowej przez przedsiębiorstwo: 

Kw/ Mt≥ 1 

gdzie: Kw- kapitał własny zaangażowany w firmie, Mt- majątek trwały. 

lub             Ko/Mo≤ 1 

Wersja liberalna dopuszcza finansowanie majątku trwałego kapitałem stałym, a 

więc  oprócz  kapitału  własnego  możliwe  jest  również  zastosowanie 

długoterminowych  kapitałów  obcych.  Wskaźnik  pokrycia  majątku  trwałego 

kapitałem stałym powinien być wyższy od 1.  

Ks/Mt≥ 1 

 gdzie: Ks - kapitał stały, Mt- majątek obrotowy 

Przy wskaźniku mniejszym od 1 może wystąpić sytuacja zagrożenia płynności. 

oznacza  ona  finansowanie  majątku  trwałego  i  potrzeb  inwestycyjnych 

przedsiębiorstwa  krótkoterminowymi  kapitałami  obcymi.  Ich  wymagalność  w 

krótkim  czasie  może  oznaczać  brak  środków  pieniężnych  i  naruszenie 

równowagi finansowej. Istnieje realne zagrożenie braku wypłacalności. 

Dynamiczna  reguła  zadłużenia  opiera  się  na  wykorzystaniu  pojęcia 

nadwyżki  finansowej  CF,  a  więc  sumy  zysku  netto  i  amortyzacji.  Dynamiczną 

regułę zadłużenia można zapisać: 

Ko/ CF 

gdzie: Ko- kapitał obcy, CF- nadwyżka finansowa netto 

Wskaźnik  dynamicznego  zadłużenia  określa,  przez  ile  lat  nadwyżka  finansowa 

danego  roku  musi  być  dostępną,  by  firma  spłaciła  całkowite  zadłużenie. 

Przyjmuje  się,  iż  bezpieczny  poziom  to  okres  trzech  lat.  Stosuje  się  zasadę 

wedle  której,  im  niższa  jest  wartość  wskaźnika  tym  niższe  jest  ryzyko 

finansowe  związane  z  określoną  strukturą  kapitałową  przedsiębiorstwa. 

Pogarszający się wskaźnik oznacza utratę zdolności kredytowej, gdy zbliża się 

do 7 oznacza bankructwo. 

Kod/ Kp≤1 

gdzie: Kod- kapitał obcy długoterminowy, Kp- kapitał pracujący 

Punkt IX Analiza wybranych procesów gospodarki materiałowej  

9.1

 

 BADANIE PROCESÓW ZAOPARTRZENIA  

Zaopatrzenie  oznacza  pozyskiwanie  z  zewnątrz  czynników  produkcji 

niezbędnych  do  zapewnienia  ciągłej  i  rytmicznej  działalności  przedsiębiorstwa 

w określonym czasie. Przedmiotem zaopatrzenia mogą być surowce, materiały, 

towary  w  przedsiębiorstwie  handlowym.  Na  procesy  zakupu  można  patrzeć  w 

ujęciu planistycznym, pozwalającym na rozwiązanie podstawowych problemów 

zaopatrzeniowych  dotyczących  przyszłych  okresów  oraz  w  przekroju 

analitycznym , umożliwiającym znalezienie racjonalne zaopatrzenie w okresach 

minionych.  

W przedsiębiorstwie handlowym składnikami rachunku , liczonymi dla każdego 

z dostawców są : 

- możliwe do uzyskania efekty ustalone w postaci marży brutto; 

- koszty wiążące się z realizacją każdego wariantu dostaw . 

-  kryterium  wyboru  dostawcy  ,  którym  jest  maksymalizacja  kwoty  zysku 

kalkulacyjnego. 

Podstawą  do  ustalenia  wartości  zapotrzebowania  materiałowego  w  okresie 

planistycznym jest równanie bilansowe.  

Liczba  dostaw  i  terminy  i  odstępy  między  kolejnymi  dostawami  powinny  być 

dostosowane do zaplanowanej produkcji. 

 Wskaźnik rytmiczności dostaw równy jeden oznacza , że dostawy są rytmiczne 

, realizowane zgodnie z planem.  

Wskaźnik kredytowania pozwala na zoriętowanie się jaki jest przeciętny okres 

na  jako  firma  otrzymuje  kredyt  od  swoich  dostawców.  Im  wyższa  wartość 

wskaźnika , tym dłuższy okres kredytowania.    

 

ANALIZA POZIOMU, STRUKTURY I ROTACJI ZAPASÓW 

Zapasy  zapewniają  ciągłe  działanie  przedsiębiorstwa  we  wszystkich  fazach 

gospodarki.  

Działanie i decyzje związane z pozyskaniem, utrzymaniem i wykorzystywaniem 

w przedsiębiorstwie określa się mianem gospodarki zapasami.  

Zapasy ocenia się w dwóch formach jako. 

1. Bezwzględną wielkości zapasów wyrażoną wartościowo lub ilościowo, 

2. Relatywny poziom zapasów, wyrażony w formie stosunku wielkości zapasów 

do wielkości sprzedaży – rotacja.  

Wielkość  zapasów  ustala  się  na  początek  i  koniec  każdego  roku 

obrachunkowego.  

Jednym  s  przekrojów  analizy  zapasów  jest  badanie  ich  struktury.  Strukturę 

zapasów można badać w różnych przekrojach: 

1) w przekroju ilościowym lub wartościowym (częściej) 

2)  w  przekroju  asortymentowym,  branżowym,  wg  grup  towarów,  faz 

działalności firmy, 

3) w przekroju sieciowym, oddziałów, magazynów, 

4) w przekroju czasowym. 

Wskaźnik  rotacji  –  obrazuje  stosunek  pomiędzy  wielkością  zapasu  i 

wielkością sprzedaży towarów czy też kosztów działalności. 

Do  oceny  relacji  między  zapasem  a  sprzedaż  wykorzystywane  są  następujące 

wskaźniki: 

Wskaźnik  rotacji  w  dniach  –  określa  ile  dni  trwa  sprzedaż  zapasu 

przeciętnego  ,  co  ile  dni  jest  odnawiany  zapas  przeciętny  ,  informuje  o 

szybkości obrotu.  

