Technik_pszczelarz_321[04].Z4.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Mariusz Chachuła

Zakładanie pasieki
321[04].Z4.01

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:

prof. dr hab. Jerzy Demetraki – Paleolog
dr inŜ. Krzysztof Olszewski

Opracowanie redakcyjne:
mgr Edyta Kozieł

Konsultacja:
dr inŜ. Jacek Przepiórka

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczn

programu jednostki modułowej 321[04].Z4.01,

„Zakładanie pasieki”, zawartego w modułowym programie nauczania dla zawodu technik
pszczelarz.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Zasady postępowania z pszczołami oraz wykonywanie podstawowych

zabiegów w rodzinie pszczelej

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Wybór typu ula i urządzanie pasieczyska

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Nabywanie i przesiedlanie rodzin pszczelich

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć ucznia

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o zakładaniu pasieki.
W poradniku znajdziesz:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

−

literaturę uzupełniającą.
JeŜeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, poproś nauczyciela

o wyjaśnienie i ewentualnie sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną czynność.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

321[04].Z4

Gospodarka pasieczna

321[04].Z4.01

Zakładaanie pasieki

321[04].Z4.03

Zapobieganie nastrojowi rojowemu i rójce

321[04].Z4.04

Planowanie

i prowadzenie wędrownej

gospodarki pasiecznej

321[04].Z4.05

Przygotowanie pasieki

do zimowania

321[04].Z4.06

Prowadzenie róŜnych

kierunków produkcji

pasiecznej

321[04].Z4.07

Przetwarzanie produktów pasiecznych

321[04].Z4.02

Organizowanie prac związanych

z wiosenną obsługą pasieki

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

rozróŜnić stadia rozwojowe czerwiu pszczelego,

−

zastosować zasady postępowania w przypadku uŜądlenia przez pszczołę,

−

dostrzegać zagroŜenia związane z wykonywaną pracą,

−

zastosować zasady ochrony środowiska,

−

dobrać i zastosować odzieŜ ochronną oraz środki ochrony osobistej do określonych prac,

−

określić czynniki wpływające na rozwój pszczół,

−

określić topografię narządów i układów organizmu pszczoły,

−

scharakteryzować funkcjonowanie narządów, układów i całego organizmu pszczoły,

−

określić funkcje ciała tłuszczowego w organizmie pszczoły.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

określić czynniki wywołujące podraŜnienie pszczół,

−

określić zasady postępowania z pszczołami,

−

określić cele, warunki i technikę przeprowadzania przeglądów rodzin pszczelich,

−

scharakteryzować rodzaje przeglądów,

−

dobrać sprzęt do przeglądu rodzin pszczelich,

−

przeprowadzić przeglądy rodzin pszczelich,

−

rozpoznać typy uli i scharakteryzować sprzęt pasieczny,

−

dobrać typy uli do rodzaju gospodarki pasiecznej,

−

wybrać miejsce na pasieczysko,

−

zaplanować urządzanie pasieczyska,

−

zorganizować zaplecze gospodarcze pasieki,

−

oszacować zasobność bazy poŜytkowej,

−

ocenić wartość rodziny pszczelej,

−

przesiedlić rodziny pszczele,

−

zastosować zasady postępowania w przypadku poŜądlenia,

−

zastosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy podczas pracy przy pszczołach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Zasady postępowania z pszczołami oraz wykonywanie

podstawowych zabiegów w rodzinie pszczelej

4.1.1. Materiał nauczania

Zachowanie się pszczół zaleŜy w znacznym stopniu od sposobu obchodzenia się z nimi.

Umiejętne  postępowanie,  wybór  odpowiedniej  pory  na  przegląd  oraz  unikanie  czynników
wywołujących  podraŜnienie  pszczół  zmniejsza  ujemne  skutki  niepokojenia  ich  podczas
przeglądów.  Przystępując  do  pracy  w  pasiece  trzeba  pamiętać,  Ŝe  podraŜnienie  pszczół
wywołują następujące czynniki:

−

ostre zapachy takie jak np.: zapach cebuli, czosnku, alkoholu, wody kolońskiej lub
perfum, jak równieŜ potu, zwłaszcza końskiego,

−

odzieŜ  pracującego  przy  pszczołach  sporządzona  z  włochatej  tkaniny,  a  takŜe  praca
z odkrytą  głową  (pszczoły  zaczepiają  się  pazurkami  o  szorstką  tkaninę  lub  wplątują  się
we włosy),

−

gwałtowne i szybkie ruchy przy chodzeniu po pasieczysku i podczas pracy przy
rodzinach,

−

opędzanie się od pszczół,

−

potrącanie ula, stukanie, upuszczanie ramek lub narzędzi, itd.,

−

zapach jadu pszczelego będący wynikiem gniecenia lub Ŝądlenia pszczół,

−

zbyt silne podkurzanie pszczół, zwłaszcza gorącym dymem.
Silne podraŜnienie pszczół powoduje teŜ dokonywanie przeglądów w okresie

bezpoŜytkowym, często prowadzące do powstawania rabunku. Pszczoły są bardziej skłonne
do Ŝądlenia takŜe przed burzą.

Postępowanie w przypadku poŜądlenia

W przypadku uŜądlenia przez pszczołę naleŜy jak najszybciej usunąć Ŝądło z ciała, aby

przerwać  wprowadzenie  jadu do rany. Jad pszczeli zawiera feromony alarmowe, które mogą
powodować atak innych pszczół, zwłaszcza w okolicę miejsca uŜądlenia. Dlatego miejsce to
naleŜy  odymić  dymem  z  podkurzacza  bądź  przemyć  wodą,  aby  usunąć  bądź  zneutralizować
zapach jadu.

Reakcja na jad pszczeli jest cechą osobniczą. U ludzi o normalnej wraŜliwości występuje

reakcja  miejscowa.  Po  uŜądleniu  odczuwają  oni  pieczenie,  ból,  po  czym  najczęściej
występuje  obrzęk  okolicy  miejsca  uŜądlenia.  Stopniowo  objawy  te  ustępują.  Pszczelarze
zwykle  uodporniają  się  na  działanie  jadu  pszczelego.  U  niektórych  ludzi  moŜe  wystąpić
nadwraŜliwość  na  jad  pszczeli.  NadwraŜliwość  ta  moŜe  być  dziedziczna  bądź  teŜ  nabyta
wskutek  silnego  wyniszczenia  organizmu  lub  przewlekłej  choroby.  W  USA  i  Australii  15%
populacji dorosłych wykazuje nadwraŜliwość na jad, a u 2–4% występuje odczyn uogólniony
na  uŜądlenie.  Reakcja  immunologiczna  na  uŜądlenie  moŜe  być  natychmiastowa  lub
opóźniona. Na przykład po pierwszym uŜądleniu po 15–20 minutach wystąpić pokrzywka na
całym ciele, ustępująca po 2–3 dniach. Następne uŜądlenie moŜe spowodować silne pieczenie
i  swędzenie  ciała  (wargi,  powieki,  a  niekiedy  i  gardło  silnie  obrzękają),  zaburzenia
w oddychaniu,  a  nawet  omdlenie.  Dalsze  uŜądlenia  są  jeszcze  groźniejsze  i  mogą
spowodować  nawet  śmierć  w  wyniku  wstrząsu  anafilaktycznego.  W  przypadku  uŜądlenia
osoby  nadwraŜliwej  na  jad  pszczeli  niezbędna  jest  jak  najszybsza  pomoc  lekarska.  Osobie
takiej  moŜna  podać  preparat  wapniowy  (tabletki  Calcium).  Ludzie  pracujący  przez  dłuŜszy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

czas  w pasiekach  są  na  ogół  uodpornieni  na  działanie  jadu  pszczelego.  JednakŜe  w  razie
bardzo  licznych  uŜądleń  (ponad  200)  moŜe  i  u  nich  nastąpić  ogólne  zatrucie  organizmu.
W takim  wypadku  poŜądlonej  osobie  naleŜy  niezwłocznie  udzielić  pomocy  lekarskiej.
Zwykle  ponad  500  uŜądleń  powoduje  śmierć  wskutek  ogólnego  zatrucia  organizmu.
Pszczelarze  pracując  w pasiece  przed  uŜądleniami  powinni  chronić  głowę  i  szyję,  poniewaŜ
uŜądlenie  w  gałkę  oczną  czy  wewnątrz  jamy  ustnej  moŜe  skończyć  się  śmiercią.  śądlenia
przez  pszczoły  powinny  unikać  osoby  chore  na  cukrzycę,  gruźlicę,  kobiety  w  ciąŜy,  a  takŜe
osoby  z zaawansowanymi  chorobami  układu  krąŜenia,  nerek  i  wątroby,  anemii  i obniŜonej
ilości  płytek  krwi  ze  skłonnością  do  krwotoków,  w  ostrych  chorobach  infekcyjnych
i Ŝółtaczce zakaźnej.

Przegląd rodziny

KaŜdy przegląd rodziny powinien być wykonywany z wyraźnie określonym celem.

ZaleŜnie od celu przeglądu moŜe być konieczne całkowite lub częściowe rozebranie gniazda.
Przeglądy  połączone  z  całkowitym  rozebraniem  gniazda,  tak  zwane  przeglądy  główne,
w zasadzie  wykonywane  są  dwa  razy  do  roku:  na  wiosnę  i  w  jesieni.  W  ciągu  sezonu
przeglądy  takie  przeprowadza  się  tylko  wyjątkowo;  w  koniecznych  i  uzasadnionych
przypadkach.  Na  ogół  doświadczeni  pszczelarze  starają  się  ograniczać  do  przeglądów
częściowych,  wyciągając  potrzebne  wnioski  na  podstawie  stanu  skrajnych  plastrów  bez
rozbierania  całego  gniazda.  Nie  da  się  przewidzieć  ilości  potrzebnych  przeglądów  w  ciągu
sezonu.  Niektóre  rodziny  wymagają  przeglądów  częstszych,  inne  rzadszych.  Nie  naleŜy
jednak rozbierać gniazd bez wyraźnej potrzeby a liczę kontroli ograniczyć do minimum.

