KODEKS HAMMURABIEGO prawa antyczne: 1.prawa Bliskiego wschodu(Egiptu 
Mezopotamii Izraela)

- cechy charakterystyczne:1 były przepełnione elementami sakralnymi i 

religijnymi;2 źródłem był despotyczny władca uważany za bóstwo;3 brak zwartego systemu 
praw.

2.Państwa  śródziemnomorskie(Grecja państwa-miasta,Rzym)

-prawa greckie polis-

państwa-miasta:1 organizmy greckie nie spełniły zbitego prawa 2 w Rzymie system 
prawa,który jest obecny częściowo do dzisiaj 3wiele miejsca poświęcały regulacji prawa dla 
niewolników.

KODEKS

 Hammurabi(1728-1686)był  władcą.Tekst kodeksu napisany w j. 

arkadyjskim(odmiana semickiego),został wyryty na kamiennej kolumnie,u góry jest 
przedstawiony Hammurabi jako władca przyjmujący od boga babilońskiego Szamasza 
insygnia władzy.Tekst składa się z 282 artykułów.Został odnaleziony w susie,na czele stał 
Morgan.

TREŚĆ:Prolog:

stanowi parewirik na cześć  władcy.Składa się:1 część teologiczna-

mówi o wywodzeniu władzy od bogów 2 historyczna-zawiera opis panowania Hamm. i jego 
osiągnięciach politycznych 3 etyczna-mówi o osiągnięciach Hamm. w sprawach 
obyczajowych.

Epilog

-zawiera wezwanie by bóstwa dały przychylność tym,którzy będą 

przestrzegać prawa.

TREŚĆ KODEKSU 

1 rozdział zawiera artykuły od 1-5 o sądzie i 

sprawiedliwości 2 (6-126)o własności i jej ochronie 3 (127-195)o prawie 
małżeńskim,rodzinnym i spadkowym 4 (196-214)o przestępstwach przeciwko życiu. 
Klima J. „Prawa Hammurabiego” jest to kodeks ryty.oprócz kolumny odkryty przez 
francuzów(też na tabliczkach glinianych)O prawach sądowych:1 sytuacja prawna niewolnika-
traktowano ich jak rzecz,byli piętnowani wszelkimi znakami(wypalenie pięt),głowne  źrodła 
niewoli:wojna,matka niewolnica 2 stosunki rodzinne-stanowisko kobiety było gorsze niż 
mężczyzn 3 z zakresu prawa karnego-wyróżniano 2 kary:a)talionu b)odzwierciedlająca-
uderzenie ojca-odcinano ręke.

Różne rodzaje kary śmierci:

ciągnięcie przez bydło,wrzucanie 

do wody,przez wbicie na pal. 
PRAWO IZRAELSKIE Żydowskiemu dwie warstwy: Tora i Talmud. Głowne źródło zawarte 
jest w Piśmie Sw.(- stary testam.księgi 1historyczne 2dydaktyczne 3prorockie.- 
nowy)

TORA

- oznacz prawo,pouczenie autorem 5 ksiągu jest Mojżesz wyprowadził żydów z 

niewoli egipskiej. Spisane w XIII w.p.n.e. w formie 5 ksiągu,niektórzy twierdzą,że w 
IX.prawo objawione przez boga mojżeszowi.

Składa się:

- księga rodzaju- Genesis;-księa 

wyjścia- Exodus(Wj); księga kapłańska- Leviticus(Kpł); księga liczb- Numeri(Lb); księga 
powtórzonego prawa- Deuteronomium(Pp). W pięcioksięgu znalazł się dekalog w księdze 
wyjścia (Wj 20,1-17). Prawo sądowe,rozbudowane rodzinne. Pismo św. Starego test. Mówi o 
sodomi,homoseksualizmie,kazirodztwie. Dominowała zasada zemsty rodowej. Podstawową 
karą jaką podaje Tora to zasada talionu:”oko za oko,ząb za ząb,siniec za siniec”. Są też zapisy 
chroniące niewolników, zawierają też prawa azylu dla przestępcy. Przepisy te są wzorem 
prawa kanonicznego.