Wskaźnik rotacji w razach – informuje ile razy odnawia się badany okresie 

zapas przeciętny , ile występuje cykli rotacji.  

Wskaźnik  związania  zapasów  –  określa  ile  groszy  zapasu  przypada  za  zł. 

Sprzedaży  lub  produkcji  w  badanym  okresie.  Ten  wskaźnik  jest  odwrotnością 

rotacji w razach.  

Gospodarka zapasami wiąże się z kosztami, z których najważniejsze to 

: 

1) koszty zakupu 

2) koszty magazynowania 

3) koszty funkcjonowania służb zaopatrzeniowych 

4) koszty finansowe, kapitałowe 

5) koszty zużycia i starzenia zapasów. 

 

KSZTAŁTOWANIE PRZYSZŁYCH POZIOMÓW ZAPASÓW  

Celem  działań  podejmowanym  w  ramach  rachunku  ekonomicznego  jest 

utrzymanie  zapasu  ekonomicznie  uzasadnionego.  Zmniejszenie  zapasu 

powoduje  przyspieszenie  cyrkulacji  materiałów  i  towarów,  obniżenie  kosztów 

działania zmniejszenie zapotrzebowania na kapitał obrotowy.  

W  zagadnieniu  optymalizacji  zapasów  przedmiotem  rachunku  są  nakłady 

związane  z  pozyskiwaniem  i  utrzymaniem  zapasów.  Nakłady  te  w  formie 

wartościowej wyrażane są przez koszty: 

-

 

zakupu – dostaw 

-

 

magazynowaniem 

Kryterium  wyboru  jest  minimalizacja  łącznych  kosztów  zakupu  i 

magazynowania.  Koszty  dostaw  i  składowania  są  konkurencyjne  wobec 

siebie. Dlatego obliczmy zapas optymalny. 

Na zapas optymalny składa się: 

1) rozkład popytu w okresie planowania powinien być w przybliżeniu zgodny z 

dotychczasowym jego rozkładem. 

2) firma musi mieć pewność co do terminowości dostaw  i w żądanej wielkości , 

wynikającej z obliczeń. 

3) mogą wystąpić pewne trudności przy liczeniu kosztów składowania i zakupu. 

Niejednokrotnie muszą być one ustalone na podstawie danych w analitycznych 

kont księgowych. Także szybkie zmiany składników tych kosztów w przyszłości 

mogą podważyć ustalony wynik optymalny. 

4)  optymalne  wielkości  z  punktu  widzenia  przedsiębiorstwa  nie  musza  być 

optymalne z punktu widzenia dostawcy.  

 

 

 

OCENA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH 

Proste metody oceny projektów inwestycyjnych  

Inwestycje  to  nakłady  kapitałowe  ponoszone  na  różnego  rodzaju 

przedsięwzięcia  mające  na  celu  przyniesienie  określonych  efektów.  Efekt  to 

zarówno  wzrost  zysku,  cash  –  flow,  rozszerzenie  produkcji,  modernizacja 

technologii,  wzrost  udziału  na  rynku,  przyrost  wartości  firmy,  poziomu 

konkurencyjności, itp. Wyróżniamy 2 podstawowe rodzaje inwestowania: 

a)

 

rzeczowe – w materialne składniki majątku stałego, 

b)

 

finansowe. 

Rozróżniamy trzy cykle inwestycyjne : 

a)

 

przedinwestycyjny 

b)

 

inwestycyjny  

c)

 

operacyjny. 

Najważniejsza  faza  to  przedinwestycyjna,  która  odpowiada  za  określenie 

potrzeb, 

możliwości, 

zebranie 

wariantów, 

określenie 

warunków 

ogólnoinwestycyjnych, określenie metod ocen projektów itp.  

Narzędziem  oceny  i  wyboru  najlepszych  rozwiązań  jest  rachunek 

opłacalności  inwestycyjnych.  Jest  to  rodzaj  rach.  ekonomicznego  jako 

sposób wyboru rozwiązania najlepszego spośród wielu możliwości.  

W  rachunku  ekonomicznym  stosowanym  do  oceny  opłacalności  projektów 

inwestycyjnych , zależnie od użytej metody, wyróżnić można następujące jego 

elementy składowe: 

1)  efekty  w  postaci  przewidywalnych  przychodów  ,  zysku,  przepływów 

pieniężnych, 

odpowiednio 

dla 

każdego 

z  rozpatrywanych 

wariantów 

inwestycyjnych. 

2)  nakłady  w  postaci  kosztów  ,  wydatków  inwestycyjnych,  czasu  realizacji 

inwestycji,  związanych  z  funkcjonowaniem  każdego  z  rozpatrywanych 

wariantów inwestycyjnych, oraz inne wydatki finansowe. 

3)  kryterium  wyboru  w  postaci  miary  ,  wskaźnika,  będącego  relacją  między 

efektami  i  nakładami  ,  wynikające  z  algorytmu  obliczeniowego  odpowiedniego 

do  danej  metody.  Kryteriami  tymi  mogą  być:  zaktualizowana  wartość  netto  ( 

NPV  )  ,  wewnętrzna  stopa  zwrotu  (  IRR  )  ,  okres  zwrotu,  stopa  zwrotu 

nakładów. 

Wyróżniamy dwie metody rachunku opłacalności: 

Statyczna  –  są  proste  w  obliczeniach,  łatwe  do  zastosowania,  mało 

pracochłonne.  Nie  uwzględniają  zmian  wartości  w  czasie.  Metody  te 

wykorzystywane  są  do  ocen  projektów  o  niewielkim  znaczeniu,  na  etapie 

prac wstępnych, kiedy brak pełnego zestawu informacji.   

Dynamiczna  –  należą  do  tej  metody  zaktualizowana  wartość  netto  (  NPV  ), 

wewnętrzna  stopa  zwrotu  (  IRR  ),  zdyskontowany  okres  zwrotu,  metoda 

równych  rat.  Metoda  ta  pozwala  wyrażanie  wszystkich  przyszłych  wpływów  i 

wydatków  w  dzisiejszej  wartości  nałogów.  Metoda  ta  wykorzystywana  jest  w 

projektach o dużym znaczeniu.  

