Jak powstają ludzkie postawy

JAK POWSTAJĄ LUDZKIE POSTAWY ?

Istnieje wiele definicji postawy: według G.W. Allporta termin postawa został po

raz   pierwszy   użyty   przez   filozofów   Spencera   i   Baina,   którzy   przez   postawę   rozumieli
psychiczny stan gotowości do słuchania, uczenia się czegoś, stan który jest warunkiem
przyswojenia   sobie   prawdziwej   wiedzy.   F.   Znaniecki   i   W.J.   Thomas   poprzez   termin
postawa   rozumieli   stan   umysłu   jednostki   wobec   pewnych   wartości   o   społecznym
charakterze.   W.M.   Fuson   przez   postawę   rozumie   prawdopodobieństwo   wystąpienia   w
danej   sytuacji   określonego   zachowania.   Według   D.   Droba   postawa   to   psychologiczna
dyspozycja jednostki do działania w określony sposób wobec pewnych przedmiotów. L.L.
Thurstone  przez  postawę   rozumie  stopień  natężenia   pozytywnego   lub   negatywnego
uczucia związanego z jakimś przedmiotem. H.A. Murray i C.D. Morgan ujmują postawę
jako   trwałą   dyspozycję   charakteryzującą   się   konsekwentnym   występowaniem   tego
samego   uczucia  wobec   pewnej  całości.  S.A.   Asch   uważa,   że  postawa   jest   organizacją
doświadczeń i danych  dotyczących jakiegoś  przedmiotu. M.J. Rosenberg przez postawę
rozumie strukturę złożoną z elementów poznawczych (ze zbioru przekonań dotyczących
możliwości   realizowania  pewnych   wartości   przez   przedmiot   postawy).   D.   Krech   i   R.S.
Crutchfield   wskazuje,   że   postawa   jest   „trwałą   organizacją   procesów   motywacyjnych,
emocjonalnych  i spostrzeżeniowych,  a  także  innych  procesów  poznawczych,  odnoszącą
się   do   jakiegoś   aspektu   świata   otaczającego   jednostkę”.   M.B.   Smith   przez   postawę
rozumie   strukturę   złożoną   z   elementów   poznawczych,   które   składają   się   na   zasób
informacji   o   przedmiocie   postawy,   z   elementów   afektywnych,   mających   określony
kierunek i siłę oraz z indywidualnego działania nosiciela postawy wobec jej przedmiotu.
S.   Nowak,   M.   Marody   i   T.   Mądrzycki   stoją   na   stanowisku,   że   postawa   odnosi   się   do
określonego   przedmiotu   i   składa   się   z   elementów   poznawczych,   emocjonalno-
oceniających i  z elementów  behawiorystycznych  (dyspozycji  do  zachowania się) wobec
przedmiotu   czy   klasy   przedmiotów.   Według   S.   Mika   postawa   to   względnie   trwała
struktura   (lub   dyspozycja   do   pojawiania   się   takiej   struktury)   procesów   poznawczych,
emocjonalnych i tendencji do zachowań, w której wyraża się określony stosunek wobec
danego przedmiotu.

Elementy postawy to:

zachowanie – tendencja do zachowania

2) uczucia, emocje
3) procesy poznawcze

Z postawą mamy do czynienia:

- raz gdy jest pewien aktualny stan wywołany przez obecność przedmiotu postawy
- drugi raz, gdy jest to dyspozycja do systematycznego pojawiania się tych samych

stanów.

Istnieje wiele teorii kształtowania i zmian postaw. Większość z nich nawiązuje do

określonych teorii psychologicznych.

Zgodnie z koncepcjami wywodzącymi się z teorii poznawczych, kształtowanie i

zmiana postawy polega na przekazywaniu informacji dotyczących przedmiotu postawy,
na oddziaływaniu na uczucia lub na prowadzeniu do zmian w zachowaniu. Każda taka
zmiana wywołuje odpowiednie zmiany w innych elementach postawy.

Postawa ma dwa wymiary: siłę i znak

0
znak

- +

silne

średnio silne słabe

słabe

średnio silne silne

siła

Znak postawy jest jednym z podstawowych wymiarów klasyfikowania postawy.

