US

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

2 / 29

Sieci komputerowe – wprowadzenie

Sie

komputerowa

- grupa komputerów lub innych urz

dze

poł

czonych ze sob

w celu wymiany danych lub współdzielenia ró

nych zasobów, na przykład:

korzystania ze wspólnych urz

dze

, np. drukarek, skanerów,

korzystania ze wspólnego oprogramowania,

korzystania z centralnej bazy danych,

przesyłania informacji mi

dzy komputerami (komunikaty, listy, pliki).

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

3 / 29

Architektura oprogramowania sieciowego

Rozró

nia si

trzy podstawowe rodzaje architektur oprogramowania

sieciowego:

klient-serwer

(system u

ytkownik) - system, w którym serwer

wiadczy usługi

doł

czonym stacjom roboczym. W systemie tym programy wykonywane s

cało

ci lub cz

ęś

ciowo na stacjach roboczych.

host-terminal

(system baza) - do komputera głównego (hosta) doł

czone

zostaj

terminale lub komputery emuluj

ce terminale. W systemie tym programy

wykonywane s

na ho

cie.

peer-to-peer

- ka

dy komputer w sieci ma takie same prawa i zadania. Ka

pełni funkcj

klienta i serwera.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

5 / 29

Typy sieci –

Internet

(łac. inter mi

dzy, ang. net sie

, dosłownie mi

dzysie

) - ogólno

wiatowa

sie

komputerowa logicznie poł

czona w jednorodn

sie

adresow

opart

protokole IP (ang. Internet Protocol).

Aby pracowa

w Internecie, komputer musi by

w stanie komunikowa

z innymi

systemami przez

protokoły z rodziny TCP/IP

, a tak

e posiada

oprogramowanie

klienckie pozwalaj

ce na praktyczne wykorzystanie usług oferowanych przez

innych u

ytkowników.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

6 / 29

Typy sieci –

Internet

Aby pracowa

w Internecie, komputer musi by

w stanie komunikowa

z innymi

systemami przez

protokoły z rodziny TCP/IP

, a tak

e posiada

oprogramowanie

klienckie pozwalaj

ce na praktyczne wykorzystanie usług oferowanych przez

innych u

ytkowników.

Przył

czenie komputera do Internetu mo

liwe jest z wykorzystaniem wielu

technologii, które pozwalaj

urz

dzeniu komunikowa

z poblisk

bramk

posiadaj

stałe poł

czenie z innymi systemami w Internecie. Typowe

rozwi

zania wykorzystuj

linie telefoniczne (modemy, cyfrowe linie ISDN,

modemy ADSL), inne technologie przewodowe (transmisja przez sieci

energetyczne, telewizj

kablow

) oraz bezprzewodowe (GPRS, ł

cza

satelitarne, Wi-Fi).

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

7 / 29

Model TCP/IP

Protokoły TCP i IP ł

cznie zarz

dzaj

przepływem danych przez sie

w obydwu

kierunkach. Warstwami dla modelu TCP/IP s

warstwa

aplikacji

- obejmuje protokoły

HTTP

SMTP

FTP

NFS

NIS

LPD

Telnet

. Protokoły warstwy aplikacji zawieraj

jako dane w protokołach

warstwy transportowej.

warstwa

transportowa

– obejmuje protokoły

UDP

TCP

. Pierwszy dostarcza

pakiety prawie bez sprawdzania poprawno

ci transmisji, drugi natomiast

gwarantuje bezstratne ich dostarczenie. Ramki warstwy transportowej
zawieraj

jako dane w protokole

z warstwy sieciowej.

warstwa

sieciowa

( Internetu ) – zawiera protokoły

ICMP

IGMP

RIP

OSPF

EGP

. Protokół

odpowiada za odnalezienie adresata danych w sieci.

Ramki tych protokołów s

transportowane przez protokoły z warstwy ł

cza.

warstwa

cza

( dost

pu do sieci ) - zawiera protokoły

ARP

RARP

obsługuj

niskopoziomow

transmisj

pakietów.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

8 / 29

Usługi sieciowe

W oparciu o protokół TCP/IP mog

realizowane ró

ne usługi sieciowe.

Najpopularniejsze z nich to:

poczta elektroniczna e-mail,

transmisja danych, FTP, SCP

usługi terminalowe Telnet, SSH,

serwisy informacyjne, WWW

handel elektroniczny (sklepy internetowe, systemy aukcyjne),

usługi bankowe,

rozmowy w czasie rzeczywistym IRC, Gadu-Gadu, Skype, Tlen.

usługi telekonferencyjne,

usługi multimedialne (radio i telewizja internetowa),

synchronizacja czasu.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

9 / 29

Sie

Internet –

adres IP

dy komputer w sieci Internet ma przypisany własny

adres IP

, który jest ci

giem

czterech liczb z zakresu 0 – 255. Adres IP zapisujemy w formie czterech liczb

rozdzielonych kropkami np. 156.17.193.13. Numeryczny adres IP komputera

na u

do wskazania komputera np.

http://156.17.193.13

jest adresem serwera www Politechniki Wrocławskiej.