Okres zwrotu nakładów ( OZ ) – jest to czas w jakim zwracają  się nakłady 

inwestycyjne  z  osiągniętych  nadwyżek  finansowych  lub  innych  wielkości 

określających przewidywane efekty. Zaletą tej metody jest prostota obliczeń, a 

wadą  pomijanie  efektów  jakie  są  osiągane  po  okresie  zwrotu  , 

nieuwzględnienie zmian wartości efektów w czasie ( brak dyskonta ). 

Stopa  zwrotu  nakładów  –  jest  to  relacja  efektu,  jaki  można  uzyskać  z 

inwestycji do poniesionych nakładów inwestycyjnych. Jest odwrotnością okresu 

zwrotów nakładów. Wady i zalety jak wyżej. 

 

Ocena efektywności projektów inwestycyjnych metodami dyskontowymi. 

Zaktualizowana  wartość  netto  (NPV)  –  metoda  ta  pozwala  na  określenie 

rzeczywistej  (aktualnej)  wartości  nakładów  i  efektów  związanych  z  danym 

przedsięwzięciem.    NPV  jest  wartością  otrzymaną  przez  zdyskontowanie, 

oddzielnie  dla  każdego  roku,  różnicy  między  wpływami  i  wydatkami  w  całym 

okresie  przy  stałym  poziomie  stopy  dyskontowej.  Poziom  NPV  zależy  od 

wielkości i rodzaju w czasie przepływów pieniężnych netto, oraz od przeciętnej 

stopy dyskontowej.  

Poziom  stopy  dyskontowej  –  określa  dwa  zasadnicze  czynniki:  oczekiwaną 

stopę zwrotu, ryzyko.  

Oczekiwaną  stopę  zwrotu  –  wyraża  minimalną  rentowność,  przy  której 

inwestor jest gotów zaangażować swój kapitał. Drugą część stopy dyskontowej 

jest  premia  za  ryzyko  inwestowania.  Wielkość  tej  premii  jest  uzależniona 

od  wielu  czynników  zarówno  z  samym  przedsiębiorstwem  jak  i  zewnętrznych. 

Dlatego  przypisujemy  jej  wartość  liczbową.  Trzecim  składnikiem  stopy 

dyskontowej  mogła  być  stopa  inflacji  przewidywana  w  okresie  projektów 

przepływów  pieniężnych.  Wymagało  by  to  jednak  prognozowania  wpływów  i 

wydatków  w  cenach  bieżących.  Przewidywalny  poziom  inflacji  jak  i  takie 

prognozowanie  obarczone  jest  znacznym  marginesem  błędu.  Dlatego  też  w 

praktyce  pomija  się  stopę  inflacji  jako  składnik  stopy  dyskontowe.  ,  a 

prognozowanie przepływów pieniężnych wyraża się w cenach stałych.  

Wewnętrzna stopa zwrotu – IRR – jest metodą najczęściej wykorzystywaną 

do  oceny  projektu  inwestycyjnego  metodą  dyskontową  IRR  jest  to  stopa 

dyskontowa,  przy  której  wartość  zaktualizowana  netto  (NPV)  równa  się  zero. 

Oznacza  to,  że  IRR  wyraża  wewnętrzną,  rzeczywistą  rentowność  projektu 

inwestycyjnego.  W  przypadku,  gdy  stopa  ta  jest  wyższa  lub  równa  od  stopy 

dyskontowej  przyjętej  do  wyliczenia  NPV,  ocena  projektu  wypada  korzystnie. 

IRR  można  wyznaczyć  metodą  kolejnych  przybliżeń,  licząc  NPV  dla  każdych 

stóp dyskontowych tak, aby otrzymać NPV równa zeru. Taka stopa równa jest 

wewnętrznej stopie zwrotu IRR. 

 

WYBÓR ŹRÓDEŁ FINANSOWANIA 

Kredyt, leasing, środki własne jako źródła finansowania 

Środki służące do finansowania działalności bieżącej i rozwojowej 

przedsiębiorstwa mogą pochodzić z różnych źródeł i dopływać w różnej formie. 

Z punktu widzenia źródła pochodzenia kapitału wyróżnić można finansowanie 

zewnętrzne i wewnętrzne. 

Są dwa podstawowe kierunki finansowania w przedsiębiorstwie: 

finansowanie bieżącej działalności, polegające na zapewnieniu ciągłości 

podstawowych procesów gospodarczych przez dopływ środków uzyskiwanych 

głównie z przychodów, tak aby zachowana była płynność finansowa firmy. 

Finansowanie działalności rozwojowej, polegające na gromadzeniu 

środków własnych i obcych, wewnętrznych i zewnętrznych, mające na celu 

umożliwienie podejmowania działalności inwestycyjnej. 

Kredyt bankowy 

Kredyt jest jednym z podstawowych źródeł finansowania przedsięwzięć 

inwestycyjnych. Jest rodzajem pożyczki udzielonej przez bank osobie prawnej 

lub fizycznej za oprocentowaniem, na określony cel, wg zasad i warunków 

podanych w umowie kredytowej. Kredyty dzielą się na krótko, średnio i 

długo terminowe. 

Kredyty obrotowe mogą być udzielone na sfinansowanie zapasów, rozliczeń 

między okresowych czynnych, należności z tytułu rozliczeń z kontrahentami 

oraz płatności. 

Kredyty inwestycyjne udzielane są na finansowanie przedsięwzięć 

zmierzających do odtworzenia, modernizacji i zwiększenia majątku trwałego 

kredytobiorcy. Przyznanie kredytu uzależnione jest od efektywności oraz 

przewidywalnej opłacalności przedsięwzięcia, jak również stopnia ryzyka 

wynikającego z oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy. Kredytobiorca 

występuje o kredyt z wnioskiem. Wniosek powinien określać w szczególności: 

kwotę i walutę kredytu, przeznaczenie kredytu, 

proponowany termin spłaty kredytu, uzasadnienie potrzeb kredytowych, 

okres wykorzystania kredytu, propozycje dotyczące prawnego zabezpieczenia 

kredytu. 