Do krótkiego wglądu mogą być ograniczone:

−

poszerzanie gniazd (rys. 1.),

−

kontrola nastroju rodziny (rys. 2.),

−

kontrola czerwienia młodych matek (rys. 3.),

−

kontrola wypełnienie korpusów magazynowych (rys. 4.),

−

kontrola obecności zapasów.
Dodatkową pomoc w ocenie stanu rodzin stanowi obserwacja wylotów.
Wykonywanie przeglądów rodzin pszczelich uzaleŜnione jest od temperatury powietrza,

stanu pogody, pory dnia i stanu poŜytku. Na wiosnę i jesienią gniazda, w których znajduje się
czerw,  moŜna  przeglądać w ciepłe i bezwietrzne dni, przy temperaturze w cieniu nie niŜszej
niŜ  14°C.  Rodziny,  w  których  nie  ma  czerwiu,  moŜna  przeglądać  nawet  przy  8°C.  W  porze
letniej  podczas  upałów,  przy  temperaturze  powyŜej  30°C,  trzeba  unikać  przeglądania gniazd
w godzinach południowych. Podczas chłodnej lub wietrznej pogody, bezpośrednio po deszczu
lub  podczas  długotrwałej  suszy,  w  okresie  bezpoŜytkowym  oraz  przy  raptownej  przerwie
w poŜytku  pszczoły  bywają  zwykle silnie podraŜnione. W warunkach tych, jeśli to moŜliwe,
wskazane jest odłoŜyć przegląd.

Rys. 1. Poszerzanie gniazda [opracowanie własne]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2. Kontrola nastroju rodziny [opracowanie własne]

Rys. 3. Kontrola czerwienia młodych matek [opracowanie własne]

Rys. 4. Kontrola wypełnienie korpusów magazynowych [opracowanie własne]

Podczas bezwietrznej, ciepłej i słonecznej pogody oraz niewielkiego poŜytku moŜna

rozbierać  gniazdo  w  ciągu  całego  dnia  z  ograniczonym  uŜyciem  dymu.  Najkorzystniej  jest
przeglądać  rodziny  w  godzinach  przedpołudniowych,  podczas  silnego  lotu  pszczół,  gdy
większość  lotnych  pszczół  znajduje  się  poza  ulem.  W  okresach  pozbawionych  poŜytku
przeglądy  powinny  być  wykonywane  z  zachowaniem  największej  ostroŜności,  aby  nie
wywołać rabunku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pszczelarz powinien dobrze zorganizować przegląd, aby rodzinie pszczelej nie

przeszkadzać w pracy. Odpowiednich danych dostarczą mu notatki o wynikach poprzedniego
przeglądu,  gdzie  zapisano,  kiedy  odbył  się  ostatni  przegląd,  jaki  był  stan  rodziny,  jakie
zabiegi  zostały  wykonane  i  co  powinno  być  wykonane  przy  przeglądzie  następnym.  Przed
przeglądem  trzeba  przygotować  wszystkie  materiały,  narzędzia  i  sprzęt,  które  mogą  być
potrzebne oraz ustalić kolejne czynności.

Przystępując do przeglądu trzeba starannie (mydłem bez zapachu) umyć ręce dla

usunięcia  obcych  zapachów.  Według  niektórych  takŜe  natarcie  rąk  liśćmi  melisy,  mięty  lub
macierzanki  wpływa  na  pszczoły  łagodząco.  Ze  względów  higienicznych  oraz  dla
zabezpieczenia  się  przed  Ŝądleniem  pszczół  pszczelarze  uŜywają  podczas  pracy  w  pasiece
specjalną  odzieŜ  ochronną.  Są  to:  fartuch  lub  kombinezon,  siatka  ochronna  na  głowę  lub
kapelusz  pszczelarski.  OdzieŜ  robocza  powinna  być  wykonana  z  materiału  jasnego,
gładkiego,  łatwego  do  prania.  Kombinezon  powinien  być  zapinany  pod  szyją,  z  rękawami
zaopatrzonymi w mankiety szczelnie opinające przeguby rąk. JeŜeli pszczoła dostanie się do
rękawa  i  zostanie  tam  przygnieciona  to  przewaŜnie  uŜądli.  Przy  odpowiednich  warunkach
i łagodnych  pszczołach  moŜna  pracować  z  odsłoniętą  twarzą,  ale  w  nakryciu  głowy
zabezpieczającym  przez  wplątywaniem  się  pszczół  we  włosy.  Jednak  nawet  w  takich
warunkach  zawsze  w  pobliŜu  powinna  się  znajdować  siatka  ochronna  lub  kapelusz
pszczelarski.  UŜycie  odzieŜy  ochronnej  daje  jednak  poczucie  bezpieczeństwa  i  umoŜliwia
dokładne i spokojne wykonanie pracy.

Po ustawieniu przy ulu transportówki (ewentualnie z zapasowymi ramkami), ze

wszystkimi  potrzebnymi  narzędziami  i  rozpaleniu  podkurzacza  przystępuje  się  do  pracy.
Podczas  przeglądu  pnia  trzeba  stać  z  boku  ula,  z  tej  strony,  gdzie  znajduje  się  zatwór.
Pozwala  to  najwygodniej  rozbierać  gniazdo  i  przeglądać  plastry.  JeŜeli  przy  przeglądzie
pomaga  druga  osoba,  to  staje  z  drugiej  strony  ula  lub  z  jego  tyłu.  Nie  wolno  stawać  przed
wylotem  ula,  gdyŜ  przeszkadza  to  wylatującym  i  powracającym  pszczołom.  Po  zdjęciu
ocieplenia  ostroŜnie  prostym  końcem  dłuta  rozsuwa  plastry.  Przed  wyjęciem  plastra  z  ula
odsuwa  się  go  od  plastra  sąsiedniego  na  odległość  18–20  mm  i  wpuszcza  w  tak  poszerzoną
uliczkę niewielki kłąb dymu. Następnie, trzymając plaster oburącz za wąsy, ostroŜnie podnosi
się go do góry. Podczas wyjmowania nadaje się plastrowi połoŜenie nieco skośne w stosunku
do  połoŜenia  pierwotnego.  Skośne  ustawienie  plastra  podczas  wyjmowania  z  ula  chroni  teŜ
pszczoły  od  przygniecenia  pomiędzy  boczną  beleczką  ramki  a  ścianą  ula.  KaŜda  zgnieciona
pszczoła moŜe wywołać wzburzenie rodziny pszczelej i utrudnić wykonanie przeglądu.

plaster wyjęty z ula naleŜy trzymać pionowo. W przypadku skośnego trzymania plastra

wieŜo odbudowanego obciąŜonego miodem lub czerwiem moŜe dojść do jego wygięcia lub

wyłamania.  Podczas  oglądania  plaster  naleŜy  trzymać  nad  ulem,  aby  spadające  z  niego
pszczoły  trafiły  do  ula,  a  nie  na  ziemię,  gdzie  zarówno  młode  pszczoły,  jak  i  matka  mogą
w ten  sposób  łatwo  zginąć.  Obejrzany  plaster  odstawia  się  z  powrotem  do  ula,  trzymając  go
skośnie  do  płaszczyzny  innych  plastrów  w  ulu,  i dosuwa  do  wolnej  ściany.  W  podobny
sposób  przegląda  się  pozostałe  plastry.  Przy  ustawianiu  plastrów  w ulu  nie  naleŜy  ich  bez
potrzeby  odwracać  lub  zmieniać  kolejności.  Rozsuwanie  i  zsuwanie  plastrów,  wyjmowanie
ich  z  ula  i  wstawianie  z  powrotem  powinno  odbywać  się  spokojnie,  bez  gwałtownych
ruchów,  uderzeń  i  wstrząsów;  jednocześnie  dość  szybko,  aby  nie  przedłuŜać  przeglądu.
Trzeba  przy  tym  uwaŜać,  Ŝeby  nie  rozlewać  miodu,  nie  gnieść  plastrów  i  czerwiu  oraz  nie
rozgniatać pszczół. Wszystkie przewidziane czynności powinny być wykonane w danym pniu
za  jednym  razem,  bez  konieczności  powtórnego  rozbierania  gniazda  w  tym  samym  dniu
w celu wykonania czynności uzupełniających.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyszukiwanie matki

Zakładając pasiekę warto posiąść umiejętność wyszukiwania matek pszczelich. Jest ona

cenna z uwagi na to, Ŝe kupując rodziny pszczele naleŜy liczyć się z koniecznością wymiany
matek. Tym bardziej, Ŝe stan i praca rodziny pszczelej zaleŜy przede wszystkim od obecności
płodnej  i  młodej  matki,  pochodzącej  z  wartościowego  materiału  hodowlanego.  Strata  matki,
jej  kalectwo,  choroba,  a  czasem  starość  powodują  anormalny  stan  rodziny  pszczelej.  Brak
pomocy  ze  strony  pszczelarza  moŜe  w  takim  przypadku  doprowadzić  rodzinę  pszczelą  do
całkowitej  zagłady.  Przez  większą  część  roku  sprawdzianem  obecności  i jakości  matki  jest
obecność, rodzaj i wygląd czerwiu. Czerw pszczeli zwarty i równomiernie koliście rozłoŜony
na  plastrach  jest  dowodem,  Ŝe  w  rodzinie  znajduje  się  pełnowartościowa  matka.  Czerw
nierównomiernie  rozłoŜony  (rozstrzelony),  garbaty  wskazuje  na  wady  matki.  Brak  czerwiu
w porze,  gdy  powinien  on  znajdować  się  w gnieździe,  nasuwa  podejrzenie  osierocenia
rodziny.

