ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU
ROZPOCZĘCIA EGZAMINU!
Miejsce
na naklejkę
MFA-R1_1P-082
EGZAMIN MATURALNY
Z FIZYKI I ASTRONOMII
POZIOM ROZSZERZONY
Czas pracy 150 minut
Instrukcja dla zdającego
1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 12
stron
(zadania 1 –5). Ewentualny brak zgłoś przewodniczącemu
zespołu nadzorującego egzamin.
2. Rozwiązania i odpowiedzi zapisz w miejscu na to
przeznaczonym przy każdym zadaniu.
3. W rozwiązaniach zadań rachunkowych przedstaw tok
rozumowania prowadzący do ostatecznego wyniku oraz
pamiętaj o jednostkach.
4. Pisz czytelnie. Używaj długopisu/pióra tylko z czarnym
tuszem/atramentem.
5. Nie używaj korektora, a błędne zapisy wyraźnie przekreśl.
6. Pamiętaj, że zapisy w brudnopisie nie podlegają ocenie.
7. Podczas egzaminu możesz korzystać z karty wybranych
wzorów i stałych fizycznych, linijki oraz kalkulatora.
8. Na karcie odpowiedzi wpisz swoją datę urodzenia i PESEL.
Nie wpisuj żadnych znaków w części przeznaczonej
dla egzaminatora.
Życzymy powodzenia!
MAJ
ROK 2008
Za rozwiązanie
wszystkich zadań
można otrzymać
łącznie
60 punktów
Wypełnia zdający przed
rozpoczęciem pracy
PESEL ZDAJĄCEGO
KOD
ZDAJĄCEGO
### Pobrano z www.Maturalne.net. Kliknij TUTAJ aby pobrac wiecej materialow. ###
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
2
Rozwiązanie zadań należy zapisać w wyznaczonych miejscach pod treścią zadania.
Zadanie 1. Beczka (12 pkt)
Do hurtowni chemicznej przywieziono transport blaszanych beczek z gipsem. W celu
wyładowania beczek z samochodu położono pochylnię, tworząc w ten sposób równię
pochyłą. Wysokość, z jakiej beczki staczały się swobodnie bez poślizgu wynosiła 100 cm.
Beczki były ściśle wypełnione gipsem, który nie mógł się przemieszczać, i miały kształt
walca o średnicy 40 cm. Masa gipsu wynosiła 100 kg.
W obliczeniach przyjmij wartość przyspieszenia ziemskiego równą 10 m/s
2
, a beczkę
potraktuj jak jednorodny walec. Masę blachy, z której wykonano beczkę pomiń.
Moment bezwładności walca, obracającego się wokół osi prostopadłej do podstawy walca
i przechodzącej przez jej środek, jest równy
2
2
1
mr
I =
.
Zadanie 1.1 (2 pkt)
Uzupełnij rysunek o pozostałe siły działające na beczkę podczas jej swobodnego staczania.
Zapisz ich nazwy.
Zadanie 1.2 (2 pkt)
Oblicz wartość siły nacisku beczki na równię podczas staczania, jeżeli kąt nachylenia
pochylni do poziomu wynosi 30
o
.
α
= 30
o
α = 60
o
sin α 0,50 0,87
cos α 0,87 0,50
tg α 0,58 1,73
cos
n
g
F
F
α
=
i
g
F
m g
= ⋅
ctg α 1,73 0,58
Siła nacisku
cos
n
F
m g
α
= ⋅ ⋅
2
m
100kg 10
0,87
s
=
⋅
⋅
n
F
870 N
≈
n
F
G
R
–
siła reakcji
G
t
F
–
siła tarcia
F
g
JG
R
t
F
JJG
### Pobrano z www.Maturalne.net. Kliknij TUTAJ aby pobrac wiecej materialow. ###
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
3
Zadanie 1.3 (4 pkt)
Wykaż, że wartość prędkości liniowej beczki po stoczeniu się z pochylni jest równa 3,65
m
s
.