Bank określa również dokumenty i informacje jakie powinny być dołączone do 

wniosku. W szczególności są to: 

uprawnienia do prowadzenia działalności gospodarczej, 

informacje dotyczące działalności gospodarczej, 

roczny bilans oraz rachunek zysków i strat, 

deklaracje podatkowe, zaświadczenie o dochodach, zaświadczenie o 

niezaleganiu z podatkami, 

wykaz planowanych do zakupu dóbr lub usług inwestycyjnych, 

studium opłacalności realizowanego przedsięwzięcia, 

w przypadku inwestycji budowlanych założenia techniczno-ekonomiczne 

inwestycji. 

Wysokość stopy oprocentowania kredytu uzależniona jest od 

kształtowania się stóp procentowych na rynku międzybankowym, rozmiarów 

ryzyka związanego z udzielonym kredytem, wysokości kredytu, oraz długości 

okresu kredytowania, częstotliwości spłaty odsetek od kredytu. 

Leasing 

Jest nowoczesną formą finansowania inwestycji. Leasing określany jest 

powszechnie jako specyficzna forma odpłatnego korzystania z rzeczowych 

składników majątkowych na podstawie umowy zawartej na czas określony, 

zgodnie z którą leasingodawca zobowiązuje się oddać określoną rzecz do 

dyspozycji leasingobiorcy w zamian za płatności dokonywane w ratach. Na 

gruncie polskiego prawa podatkowego wyróżnia się dwa podstawowe typy 

transakcji leasingowych: 

1.Leasing finansowy ma charakter długookresowy i polega na odpłatnym 

korzystaniu z rzeczy w czasie zbliżonym do ekonomicznego okresu jej 

użytkowania. W tym czasie właściciel rzeczy jest  leasingodawcą.  

Leasingobiorca może stać się właścicielem przedmiotu leasingu po zakończeniu 

trwania umowy. Opłata za użytkowanie składa się z raty stanowiącej część 

wartości rzeczy oraz odsetek. Dla leasingobiorcy część odsetkowa jest kosztem 

uzyskania przychodu, ma także prawo dokonywania odpisów amortyzacyjnych. 

Dla  leasingodawcy całość opłat stanowi przychód. 

2.Leasing operacyjny. Umowy są tu zawierane na okres krótszy niż 

przewidywany okres ekonomicznego zużycia rzeczy, stąd rzecz może być 

wypożyczana wielu kolejnym klientom. Całość opłaty za użytkowanie  

leasingobiorca zalicza do kosztów uzyskania przychodów, nie nalicza też 

amortyzacji. On również najczęściej przyjmuje na siebie obowiązek obsługi 

przedmiotu leasingu. Dla  leasingodawcy opłaty stanowią przychód podlegający 

opodatkowaniu, dokonuje on również odpisów amortyzacyjnych. W tej formie 

leasingobiorca nie ma gwarancji nabycia przedmiotu umowy po jej 

wygaśnięciu. 

Środki własne przedsiębiorstwa 

Podstawowym źródłem wewnętrznego finansowania przedsięwzięć 

inwestycyjnych w przedsiębiorstwie jest zysk netto pod warunkiem, że zostanie 

on wypracowany. Drugim ważnym składnikiem wewnętrznego finansowania 

przedsiębiorstwa jest amortyzacja. Amortyzacja jest odpisem części wartości 

zużywających się środków trwałych, przeznaczonych na odtworzenie tego 

zużycia. Poziom odpisu amortyzacyjnego uzależniony jest od okresu 

eksploatacji oraz stawek odpisu. Typowe okresy eksploatacji poszczególnych 

środków trwałych podawane są w wykazach stawek amortyzacyjnych, zgodnie 

z odpowiednimi rozporządzeniami ministra finansów.  

 

Metody wyboru efektywnych źródeł finansowania – rachunek ekonomiczny 

Rachunek ekonomiczny jest metodą pozwalającą na wybór najlepszego 

wariantu planowanego działania. Wykorzystywany jest w szerokim zakresie do 

rozwiązywania różnych problemów decyzyjnych w procesie zarządzania 

przedsiębiorstwem. Jednym z ważniejszych obszarów decyzji zarządczych jest 

finansowanie zakupów inwestycyjnych.  

Są dwie metody pozwalające na dokonanie wyboru metody finansowania. W 

pierwszej metodzie za kryterium wyboru przyjmuje się maksymalizację 

zdyskontowanej wartości dochodu czystego, wyliczoną dla każdego z 

rozpatrywanych wariantów działania. Kryterium wyboru w drugiej metodzie 

jest minimalizacja wydatków efektywnych, rozumianych jako zdyskontowana 

różnica między wydatkami nominalnymi a zmniejszeniem obciążeń podatkiem 

dochodowym z tytułu zaliczenia w poczet kosztów takich wielkości jak: 

amortyzacja, odsetki, czynsze. 

 

ANALIZA PRZYCHODÓW I KOSZTÓW FUNKCJONOWANIA FIRMY 

POJĘCIE PRZYCHODÓW I ICH RODZAJE 

Przychody są pieniężnym wyrazem sprzedaży jego produktów i usług. Można 

powiedzieć,  że  kształtują  one  stronę  dochodową  jego  działalności.  Przychody 

powinny pokryć koszty działalności firmy oraz pozwolić na uzyskanie nadwyżki 

finansowej,  która  jest  m.in  źródłem  wynagrodzenia  właścicieli  i  dawców 

kapitału obcego finansującego jego majątek. 

Zadaniem analizy przychodów jest ustalenie struktury źródeł tych przychodów, 

dynamiki,  która  pozwoli  wskazać  na  rozwój,  stagnację  czy  też  regres  w 

działalności przedsiębiorstwa. 

Składniki przychodów to: 

1. Przychody ze sprzedaży wyrobów i usług, 

2. Przychody ze sprzedaży towarów i materiałów, 

3. Pozostałe przychody operacyjne, 

4. Przychody finansowe, 

5. Przychody z operacji nadzwyczajnych- zyski nadzwyczajne. 

Punkt 1 i 2 to przychody ze sprzedaży lub przychody operacyjne. Punkty 1-4 to 

przychody z całokształtu działalności gospodarczej. 