W celu wyszukania matki po odsunięciu plastrów wypełnionych miodem wyjmuje się

pierwszy  plaster  z  czerwiem,  patrząc  jednocześnie  na  odsłoniętą  powierzchnię  następnego
plastra  w  ulu.  JeŜeli  na  następnym  plastrze  matki  nie  widać,  ogląda  się  z  obydwóch  stron
plaster  wyjęty,  a  po  obejrzeniu  wstawia  się  do  ula  obok  odsuniętych  poprzednio  plastrów
z miodem. Następnie wyjmuje się drugi plaster, patrząc jednocześnie na trzeci – i tak dalej, aŜ
do  odnalezienia  matki  lub  przejrzenia  wszystkich plastrów. Przy wyszukiwaniu matki trzeba
zwracać  uwagę  na  zachowanie  się  pszczół.  Gdy  zaczną  one  poruszać  się  zwartą  masą
w jednym kierunku, unosząc przy tym odwłoki i szybko poruszając skrzydłami, świadczy to,
Ŝ

e pszczoły zaczynają się niepokoić często przedłuŜającym się przeglądem. W takiej sytuacji

znalezienie matki staje się bardzo trudne. NaleŜy wtedy złoŜyć gniazdo, a poszukiwania
wznowić po uspokojeniu się rodziny.

Szczególnie duŜo trudności sprawia wyszukanie matki młodej, która jeszcze nie zaczęła

czerwić. Matki takie są bardzo ruchliwe i płochliwe; przy rozbieraniu gniazda schodzą zwykle
z  ramek  i  kryją  się  pomiędzy  pszczołami  i  w  zakątkach  ula.  Rodziny  z  matkami
nieczerwiącymi  naleŜy  przeglądać  szybko  i  moŜliwie  bez  uŜycia  dymu,  w  dzień  lotny,  gdy
pszczoły  lotne  znajdują  się  poza  ulem.  JeŜeli  podczas  przeglądu  młoda  matka  wyleci  z  ula,
naleŜy przerwać pracę i pozostać na miejscu nie zmieniając pozycji. Po upływie kilku minut
matka zwykle wraca i wchodzi do ula.

Rabunki

Zapobieganie rabunkom sprowadza się do przestrzegania następujących zasad:

−

nie trzymać w pasiece rodzin osieroconych,

−

nie utrzymywać rodzin słabych, dostosować gniazda do siły rodzin,

−

skrupulatnie chronić przed rabunkiem małe rodzinki,

−

dbać o szczelność uli,

−

w okresach bezpoŜytkowych zwęŜać wyloty stosownie do siły rodziny,

−

nie stosować podkarmiania pszczół w ciągu dnia,

−

podczas przeglądów pni nie rozlewać miodu lub syropu; pokarm przypadkowo rozlany na
ul zetrzeć mokrą szmatą, rozlany na ziemię przysypać ziemią,

−

ramki wyjęte z ula podczas przeglądu przechowywać w szczelnie zamykanej
transportówce,

−

przy przeglądzie pni w czasie bezpoŜytkowym moŜliwie szybko wykonywać niezbędne
zabiegi, przejrzaną część gniazda niezwłocznie przykrywać,

−

chronić przed dostępem pszczół pomieszczenia, w których przechowany jest miód
i woszczyna,

−

nie zostawiać na pasieczysku plastrów lub naczyń w celu osuszenia ich przez pszczoły.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie czynniki wywołują podraŜnienie pszczół?

Kiedy przeprowadza się przeglądy całkowite?

3.  Jakie zasady obowiązują przy wyszukiwaniu matek pszczelich?
4.  Jak zapobiegamy rabunkom pszczół?
5.  W jakich warunkach nie naleŜy przeprowadzać przeglądów rodzin?
6.  Jak powinien być ubrany pszczelarz idąc do pracy przy pszczołach?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobieranie środków ochrony indywidualnej do pracy przy pszczołach.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  dobrać i obejrzeć strój pasieczny,
2)  załoŜyć kombinezon i siatkę ochronną/kapelusz pszczelarski,
3)  narysować strój pasieczny,
4)  opisać rysunek,
5)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

fartuch lub kombinezon,

−

siatka ochronna/kapelusz pszczelarski,

−

rękawice skórzane.

Ćwiczenie 2

Prowadzenie przeglądów rodzin pszczelich.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  załoŜyć strój pasieczny,
2)  ustawić się z boku ula,
3)  otworzyć daszek i zdjąć ocieplenie górne,
4)  wcisnąć ostrze dłuta pasiecznego między zatwór a ostatnią ramkę i odsunąć zatwór,
5)  wyjąć  ostroŜnie  plaster  pszczeli  i  trzymając  go  pionowo  nad  gniazdem  prowadzić

obserwacje,

6) zapisać w ksiąŜce pasiecznej:

−

liczbę plastrów z czerwiem,

−

szacunkową ilość zapasów,

−

zauwaŜoną matkę,

−

ogólną liczbę plastrów w gnieździe,

7) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

rodki dydaktyczne:

−

sprzęt do przeglądu rodzin pszczelich,

−

strój pasieczny,

−

ksiąŜka pasieczna.

Ćwiczenie 3

Udzielanie pierwszej pomocy osobie poŜądlonej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  opisać róŜne reakcje organizmu na jad pszczeli,
2)  wypisać środki, które moŜna podać osobom po uŜądleniu,
3)  usunąć Ŝądło ciała uŜywając do tego celu dłuta pasiecznego,
4)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

rodki dydaktyczne:

−

ywe pszczoły,

−

rodki neutralizujące skutki uŜądlenia.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić czynniki wywołują podraŜnienie pszczół?

2) przeprowadzać przeglądy rodzin pszczelich?

3) dobierać środki ochrony indywidualnej do pracy przy pszczołach?

4) udzielać pierwszej pomocy osobie poŜądlonej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Wybór typu ula i urządzanie pasieczyska

4.2.1 Materiał nauczania

Rodzaje i typy uli

Ze względu na konstrukcję ule dzielimy na leŜaki, stojaki i kombinowane (rys. 5).

W leŜakach  powiększanie  gniazda  –  dostawianie  plastrów  odbywa  się  tylko  w  poziomie.
Liczba  ramek,  jakie  mieści  taki  ul  moŜe  być  róŜna,  czasem  przekracza  nawet  20.  W  tych
ulach  rodnia  od  miodni  oddzielana  jest  pionową  kratą  odgrodową.  Do  leŜaków  zaliczany:
leŜak warszawski zwykły, leŜak warszawski poszerzony, leŜak wielkopolski, leŜak Dadanta.

Rys. 5. Schematyczne przekroje pionowe uli: a) leŜaka warszawskiego zwykłego, b, c) kombinowanych –

warszawskiego poszerzonego i Dadanta, d) stojaka wielkopolskiego [5, s. 19]

Tabela 1. Zestawienie wielkości ramek i pojemności róŜnych typów uli najpowszechniej stosowanych w Polsce

[5, s. 33]

Zewnętrzne

wymiary ramki

Powierzchnia

plastrów [dm

]

Nazwa

i typ ula

gniazdowej

nadstawkowej

gniazdowego

nadstawkowego

LeŜak warszawski zwykły

240x435

–

10,44

–

LeŜak wielkopolski

360x260

–

9,36

–

Stojak wielkopolski

2-kondygnacyjny

360x260

9,36

Stojak wielkopolski

3-kondygnacyjny

360x260

360x130

9,36

4,68

Warszawski poszerzony

kombinowany

300x435

460x130

13,05

4,64

Dadanta kombinowany

435x300

435x145

13,05

6,31

Ostrowskiej

360x230

8,28

Ule kombinowane są konstrukcją pośrednią między typowymi leŜakami, a ulami

korpusowymi/stojakami.  W  ulach  tych  początkowo  gniazdo  poszerza  się  w  poziomie
a następnie  na  powałkę  dostawia  się  nadstawkę,  pełniąca  rolę  magazynu  na  miód.  Liczba
ramek  gniazdowych  w  takich  ulach  jest  zwykle  niŜsza  niŜ  w  typowych  leŜakach.  Do  uli
kombinowanych  naleŜą:  warszawski  zwykły,  warszawski  poszerzony,  ul  Dadanta.
Stosowanie  kraty  podgrodowej  celem  oddzielenia  miodni  od  rodni  w  ulach  kombinowanych
nie  jest  konieczne  ze  względu  na  większą  głębokość  komórek  w  ramkach  nadstawowych
będącą  wynikiem  szerszych  beleczek  ramkowych.  Wadą  uli  kombinowanych  jest  zbyt  mała
kubatura  miodni/nadstawki  w  stosunku  do  rodni.  Ule  korpusowe/stojaki  składają  się  z  kilku
kondygnacji.  Kubaturę  ula  zwiększa  się  w  pionie  przez  dodawanie  kolejnych  korpusów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tylko  wiosną  gniazdo  poszerza  się  w  poziomie  do  całkowitego  wypełnienia
korpusu/korpusów  gniazdowego/gniazdowych.  Gniazdo  zlokalizowane  jest  w  korpusie
połoŜonym  na  dennicy  –  gniazdowym,  nad  nim  znajdują  się  korpusy  magazynowe.  Część
gniazdowa  od  magazynowej  oddzielona  jest  poziomą kratą odgrodową. Do stojaków naleŜą:
stojak  wielkopolski,  ul  Ostrowskiej,  ul  korpusowy  Dadanta,  ul  Langstrotha,  ul  typu  Apipol.
Ule stojaki są szczególnie przydatne przy prowadzeniu gospodarki wędrownej.