2
2
2
2
⋅
⋅
⋅ ⋅ =
+
ω
υ
I
m
m g h
gdzie: r
υ ω
= ⋅ oraz
2
1
2
=
I
mr
Zatem po podstawieniu:
2
2
2
4
2
m r
m
m g h
ω
υ
⋅
⋅
⋅ ⋅ =
+
2
3
4
⋅ =
υ
g h
2
3
⋅
=
υ
g h
2
10m/s 1m
2
3
υ
⋅
=
3,65m/s
υ
=
Zadanie 1.4 (2 pkt)
Oblicz, korzystając ze związku pomiędzy energią i pracą, zasięg toczenia się beczki
po poziomej trawiastej powierzchni. Przyjmij, że podczas toczenia się beczki po trawie działa
na nią stała siła oporu o wartości 50 N, a wartość prędkości liniowej beczki po stoczeniu się
z pochylni jest równa 3,65
m
s
.
⋅ = ⋅ ⋅
F s m g h ,
gdzie F oznacza siłę oporu
Zatem:
⋅ ⋅
=
m g h
s
F
2
100kg 10m/s 1m
50N
⋅
⋅
=
s
→
20m
=
s
Zadanie 1.5 (2 pkt)
Wykaż, że zmiana zawartości beczki z gipsu na cement (o innej niż gips masie), również
ściśle wypełniający beczkę, nie spowoduje zmiany wartości przyspieszenia kątowego, z jakim
obraca się beczka wokół osi prostopadłej do podstawy beczki i przechodzącej przez jej
środek.
Moment siły M
G
jest funkcją ciężaru beczki i jest wprost proporcjonalny do masy
(M ~ m).
Moment bezwładności walca I jest wprost proporcjonalny do masy (I ~ m).
Ponieważ
M
I
ε
=
zatem wartość przyspieszenia kątowego
ε
nie zależy od masy.
Nr
zadania
1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5.
Maks.
liczba
pkt 2 2 4 2 2
Wypełnia
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
### Pobrano z www.Maturalne.net. Kliknij TUTAJ aby pobrac wiecej materialow. ###
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
4
Zadanie 2. Temperatura odczuwalna (12 pkt)
Przebywanie w mroźne dni na otwartej przestrzeni może powodować szybką utratę ciepła
z organizmu, szczególnie z nieosłoniętych części ciała. Jeżeli dodatkowo wieje wiatr,
wychłodzenie następuje szybciej, tak jak gdyby panowała niższa niż w rzeczywistości
temperatura, zwana dalej temperaturą odczuwalną. W poniższej tabeli przedstawiono
wartości rzeczywistych oraz odczuwalnych temperatur dla różnych wartości prędkości wiatru.
Prędkość wiatru
w km/h
Rzeczywista temperatura w
o
C
–
10 – 15 – 20 – 25 – 30 – 35 – 40 – 45
Temperatura odczuwalna w
o
C
10
–
15 – 20 – 25 – 30 – 35 – 40 – 45 – 50
20
–
20 – 25 – 35 – 40 – 45 – 50 – 55 – 60
30
–
25 – 30 – 40 – 45 – 50 – 60 – 65 – 70
40
–
30 – 35 – 45 – 50 – 60 – 65 – 70 – 75
50
–
35 – 40 – 50 – 55 – 65 – 70 – 75 – 80
Na podstawie: http://www.if.pw.edu.pl/~meteo/meteoopis.htm oraz www.r-p-r.co.uk
Zadanie 2.1 (1 pkt)
Odczytaj z tabeli i zapisz, jaką temperaturę będą odczuwać w bezwietrzny dzień uczestniczy
kuligu jadącego z prędkością o wartości 20 km/h (co jest równoważne wiatrowi wiejącemu
z prędkością o wartości 20 km/h), jeżeli rzeczywista temperatura powietrza wynosi – 15
o
C.
W opisanej sytuacji temperatura odczuwalna wynosi – 25
o
C.
Informacja do zadania 2.2 i 2.3
Za niebezpieczną temperaturę dla odkrytych części ludzkiego ciała uważa się temperaturę
odczuwalną równą –
60
o
C i niższą.