Analiza  wstępna  powinna  umożliwiać  poznanie  ogólnej  struktury  przychodów, 

podstawowych tendencji oraz ustalenie kierunków analizy szczegółowej. 

Analiza szczegółowa przez zastosowanie metod analizy przyczynowo skutkowej 

powinna umożliwić ustalenie źródeł i przyczyn wzrostu lub spadku przychodów, 

wskazać na rezerwy wzrostu i możliwości ich wykorzystania. 

Ogólna analiza przychodów powinna odpowiadać na pytania: 

- jaka jest wielkość przychodów z podziałem na poszczególne składniki – źródła 

-  jakie są wiodące źródła przychodów, czyli ich struktura 

-  jakie  są  podstawowe  czynniki  kształtowania  się  przychodów,  czyli  badanie 

dynamiki 

-  jakie  powinny  być  kierunki  analizy  szczegółowej  ze  względu  na  konkretną 

sytuację badanej firmy. 

Szczegółowa analiza przychodów. 

Przychody  ze  sprzedaży  ujmowane  w  rachunku  zysków  i  strat  są  wyrażane  w 

cenach  bieżących.  We  wstępnej  ocenie  należałoby  skonfrontować  je  z  realną 

dynamiką cen 

a)

 

Przychody ze sprzedaży produktów i towarów – jest to iloczyn ilości 

sprzedanych produktów (q) i cen jednostkowych (p): P= Eq x p 

Chcąc ustalić wpływ poszczególnych czynników na sumy wielkości przychodów 

ze  sprzedaży  można  zastosować  jedną  z  metod  analizy  przyczynowo-

skutkowej,  jaką  jest  metoda  podstawień  łańcuchowych.  Pierwszy  krok  to 

ustalenie  odchylenia  bezwzględnego  między  porównywalnymi  wielkościami: 

∆P=P1-P0    lub  ∆P=Eq1p1-Eq0p0  gdzie  ∆P-  zmiany  wielkości  przychodów, 

P0,P1-  wielkość  przychodów  odpowiednio  w  okresie  bazowym  i  badanym.  Na 

zmiany  wielkości  przychodów  ze  sprzedaży  działają  dwa  czynniki,  ustalenie 

wpływu których może być następujące: 

1. wpływ ilości sprzedanych produktów                        ∆P=Eq1 x p0-Eq0 x 

p0 

2. wpływ ceny jednostkowej produktów 

∆Pp= Eq1p1-Eq1 x p0  

Szczegółowa analiza przychodów ze sprzedaży może być rozwinięta przez 

wyodrębnienie: 

- kierunków sprzedaży: kraj, export 

- szczebli sprzedaży: producent, hurtownik, detalista 

- charakteru rynków: lokalny, regionalny, krajowy 

Wyodrębnienie  sprzedaży  eksportowej  w  analizie  przychodów  ma  swoje 

uzasadnienie w tych przedsiębiorstwach, które mają znaczny udział eksportu w 

przychodach.  Analiza  przychodów  ze  sprzedaży  eksportowej  Pe  uwzględniać 

powinna  nast.  czynniki:  ilość  sprzedanych  produktów  (q),  ceny  dewizowe  w 

jakiej były sprzedane produkty (pd), oraz kurs złotego do waluty zagranicznej 

(w). 

                            Pe= Eq x pd x w  

Analiza  przychodów  z  wydzieleniem  podstawowych  szczebli  sprzedaży  ma 

swoje  uzasadnienie  w  tym,  że  każdy  z  tych  szczebli  stosuje  inne  ceny  zbytu, 

hurtowe bądź detaliczne. 

Analiza  struktury  przychodów  wg  charakteru  rynków  może  mieć  większe 

znaczenie  dla  oceny  działalności  marketingowej  niż  kształtowania  strumieni 

przychodów finansowych. 

 

b)

 

Pozostałe przychody operacyjne i finansowe. 

Składnikami  przychodów  są  także  pozostałe  przychody  operacyjne,  przychody 

finansowe oraz zyski nadzwyczajne. Do typowych pozostałych przychodów 

można zwłaszcza zaliczyć przychody z tytułu: 

- sprzedaży składników rzeczowego majątku trwałego 

- otrzymanych dotacji 

- nadwyżek inwentaryzacyjnych składników majątku. 

Do  typowych  przychodów  finansowych  można  z  kolei  zaliczyć  następujące 

składniki: 

- odsetki uzyskane od środków finansowych zdeponowanych w bankach 

- otrzymane dywidendy z tytułu udziałów i akcji w innych podmiotach 

- przychody ze sprzedaży udziałów, akcji i obligacji 

- odsetki otrzymane od udzielonych pożyczek innym podmiotom 

-  dodatnie  różnice  kursowe  uzyskane  w  wyniku  operacji  gospodarczych 

realizowanych w obcych walutach 

-  przychody  z  dzierżawy  majątku  trwałego  oraz  raty  leasingowe  z  tytułu 

leasingu operacyjnego 

- odsetki od nieterminowego regulowania wierzytelności przedsiębiorstwa przez 

kontrahentów- odbiorców. 

Zyski  nadzwyczajne  mają  zazwyczaj  marginalne  znaczenie  w  przychodach  i 

mogą  dotyczyć  np.  odszkodowań  od  ubezpieczycieli  z  tytułu  uszczerbku  w 

majątku na skutek pożaru, itp. 

Analizie  szczegółowej  powinny  być  poddane  zwłaszcza  te  pozycje 

pozostałych  przychodów,  które  mają  znaczny  udział  w  całkowitych 

przychodach. Może to np. dotyczyć odsetek od udzielonych pożyczek, odsetek 

od depozytów, itp. W odniesieniu do tych składników stosuje się nast. formułę: 

Pf  =  F  x  s    ,  gdzie  Pf  to  przychody  finansowe,  F-  kwota  depozytów, 

udzielonych pożyczek, itp., s- przeciętna stopa oprocentowania w skali rocznej. 