Cechy dobrego ula

Poznanie biologii rodziny pszczelej i jej wymagań w poszczególnych okresach

rozwojowych  było  i  jest  podstawą  do  konstruowania  pomieszczeń,  które  zapewniają
pszczołom  optymalne  warunki  bytowe,  a  pszczelarzowi  ułatwiają  pracę  i  wpływają  na
zwiększenie wydajności pasieki.

Dobry ul powinien skutecznie chronić pszczoły przed wpływem niekorzystnych

warunków  atmosferycznych,  szczególnie  w  okresie  intensywnego  czerwienia  matek.
Powinien  być  on  zbudowany  z  materiałów  o  niskim  współczynniku  przewodnictwa
cieplnego. Musi być szczelny, oraz umoŜliwiać regulację pojemności gniazda w zaleŜności od
stanu  biologicznego  rodziny  pszczelej.  Konstrukcja  ula  powinna  zapewniać  swobodną
regulację wentylacji wnętrza oraz umoŜliwiać przeprowadzanie wszelkiego rodzaju zabiegów
sanitarno-weterynaryjnych.  W  zaleŜności  od  specjalizacji  pasieki  (wychów  matek,
pozyskiwanie  mleczka  pszczelego,  propolisu  czy  pyłku  kwiatowego)  ul  powinien  ułatwiać
pracę i zapewniać optymalne warunki niezbędne do realizacji zadań produkcyjnych.

Kubatura gniazda

Wymiary gniazd i ramek róŜnych typów uli (tabela 1 i 2) nie są przypadkowe lecz są

wynikiem długoletnich obserwacji rodziny pszczelej i warunków środowiskowych, w których
rodzina  przebywa.  ZróŜnicowanie  klimatycznie  i  obfitość  bazy  poŜytkowej  (nektaru  i pyłku)
wymagają  indywidualnego  podejścia  do  wyboru  optymalnego  typu  ula.  W  okolicach
o słabych  poŜytkach  zalecany  jest  zwykle  ul  o  mniejszych  wymiarach  ramek.  W  okolicach
o bogatych,  ciągłych  poŜytkach,  polecana  jest  ramka  większa  lub  ul  wielokondygnacyjny.
Podstawą  tych  stwierdzeń  jest  analiza  moŜliwości  rozwojowych  rodziny  pszczelej  w  danych
warunkach  środowiskowych.  Wybierając  typ  ula  niezbędne  jest  określenie  maksymalnej
ilości plastrów potrzebnych do zapewnienie miejsca na:

−

uzyskanie maksymalnego czerwienia matek,

−

elazny zapas miodu (6–8 kg na rodzinę),

−

zapas pierzgi,

−

wygryzające się pszczoły,

−

przerobienie nektaru i magazynowanie miodu towarowego.
Maksymalną intensywność czerwienia matki uzyskują na przełomie czerwca i lipca

znosząc średnio około 2.200 jaj na dobę. W czasie 21 dni rozwoju pszczoły robotnicy, matka
złoŜy (21 x 2.200) około 46.200 jaj. Jeden decymetr kwadratowy plastra zawiera obustronnie
800 komórek, zatem czerw zajmie powierzchnię (46.200 : 800) około 58 dm

Stały zapas miodu rodziny pszczelej nie powinien spadać poniŜej 6 kg miodu. Jeden dm

plastra mieści około 300 g miodu dojrzałego. Dla pomieszczenia tych zapasów niezbędna jest
powierzchnia 20 dm

(6.000 g : 300 g). Jedna Ŝerująca larwa pszczela zuŜywa pół komórki

pierzgi. Pierzgą odŜywiają się równieŜ pszczoły ulowe (karmicielki i woszczarki). Część
pierzgi stanowi rezerwę na okres niesprzyjających warunków pogodowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 2. Zestawienie powierzchni uŜytkowej i ogólnej róŜnych typów uli [opracowanie własne]

[

]

–

ró

[

]

ły

-k

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W celu obliczenia minimalnej ilości pierzgi, która jest niezbędna dla wyŜywienia larw

przyjmuje się 14 dni czerwienia matki (2.200 x 14 = 30.800 : 2), czyli 15.400 komórek.
Pierzga nie jest rozmieszczana zwarcie na plastrze, dlatego przyjmuje się nieco większą
powierzchnię dla pomieszczenia tych zapasów – około 25 dm

rednio matka składa 1500–1700 jaj na dobę, co jest wartością niŜszą od maksymalnej.

Przy takim tempie czerwienia w czasie 35 dni – przeciętny okres Ŝycia robotnicy latem,
wygryzie się 52.500 do 59.500 pszczół. Jeden dm

plastra obustronnie mieści na swojej

powierzchni 220 pszczół, zatem dla zapewnienia niezbędnej powierzchni do pomieszczenia
młodych pszczół konieczna jest powierzchnia 235–270 dm

plastra.

wieŜy nakrop składany jest przez pszczoły na trzykrotnie większej powierzchni niŜ

miód dojrzały (na 1 kg przybytku pszczoły potrzebują około 9 dm

). 1 kg zasklepionego

miodu zajmuje powierzchnię ok. 3 dm

. Przeciętna powierzchnia plastra niezbędna do

pomieszczenia 1 kg przybytku dziennego wynosi około 4.5–5.5 dm

Ogólna powierzchnia

plastrów gniazda zapewniająca rozwój rodziny pszczelej wynosi ok. 103 dm

. Taką

pojemność gniazda powinien zapewnić dobry ul.

Materiały wykorzystywane do budowy uli
Drewno

Do budowy uli wykorzystuje się suche drewno gatunków miękkich, najczęściej sosny

i jodły  zaś  z  liściastych:  lipy,  wierzby,  topoli,  osiki.  Drewno  twarde  (dąb,  jesion,  wiąz,  buk,
brzoza i modrzew) nie nadaje się do wyrobu uli. Materiał przeznaczony do konstruowania uli
powinien  być  zdrowy,  bez  większych  śladów  pochodzenia  grzybowego  (czerwona
smugowatość  lub  silna  sinizna).  Nie  powinien  być  stoczony  przez  owady  i  posiadać  sęków
o średnicy  powyŜej  40 mm  (dopuszczalne  są  sęki  zdrowe,  dobrze  zrośnięte  z  drewnem).
Wilgotność  drewna  nie  powinna  przekraczać  15–16%.  Suche  drewno  odznacza  się  niskim
współczynnikiem  przewodnictwa  cieplnego  (tabela  3).  W  miarę  wzrostu  wilgotności
współczynnik ten wzrasta.

Płyty pilśniowe

Wśród płyt pilśniowych wyróŜniamy płyty twarde i płyty miękkie. Współczynnik

przewodnictwa  cieplnego  płyt  twardych  zbliŜony  jest  do  drewna  (tabela  3).  Płyty  twarde
pomimo  tendencji  do  wchłaniania  wilgoci  i  odkształcania  się  na  grubość,  przy  dobrej  ich
konserwacji mogą zastąpić drewno. Płyty pilśniowe miękkie z uwagi na trudności w obróbce
i mniejszą  wytrzymałość  na  działanie  mechaniczne  nie  nadają.  się  do  konstruowania  uli,
jednak  ze  względu  na  bardzo  niski  współczynnik  przewodnictwa  cieplnego  stanowią  dobry
materiał  izolacyjny.  Ule  wykonane  z  płyt  pilśniowych  na  konstrukcji  szkieletowej  z  drewna
są tanie, łatwe w wykonaniu, ciepłe, suche i lekkie.

Słoma, trzcina, sitowie

Materiały te z uwagi na bardzo niski współczynnik przewodnictwa ciepła (tabela 3)

stanowią  dobry  materiał  budowlany.  Konstruowanie  uli  z  tych  materiałów  wymaga  jednak
dość znacznych nakładów pracy ręcznej i dodatkowego oprzyrządowania w postaci prawideł
i pras  do  wyrobu  mat.  Łatwo  dostępny  i  tani  materiał  stwarza  moŜliwości  budowy  uli  we
własnym  zakresie.  Mankamentem  uli  słomianych  jest  trudność  w  przeprowadzaniu
odkaŜania, zaś ściany naraŜone są na uszkodzenia przez gryzonie.

Styropian

Styropian jest materiałem syntetycznym charakteryzującym się wyjątkowo niskim

współczynnikiem przewodnictwa cieplnego (tabela 3), lekkim i dający się modelować
w specjalnych prasach. Styropian jest szeroko stosowany jako materiał izolacyjny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wartość materiałów izolacyjnych uzaleŜniona jest od:

−

zdolności przepuszczania ciepła (im mniejsza tym materiał lepszy) czyli od
współczynnika przewodnictwa cieplnego,

−

zdolności wchłaniania wilgoci z powietrza, czyli higroskopijności (im słabsze
wchłanianie tym materiał lepszy),

−

stopnia osiadania (zbijania się) czyli wytwarzania z biegiem czasu na skutek tendencji do
osiadania wolnych przestrzeni pozbawionych wypełnienia (im mniejsza tendencja do
zmiany struktury tym materiał przydatniejszy),

−

podatności do zagnieŜdŜania się gryzoni.