Zadanie 2.2 (2 pkt)
Podaj, przy jakich wartościach prędkości wiatru rzeczywista temperatura powietrza
równa –
30
o
C jest niebezpieczna dla odkrytych części ciała stojącego człowieka.
W sytuacji opisanej w zadaniu temperatura powietrza będzie niebezpieczna
dla odkrytych części ludzkiego ciała przy prędkości wiatru wynoszącej 40 km/h
lub więcej.
Zadanie 2.3 (2 pkt)
Analizując tabelę i wykonując oraz zapisując konieczne obliczenia, oszacuj minimalną
wartość prędkości wiatru w temperaturze rzeczywistej równej
–
40
o
C, przy której
odczuwalna temperatura zaczyna być niebezpieczna dla stojącego człowieka.
Z tabeli wynika, że dla temperatury rzeczywistej równej – 40
o
C temperatura
odczuwalna staje się niebezpieczna dla stojącego człowieka przy prędkościach
wiatru o wartości pomiędzy 20km/h a 30 km/h. Wartość tej prędkości można
oszacować, np.:
20km/h 30km/h
25km/h
2
υ
+
=
=
### Pobrano z www.Maturalne.net. Kliknij TUTAJ aby pobrac wiecej materialow. ###
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
5
Zadanie 2.4 (5 pkt)
Naszkicuj w jednym układzie współrzędnych wykresy zależności temperatury odczuwalnej
od wartości prędkości wiatru dla temperatury rzeczywistej –
15
o
C oraz –
40
o
C. Oznacz oba
wykresy.
Zadanie 2.5 (2 pkt)
Przy braku wiatru temperatura odczuwalna może być nieco wyższa niż rzeczywista, jeśli
człowiek nie wykonuje żadnych ruchów. Wyjaśnij tę pozorną sprzeczność. Uwzględnij fakt,
że ludzkie ciało emituje ciepło.
Ciało ludzkie emituje do otoczenia ciepło, ogrzewając otaczające człowieka
powietrze.
Jeśli nie ma wiatru lub człowiek nie wykonuje żadnych ruchów temperatura
odczuwalna jest wyższa niż rzeczywista, gdyż w bezpośrednim otoczeniu
człowieka temperatura powietrza jest wyższa.
Nr
zadania
2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5.
Maks.
liczba
pkt 1 2 2 5 2
Wypełnia
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
10
20
30
40
50
v, km/h
t
o
,
o
C
–10
–20
–30
–40
–50
–60
–70
–80
t = – 15
o
C
t = – 40
o
C
### Pobrano z www.Maturalne.net. Kliknij TUTAJ aby pobrac wiecej materialow. ###
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
6
Zadanie 3. Soczewki (12 pkt)
Zadanie 3.1
(2 pkt)
Na rysunku poniżej przedstawiono świecący przedmiot A-B i soczewkę skupiającą, której dolną
część zasłonięto nieprzezroczystą przesłoną. Uzupełnij rysunek, rysując bieg promieni
pozwalający na pełną konstrukcję obrazu A
’
-B
’
.
Zadanie 3.2 (4 pkt)
Wykaż, wykonując odpowiednie obliczenia, że przy stałej odległości przedmiotu i ekranu
l = x + y
, spełniającej warunek l > 4 f,
istnieją dwa różne położenia soczewki pozwalające
uzyskać ostre obrazy.
1
1
1
f
x
y
= + oraz l x y
= + → x l y
= − zatem po podstawieniu:
1
1
1
f
l y
y
=
+
−
→
(
)
1
l
f
l y y
=
−
⋅
Po przekształceniu otrzymuję:
2
0
y
ly l f
− + ⋅ =
Równanie kwadratowe ma dwa różne rozwiązania (y
1
oraz
y
2
)
, gdy
Δ > 0.
2
4
l
l f
Δ = − ⋅ zatem musi być spełniony warunek
(
)
4
l l
f
⋅ −
> 0,
który sprowadza się do warunku
(
)
4
l
f
−
> 0, ponieważ zgodnie z treścią
zadania l > 0.