Chcąc  ustalić  wielkość  przychodów  dla  krótszego  okresu  trzeba  uwzględnić 

okres,  na  który  zostały  zdeponowane  pieniądze,  lub  udzielona  pożyczka, 

zatem:  Pf=  Fxsxt/360,  gdzie:  t-  okres  na  jaki  udzielono  pożyczki,  złożono 

depozyt  itd.  Jeśli  w  strukturze  kosztów  finansowych  znaczący  udział  mają 

dywidendy  od  udziałów  i  akcji  w  obcych  podmiotach,  celowe  jest  ustalenie 

relacji dywidendy do zaangażowanego majątku finansowego: 

Sd = D/Mf x 100, gdzie sd- przeciętna stopa dywidendy, D- uzyskane w skali 

rocznej  przychody  z  dywidendy,  Mf-  przeciętna  wartość  majątku  finansowego 

zaangażowanego w udziałach i akcjach w obcych podmiotach. 

 

Analiza ogólna kosztów działalności i ich zmian. 

Pojęcie i zadania analizy kosztów. 

Analiza  kosztów  to  istotny  fragment  analizy  ekonomiczno-  finansowej 

przedsiębiorstwa.  Analiza,  wykorzystując  właściwe  sobie  metody  i  techniki 

badań analitycznych powinna odpowiedzieć na pytania: 

-  jakie  są  podstawowe  tendencje  kształtowania  się  kosztów  działalności 

przedsiębiorstwa? 

- Czy wyznaczone zadania w zakresie kosztów zostały osiągnięte? 

-  Czy  poziom  kosztów  i  tendencje  zmian  tego  poziomu  stwarzają  warunki 

wzrostu konkurencyjności produktów przedsiębiorstwa? 

-  Czy  przedsiębiorstwo  w  bliższej  i  dalszej  perspektywie  ma  szanse  dalszej 

redukcji kosztów? 

Odpowiedzi na te pytania stanowią cel, jaki ma do spełnienia analiza kosztów. 

Ogólna  analiza  kosztów  –  polega  przede  wszystkim  na  analizie  struktury  i 

dynamiki  kosztów  oraz  ustaleniu  odchyleń  kosztów  w  stosunku  do  przyjętych 

odniesień. 

Analiza struktury kosztów umożliwia ocenę roli i znaczenia poszczególnych 

składników kosztów w kształtowaniu kosztów całkowitych. Strukturę kosztów 

analizuje się w następujących przekrojach: 

- rodzajowym 

- kosztów bezpośrednich i pośrednich 

- kosztów zmiennych i stałych 

- kosztów w podziale na miejsca powstawania 

Analiza kosztów w przekroju rodzajowym pozwala ustalić i ocenić proporcje 

poszczególnych  czynników,  zwłaszcza  zaś  nakładów  pracy  żywej  i 

uprzedmiotowionej. 

Zmiany  struktury  kosztów  zachodzą    pod  wpływem  różnej  dynamiki 

poszczególnych składników kosztów. Dynamika kosztów może być oceniana na 

tle  wskaźników  dynamiki  kosztów  całkowitych,  a  także  poszczególnych  ich 

rodzajów i grup. Do oceny może służyć wskaźnik dynamiki:  

Wdk= K1/K0 x 100%, gdzie: Wdk- wskaźnik dynamiki kosztów, K0- koszty 

okresu bazowego, K1- koszty okresu badanego. Wskaźniki dynamiki muszą być 

rozpatrywane  na  tle  zmian  innych  wskaźników,  zwłaszcza  wartości  produkcji, 

sprzedaży itp., które można obliczyć wg wzoru: 

Wdp=P1/P0  x  100%,  gdzie  Wdp-wskaźnik  dynamiki  przychodów,  P0- 

przychody okresu bazowego, P1- przychody okresu badanego. 

 

Szczegółowa analiza kosztów wg podstawowych przekrojów strukturalnych 

Przekroje analizy. 

Szczegółową analizę kosztów, jej kierunki i zakres wyznaczają m.in. 

następujące przesłanki: 

1. 

przekroje 

ewidencji 

i 

rachunku 

kosztów 

stosowane 

w 

danym 

przedsiębiorstwie 

2. znaczenie danego składnika kosztów w kształtowaniu kosztów całkowitych 

3. zakres stosowania limitowania kosztów 

Najczęściej  w  przedsiębiorstwach  stosowane  są  nast.  przekroje 

kosztów: 

1. rodzajowy, który pozwala wyodrębnić podstawowe rodzaje kosztów 

2. kalkulacyjny, który dzieli  koszty na bezpośrednie związane z produktem  i 

pośrednie,  które  kształtowane  są  wielkością  potencjału  oraz  ogólnymi 

rozmiarami działalności 

1.  Podział  na  koszty  zmienne  i  stałe  z  punktu  widzenia  reagowania  na 

zmiany rozmiarów produkcji 

2. Wg miejsc powstawania kosztów 

Analiza kosztów bezpośrednich- zmiennych. 

Szczegółowa analiza kosztów bezpośrednich (zmiennych) dotyczy w 

szczególności 

- zużycia surowców i materiałów bezpośrednich 

- zużycia energii technologicznej w procesie produkcji 

- pracochłonności wytworzenia wyrobu 

-  innych  kosztów,  które  można  rozliczyć  wprost  proporcjonalnie  do  liczby 

wyrobów,  np.  koszty  uruchomienia  produkcji  nowych  wyrobów  rozliczone  na  

określoną  wielkość  produkcji,  koszty  sprzedaży  powiązane  bezpośrednio  z 

ilością  sprzedanych  produktów.  Koszty  bezpośrednie  wyznacz  iloczyn 

następujących czynników: 

Kb=  Eq  x  u  x  p,  gdzie  Kb-  koszty  bezpośrednie,  q-  ilość  wyrobów,  u- 

jednostkowe  zużycie  materiałów,  p-  jednostkowe  ceny  materiałów,  energii, 

wynagrodzeń. 

Analiza kosztów pośrednich- stałych. 