Tabela 3. Przewodnictwo cieplne materiałów izolacyjnych [2, s. 26]

Przydatność

materiału

Nazwa materiału

Współczynnik przewodnictwa

cieplnego

bardzo duŜa

styropian

0,025

duŜa

płyta pilśniowa porowata
wata odpadowa
pakuły
filce (róŜne)
paździerze lniane lub konopne
mech
słoma prosta

0,04
0,037
0,037–0,041
0,031–0,05
0,04–0,06
0,04
0,04–0,05

średnia

sieczka słomiana
wełna drzewna
liście suche
sitowie

0,04–0,05
0,05–0,10
0,05–0,06
0,06

mała

trociny
wióry drzewne
plewy i słoma z kłosami

0,05–0,07
0,10
0,04

Ogólne zasady budowy uli

Znając właściwości materiałów moŜna przystąpić do wyboru typu ula lub jego

samodzielnego wykonania. W nowoczesnym ulu rozbieralnym wyróŜnia się:

−

daszek,

−

powałkę,

−

korpus nadstawowy – magazynowy,

−

korpus gniazdowy,

−

dennicę,

−

stojak – podstawkę.
Do wyposaŜenia ula naleŜy: komplet ramek, beleczki powałkowe, maty lub poduszki

ocieplające (górne i boczne), wkładka wylotowa, mostek wylotowy, krata odgrodowa
i podkarmiaczka.

Beleczki powałkowe wstawiane między ramki powinny zapewniać latem odstęp między

plastrami wynoszący 12 mm zaś zimą 8 mm. Odległość między beleczkami bocznymi ramek
a  ścianami  ula  powinna  wynosić  7,5 mm  (rys.  2a).  Większe  przestrzenie  powodują
zabudowywanie  ich  przez  pszczoły,  przy  mniejszych  od  4 mm  pszczoły  starają  się  je
zakitować.  Odległość  między  górną  beleczką  ramki  gniazdowej  a  dolną  beleczką  ramki
nadstawkowej  powinna  wynosić  10 mm  (rys.  2a).  Odległość  pomiędzy  środkowymi  liniami
ramek  gniazdowych  powinna  wynosić  37,5 mm  (rys.  2b).  Szerokość  beleczki  ramkowej
powinna  być  równa  25 mm.  Odległość  między  dennicą  a dolną  beleczką  ramki  gniazdowej
nie powinna być mniejsza niŜ 20 mm. (rys. 2c)

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2. Stałe niezmienne wymiary w ulu: a) odległość między beleczkami bocznymi ramek a ścianami ula oraz

między górną beleczką ramki gniazdowej a dolną beleczką ramki nadstawkowej, b) odległość między
ś

rodkowymi liniami ramek gniazdowych, c) odległość między dennicą a dolną beleczką ramki

gniazdowej [2, s. 19]

W jednej pasieki powinny znajdować się ule jednego typu. Ułatwia to pracę (operacje

dennicami,  korpusami,  ramkami  i  daszkami  oraz  pozostałym  wyposaŜeniem  uli),  walkę
z chorobami  i  pasoŜytami.  Dlatego  staranność  i  dokładność  wykonania  oraz  powtarzalność
wszystkich zespołów ula jest niezmiernie waŜna.

Wybór typu ula uzaleŜniony jest od metody gospodarki pasiecznej:

−

w pasiekach stacjonarnych moŜna wykorzystać ule leŜaki i kombinowane. Ule o ramce
wąsko-wysokiej sprzyjają prowadzeniu gospodarki ekstensywnej, związanej z rzadko
wykonywanymi przeglądami rodzin, w okolicach o słabych, ale ciągłych poŜytkach,

−

pasieki  wędrowne  wymagają  pojemnego  ula,  gdyŜ  w  ciągu  kilku  dni  dochodzi  do
gromadzenia  duŜej  ilości  nektaru.  Do  tego  celu  najlepiej  nadają  się  ule  korpusowe  /
stojaki.

Wybór miejsca i urządzanie pasieczyska

Gospodarstwem pasiecznym określa się pasieczysko (ograniczony teren) wraz ze

znajdującymi się na nim pniami pszczelimi, zasiedlonymi lub nie zasiedlonymi, budowlami
i urządzeniami pasiecznymi ułatwiającymi prace w pasiece.

Przed wyborem miejsca trzeba dokonać oceny bazy poŜytkowej.

NaleŜy wziąć pod uwagę dwie wielkości:

−

roczne zapotrzebowanie rodziny pszczelej na nektar i pyłek wynosi ok. 90–120 kg miodu
i 30 kg pyłku,

−

zasoby surowca miodowego i pyłku w promieniu 1,5 km od pasieki (ok. 706 ha).

Rodziny pszczele powinny znajdować się moŜliwie najbliŜej źródeł poŜytku. Lot pszczół

po nektar jest opłacalny, gdy nie jest dłuŜszy niŜ 2 km. Koło o promieniu od 1,5 do 2 km

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zajmuje  powierzchnię  od  706  do  1256 ha.  Na  tej  powierzchni  pszczoły  powinny  znaleźć
w ciągu  roku  dostateczną  ilość  nektaru  i  pyłku,  aby  zapewnić  sobie  rozwój  oraz zgromadzić
nadwyŜkę  miodu  dla  pszczelarza.  Im  bogatsza  okolica,  tym  ta  nadwyŜka  będzie  większa.
Minimalne  całoroczne  zapotrzebowanie  bytowe  jednej  rodziny  pszczelej  na  miód  wynosi
około 90 kg. Z tego około 20–25 kg zuŜywają pszczoły w kwietniu i maju, głównie na rozwój
rodziny  oraz  około  30 kg  w  czerwcu  i  15–17 kg  w  lipcu  na  rozwój  oraz  energię  zuŜytą  na
pracę  (zbiór  wziątków,  budowa  plastrów, regulacja temperatury, itp.). Na rozwój sierpniowy
zuŜywają dalsze 10–12 kg miodu. Najlepsza byłaby więc okolica, gdzie poŜytek ciągnąłby się
przez cały sezon – od wiosny do jesieni. Taki układ poŜytków trafia się jednak bardzo rzadko.
Na  ogół  bywają  okresowe  niedobory  lub  nawet  braki  w  dopływie  nektaru  i  dlatego  celowe
jest  moŜliwie  dokładne  obliczenie  zasobów  poŜytkowych.  Robimy  to  mnoŜąc  powierzchnię
zajmowaną przez określone rośliny miododajne występujące w zasięgu lotu pszczół przyszłej
pasieki  przez  ich  jednostkową  wydajność  miodową,  oddzielnie  dla  okresu  wiosennego,
letniego  i  jesieni.  Okolice  o  zasobach  wynoszących  4–5 kg  z  1 ha  moŜna  uwaŜać  za  średnio
bogate, o zasobach 6 i więcej kg – za bogate.

W ocenie okolicy, oprócz znajomości zasobów poŜytkowych, trzeba mieć rozeznanie

w liczebności  pni,  które  z  tej  bazy  mają  korzystać.  Przyjmując  przewidywaną  wydajność
miodu  towarowego  w  kg  z  1  pnia,  uzyskujemy  ilość,  jaką  łącznie  z  własnym
zapotrzebowaniem powinna zebrać kaŜda rodzina. NaleŜy wziąć pod uwagę, Ŝe część nektaru
zbiorą  inne  owady  a  część  zmarnuje  się  w  czasie  deszczów  czy  suszy  itp.  W  naszych
warunkach pszczoły zbierają przeciętnie 50–60% ogólnych zasobów, zaleŜnie układu pogody
w danym roku.

Szczegółowe obliczenia robi się z rozbiciem na okresy sezonu. Dzieląc np. zasoby

wiosenne przez wiosenne zapotrzebowanie rodzin otrzymamy liczbę pni, jaką moŜe wyŜywić
okolica w danym okresie. KaŜde zwiększenie liczby pni ustawionych na tym terenie wpłynie
na obniŜenie wydajności rodzin w całej pasiece. Na zmniejszenie wydajności mogą wpływać
równieŜ pasieki sąsiednie. KaŜda z nich, jeŜeli znajduje się w odległości mniejszej niŜ 3–4 km
od  pasieki  zakładanej,  będzie  w  jakimś  stopniu  z  nią  konkurowała,  korzystając  z  części
nektaru znajdującego się na terenie „zazębiania” się lotów obu pasiek. NaleŜy wówczas. brać
pod  uwagę  stosunkowo  mniejszą  powierzchnię  poŜytkową  i  odpowiednio  do  uszczuplonych
zasobów miodu zmniejszyć planowaną obsadę pni.

Przy okazji lustracji terenu i odwiedzania sąsiednich pasiek naleŜy zwracać baczną

uwagę  na  ich  stan  zdrowotny.  ZałoŜenie  pasieki  w  okolicy  nawiedzonej  przez  groźniejsze
choroby pszczół jest bardzo ryzykowne. Leczenie chorych rodzin jest kosztowne i uciąŜliwe,
a  brak  praktyki  moŜe  początkującemu  pszczelarzowi  utrudnić  wczesne  rozpoznanie  choroby
i doprowadzić  do  straty  wielu  pni.  WaŜne  kryterium  doboru  wielkości  pasieki  stanowi
przygotowanie fachowe i staŜ w zawodzie.

Obszar pasieczyska powinien być oznaczony (ogrodzony) a przed wejściem na

pasieczysko powinna znajdować się tabliczka z napisem „Uwaga – pszczoły. Osobom
nieupowaŜnionym wstęp wzbroniony”, imię i nazwisko pszczelarza i nr telefonu.

