W Y K Ł A D   8

F U N D U S Z E   E M E R Y TA L N E   W   S Y S T E M I E  

E M E R A L N Y M Y

Fundusze inwestycyjne 

i emerytalne

CEL I STRUKTURA SYSTEMU EMERYTALNEGO (1)

Pojęcie ogólne: ogół planów (programów) wypłacających świadczenia 

emerytalne.

CEL DZIAŁANIA: WYPŁACANIE OKRESOWEGO, DOŻYWOTNIEGO DOCHODU 

OSOBOM, KTÓRE OSIĄGNĘŁY WIEK EMERYTALNY.

DETERMINANTY STRUKTURY SYSTEMU EMERYTALNEGO:

metody finansowania świadczeń emerytalnych,

zasady nabywania uprawnień do świadczeń, w tym zasady określania wysokości 
przyszłego świadczenia emerytalnego,

metody i instrumenty akumulacji i amortyzacji kapitału emerytalnego, w tym wypłaty 
świadczeń emerytalnych,

rodzaje, zakres kompetencji i odpowiedzialności podmiotów tworzących instrumenty 
(narzędzia) akumulacji i amortyzacji kapitału emerytalnego,

rolę państwa w organizacji i zapewnianiu bezpieczeństwa finansowego systemu 
emerytalnego.

CEL I STRUKTURA SYSTEMU EMERYTALNEGO (2)

I filar

• Publiczny
• Obowiązkowy
• Zaopatrzeniowy 

lub 
ubezpieczeniowy

• Repartycyjny

II filar

• Publiczny lub 

prywatny

• Obowiązkowy
• Ubezpieczeniowy
• Repartycyjny lub 

kapitałowy

IIII filar

• Prywatny
• Dobrowolny
• Ubezpieczeniowy
• Kapitałowy

Definicja funkcjonalna

CEL I STRUKTURA SYSTEMU EMERYTALNEGO (3)

W ujęciu instytucjonalnym system emerytalny tworzą  różnego rodzaju FUNDUSZE 

EMERYTALNE, czyli fundusze akumulujące środki na wypłatę emerytur oraz 
finansujące z tych środków świadczenia emerytalne.

Fundusze emerytalne można rozpatrywać z następujących punków widzenia:

ze względu na przeznaczenie,

ze względu na odrębność majątkową,

ze względu na dostępność do programu,

ze względu na sposób finansowania świadczeń,

ze względu na sposób określania wartości świadczenia (uprawnień emerytalnych)

RODZAJE FUNDUSZY EMERYALNYCH

• OGÓLNE
• CELOWE

PRZEZNACZENIE

• WYODRĘBNIONE
• NIEWYODRĘBNIONE

ODRĘBNOŚĆ 

MAJĄTKOWA

• REPARTYCYJNE
• KAPITAŁOWE

FINANSOWANIE

• POWSZECHNE
• PRACOWNICZE

DOSTĘPNOŚĆ

• ZDEFINIOWANE ŚWIADCZENIE
• ZDEFINIOWANA SKŁADKA

ŚWIADCZENIA

Repartycyjne a kapitałowe fundusze emerytalne (1)

Za pomocą funduszy repartycyjnych dokonuje się międzypokoleniowa redystrybucja 
dochodów, co polega na tym, że osoby aktywne zawodowo finansują świadczenia 
emerytów. Natomiast fundusze kapitałowe powodują wewnątrz-pokoleniowy transfer 
dochodów, czyli rezygnację z części bieżącej konsumpcji i jej przenoszenie w postaci 
kapitału na okres późniejszy.

Metoda kapitałowa przyczynia się do powiększania oszczędności w skali całej 
gospodarki, które mogą być przeznaczone na działalność inwestycyjną. Natomiast 
fundusze repartycyjne ograniczają konsumpcję i oszczędności części społeczeństwa na 
rzecz konsumpcji innej części społeczeństwa. Oszczędności  w skali gospodarki są 
zmniejszane.

Fundusze repartycyjne nie są z reguły samowystarczalne finansowo. Zazwyczaj muszą 
być one dotowane w celu spełnienia ustawowych zasad przyznawania świadczeń. 
Fundusze kapitałowe finansują świadczenia z własnych środków.

Koszty funkcjonowania funduszy repartycyjnych są z reguły niższe niż koszty 
funkcjonowania funduszy kapitałowych. W związku z tym większa część składki 
finansuje świadczenia emerytalne w przypadku tych pierwszych.

Świadczenia wypłacane z funduszy repartycyjnych oparte są na zasadzie solidarności 
społecznej i/lub zasadzie ekwiwalentności. W przypadku funduszy kapitałowych 
wysokość świadczeń jest uzależniona wyłącznie od wkładu ubezpieczonego oraz 
zysków inwestycyjnych.

Sytuacja dochodowa emerytów jest uzależniona od dochodów funduszy. Wysokość 
świadczeń wypłacanych przy wykorzystaniu metody repartycji jest uzależniona od 
stanu gospodarki i sytuacji dochodowej ludności aktywnej zawodowo. Świadczenia 
wypłacane z funduszy kapitałowych zależą od dochodów emerytów z okresu ich 
aktywności zawodowej oraz sytuacji gospodarczej w okresie oszczędzania.

Repartycyjne a kapitałowe fundusze emerytalne (2)

Składka ubezpieczeniowa na fundusze repartycyjne jest z reguły postrzegana jako 
obciążenie o cechach podatku (czyli jest obciążeniem parapodatkowym), szczególnie w 
tym przypadku, gdy jest w całości płacona przez pracodawców. Składka na fundusz 
kapitałowy jest widziana jako wkład w przyszłą emeryturę, czyli forma gromadzenia 
oszczędności na ten cel.

Wypłacane z funduszy repartycyjnych świadczenia emerytalne są utrzymywane na 
stałym poziomie realnym dzięki mechanizmowi waloryzacji, która może być 
dokonywana przy zastosowaniu wskaźnika wzrostu płac i/lub wskaźnika wzrostu cen. 
Natomiast w funduszach kapitałowych ich wysokość jest uzależniona od wskaźnika 
zysku na aktywach funduszu, który powinien być wyższy od stopy inflacji.

Repartycyjne a kapitałowe fundusze emerytalne (3)

Fundusze 

emerytalne

RYZYKO 

DEMOGRAFI

CZNE

RYZYKO 

POLITYCZNE

RYZYKO 

SPOŁECZNE

RYZYKO 

SOCJALNE

RYZYKO 

GOSPODARCZE

RYZYKO 

OPERACYJNE

Fundusze emerytalne a ryzyko

Fundusze emerytalne a ryzyko gospodarcze

Rodzaj ryzyka

(niebezpieczeństwa)

Fundusze repartycyjne

Fundusze kapitałowe

Ryzyko inflacji

DUŻE

MAŁE

Ryzyko wzrostu 
gospodarczego

DUŻE

DUŻE

Ryzyko finansowe

MAŁE

DUŻE

Ryzyko fiskalne
(nierównowagi budżetowej)

DUŻE

MAŁE

Z punktu widzenia równowagi finansowej funduszu

Instytucjonalne formy kapitałowych funduszy emerytalnych

WYODRĘBNIONY RACHUNEK BANKOWY

PORTFEL PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH ZARZĄDZANYCH PRZEZ 

WYSPECJALIOZWANY PODMIOT (NP. BIURO MAKLERSKIE)

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE (RENTOWE) ZWYKŁE

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE (RENTOWE) Z FUNDUSZEM KAPITAŁOWYM

FUNDUSZ INWESTYCYJNY TYPU OTWARTEGO