Koszty  amortyzacji  są  składnikiem  kosztów  pośrednich,  mają  one  charakter 

względnie  stały.  Przy  danym  potencjale  wytwórczym  zmieniają  się  skokowo 

przy  oddaniu  do  eksploatacji  nowych  środków  trwałych  i  pełnym  umorzeniu 

dotychczas używanych składników majątku. Koszty amortyzacji można zapisać 

jako iloczyn:  

Ka= Mt x sa, gdzie Ka- koszty amortyzacji w skali rocznej, Mt- przeciętny stan 

majątku  trwałego  w  skali  rocznej,  podlegającego  amortyzacji,  sa-  przeciętna 

stopa amortyzacji majątku trwałego w skali rocznej. 

Koszty  wynagrodzeń-  wyznacza  iloczyn  przeciętnego  zatrudnienia  oraz 

przeciętnych wynagrodzeń: 

Kw=  Lp  x  w,  gdzie  Kw-  koszty  wynagrodzeń  wraz  z  narzutami  w  danym 

okresie,  Lp-  przeciętna  liczba  pracowników,  w-  przeciętne  wynagrodzenie  w 

danym okresie wraz z narzutami. 

Koszty finansowe 

Koszty z tytułu oprocentowania kredytów bankowych określa iloczyn kwoty 

wykorzystanego kredytu oraz stopy oprocentowania, co możemy zapisać: 

Kf  =  Kr  x  sk,    gdzie:  Kf  –  koszty  finansowe,  Kr  –  kwota  wykorzystanego 

kredytu, sk – stopa oprocentowania. 

 

Przekroje analizy wyniku finansowego 

 Z  =  P  –  K  ,  gdzie:  Z  –  wynik  finansowy,  P  –  przychody  z  całokształtu 

działalności, K – koszty działalności. 

Wynik finansowy może być dodatni lub ujemny. Wynik dodatni to zysk, 

występuje wówczas, gdy przychody są większe niż koszty. Sytuacja odwrotna 

oznacza stratę. Dodatni wynik finansowy sprawia, że przedsiębiorstwo jest 

rentowne, ujemny zaś, że jest deficytowe. Zysk w ekonomice przedsiębiorstwa 

ma szczególne znaczenie, które wynika z następujących przesłanek: 

1.  Zysk  jest  podstawą  tworzenia  dochodów  budżetowych,  w  postaci  podatku 

dochodowego 

2. Zysk jest źródłem wynagrodzenia właścicieli 

3. Zysk jest źródłem zwiększenia kapitałów własnych, które mogą być źródłem 

finansowania  przedsięwzięć  rozwojowych;  ta  część  zysku  nosi  nazwę  zysku 

zatrzymanego. 

Celem analizy wyniku finansowego każdego przedsiębiorstwa powinna być: 

- ocena wielkości wyniku finansowego i jego zmian 

- ustalenie źródeł wzrostu lub spadku kwoty wyniku 

- ocena możliwości poprawy wyniku finansowego w okresach przyszłych. 

 

Analiza wyników finansowych w wielkościach bezwzględnych 

Analiza porównawcza

. 

Wstępnym etapem analizy porównawczej wyniku finansowego jest ustalenie 

układu nierówności dynamiki wybranych wskaźników charakteryzujących 

ekonomikę przedsiębiorstwa oraz konfrontacja tego układu z układem 

wzorcowym. Układ wzorcowy może być oparty na kilku wiodących 

wskaźnikach, a mianowicie 

∆L<∆M<∆K<∆P<∆Z  ,  gdzie  L  –  to  zatrudnienie,  M  –  majątek,  K  –  koszty 

działalności, P – przychody z całokształtu działalności, Z – wynik finansowy. 

Analiza czynnikowa przyczynowo- skutkowa

. 

Dokonać jej można w odniesieniu do wyników na sprzedaży wyrobów. Na 

zmiany wyniku finansowego na sprzedaży wyrobów mają 3 czynniki: 

- ilość sprzedanych wyrobów 

- cena jednostkowa 

- jednostkowy koszt wytworzenia i sprzedaży wyrobu. 

Odchylenie obliczyć można wg następującej formuły:  

∆Zs  =  Zs1  –  Zs0  tj.  ∆Zs  =  (Eq1xp1  –  Eq1xk1)-(Eq0xp0  –  Eq0xk0)    , 

gdzie:  ∆Z  –  odchylenie  bezwzględne  wyniku  finansowego  na  sprzedaży,  Zs0 

Zs1  –  wynik  finansowy  na  sprzedaży  odpowiednio  w  okresie  bazowym  i 

badanym,  q-  ilość  sprzedanych  wyrobów  odpowiednio  w  okresie  bazowym  i 

badanym,  p-  cena  jednostkowa  sprzedanych  wyrobów...  ,  k-  jednostkowy 

koszt własnych wyrobów ... . 

 

Analiza  progu  rentowności  przedsiębiorstwa

  –  obejmuje  ona  badanie  tzw. 

progu  zrównania,  w  którym  realizowane  przychody  ze  sprzedaży  dokładnie 

pokrywają poniesione na ich uzyskanie koszty. Przedsiębiorstwo w tym punkcie 

ani nie osiąga zysków, ani nie ponosi strat. Każda wielkość obrotów uzyskana 

ponad wyznaczony próg rentowności gwarantuje firmie osiągnięcie zysków. 

Ustalenie progu rentowności dla firmy produkującej 1 produkt wymaga zatem 

oszacowania przewidywanej ceny sprzedaży, kosztów zmiennych 

jednostkowych oraz kosztów stałych. Znając te wielkości można określić 

wielkość zysku osiąganego w przedsiębiorstwie. Jest on równy: 

P – Kc = ZB   gdzie P = x*p 

oraz    KC    =  KS  +  KZC            KZC  =  X  x  KZJ    P  –  przychody  ogółem  ze 

sprzedaży,  KC  –  koszty  całkowite,  ZB  –  zysk  brutto  firmy,  X  –  ilość 

sprzedanych produktów, p – cena sprzedaży produktu,  

KS – koszty stałe funkcjonowania firmy, KZC – koszty zmienne całkowite, KZJ 

– koszt zmienny jednostkowy 

 

ANALIZA WARTOŚCI RYNKOWEJ FIRMY 

 

Analiza ekonomiczno finansowa jako podstawa wyceny wartości firmy 

Wycenę definiuje się najczęściej jako zespół procedur, analiz i ocen, które 

prowadzą do ustalenia wartości przedsiębiorstwa wg stanu na określony 

moment czasowy . Cele wyceny związane są z przenoszeniem praw własności 

. Wycena powinna być dokonywana przez niezależnych ekspertów, co jest 

podstawową przesłanką łagodzącą sprzeczność interesów między stronami 

zainteresowanymi wyceną . 