Przy wyborze miejsca na pasieczysko naleŜy zwrócić uwagę na pewne cechy terenu.

Pasieczysko powinno być osłonięte od wiatrów, najlepiej nieco oddalonym szpalerem drzew,
niewysokim  wzgórzem,  budynkami,  itp.  Dobrze,  jeŜeli  mieści  się  na  nieznacznym  skłonie
w kierunku  południowym,  południowo-wschodnim  czy  południowo-zachodnim  (szybsze
tajenie  śniegu,  zapewniony  spływ  wody  opadowej,  lepsze  nagrzewanie  ziemi).  Na
pasieczysko  nie  nadają  się  tereny  połoŜone  w  zimnych  i  wilgotnych  kotlinach,  gdzie  osiada
mgła  i  spływa  ochłodzone  nocą  powietrze,  oraz  połoŜone  zbyt  nisko,  o  wysokim  poziomie
wody  gruntowej  (jest  tam  zawsze  zimniej,  rodziny  gorzej  rozwijają  się  i  są  słabsze).
Nieodpowiednie  są  równieŜ  miejsca  zbyt  silnie  nagrzewające  się  i  pozbawione  wszelkiego
przewiewu,  np.  pod  południową  ścianą  duŜego  budynku,  na  ciasnym  terenie  otoczonym

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wysokim  parkanem,  murem  czy  zwartym  Ŝywopłotem.  Przegrzewanie  się  uli  latem  zmusza
pszczoły  do  nadmiernej  pracy  związanej  z  wentylacją  ula  i  dodatkowego  noszenia  wody,
przyspiesza  wystąpienie  rójki,  a  kontrastowo  odmienne  warunki  pasieczyska  i  terenów
leŜących poza nim są powodem ginięcia wielu pszczół lotnych.

Wskazane jest, aby:

−

rodziny  pszczele  były  ustawione  co  najmniej  10 m  od  uczęszczanej  drogi  publicznej,
budynków  mieszkalnych,  inwentarskich  i  gospodarczych  oraz  50 m  od  autostrad  i  dróg
szybkiego ruchu. JeŜeli odległości te nie mogą być zachowane pasieczysko powinno być
oddzielone  stałą  przeszkodą  (parkan,  mur,  krzewy)  o  wysokości  co  najmniej  3 m,  która
spowoduje wznoszenie się wylatujących i powracających pszczół nad pobliskim terenem
(a zimą stanowić będzie osłonę od wiatru),

−

uŜytkować pszczoły łagodne,

−

ubezpieczyć się od odpowiedzialności cywilnej pszczelarzy w ramach swojej organizacji
pszczelarskiej.
Wewnątrz ogrodzenia, na pasieczysku, sadzi się rośliny, które mogą zapewnić ulom lekki

cień  od  strony  południowo-zachodniej.  Nasadzenia  powinny  znajdować  się  w  rozstawie  na
tyle  rzadkiej,  by  dawały  tylko  „plamy”  cienia,  nie  zasłaniając  całego  pasieczyska.  Drugim
zadaniem drzew jest ułatwienie pszczołom orientacji w ustaleniu połoŜenia swego ula. Samo
pasieczysko  najlepiej  zadarnić  i  pielęgnować  przez  okresowe  wykaszanie  trawy  lub
wykładanie  miejsc  przed  wylotami  dostępnymi  materiałami  hamującymi  wzrost  roślinności
np.  płytkami.  Miejsce  przed  wylotem  musi  być  odchwaszczone,  zapewniające  łatwy  dostęp
do ula.

Sposób rozmieszczenia uli powinien ułatwiać pszczołom odnajdywanie swego ula oraz

zapewniać dobre oświetlenie z lekkim cieniem w godzinach najsilniejszej operacji słonecznej.
Poza  tym  trzeba  pszczołom  zapewnić  odpowiednie  warunki  do  lotów:  przed  ulem  powinna
znajdować  się  przynajmniej  1,5–2-metrowa  wolna  przestrzeń,  umoŜliwiająca  stopniowe
wzbijanie  się  pszczół  w  powietrze  z  mostków  wylotowych  i  wygodne  siadanie  na  nich
w drodze  powrotnej.  Ule  naleŜy  rozstawić  w  rzędach  o  odległości  ok.  4 m,  aby  zmniejszyć
ryzyko błądzenia pszczół i wypoziomować.

Dobrze wyposaŜone pasieczysko powinno posiadać: poidło, topiarkę słoneczną do wosku

oraz wagę pasieczną. Poidło i topiarkę słoneczną umieszcza się w miejscu dostępnym dla całej
pasieki,  zacisznym  i  dobrze  nagrzewanym  przez  słońce.  Poidło  musi  być  stale  czynne,
począwszy  od  pierwszego  wiosennego  oblotu  pszczół,  oraz  zapewniać  pszczołom  czystą,
najlepiej  bieŜącą  wodę.  Topiarkę  słoneczną  uruchamia  się  z  chwilą  rozpoczęcia  budowy
plastrów, by mieć moŜliwość przetapiania kaŜdego, najmniejszego nawet skrawka wyłamanego
suszu  woskowego  czy  matecznika.  Niezbędnym  sprzętem  w  dobrze  prowadzonej  pasiece  jest
waga  pasieczna  ustawiona  wraz  z  ulem  kontrolnym  pod  szerokim  daszkiem  lub  specjalną,
przewiewną obudową, która nie zmienia zbytnio mikroklimatu wokół ula.

Wielkość pracowni pszczelarskiej uzaleŜniona jest od wielkości i typu pasieki oraz

moŜliwości pszczelarza. Dobrze zaplanowana pracownia powinna mieć wydzielone oddzielne
pomieszczenia przeznaczone do:

−

przechowywania i dezynfekcji ramek z woszczyną,

−

zbijania i drutowania ramek, wprawiania węzy i okresowych prac remontowych,

−

wirowania miodu i okresowego przechowywania wypełnionych miodem zestawów
ramek,

−

przechowywania zapasowych uli, daszków i nadstawek, rojnic i transportówek,

−

prac związanych z wychowem matek pszczelich.
Małe pasieki 10–20 pniowe posiadają zwykle jednoizbowe pomieszczenia, w których

wydzielone sektory spełniają podstawowe funkcje. W duŜych pasiekach 60 i więcej pniowych
niezbędne pomieszczenia powinny być szczelne co uniemoŜliwia przenikanie przez

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

nieszczelności pszczół do wnętrza. Dobre warunki pracy zapewni doprowadzenie do
pracowni wody i energii elektrycznej.

Gospodarka wędrowna z uwagi na ciągłe przemieszczanie się całej pasieki z poŜytku na

poŜytek  wymaga  dostosowania  pracowni  do  wymogów  tego  typu  gospodarowania.
Zazwyczaj  kaŜda  pasieka  wędrowna  posiada  stałe  miejsce  postoju  zimowego,  w  którym
znajdują się stałe budowle pasieczne.

Sprzęt pszczelarski

W zaleŜności od potrzeb i wykonywanych aktualnie prac w pasiece, sprzęt moŜna

podzielić na kilka grup.

W gospodarce pasiecznej wyróŜnia się sprzęt przeznaczony do:

1. Przeglądu pni:

−

siatka ochronna na twarz,

−

dłuto pasieczne,

−

podkurzacz,

−

szczotka do zmiatania pszczół,

−

pojemnik na wodę.

2. Wtapiania węzy:

−

dziurkarka,

−

szablon do dziurkowania ramek,

−

drut do węzy,

−

wtapiacz elektryczny do węzy.

3. Miodobrania:

−

miodarka,

−

stół do odsklepiania plastrów,

−

nóŜ lub widelec do odsklepiania plastrów,

−

cedzidło do miodu,

−

odstojnik do miodu,

−

naczynia lub beczki na miód,

−

transportówka na plastry lub wolne korpusy,

−

automatyczna linia do odwirowywania plastrów.

4. Zbierania i osadzania roi:

−

rojnica transportówka,

−

rozpylacz do wody,

−

pomost do osadzania roi,

−

karmienia pszczół,

−

podkarmiaczki,

−

kocioł do sporządzania syropu,

−

wiadra lub pojemniki na syrop,

−

lejek.

5. Topienia wosku:

−

topiarka słoneczna lub elektryczna,

−

odstojnik do wosku.

6. Wychowu i wymiany matek:

−

izolatory z kraty odgrodowej,

−

łyŜeczka do przekładania larw,

−

koreczki i miseczki matecznikowe,

−

ramki hodowlane,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

klateczki do poddawania matek,

−

pałeczka do wyrobu miseczek matecznikowych,

−

łaźnia wodna do topienia wosku,

−

przybory do znakowania matek,

−

uliki weselne,

−

inkubator,

−

izolatory.

7. Zabiegów dezynfekcyjnych:

−

palnik gazowy,

−

kocioł do dezynfekcji sprzętu drewnianego w roztworze sody kaustycznej,

−

ubranie i sprzęt ochronny.

8. Gospodarki wędrownej:

−

rodek transportu,

−

pasy spinające,

−

urządzenie do załadunku i rozładunku rodzin pszczelich.

