Made by J0RD4N                                                                                                               1/4 

MIĘDZYNARODOWE PRZEPŁYWY CZYNNIKÓW PRODUKCJI 

 

GŁÓWNE KIERUNKI MIGRACJI 

– początki wielkich przepływów siły roboczej. 

Początek  wielkim  ruchom  ludności  w  czasach  nowożytnych  dała  tzw.  emigracja  między 

kontynentalna  (zamorska).  W  wyniku  trwającego  kilkaset  lat  procesu  osiedlania  się  ludności 
europejskiej i po części azjatyckiej w obu Amerykach, Australii, południowej Afryce i na Syberii, 
w regionach tych nastąpiła zasadnicza zmiana struktury ludności 

Rdzenni mieszkańcy zostali najczęściej zepchnięci na margines życia gospodarczego (np. w 

Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Brazylii), a niekiedy nawet poddani całkowitej (np. Tasmania) 
lub częściowej eksterminacji (np. w Argentynie, Nowej Zelandii). 

 

GŁÓWNE KIERUNKI MIGRACJI 

– początek XIX w. 

Zakończenie zagospodarowywania kontynentów pozaeuropejskich, rewolucja przemysłowa 

i  rozwój  transportu  otwierają  w  pierwszej  połowie  XIX  w.  okres  masowej  migracji  o  skali 
nieporównywalnej z poprzednimi. 

Podaż  wolnej,  a  przez  to  gotowej  do  emigracji  siły  roboczej  tworzyli  przede  wszystkim 

zrujnowani  chłopi,  a  także  rzemieślnicy,  którzy  utracili  pracę  w  wyniku  rozwoju  produkcji 
maszynowej. 

Szacuje  się,  że  w  latach  1820-1914  wyemigrowało  z  Europy  około  50  min  ludzi. 

Początkowo większość emigrantów wywodziło się z  Wielkiej  Brytanii, Irlandii, Niemiec  i krajów 
skandynawskich.  Na  przełomie  XIX  i  XX  w.  zaczęli  natomiast  dominować  emigranci  z  Włoch, 
Portugalii  oraz  Europy  Środkowej,  w  tym  z  ziem  polskich.  Ocenia  się,  że  do  wybuchu  I  wojny 
światowej do samych tylko Stanów Zjednoczonych wyemigrowało z ziem polskich 2,2 min osób, a 
kilkaset tysięcy Polaków trafiło w tym czasie do Kanady, Brazylii i Argentyny. 

 

GŁÓWNE KIERUNKI MIGRACJI 

– przełom XIX i XX w. 

 

Masowa  migracja  Europejczyków  na  inne  kontynenty  trwała  także  w  następnych 

dziesięcioleciach. 

Od  chwili  zakończenia  I  wojny  światowej  do  wielkiego  kryzysu  ekonomicznego  lat 

trzydziestych ruchy migracyjne objęły 16 min osób. Około 60% tej wielkości zaabsorbowały Stany 
Zjednoczone,  20% trafiło  do  dominiów  brytyjskich  (Australia,  Nowa  Zelandia,  Kanada  i  RPA),  a 
pozostałe 20% znalazło miejsce osiedlenia w Ameryce Łacińskiej. 

Także  w  tej  fali  emigracji  międzykontynentalnej  brali  udział  Polacy.  Do  samych  tylko 

Stanów Zjednoczonych wyjechało w tym okresie z Polski około 270 tys. osób. 

W  XIX  w.  masowy  udział  w  emigracji,  oprócz  Europejczyków,  brali  też  Azjaci,  głównie 

Chińczycy  i  Hindusi. Pierwsi z  nich emigrowali  przede wszystkim  do  innych państw azjatyckich, 
jak  również  do  Stanów  Zjednoczonych  (zwłaszcza  na  wybrzeże  zachodnie).  Z  kolei  Hindusi 
osiedlali się masowo w południowej i zachodniej Afryce. 