Zatem
l > 4 f
B’
A’
A
B
F
F
### Pobrano z www.Maturalne.net. Kliknij TUTAJ aby pobrac wiecej materialow. ###
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
7
Informacja do zadania 3.3 i 3.4
Zdolność skupiającą układu dwóch soczewek umieszczonych obok siebie można dokładnie
obliczać ze wzoru
(1)
2
1
2
1
Z
Z
d
Z
Z
Z
⋅
⋅
−
+
=
gdzie d – odległość między soczewkami.
Dla dwóch soczewek położonych blisko siebie można zastosować uproszczony wzór
(2)
2
1
Z
Z
Z
+
=
Zadanie 3.3 (2 pkt)
W pewnym doświadczeniu użyto dwóch jednakowych soczewek o zdolnościach skupiających
równych 20 dioptrii każda i umieszczonych w odległości 10 cm od siebie.
Wykaż, że jeżeli na układ soczewek, wzdłuż głównej osi optycznej, skierowano równoległą
wiązkę światła, to średnica wiązki po przejściu przez układ soczewek nie uległa zmianie.
1
2
1
2
Z
Z
Z
d Z Z
=
+
− ⋅ ⋅
Po podstawieniu danych liczbowych:
1
1
1
1
20
20
0,1m 20
20
m
m
m
m
=
+
−
⋅
⋅
Z
1
0
m
=
Z
,
zatem układ soczewek nie zmienia biegu wiązki światła.
Zadanie 3.4 (4 pkt)
Dwie jednakowe soczewki o zdolnościach skupiających 10 dioptrii każda umieszczono
w powietrzu w odległości 1 cm od siebie.
Oszacuj bezwzględną (ΔZ) i względną (ΔZ/Z) różnicę, jaką uzyskamy, stosując do obliczenia
zdolności skupiającej układu soczewek uproszczony wzór (2) zamiast wzoru (1) w opisanej
sytuacji.
Z
Z Z′
Δ =
−
, gdzie
1
2
1
2
Z
Z
Z
d Z Z
=
+
− ⋅ ⋅
oraz
1
2
Z
Z
Z
′ =
+
1
2
1
2
Z
Z
Z
d Z Z
=
+
− ⋅ ⋅
1
2
Z
Z
Z
′ =
+
1
1
1
1
10
10
0,01m 10
10
m
m
m
m
=
+
−
⋅
⋅
Z
1
1
10
10
m
m
Z′
=
+
1
19
m
=
Z
1
20
m
Z′
=
Różnica bezwzględna:
Różnica względna:
1
1
19
20
m
m
Δ =
−
Z
1
1
m
Δ =
Z
1
1
m
1
19
m
Δ
=
Z
Z
1
19
Z
Z
Δ
=
Nr
zadania
3.1. 3.2. 3.3. 3.4.
Maks.
liczba
pkt 2 4 2 4
Wypełnia
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
### Pobrano z www.Maturalne.net. Kliknij TUTAJ aby pobrac wiecej materialow. ###
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
8
Zadanie 4. Żarówka (12 pkt)
Opór elektryczny włókna pewnej żarówki w temperaturze 0
o
C wynosi 88,1 Ω. Żarówkę
dołączono do źródła prądu przemiennego o napięciu skutecznym 230 V. Podczas świecenia
przez żarówkę płynął prąd o natężeniu skutecznym 261 mA, a opór włókna żarówki wskutek
wzrostu temperatury wzrósł dziesięciokrotnie.
Opór elektryczny włókna zmienia się wraz ze wzrostem temperatury zgodnie z zależnością
(
)
0
1
R R
T
=
+ ⋅ Δ
α
Zadanie 4.1
(2 pkt)
Oblicz moc pobieraną przez świecącą żarówkę.
sk
sk
P U
I
=
⋅
230V 0,261A
=
⋅
P
60W
≈
P
Zadanie 4.2
(2 pkt)
Oblicz natężenie skuteczne prądu w żarówce podczas włączania zasilania, gdy temperatura
włókna wynosi 0
o
C
.