Obecnie w Internecie u

ywane s

32 bitowe adresy IP protokołu w wersji

czwartej - IPv4. Zapotrzebowanie na adresy IPv4 stało si

na tyle du

e pula

nieprzydzielonych adresów zaczyna si

wyczerpywa

, z tego powodu powstała

nowa, szósta wersja protokołu – IPv6, która wykorzystuje adresy 128 bitowe.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

10 / 29

Sie

Internet –

adres IP

Wyró

niamy:

adresy IP publiczne

– adresy, którymi mo

na si

posługiwa

w Internecie.

Publiczne adresy IP przydziela dostawca usług internetowych.

adresy IP prywatne

– pule adresów IP wyselekcjonowane do u

ywania w

sieciach lokalnych z dost

pem do Internetu realizowanym przez dodatkowe

urz

dzenie tłumacz

ce adresy (bramka, ruter) .

Komputery posługuj

ce si

adresami IP z puli prywatnej nie mog

bezpo

rednio podł

czone do Internetu.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

11 / 29

Sie

Internet –

adres IP

Prywatne adresy IP mog

nale

do jednej z trzech klas:

Klasa A:

10.0.0.0 – 10.255.255.255

Klasa B:

172.16.0.0 – 172.31.255.255

Klasa C:

192.168.0.0 – 192.168.255.255

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

12 / 29

Sie

Internet –

adres domenowy

Poniewa

zapami

tywanie adresów IP jest trudne dla człowieka, komputery

dost

pne w sieci s

okre

lane łatwymi do zapami

tania mnemonicznymi nazwami

zwi

zanymi z ich u

ytkownikami, np.:

klon.iiar.pwr.wroc.pl

Polska

Wrocław

Politechnika Wrocławska

Instytut Informatyki,

Automatyki i Robotyki

nazwa komputera

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

13 / 29

Sie

Internet –

adres domenowy

Ostatnim członem adresu domenowego jest tzw.

TLD

(ang.

evel

omain),

który jest dwuliterowym symbolem kraju lub trzyliterowym skrótem nazwy

zastosowa

np.:

– Polska

– Wielka Brytania

com

– zastosowania komercyjne

edu

– sektor edukacji

gov

– instytucje rz

dowe

int

– organizacje mi

dzynarodowe

mil

– instytucje wojskowe

net

– organizacje zajmuj

ce si

sieciami komputerowymi

org

– inne organizacje.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

14 / 29

Sie

Internet –

usługa DNS

DNS

(ang.

omain

ame

ystem) to system serwerów oraz protokół

komunikacyjny

zapewniaj

zamian

adresów

domenowych

znanych

ytkownikom Internetu na adresy IP zrozumiałe dla urz

dze

tworz

cych sie

komputerow

Dzi

ki wykorzystaniu DNS nazwa mnemoniczna, np.

pwr.wroc.pl

zostanie

zamieniona na odpowiadaj

cy jej adres IP, czyli:

156.17.193.13

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

15 / 29

Sie

Internet –

adres URL

URL

(ang.

niform

esource

ocator) oznacza ujednolicony format adresowania

zasobów (informacji, danych, usług), stosowany w Internecie i w sieciach lokalnych.

URL składa si

z cz

ęś

ci okre

laj

cej rodzaj zasobu/usługi, dwukropka i cz

ęś

zale

nej od rodzaju zasobu. Popularne rodzaje zasobów to:

ftp

http

https

telnet

news

mailto

file

URL najcz

ęś

ciej kojarzony jest z adresami stron WWW, ale ten format adresowania

słu

y do identyfikowania wszelkich zasobów dost

pnych w Internecie. Wi

kszo

ść

przegl

darek internetowych umo

liwia dost

p nie tylko do stron WWW, ale tak

do innych zasobów w Internecie, po wpisaniu do przegl

darki poprawnego adresu

URL danego zasobu.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

16 / 29

Sie

Internet –

adres URL

Przykład 1: adres pliku na lokalnym dysku komputera:

file:///C:///pawel/Pulpit/index.txt

file

– protokół dost

pu do pliku,

/C:/pawel/Pulpit/index.txt

–

cie

ka dost

pu do pliku.