9. Dodatkowego wyposaŜenia pasieki:

−

kraty odgrodowe, przegonki,

−

ule zapasowe,

−

ramki,

−

prawidło do zbijania ramek,

−

wózek pasieczny,

−

palnik spirytusowy,

−

wialnia do pyłku,

−

apteczka podręczna,

−

termometr.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Czym winien się charakteryzować dobry materiał na ul?
2.  Jakie są stałe i niezmienne wymiary w ulu?
3.  Czym charakteryzuje się nowoczesny ul?
4.  Jakie cechy posiada dobry ul?
5.  W jaki sposób obliczyć maksymalną pojemność ula?
6.  Jak oblicza się maksymalne czerwienie matki?
7.  Jak oblicza się zasobność bazy poŜytkowej?
8.  Ile wynosi roczne spoŜycie miodu i pyłku przez rodzinę pszczelą?
9.  W jakim celu prowadzimy ul kontrolny?
10.  Jakie jest zapotrzebowanie na pokarm rodziny pszczelej w kwietniu, maju, czerwcu, lipcu

i w sierpniu?

11.  Czym powinno charakteryzować się pasieczysko pod względem jego wyposaŜenia?
12.  Do jakich celów wykorzystywana jest pracownia pszczelarska?
13.  Czym powinna charakteryzować się dobrze zaplanowana pracownia pszczelarska?
14.  W jaki podstawowy i niezbędny sprzęt pszczelarski powinna być wyposaŜona pasieka?
15.  Jaki sprzęt potrzebny jest przy miodobraniu?
16.  Jaki sprzęt wykorzystujemy przy wytopie wosku?
17.  Jaki sprzęt potrzebny jest przy karmieniu pszczół?
18.  Jakim sprzętem posługujemy się przy wychowie matek pszczelich?
19.  W jaki sposób ustawiamy ule na pasieczysku?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozpoznawanie rodzajów i typów uli.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć zaprezentowane typy uli,
2)  oznaczyć typ ramki,
3)  zmierzyć zewnętrzny wymiar ramki gniazdowej i nadstawkowej,
4)  obliczyć powierzchnię plastra gniazdowego i nadstawkowego,
5)  obliczyć ogólną powierzchnię plastrów w ulu,
6)  obliczyć przeciętną pojemność ula zimą,
7)  wpisać wyniki obliczeń do tabelki,
8)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

Zewnętrzne

wymiary ramki

[mm]

Powierzchnia

plastra [dm

]

Przeciętna pojemność

ula zimą

Nazwa

i typ ula

Typ

ramki

ró

[

]

ró

]

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

róŜne typy i rodzaje uli,

−

miara stolarska,

−

ramki poszczególnych typów uli.

Ćwiczenie 2

Rozpoznawanie narzędzi i sprzętu pasiecznego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  obejrzeć zaprezentowany sprzęt pasieczny,
2)  obejrzeć zdjęcia ilustrujące sprzęt pasieczny,
3)  opracować krótki opis sprzętu i jego przeznaczenia,
4)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

sprzęt pasieczny,

−

zdjęcia ilustrujące sprzęt pasieczny.

Ćwiczenie 3

Projektowanie i urządzanie pasieczyska.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  obejrzeć miejsce na urządzenie pasieczyska,
2)  zwrócić uwagę na oddalenie od drogi uczęszczanej przez ludzi,
3)  zwrócić uwagę na zadrzewienie,
4)  wykonać szkic pasieczyska na którym naleŜy określić:

–

miejsce na poidło,

–

miejsce na topiarkę słoneczną,

–

miejsce pracowni pasiecznej,

–

rozstawienie uli,

–

miejsce ula kontrolnego-wagowego.

5) zaprezentować wyniki ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

teren na pasieczysko,

−

miara geodezyjna,

−

linijka,

−

ołówek.

Ćwiczenie 4

Obliczanie zasobności bazy poŜytkowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasobność bazy poŜytkowej w promieniu 2 km od wskazanej pasieki,
2)  obliczyć ogólne zasoby bazy poŜytkowej w sezonie,
3)  obliczyć zasobność bazy poŜytkowej w przeliczeniu na 1 ha,
4)  wypełnić poniŜszą tabelę.
5)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Roślina

poŜytkowa

[

]

Wydajność

miodowa

z 1 ha [kg]

Wydajność

miodowa

z kolejnych

roślin [kg]

Zasoby bazy

poŜytkowej w

kolejnych

porach sezonu

[kg]

Część

zasobów

zebrana

przez

pszczoły

(ok. 55%

całkowitej

wydajności)

1.
2.
3.
4.
5.

Ogółem zasoby bazy poŜytkowej w sezonie – kg

Zasoby w przeliczeniu na 1 ha powierzchni – kg

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kalendarz kwitnienia roślin,

−

tabela z wydajnością miodową roślin w kg z 1 ha,

−

kalkulator.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określać cechy dobrego ula?

2) obliczać maksymalną pojemność ula?

3) rozpoznać ule i sprzęt pasieczny?

4) określać sprzęt potrzebny do miodobrania?

5) charakteryzować ule kombinowane?

6) wymieniać specjalistyczny sprzęt pasieczny?

7) określać stałe i niezmienne wymiary w ulu?

8) wybrać miejsce na pasieczysko?

9) szacować zasobność bazy poŜytkowej?

10) urządzać poidło dla pszczół?

11) ustawiać pnie na pasieczysku?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Nabywanie i przesiedlanie rodzin pszczelich

4.3.1 Materiał nauczania

Nabywanie pszczół

Zakładając pasiekę pszczoły moŜna nabyć w postaci:

−

rojów sztucznych, naturalnych lub pakietów,

−

odkładów z matką lub rodzin przełoŜonych do własnych uli (pszczoły z plastrami),

−

rodzin pszczelich (rodziny wraz z ulami),

−

pasiek z całym wyposaŜeniem.
Kupując pszczoły naleŜy zwrócić uwagę przede wszystkim na ich zdrowotność. Dlatego

zakupu naleŜy dokonywać tylko w dobrze prowadzonej pasiece oraz w okolicy wolnej od
zaraźliwych chorób pszczół i czerwiu. Przy zakupie rodzin pszczelich naleŜy zwrócić uwagę na:

−

siłę rodziny tj. oszacowanie wielkości gniazda w stosunku do pory roku, liczbę plastrów
obsiadanych na czarno przez pszczoły, liczbę plastrów czerwiu. Rodziny silne łatwiej
utrzymują temperaturę gniazda, lepiej karmią i opiekują się czerwiem,

−

jakość plastrów. Zdrowe rodziny powinny zawierać jasne plastry, a w ulu nie powinno
być śladów po biegunce,

−

jakość matki, najlepiej znakowane i nie starsze jak dwuletnie, bez śladów uszkodzeń.
Matki stare są bardziej podatne na choroby oraz słabiej czerwią,

−

jakość czerwiu,

−

duŜą pracowitość,

−

małą rojliwość (cechy dziedziczne, praca hodowlana),

−

łagodność (cecha poŜądana ze względu na ryzyko poŜądlenia, a co za tym idzie konflikty
z sąsiadami)

−

zimotrwałość,

−

witalność,

−

plenność,

−

odporność na choroby,

−

wymiar ramek, najlepiej gdyby odpowiadał systemowi ula uŜywanego w naszej pasiece.
Dokładna obserwacja czerwiu i pszczół dorosłych podczas przeglądów pozwoli

rozpoznawać  stany  chorobowe  i  eliminować  anomalie.  Niektóre  cechy  mogą  być  trudne  do
oceny  ze  względu  na  porę  sezonu  np.  wczesną  wiosną  trudno  ocenić  rojliwość,  pracowitość
czy  plenność,  dlatego  naleŜy  przeprowadzić  wywiad  z  pszczelarzem,  od  którego  kupujemy
pszczoły.  Warto  dowiedzieć  się  o  rasę  i  pochodzenie  matek,  pozwoli  to  zaplanować
ewentualną ich wymianę.

Przesiedlanie rodzin

UŜywany wcześniej ul, do którego mamy przesiedlić rodzinę, naleŜy poddać gruntownej

dezynfekcji oraz wyposaŜyć w komplet ramek z suszem lub węzą, zatwory, ocieplenie górne
i boczne  oraz  wkładkę  wylotową.  Przy  dobrej  organizacji  pracy  przełoŜenie  gniazda  moŜna
wykonać szybciej niŜ przegląd rodziny. Ul z przesiedlaną rodziną odstawia się w bok na ok.
0,5 m  i  obraca  o  90°,  Ŝeby  utrudnić  wracającym  z  pola  zbieraczkom  odszukanie  dawnego
wylotu,  a  na  jego  miejsce  ustawia  natychmiast  nowy  ul.  Z  odstawionej  rodziny  przenosi  się
szybko  plastry  wraz  z  pszczołami  nie  zmieniając  kolejności  ich  ułoŜenia.  Ewentualne
oczyszczanie  beleczek  powinno  być  wykonane  w  starym  ulu.  Ramki  nie  wymagające
oczyszczenia moŜna przenosić po dwie. Gdy całe gniazdo znajdzie się w nowym ulu, trzeba
je  ocieplić  i zamknąć, a pozostałe pszczoły, które zostały na matach i ścianach, strząsnąć na

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pomost przed wylotem. Pusty ul naleŜy zabrać i zabezpieczyć przed nalatywaniem przez
szczelne zamknięcie i odstawienie na dalszą odległość.