TALMUD

-nauka, studiowanie. Powstało przez studiowanie Tory. Żydzi 

uznali Torę za pismo zamknięte,gdzie nie można było nic zmienić,dlatego powstał Talmud. 
Na początku Talmud był w formie ustnej,następnie go spisano. W Talmudzie występują dwa 
problemy: 1 halacha-prawo,reguła, to jest objaśnienie przepisów prawnych 2 haggada-cześć 
historyczna stanowiąca część nieobowiązującą. Te dwa działy zostały połączone powstała 
MISZNA. Dotarła do nas w formie babilońskiej i jerozolimskiej. Ulepszeniem Miszny jest 
GEMARA,która zawiera dyskusje prawników(polepszona Miszna).Zachowały się dwa 
rodzaje Talmudu: 1)babiloński- 4x większy od jerozolimskiego. Powstał w VIw.n,e, spisny w 
dialekcie babilońsko-aramejskim 2)jerozolimski-palestyński-obejmuje 30 traktatów,spisany w 
dialekcie palestyńsko-aramejskim. Spisany w III i IVw.n.e.w Tyberiadzie. Kładzie nacisk na 
tradycje przodków. Dwa Talmudy:1 dla Żydów z Palestyny, 2 dla rozproszonych Zydów. 
Talmud zawiera wiele przepisów z różnych dziedzin prawa. Przepełniony jest nienawiścią do 
innych wyznań,a zwłaszcza chrześcijan. Jest dla Żydów najważniejszym 
drogowskazem.wtajemniczenie chrześcijan w ducha talmudzkiego zaliczane jest do 
najważniejszych przestępstw. Wyklinali Żydów którzy przeszli na chrześcijaństwo. 

CUDZOŁUSTWO POZA BIBLIĄ: 1 Kodeks Hammurabiego-

mówi kilka razy uważając je 

za występek główny przeciw małżonkowi.To żonę głównie za to oskarżano.Nie mówi nic o 
wierności małżonka,a współżycie z kobietą nie było dla niego karane,kobietę topiono,W 
Babilonii to małżonek wymyślał dla żony karę(sprzedaż w niewolę)

2 Asyryjskie prawo-

był to 

występek prywatny.Zdradzony mąż miał za zadanie ukarać obojga.Wina zwiększa się jak 
zdrada została dokonana w domu uwodziciela

3 Prawo hetyckie-

nakazywało karać  śmiercią 

jeżeli zdradzony przyłapał ich na występku.Jeżeli doszło do gwałtu to karano śmiercią tylko 
napastnika.Jeżeli gwałt w domu to w zależności czy kobieta krzyczała

4 Prawo egipskie-

kobieta cudzołożna była karana śmiercią 

Źródła prawa u Germanów i w państwie frankońskim

  Germanie osiedlali się albo jako 

sprzymierzeńcy Rzymu albo jako zdobywcy.WIZYGOCI-w II poł.Vw rozpoczęli podbój 
Hiszpanii, na początku VIw utracili tereny w Danii.Powstało ich państwo toledańskie(stolica 
Toledo)WANDALE-za Konstantyna Wielkiego mogli osiedlać się na terenach obecnych 
Węgier.W Vw najechali Galię rozbici przez Wizygotów.W 534r przestało 
istnieć.OSTROGOCI-488r. zostali wysłani przez cesarza do obrony granic cesarstwa wsch. 
Dowodził nimi Teodory.Utworzyli państwo ostrogotów 554r Italia wróciła do cesarstwa 
BURGUNDOWIE-osiedlili się najpierw nad Odrą,później się przenieśli,utworzyli państwo 
burgundzkie.LONGOBARDOWIE-w Iw zajmowali ziemie nad łabą,w VI Lombardię. W VIII 
dalszy podbój Italii. Papież Grzegorz III zwrócił się o pomoc do Franków.Dwie wyprawy do 
Włoch w 754,756 aby odeprzeć Longobardów. Karol Wielki w 774 wyprawił się przeciwko 
Long, i zniszczył ich.FRANKOWIE-20 lat po upadku Rzymu w 496 rozwijało się cesarstwo 
FRANKÓW. Podbijają inne państwa. Syn Pepina-Pepin Mały w 732 odpiera Arabów. W 800 
ratowane jest cesarstwo na wzór cesarstwa Rzymskiego. Cesarstwo Karola Wielkiego trwało 
krótko.Przyczyną upadku był podział państwa na 3 wnuków(Latar,Ludwik Niemiec,Karol 
Łysy)887-rozpad cesarstwa franków.Powstały 3 państwa:Włochy,Francja,NiemcyCECHY:W 
sądownictwie obowiązywała zasada osobowości prawa.o stosowaniu prawa decydowało 
pochodzenie a nie przepisy. 