Wycena wartości firmy jest końcowym etapem analizy ekonomiczno-finansowej 

przedsiębiorstwa. Analiza powinna być wykonana w taki sposób, aby pozwoliła 

na sporządzenie wieloletniej prognozy możliwego do osiągnięcia dochodu 

przedsiębiorstwa w przypadku wyceny dochodowej. Przy stosowaniu innych 

metod wyceny, głównie tzw., księgowych, podstawą analizy jest szczegółowe 

badanie składników majątkowych przedsiębiorstwa oraz źródeł jego 

finansowania. W procesie  prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych należy 

wycenić wartość przedsiębiorstwa .  Podstawą do sporządzenia analizy i 

wyceny jest Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie warunków analizy spółki 

oraz przedsiębiorstwa. 

Stan i perspektywy rozwoju przedsiębiorstwa należy dokonać po 

przeprowadzeniu: 

1 analizy ekonomiczno-finansowej obejmującej: 

badanie sprawozdań finansowych, analizę wskaźnikową, 

analizę kosztów z wyznaczeniem progu rentowności, analizę majątku. 

2 analizy marketingowej. 

3 oceny wykorzystanych technologii w porównaniu z konkurentami w kraju i 

zagranicą. 

4 analizy systemu organizacji i zarządzania. 

14.2 Zarys metody wyceny wartości firmy. 

Szczegółowa klasyfikacja metody wyceny jest następująca: 

1 Metody oparte na wycenie aktywów -majątkowe: 

a) metoda księgowa 

b) metoda wartości odtworzonej 

c) metoda wartości likwidacyjnej 

2 Metody dochodowe; 

a) metoda zdyskontowanych strumieni pieniężnych  

b) metody oparte na zysku  

3 Metody rynkowe-metoda mnożnika rynkowego 

4 Metody mieszane; 

a) oparte na wartości netto i goodwill-reputacji (np. Metoda niemiecka, 

szwajcarska) 

b) metoda oparta na aktywach i stopie pomnażania wartości. 

 

Majątkowe metody wyceny wartości firmy 

Za pomocą tych metod można dokonać zarówno wyceny poszczególnych 

składników majątku, jak i wartości przedsiębiorstwa.  Wycena majątku oraz 

wartości przedsiębiorstwa może być dokonywana metodą księgową, 

odtworzeniową, i likwidacyjną-upłynnienia. Wartość księgowa majątku 

przedsiębiorstwa ustalana jest na podstawie danych jego bilansu, jako różnica 

pomiędzy wartością aktywów a bieżącymi i długookresowymi zobowiązaniami 

przedsiębiorstwa. 

Bliższy rynkowej wartości obrazu majątku można uzyskać przez zastosowanie 

metody wartości skorygowanej aktywów netto. Jej podstawą jest wartość 

księgowa firmy , z tym że poszczególne składniki bilansu, tak aktywów, jak i 

pasywów poddawane są weryfikacji, przeszacowaniu, w celu zbliżenia się do 

rzeczywistej , rynkowej wartości  majątku , a tym samym wartości 

przedsiębiorstwa. 

Metoda odtworzeniowa polega na wyznaczeniu wartości majątku przez 

określenie aktualnych na dzień wycen nakładów inwestycyjnych i kosztów na 

odtworzenie identycznego lub podobnego pod względem rzeczowym majątku. 

Ustalenie wartości odtworzeniowej w ujęciu szczegółowym  wymaga ustalenia 

aktualnych cen poszczególnych składników majątku oraz rzeczywistego, 

oszacowanego na podstawie oględzin i badań technicznych, stopnia ich 

faktycznego zużycia na dzień wyceny.  

Metoda upłynnienia (likwidacji) polegana obliczeniu wartości majątku, jaką 

można by uzyskać w wyniku sprzedaży poszczególnych jego części na rynku, 

pomniejszonej o koszt związany z likwidacją. 

Korygowanie wartości rzeczowego majątku trwałego. 

Procedura korygowania wartości majątku trwałego jest następująca : 

1 Określenie dynamiki zmian cen nakładów inwestycyjnych za okres. 

2 wyliczenie łącznego wskażnika tej dynamiki za okres . 

3 Przemnożenie wartości majątku trwałego przez łączny wskaznik dynamiki. 

Metoda zdyskontowanych przepływów pieniężnych oraz metoda mnożnikowa 

Jedną z częściej wykorzystywanych metod wyceny jest metoda  

zdyskontowanych przepływów pieniężnych. Istotą tej wyceny jest powiązanie 

wartości przedsiębiorstwa z dochodami pieniężnymi netto – cash flow, jakie 

będzie ono przynosić w przyszłości. Prognoza cash-flow  jest wykonywana 

najczęściej na 5 lat a jej wielkość z piątego roku staje się podstawą do 

oszacowania wartości końcowej. 

Metoda mnożnika . 

Metoda mnożnika zysku zastosowana do wyceny wartości przedsiębiorstwa 

polega na wykorzystaniu informacji udostępnianych przez przedsiębiorstwa, 

których akcje są notowane na giełdzie. Poprzez wykorzystanie mnożnika 

możliwa jest wycena przedsiębiorstwa nie notowanego na giełdzie. Wskaźnik 

ten wyraża relację, jaka zachodzi między ceną rynkową akcji a zyskiem 

przypadającym na jedną akcję. Wskaźnik ten należy interpretować jako cenę, 

jaką inwestor jest gotów zapłacić za złotówkę zysku , możliwą do uzyskania z 

przedsiębiorstwa , lub czas potrzebny do tego, aby zysk przedsiębiorstwa 

zwrócił nakłady poniesione na zakup akcji.