Trudniejsze i bardziej pracochłonne jest przenoszenie rodzin do uli innego typu. W celu

dla  zmniejszenia  nakładu  pracy  przenosi  się  tylko  plastry  z  czerwiem,  a  najlepszą  porą
przesiedlania jest wiosna, kiedy w ulu jest go jeszcze mało. Czasami konieczne jest wycinanie
fragmentów  plastrów  zajętych  przez  czerw  i  mocowanie  w  ramkach  typu  ula,  do  którego
przesiedlamy  rodziny.  Praca  przy  jednej  rodzinie  trwa  dość  długo,  naleŜy  ją  wykonać
w ciepły i pogodny dzień. Nie naleŜy zmieniać typu uli pod koniec okresu wypacania wosku,
gdyŜ pszczoły muszą zdąŜyć jeszcze przymocować przełoŜone plastry do ramek, naprawić ich
uszkodzenia, zabudować łączenia woszczyny oraz w tym samym jeszcze sezonie odbudować
kilka ramek węzy nowego typu.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jakiej formie moŜna nabyć pszczoły?
2.  Czym naleŜy kierować się przy zakupie pszczół?
3.  W jaki sposób przesiedla się rodziny pszczele?
4.  W jakim okresie moŜna przesiedlać rodziny do innych typów uli?
5.  Jak  naleŜy  postępować  z  czerwiem  podczas  przesiedlania  rodzin  pszczelich  do  innych

typów uli?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przesiedlanie rodzin do uli tego samego typu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować ul wyposaŜając go w: zatwory, maty, wkładkę wylotową,
2)  odstawić ul z przesiedlaną rodziną na 0,5 m i obrócić o 90°,
3)  ustawić nowy ul w miejsce odstawionego,
4)  przenieść  z  odstawionej  rodziny  szybko  plastry  wraz  z  pszczołami  nie  zmieniając  ich

kolejności,

5) ocieplić i zamknąć ul, a resztki pszczół, które zostały na matach i ścianach, strząsnąć na

pomost przed wylotem,

6) przygotować ul wyposaŜając go w: zatwory, maty, wkładkę wylotową, ramki woszczyny

i ewentualnie ramki z węzą,

7) zaprezentować wyniki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

rodziny pszczele,

–

puste ule tego samego typu jak ule z osadzonymi rodzinami,

–

plastry,

–

ramki z węzą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Przesiedlanie rodzin pszczelich do uli innego typu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować ul wyposaŜając go w: zatwory, maty, wkładkę wylotową,
2)  odstawić ul z przesiedlaną rodziną na 0,5 m i obrócić o 90°,
3)  ustawić nowy ul w miejsce odstawionego,
4)  zmieść  do  pustego  ula  pszczoły  z  plastrów  z  czerwiem  a  plastry  do  rozmiarów  ramki

nowego ula,

5) zabezpieczyć plaster z obu stron (najlepiej drutem pszczelarskim) przed wysuwaniem się

z ramki,

6) ocieplić i zamknąć ul, a resztki pszczół, które zostały na matach i ścianach, strząsnąć na

pomost przed wylotem,

7) narysować przycinanie plastrów z czerwiem,
8) zaprezentować wyniki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plansze i foliogramy przedstawiające przekładanie plastrów róŜnych typów uli,

–

rodziny pszczele,

–

puste ule innego typu niŜ te z osadzonymi rodzinami,

–

plastry,

–

ramki z węzą.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) ocenić rodzinę pszczelą przed zakupem?

2) przygotować ul do przesiedlenia rodziny?

3) przesiedlać rodziny do uli tego samego typu pszczele?

4) przesiedlać rodziny pszczele do uli innych typów?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
3.  Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi, wstawiając w odpowiedniej

rubryce znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zaznaczyć odpowiedź prawidłową.

4. Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
5. Test zawiera 20 zadań, do kaŜdego pytania dołączone są 4 moŜliwości odpowiedzi. Tylko

jedna jest prawdziwa.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Kiedy udzielanie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego

rozwiązanie na później i wróć do niego kiedy zostanie Ci wolny czas.

8. Na rozwiązanie testu masz 40 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. PodraŜnienie pszczół mogą powodować

a)  tylko ostre zapachy.
b)  tylko nieodpowiednia odzieŜ pszczelarza.
c)  tylko nieodpowiednie zachowanie pszczelarza.
d)  gniecenie  pszczół,  chaotyczna  praca,  ostre  zapachy,  dokonywanie  przeglądów

w okresie bezpoŜytkowym.

2. W przypadku uŜądlenia przez pszczołę pierwszą czynnością, jaką naleŜy wykonać jest

a)  usunięcie Ŝądła z ciała.
b)  wezwanie pomocy lekarskiej.
c)  podanie osobie uŜądlonej wody z wapnem.
d)  wyssanie jadu z rany.

3. W przypadku uŜądlenia przez pszczołę osoby uczulonej na jad pszczeli naleŜy

a)  podać jej coś do picia.
b)  podać jej wodę z wapnem i zapewnić jak najszybszą pomoc lekarską.
c)  tylko usunąć Ŝądło z ciała.
d)  nie usuwać Ŝądła z ciała.

4. śądlenie przez pszczoły powinny unikać

a)  tylko osoby chore na cukrzycę.
b)  tylko osoby chore na.
c)  tylko kobiety w ciąŜy.
d)  osoby chore na: cukrzycę, gruźlicę oraz kobiety w ciąŜy.

5. Nawet pszczelarze powinni unikać Ŝądlenia w

a)  nogi.
b)  ręce.
c)  głowę i szyję.
d)  stopy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. Przeglądy połączone z całkowitym rozebraniem gniazda nazywamy

a)  częściowymi.
b)  głównymi.
c)  całkowitymi.
d)  dokładnymi.

7. Do wglądu w gniazdo rodziny pszczelej moŜe być ograniczone

a)  poszerzanie gniazd.
b)  kontrola nastroju rodziny.
c)  kontrola stanu zapasów.
d)  wszystkie wymienione.

8. Pasieka na rabunki jest szczególnie naraŜona w okresie

a)  wiosennym.
b)  bezpoŜytkowym w drugiej połowie sezonu.
c)  letnim.
d)  zimowli.

9. Powstawaniu rabunków sprzyja

a)  pozostawianie na pasieczysku plastrów.
b)  utrzymywanie przez dłuŜszy czas rodzin osieroconych i słabych.
c)  brak poŜytku.
d)  wszystkie wymienione.

10. Ze względu na konstrukcję ule dzielimy na

a)  leŜaki, kombinowane i stojaki.
b)  tylko leŜaki i kombinowane.
c)  tylko leŜaki i stojaki.
d)  leŜaki, kombinowane i nadstawkowe.

11. W ulach stojakach rodnię od miodni oddziela

a)  przegonka.
b)  pozioma krata odgrodowa.
c)  pionowa krata odgrodowa.
d)  przegroda.

12. Kubatura uli stojaków zwiększana jest w

a)  w poziomie.
b)  tylko w pionie.
c)  wiosną do wypełnienia gniazda w poziomie, a potem tylko w pionie.
d)  w pionie a potem w poziomie.

13. Kubatura gniazda powinna zapewnić miejsce na

a)  maksymalne czerwienia matki.
b)  Ŝelazny zapas pokarmu węglowodanowego.
c)  zapas pyłku.
d)  wszystkie wymienione.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

14. W nowoczesnym ulu rozbieralnym wyróŜnia się

a) daszek, powałkę, korpus nadstawowy – magazynowy, korpus gniazdowy, dennicę

i stojak.

b)  korpus nadstawowy – magazynowy, korpus gniazdowy i dennicę.
c)  korpus gniazdowy, dennicę i stojak.
d)  daszek, powałkę, korpus nadstawowy – magazynowy.

15. Odległość między beleczkami bocznymi ramek a ścianami ula powinna wynosić

a)  10 mm.
b)  15 mm.
c)  7,5 mm.
d)  20 mm.

16. Odległość pomiędzy środkowymi liniami ramek gniazdowych powinna wynosić

a)  37,5 mm.
b)  15 mm.
c)  7,5 mm.
d)  20 mm.

17. Do pasiek wędrownych polecane są ule

a)  leŜaki.
b)  kombinowane.
c)  stojaki.
d)  leŜaki i kombinowane.

18. Do sprzętu do przeglądania rodzin pszczelich zaliczamy

a)  siatkę ochronną na twarz, dłuto pasieczne, podkurzacz, szczotkę do zmiatania pszczół.
b)  dłuto pasieczne, podkurzacz, wirówkę.
c)  dłuto pasieczne, podkurzacz, rojołapkę.
d)  podkurzacz, szczotkę do zmiatania pszczół, nóŜ do odsklepiania plastrów.

19. Kupując pszczoły naleŜy zwrócić uwagę przede wszystkim na

a)  ich zdrowotność.
b)  wielkość Ŝelaznego zapasu.
c)  tylko na siłę.
d)  obecność czerwiu.

20. Przy zakupie siłę rodzin określa się na podstawie

a)  intensywności lotów.
b)  tylko liczby plastrów obsiadanych przez pszczoły na czarno.
c)  tylko liczby plastrów z czerwiem.
d)  liczby plastrów obsiadanych przez pszczoły na czarno i liczby plastrów z czerwiem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Zakładanie pasieki

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Bornus L. (red.): Encyklopedia Pszczelarska. PWRiL, Warszawa 1989
2.  Hodowla pszczół (praca zbiorowa). PWRiL, Warszawa 1996
3.  Janiszewski M.: Ule i sprzęt pasieczny. PWRiL, Warszawa 1966
4.  Makowicz J.: Pasieka wędrowna. PWRiL, Warszawa 1983
5.  Marcinkowski J.: Jak prawidłowo prowadzić pasiekę. „Sądecki Bartnik”, Nowy Sącz 1997
6.  Ostrowska W.: Gospodarka pasieczna, Wyd. V. Sądecki Bartnik, Nowy Sącz 1998
7.  Pałach S.: Kodeks dobrej praktyki produkcyjnej w pszczelarstwie. PZP, Warszawa 2005
8.  Prabucki J. (red): Pszczelnictwo. Albatros, Szczecin 1998