 

GŁÓWNE KIERUNKI MIGRACJI 

– początek XX w. 

Bezpośrednio po II wojnie  światowej  nastąpiło ponowne ożywienie ruchów  migracyjnych. 

Krajami przyjmującymi duże  liczby  imigrantów były  nadal przede wszystkim Stany  Zjednoczone, 
Kanada i Australia. Pojawiło się także nowe zjawisko powrotu do metropolii kolonialnych (Anglii, 
Francji,  Belgii),  czasami  po  kilku  pokoleniach,  osadników  z  niektórych  kolonii  uzyskujących 
niepodległość (np. z Indii czy krajów afrykańskich). 

Z zakończeniem II wojny światowej wiąże się też masowy napływ ludności żydowskiej do 

powstającego państwa Izrael. 

Spośród licznych przykładów  migracji wewnątrz-kontynentalnej  najbardziej  interesująca, z 

Made by J0RD4N                                                                                                               2/4 

naszego punktu widzenia, jest migracja zarobkowa o zasięgu europejskim. Na szerszą skalę została 
ona zapoczątkowana w xix w., gdy obejmowała przede wszystkim wyjazdy z biedniejszych i słabiej 
uprzemysłowionych regionów Europy Środkowej i Wschodniej do ośrodków przemysłowych (np. z 
ziem  polskich  do  Zagłębia  Ruhry).  Migracje  te  miały  także  miejsce  w  okresie  międzywojennym, 
choć odbywały się już na mniejszą skalę. 

 

GŁÓWNE KIERUNKI MIGRACJI 

– II połowa XX w. 

Ponowny wzrost emigracji do Europy Zachodniej nastąpił w  latach pięćdziesiątych XX w. 

Przeżywając  okres  szybkiego  rozwoju  gospodarczego,  a  niekiedy  także  odczuwając  straty 
demograficzne  spowodowane  wojną  najbardziej  rozwinięte  kraje  tego  regionu  (Niemcy, 
Szwajcaria, Francja  i kraje Beneluksu) zdecydowały się otworzyć swe granice dla pracowników z 
krajów  południowe)  Europy.  W  zamyśle  miała  to  być  migracja  ekonomiczna  o  charakterze 
czasowym, co znajduje odbicie w niemieckim określeniu uczestnika tej fali migracji — gastarbeiter, 
czyli robotnik gość. 

Początkowo  emigranci  pochodzili  przede  wszystkim  z  Włoch,  Hiszpanii  i  Jugosławii.  W 

następnych  latach,  w  związku  z  poprawą  sytuacji  gospodarczej  w  Hiszpanii  i  Włoszech,  nastąpił 
powrót  znacznej  części  emigrantów  pochodzących  z  tych  krajów,  a  ich  miejsce  na  rynku  pracy 
najwyżej  rozwiniętych  krajów  Europy  Zachodniej  zajęli  przybysze  z  Portugalii,  Turcji  i  krajów 
północno-afrykańskich. 

Wraz z załamaniem  się koniunktury gospodarczej w drugiej połowie  lat siedemdziesiątych 

XX  w.,  popyt  krajów  Europy  Zachodniej  na  obcą  siłę  roboczą  uległ  ograniczeniu,  co  znalazło 
odbicie we wprowadzeniu utrudnień w imigracji zarobkowej. 

Począwszy  jednak  od  lat  siedemdziesiątych,  Europa  Zachodnia  staje  się  celem  licznych 

uchodźców politycznych z Europy Środkowej: i Wschodniej oraz krajów rozwijających się. 

Nie ulega wątpliwości, że dla znacznej części z nich głównym, choć ukrywanym motywem 

migracji były względy ekonomiczne. 

 

GŁÓWNE KIERUNKI MIGRACJI 

– koniec XX w. 