Przykład 2: adres strony www:

http://www.wikipedia.com/wiki/URL

http

– protokół dost

pu do zasobu,

www.wikipedia.com

– adres serwera,

wiki/URL

–

cie

ka dost

pu do zasobu.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

17 / 29

Sie

Internet –

adres URL

Przykład 3: usługa wysyłki listu za pomoc

poczty elektronicznej:

mailto://pawel.rogali

ski@pwr.wroc.pl

mailto

– protokół dost

pu do usługi,

pawel.rogali

ski@pwr.wroc.pl

– adres e-mail,

Przykład 4: dost

p do serwera plików za pomoc

usługi ftp:

ftp://pawel@ftp.iiar.pwr.wroc.pl

ftp

– protokół dost

pu do usługi,

pawel

– nazwa u

ytkownika,

ftp.iiar.pwr.wroc.pl

– nazwa serwera ftp.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

18 / 29

Usługi internetowe –

poczta elektroniczna

Poczta elektroniczna

, e-poczta (ang. e-mail ) to jedna z usług internetowych

słu

Ŝą

ca do przesyłania wiadomo

ci tekstowych (listów elektronicznych).

SMTP

(ang.

imple

ail

ransfer

rolocol ) – to protokół transmisji u

ywany do

przesyłania wiadomo

ci poczty elektronicznej pomi

dzy serwerami

pocztowymi.

POP3

(ang.

ost

ffice

rotocol version

) – to protokół internetowy z warstwy

aplikacji pozwalaj

cy na pobieranie i kasowanie poczty elektronicznej ze

zdalnego serwera do lokalnego komputera poprzez poł

czenie TCP/IP.

IMAP

( ang.

nternet

essage

ccess

rotocol ) – to internetowy protokół pocztowy,

który pozwala na zarz

dzanie wieloma folderami pocztowymi oraz

pobieranie i operowanie na listach znajduj

cych si

na zdalnym serwerze.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

20 / 29

Usługi internetowe –

poczta elektroniczna

Oprogramowanie:

Programy serwerowe (ang.

MTA

–

ail

ransfer

gent ):

Sendmail

Postfix

Exim

Mdaemon

qmail

Programy do odbioru i wysyłania poczty (ang.

MUA

ail

ser

gent):

tekstowe:

elm

elmo

mutt

pine

graficzne:

Apple

Mail

Balsa

Eudora

Evolution

KMail

Microsoft

Outlook

Windows

Mail

Mozilla

Suite

SeaMonkey

Mozilla

Thunderbird

Netscape

Messenger

Opera

Pegasus

Mail

Sylpheed

The

Bat!

Obecnie, prawie ka

dy dostawca usług poczty elektronicznej oferuje dost

p do

skrzynki e-mail poprzez www, tzw.

Webmail

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

21 / 29

Usługi internetowe –

poczta elektroniczna

Spam – niechciane wiadomo

ci elektroniczne.

Istot

spamu jest rozsyłanie du

ej ilo

ci informacji o jednakowej tre

ci do

nieznanych sobie osób. Nie ma znaczenia, jaka jest tre

ść

tych wiadomo

ci. Aby

okre

wiadomo

ść

mianem spamu, musi ona spełni

trzy nast

puj

ce warunki

jednocze

nie:

1. Tre

ść

wiadomo

ci jest niezale

na od to

samo

ci odbiorcy.

2. Odbiorca nie wyraził uprzedniej, zamierzonej zgody na otrzymanie tej

wiadomo

ci.

3. Tre

ść

wiadomo

ci daje podstaw

do przypuszcze

, i

nadawca wskutek jej

wysłania mo

e odnie

ść

zyski nieproporcjonalne w stosunku do korzy

odbiorcy.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

22 / 29

Usługi internetowe –

serwisy WWW

WWW

(ang.

orld

ide

eb ) – hipertekstowy, multimedialny, sieciowy (TCP/IP)

system informacyjny.

Dost

p do tak udost

pnianej informacji umo

liwia specjalny program komputerowy

(tzw. przegl

darka internetowa), który ł

czy si

z serwerem internetowym, sk

pobiera pewien zbiór informacji okre

lany jako strona internetowa. Strona

internetowa mo

e zosta

wietlona, przeczytana przez program czytaj

cy,

zapisana w lokalnym systemie plików czy wydrukowana.

WWW jest cz

sto bł

dnie uto

samiane z całym Internetem, w rzeczywisto

stanowi tylko jedn

z jego najpopularniejszych usług.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

23 / 29

Usługi internetowe –

serwisy WWW

HTTP

(ang. Hypertext Transfer Protocol) – protokół przesyłania dokumentów

hipertekstowych.