=
sk
sk
U
I
R
230V
88,1
=
Ω
sk
I
2,61A
=
sk
I
Zadanie 4.3
(2 pkt)
Oblicz przyrost temperatury włókna żarówki po włączeniu żarówki i rozgrzaniu się włókna.
(
)
0
1
=
+ α ⋅ Δ
R R
T
,
stąd
0
0
−
Δ =
α ⋅
R R
T
R
Po wybraniu właściwych danych i podstawieniu otrzymuję:
3
1
881
88,1
5 10 K
881
−
−
Ω −
Ω
Δ =
⋅
⋅
Ω
T
1800K
Δ =
T
gdzie:
0
R – opór w temperaturze 0
o
C,
α
– temperaturowy
współczynnik wzrostu oporu,
dla włókna tej żarówki jest równy 5·10
-3
K
-1
,
ΔT – przyrost temperatury włókna żarówki.
### Pobrano z www.Maturalne.net. Kliknij TUTAJ aby pobrac wiecej materialow. ###
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
9
Zadanie 4.4
(2 pkt)
Do włókna świecącej żarówki zbliżono biegun N silnego magnesu.
Zapisz, jak zachowa się włókno żarówki po zbliżeniu magnesu, gdy żarówka jest zasilana
napięciem przemiennym, a jak, gdy jest zasilana napięciem stałym.
Gdy do włókna świecącej żarówki, zasilanej napięciem przemiennym, zbliżymy
biegun silnego magnesu włókno będzie drgać.
Gdy do włókna świecącej żarówki, zasilanej napięciem stałym, zbliżymy biegun
silnego magnesu włókno odchyli się.
Zadanie 4.5
(2 pkt)
Oblicz długość drutu wolframowego, z którego wykonano włókno żarówki, jeśli wiadomo, że
pole powierzchni przekroju poprzecznego drutu wynosi 8·10
–11
m
2
, a opór właściwy wolframu
w temperaturze 0
o
C jest równy 5
⋅10
–8
Ω⋅m.
= ρ
l
R
S
,
zatem
⋅
=
ρ
R S
l
Po podstawieniu danych liczbowych otrzymuję:
11
2
8
881
8 10 m
5 10
m
−
−
Ω ⋅ ⋅
=
⋅
Ω ⋅
l
0,14m
≈
l
Zadanie 4.6
(2 pkt)
Wyjaśnij, dlaczego temperaturowy współczynnik wzrostu oporu α dla metali ma wartość
dodatnią, a dla półprzewodników ma wartość ujemną.
Dla metali, w których występuje gaz elektronowy (duża liczba swobodnych
elektronów) wzrost temperatury powoduje wzrost drgań sieci krystalicznej, co
utrudnia przepływ prądu elektrycznego (powoduje zwiększenie oporu
elektrycznego).
Dla półprzewodników wzrost temperatury również powoduje wzrost drgań sieci
krystalicznej, ale jednocześnie powoduje zwiększenie liczby nośników (dziur lub
elektronów), co pociąga za sobą wzrost natężenia prądu czyli zmniejszenie
oporu.
Nr
zadania
4.1. 4.2. 4.3. 4.4. 4.5. 4.6.
Maks.
liczba
pkt 2 2 2 2 2 2
Wypełnia
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
### Pobrano z www.Maturalne.net. Kliknij TUTAJ aby pobrac wiecej materialow. ###
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
10
Zadanie 5. Asteroida Apophis (12 pkt)
Amerykańska agencja kosmiczna (NASA) przygotowuje plany umożliwiające lądowanie na
asteroidzie. NASA chce sprawdzić, czy jest możliwa zmiana kursu takiego ciała w przypadku,
gdyby zmierzało ono w kierunku Ziemi. Naszej planecie może w 2029 roku zagrozić
stosunkowo niewielka asteroida Apophis o masie 8·10
10
kg. Astronomowie oceniają, że
asteroida mija naszą planetę w niewielkiej odległości raz na 1500 lat. Podczas jednego obiegu
wokół Słońca orbita Apophis dwukrotnie
przecina się z orbitą Ziemi. Najbliższe zbliżenie
do Ziemi nastąpi w piątek 13 kwietnia 2029 roku.