O  skali  zjawiska  migracji  do  krajów  europejskich  może  świadczyć  fakt,  że  w  200GY.  w 

krajach Europy Zachodniej mieszkało łącznie około 20 min imigrantów. 

W wielu krajach Europy Zachodniej imigranci stanowią znaczącą część zarówno całkowitej 

liczby  ludności,  jak  i  ogólnego  zatrudnienia.  Na  przykład  w  Niemczech  w  2003  r.  mieszkało  7,3 
min cudzoziemców, co stanowiło 8,9% ogólnej liczby  ludności. Ich udział w zatrudnieniu ogółem 
sięgał 8,3%. 

W  niektórych  krajach  Europy  Zachodniej  udział  cudzoziemców  w  całkowitej  liczbie 

ludności jest znacznie większy i np. w Luksemburgu przekracza 30%, a w Szwajcarii 20%. 

 

Made by J0RD4N                                                                                                               3/4 

POZAEUROPEJSKIE MIGRACJE  

wewnątrz-kontynentalne  

Emigracja zarobkowa w granicach jednego kontynentu nie ogranicza się do Europy. Warto 

tu  wspomnieć  o  dwóch  takich  rejonach.  Stany  Zjednoczone,  będące  nadal  głównym  krajem 
imigranckim świata, są od kilku dziesięcioleci krajem osiedlenia dla Meksykanów. 

W  ciągu  ostatnich  dwudziestu  lat  ukształtował  się  także  azjatycki  obszar  emigracji.  Jako 

importerzy  siły  roboczej  stępują  tam  najbogatsze  kraje  rejonu  Zatoki  Perskiej,  przede  wszystkim 
Kuwejt  i  Zjednoczone  Emiraty  Arabskie.  Korzystając  z  ogromnych  wpływów  z  eksploatacji  złóż 
ropy naftowej, zatrudniają imigrantów z krajów Bliskiego Wschodu i południowej Azji, zwłaszcza 
Egipcjan i Palestyńczyków. 

 

 

Przyśpieszenie procesy migracji siły roboczej wynika z działania kilku czynników: 

  Globalizacja  procesu  gospodarowania  sprawiła,  że  w  latach  dziewięćdziesiątych  poprzedniego 

stulecia  nastąpiło  wyraźne,  utrzymujące  się  także  później,  przyspieszenie  procesu 
międzynarodowej  migracji  siły  roboczej.  Migranci  pochodzą  przede  wszystkim  z  krajów 
rozwijających się, a kierują się prawie wyłącznie do państw najwyżej rozwiniętych 

  Obniżenie  kosztów  transportu,  wiąże  się  bezpośrednio  z  postępem  technicznym  leżącym  u 

podstaw całego procesu globalizacji. 

  Utrzymywanie  czy  nawet  pogłębianie  się  różnic  w  poziomie  płac  między  krajami  biednymi  i 

bogatymi, jest z kolei powszechnie uważany za jeden z negatywnych następstw globalizacji. Dla 
zilustrowania tych różnic posłużmy  się przykładem. Zarobki Informatyka w Indiach,  Rosji  i  na 
Filipinach  są  w  przybliżeniu  dziesięciokrotnie,  a  w  Chinach  aż  dwudziestokrotnie  niższe  niż  w 
Stanach Zjednoczonych 

  Starzenie się społeczeństw wielu krajów rozwiniętych, a w szczególności krajów UE i Japonii. 
  Wojny  i  napięta  sytuacja  polityczna  utrzymująca  się  w  wielu  krajach  i  regionach.  Można  tu 

wymienić  np.  Indonezję,  Afganistan,  Bliski  Wschód,  Kaukaz,  obszar  byłej  Jugosławii,  a  także 
Ruandę i Burundi lub Kolumbię. Liberalizacja polityki wyjazdowej prowadzonej przez Chińską 
Republikę Ludową. Jednym ze skutków tego zjawiska było pojawienie się stosunkowo licznych 
grup imigrantów chińskich w zupełnie nowych miejscach osiedlenia (np. w Budapeszcie). 