HTTPS

(ang.

yper

ext

ransfer

rotocol

ecure) – to szyfrowana wersja

protokołu HTTP. Zamiast u

ywa

w komunikacji klient-serwer niezaszyfrowanego

tekstu, szyfruje go za pomoc

technologii SSL. Zapobiega to przechwytywaniu i

zmienianiu przesyłanych danych.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

24 / 29

Usługi internetowe –

serwisy WWW

Zawarto

ść

strony internetowej jest hipertekstem, co znaczy,

e u

ytkownik

ogl

daj

c stron

internetow

e pod

ąŜ

za hiperł

czami, które przenosz

do innych stron internetowych w ramach tego samego serwera internetowego lub

innych dost

pnych w ramach sieci.

HTML

(ang.

yper

ext

arkup

anguage) – j

zyk wykorzystywany do tworzenia

stron internetowych, który pozwala opisa

struktur

informacji zawartych w

dokumencie nadaj

c znaczenie poszczególnym fragmentom tekstu (formuj

c linki,

nagłówki, akapity, listy, itp.) oraz osadzi

w tek

cie dodatkowe obiekty np.

statyczne grafiki, interaktywne formularze, dynamiczne animacje.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

25 / 29

Usługi internetowe –

serwisy WWW

Obecnie w oparciu o serwisy WWW realizowanie s

ró

norodne usługi m. in.:

dyskusje internetowe (grupy dyskusyjne, fora dyskusyjne)

rozmowy tekstowe w czasie rzeczywistym (IRC)

radio internetowe

telewizja internetowa

sklepy internetowe

aukcje internetowe

giełda internetowa

bankowo

ść

elektroniczna

portale edukacyjne

gry online

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

26 / 29

Usługi internetowe –

transfer plików

FTP

(ang.

ile

ransfer

rotocol ) – usługa sieciowa umo

liwiaj

ca kopiowanie

plików pomi

dzy komputerami w sieci. Dost

pno

ść

poszczególnych plików lub ich

grup regulowana jest z pomoc

systemu uprawnie

, podobnie jak przy zdalnym

logowaniu.

Klient FTP

– specjalny program komputerowy

korzystaj

cy z protokołu FTP do

czenia si

z serwerem FTP w celu wysłania plików np.:

programy ftp dostarczane z systemami operacyjnymi

Windows

Linux

Unix

nowoczesne przegl

darki internetowe

mened

er plików np. TotalCommander

Serwer FTP

– program umo

liwiaj

cy wymian

plików z odległymi komputerami za

rednictwem protokołu FTP

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

27 / 29

Usługi internetowe –

transfer plików

SCP

(ang.

ecure

y) – bezpieczny transfer plików pomi

dzy lokalnym a

zdalnym lub mi

dzy zdalnymi komputerami, u

ywaj

cy protokołu SSH.

NFS

(ang.

etwork

ile

ystem) – sieciowy system plików opracowany przez firm

Sun Microsystems w celu zarz

dzania plikami zdalnymi. W

rodowisku sieciowym

pliki katalogi zdalne s

reprezentowane przez unikaln

nazw

i atrybuty w taki sam

sposób, jak pliki i katalogi lokalne.

NFS jest szeroko stosowany w stacjach roboczych UNIX.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

28 / 29

Usługi internetowe –

zdalny dost

p do serwera

Telnet

- umo

liwia zdalne logowanie czyli mo

liwo

ść

pracy na odległej maszynie w

taki sam sposób, jakby siedziało si

wprost przed jej klawiatur

i monitorem.

Wzajemna odległo

ść

maszyn nie ma

adnego znaczenia. U

ytkownik musi jednak

posiada

stosowne uprawnienia, aby załogowanie było mo

liwe.

Telnet umo

liwia prac

wył

cznie w trybie tekstowym

Zdalny pulpit

(ang. Remote Desktop) – program komputerowy umo

liwiaj

korzystanie z danych, aplikacji oraz zasobów sieciowych dost

pnych na odległym

komputerze.

Zdalny pulpit dost

pny jest m. in. w systemie operacyjnym Windows XP/Vista.

Technologie informacyjne – usługi w sieciach

Autor: Paweł Rogali

ski – Instytut Informatyki, Automatyki i Robotyki PWr

29 / 29

Usługi internetowe –

komunikacja

Komunikator internetowy

(ang. Instant Messenger,) – program komputerowy

pozwalaj

cy na przesyłanie natychmiastowych komunikatów pomi

dzy dwoma lub

cej komputerami, poprzez sie

komputerow

, zazwyczaj Internet.

Współczesne komunikatory umo

liwiaj

przesyłanie komunikatów tekstowych,

głosu i obrazu

Popularne komunikatory internetowe:

Gadu-Gadu

Tlen

Skype