Astronomowie szacują, że wartość prędkości
asteroidy względem Ziemi w momencie
potencjalnego zderzenia będzie wynosiła około 13
km/s.
Na podstawie:
http://neo.jpl.nasa.gov/news/news146.html
http://en.wikipedia.org/wiki/99942_Apophis
Zadanie 5.1 (1 pkt)
Oszacuj wartość przyspieszenia grawitacyjnego
na powierzchni asteroidy. W
obliczeniach
przyjmij, że asteroida jest jednorodną kulą.
2
⋅
⋅ =
M m
m a G
R
gdzie
2
=
d
R
Po uproszczeniu i przekształceniu:
2
4
⋅
=
G M
a
d
(
)
2
11
10
2
2
N m
4 6,67 10
8 10 kg
kg
390m
−
⋅
⋅
⋅
⋅ ⋅
=
a
4
2
m
1,4 10
s
−
=
⋅
a
Zadanie 5.2 (3 pkt)
Podaj, w którym położeniu (peryhelium czy aphelium) wartość prędkości obiegu asteroidy
wokół Słońca jest najmniejsza. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do odpowiedniego prawa
i podając jego treść.
Wartość prędkości liniowej obiegu asteroidy wokół Słońca jest najmniejsza
w aphelium.
Wynika to z II prawa Keplera.
Promień wodzący poprowadzony ze środka Słońca do środka asteroidy zakreśla
równe pola powierzchni w jednakowych odstępach czasu.
Asteroida Apophis
Średnia odległość od Słońca 0,922
AU
Mimośród orbity
0,191
Peryhelium 0,746
AU
Aphelium 1,098
AU
Nachylenie orbity względem
ekliptyki
3,333°
Średnica asteroidy
390 m
### Pobrano z www.Maturalne.net. Kliknij TUTAJ aby pobrac wiecej materialow. ###
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
11
Zadanie 5.3 (3 pkt)
Oszacuj okres obiegu asteroidy wokół Słońca. Wynik podaj w dniach ziemskich.
Podczas obliczeń przyjmij, że asteroida porusza się po orbicie kołowej, rok ziemski trwa
365 dni, a średnia odległość Ziemi od Słońca jest równa 1 AU (1 AU = 15·10
10
m).
2
2
3
3
Z
A
Z
A
T
T
R
R
=
→
3
A
A
Z
Z
R
T
T
R
⎛
⎞
=
⎜
⎟
⎝
⎠
3
0,922
365
1
A
T
⎛
⎞
=
⎜
⎟
⎝
⎠
323dni
≈
A
T
Zadanie 5.4
(2 pkt)
Wykaż, że wartość pierwszej prędkości kosmicznej dla asteroidy Apophis wynosi około
0,165 m/s.
G M
R
υ
⋅
=
gdzie
2
=
d
R
2
11
10
2
N m
6,67 10
8 10 kg
kg
390m
2
υ
−
⋅
⋅
⋅ ⋅
=
m
0,165
s
υ
=
Zadanie 5.5 (3 pkt)
Oblicz maksymalną energię, jaka może wydzielić się w momencie zderzenia asteroidy
z powierzchnią Ziemi. Wyraź tę energię w megatonach (MT), przyjmując, że 1 MT ≈ 4·10
15
J.
k
Q E
=
2
2
m
Q
υ
⋅
=
2
10
3
m
8 10 kg 13 10
s
2
⎛
⎞
⋅
⋅
⋅
⎜
⎟
⎝
⎠
=
Q
18
676 10 J
=
⋅
Q
1690MT
=
Q
Nr
zadania
5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 5.5.
Maks.
liczba
pkt 1 3 3 2 3
Wypełnia
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
### Pobrano z www.Maturalne.net. Kliknij TUTAJ aby pobrac wiecej materialow. ###