 

Korzyści z migracji siły roboczej dla kraju jej pochodzenia: 

  Zmniejszenie  podaży  siły  roboczej  na  wewnętrznym  rynku  pracy  ,  powoduje  zmniejszenie 

bezrobocia  i wzrost poziomu płac oraz zmniejszenie  mobilności  i chęci podejmowania pracy  w 
trudnych warunkach (niekorzystne dla przedsiębiorstw). 

Made by J0RD4N                                                                                                               4/4 

  Transfer części zarobków do kraju macierzystego emigrantów daje wzrost poziomu życia rodzin 

emigrantów  i  poprawę  bilansu  płatniczego  kraju  ich  pochodzenia  Podwyższenie  przez 
powracających  emigrantów  kwalifikacji  i  inwestowanie  przez  nich  zgromadzonego  kapitału  w 
kraju macierzystym. 

 

Straty z migracji siły roboczej dla kraju jej pochodzenia: 

  Emigracja  ludzi  młodych,  którzy  skorzystali  z  jednej  strony  nieodpłatnie  ze  świadczeń  w  kraju 

rodzinnym  .(przedszkole,  szkoła,  studia),  a  z  drugiej  strony  nie  pracując  w  kraju  na  tyle  długo 
aby przez płacone podatki zwrócić koszty tych świadczeń. 

  Starty są jeszcze większe , gdy na emigrację udają się osoby o najwyższych kwalifikacjach (tzw. 

brain  drain  -  drenaż  mózgów),  które  za  granicą  mają  możliwość  uzyskania  znacznie  wyższych 
płac  a  niekiedy  także  realizowanie  swoich  ambicji  zawodowych.  W  charakterze  importerów 
występują  USA,  Wielka  Brytania  i  Francja.  Eksporterami  większości  specjalistów  są  natomiast 
kraje azjatyckie, Ameryki Łacińskiej, Europy Środkowej i Wschodniej. 

 

Korzyści kraju przyjmującego emigrantów: 

  Powiększenie  podaży  siły  roboczej  powodując  przyśpieszenie  wzrostu  gospodarczego  w  kraju 

cierpiącym  na  jej  deficyt,  przyczynia  się  do  spadku  poziomu  płac,  wzrostu  dyscypliny  pracy  i 
wymagań  pracodawcy  jak  i  zwiększenie  trudności  z  jej  otrzymaniem  (niekorzystne  dla  już 
pracujących). 

  Napływ do kraju ludzi głównie młodych, którzy skorzystali nieodpłatnie między innymi innym z 

oświaty  w  kraju  pochodzenia  będą  płacić  podatki  i  składki  na  ubezpieczenia  społeczne  czy 
zdrowotne a z których będą korzystać w stosunkowo odległy czasie. 

  Możliwość  korzystania  przez  kraj  przyjmujący  z  unikatowych  kwalifikacji  emigrantów 

wzbogacając ofertę rynkową (chińskie czy wietnamskie restauracje w Polsce) czy też podnosząc 
poziom rozgrywek sportowych (udział zagranicznych sportowców). 

 

Straty kraju przyjmującego emigrantów: 

  Koszty  dostosowania  imigrantów  do  nowych  warunków  (finansowanie  kursów  językowych  lub 

wiedzy obywatelskiej) 

  Koszty  nauki  szkolnej  dzieci  imigrantów  w  przypadku  restrykcyjnej  polityki  nadawania 

obywatelstwa (np. Niemcy) 

  Koszty  społeczne  wynikające  z  dostosowania  się  imigrantów  do  życia  w  nowych  warunkach 

(powstawanie w nowych dzielnicach gett narodowych, wzrost przestępczości 

  Trudności w akceptacji przez własne społeczeństwo imigrantów, wzrost ksenofobi,  jak również 

możliwość wystąpienia zamieszek na tle etnicznym.