ŹRÓDŁA PRAWA:

1-SPISY PRAWA 

LUDOWEGOa)Leges Barbarorum-
prawa barbarzyńskie-spisy prawa 
zwyczajowego pisane po łacinie.I-
prawa o początkach tworzenia się praw 
ostrogotów.celem było utrwalenie 
pozycji społecznej Germanów. II-
prawa plemion zachodnio germańskich 
podbitych przez Franków,powstały w 
VIII w.widać w nich wpływy prawa 
salickiego i kościoła.III-zbiory 
powstałe na przełomie VIII/IXw za 
Karola Wielkiego sporządzone przez 
Sasów,Fryzów,Turynów. NP.:-prawa 
Wizygotów to najstarsze prawo 
plemion Wizygotów;-prawo 
zwyczajowe franków salickich;-Lex 
Longobardorum;-prawo bawarów;-Lex 
Barbarorum Angolów Saskich b)Leges 
Romanae Barbarorum-spisy prawa 
rzymskiego na polecenia władców 
barbarzyńskich.były przeznaczone dla 
mieszkającej tam kolonii 
rzymskiej.ukazują zniekształcone 
przepisy prawa rzymskiego np.:-
Brewiaż Alaryka(Lex Romana 
Visigothorum)to spis prawa 
rzymskiego dla ludności rzymskiej 
będącej w państwia 
Wizygotów.funkcjonował w latach 
506-654;-Lex Romana BUrgundorum;-
Edykt Teodoryka-Edictum Teodorici 
SPISY PRAWA KRÓLEWSKIEGO-
edykty(dyspozycje królewskie) i 
kapitularze(ustawy) królewskie.3 

rodzaje kapitularzy:1 mające charakter 
prawa powszechnego 2 ustawy 
królewskie będące dodatkiem do 
ludowych 3 będące instrukcjami dla 
wysłanników królewskich. 

PRAWDA RUSKA

-prawda  

wielkiego księcia Jarosława 
Władimirowicza. I redakcja składała 
się z 17 artykułów,powstała w 1016 lub 
1019r i został a nastepnie 
uzupełniana.podobno ustanowina przez 
Jarosława I.

 I EDYCJA-KRÓTKA 

PRAWDA-

powstała w latach 30-tych 

XIw. Cechy:-zawiera przepisy z 
dziedziny prawa sądowego;-stała na 
wyższym stopniu prawniczym niż spisy 
szczepowych państw germańskich;-
zawarte są w niej normy prywatne i 
normy władców Rusi;-w XIIw 
uzupełniona prawda krótka to 
powstanie Prawdy Obszernej;-złożna 
jest z 4 części:1-najdawniejsza prawda 
czyli prawda Jarosława to zbiór o 
charakterze oficjalnym wydany przez 
Jar. Dla całego księstwa 
Kijowskiego(lata 30-te);2-zawiera 
postanowienia dotyczące różnych opłat 
dla urzędników administracji 
książęcej.wydana też przez Jar.;3-
postanowienia wydane na zjeździe 
przez synów Jarosława w 1072r. 
Zwana Prawdą Jarosławiczów; 4-
została wydana po 1072 były to 
dodatkowe postanowienia i orzeczenia 
sądowe.

II EDYCJA-PRAWDA 

OBSZERNA-

od XII do XVw. W XV 

w postanowiono zrobić wyciąg z 
Prawdy obszernej i ją skrócono.  
ŹRÓDŁA PRAWA W ROSJI w 
Rosji najważniejsze ustawy były 
uchwalane przez Sobór 
Ziemski.organami władzy admin. I 
sądow. Były prikazy(tworzono wg. 
Kryteriów administracyjnych lub 
stanowych)odegrały one dużą rolę w 
rozwoju prawa,podobnie jak Duma 
Bojarska. Zachowały się tylko niektóre 
księgi prikazów.pierwszym 
ogólnierosyjskim  źródłem prawa był 
SUBIEWNIK(1497)wydany przez 
Iwana IV.było to prawa powszechne 
dla całego państw 
moskiewskiego.dotyczyły sądownictwa 
i procesu.Subiewnik zawiera przepisy 
ludzi prawa.3/4 zbioru stanowią 
przepisy nowe.całość składa się z 68 
artykułów z 4 części:1-normuje 
sądownictwo centralne;2-sądownictwo 
lokalne;3-prawo rzeczowe;4-inne 
rzeczy.