Wyróżniamy trzy znaki postaw: dodatni, ujemny i zerowy. Znak + (plus) wskazuje na
postawę przychylną do przedmiotu postawy, znak – (minus) na nieprzychylną postawę do
przedmiotu, a znak „0” (zero) ma brak zdecydowania w tym zakresie.

W elementach postawy jeśli chodzi o procesy poznawcze, (przekonania) to dodatni

znak postawy ujawnia się, gdy przedmiot postawy jest wartościowany dodatnio.

Znak ujemy postawy będzie wyrażał się w negatywnych ocenach wartościowania

przedmiotu postawy.

Postawa o znaku zero nie wyraża żadnych uczuć ani sądów.
W przypadku emocji znak „+” postawy przejawia się pojawieniem uczuć

pozytywnych do przedmiotu postawy. Znak „-” postawy przejawia się w negatywnych
uczuciach w stosunku do jej przedmiotu

Siła postawy znajduje wyraz we wszystkich trzech składnikach postawy. W

przypadku postaw silnych znajdzie to odzwierciedlenie w silnym wartościowaniu
pozytywnej oceny przedmiotu postawy lub zdecydowanym potępieniu przedmiotu
postawy.

Przy kształtowaniu lub zmianie postawy możemy mieć do czynienia z trzema

sytuacjami:

1) Sytuacja, w której brak było jakiejkolwiek postawy wobec danego przedmiotu i

próbuje się ukształtować jakąś postawę. Tego rodzaju sytuacje występują
najczęściej we wczesnym okresie socjalizacji człowieka, kiedy tworzą się postawy
wobec bardzo wielu przedmiotów.

2) Sytuacja, w której zmiana postawy polega na zmianie jej siły bez zmiany znaku.

Sytuacji takiej odpowiadają cztery możliwości:

może zmienić się silna postawa negatywna na słabą postawę negatywną

może zmienić się słaba postawa negatywna na silną postawę negatywną

może zmienić się słaba postawa pozytywna na silną postawę pozytywną

może zmienić się silna postawa pozytywna na słabą postawę pozytywną

3) Sytuacja, w której zmiana postawy może polegać na zmianie jej znaku. Sytuacji

takiej odpowiadają następujące możliwości:

zmiana znaku dodatniego na znak 0

zmiana znaku ujemnego na znak 0

zmiana znaku ujemnego na znak dodatni

zmiana znaku dodatniego na znak ujemny

zmiana znaku 0 na znak dodatni

zmiana znaku 0 na znak ujemny

Kształtowanie postaw oraz zmiany w nich dokonują się pod wpływem całego

szeregu czynników społecznych. Wpływ czynników społecznych na zmiany postaw można
badać na różnym poziomie ogólności:

w badaniach opinii publicznej bada się niejednokrotnie, w jaki sposób
zmieniają się ludzkie postawy w zależności od zaistnienia pewnych
wydarzeń, zwykle wydarzeń o charakterze społecznym

w badaniach porównawczych (międzykulturowych) ujawnia się zwykle
różnice w postawach ludzi żyjących w różnych kulturach

w podejściu eksperymentalnym (w którym w sposób kontrolowany przez
badacza) staramy się stwierdzić jak dany czynnik (czynniki) wpływają na
proces kształtowania się czy zmian postaw

Schemat kształtowania się postaw.

NADAWCA PRZEKAZ TREŚCI KANAŁ ODBIORCA EFEKT
POSTAWA

Schemat kształtowania się postaw składa się z czterech elementów, których różne

cechy mają wpływ na procesy kształtowania się postaw i na proces ich zmian. Jest to
schemat uproszczony i niepełny.

Nadawca to rodzice, grupy rówieśnicze, nauczyciele, środki masowego przekazu.

Każdy   z   tych   nadawców   w   jakimś   stopniu   może   wpływać   na   postawy   odbiorców.
Zasadniczą   rolę   w   kształtowaniu   postaw   odgrywają   rodzice   (szczególnie   w   okresie
dzieciństwa). Postawy rodziców i stosowane przez nich środki wychowawcze wpływają na
ukształtowanie się określonych postaw u dzieci co powoduje, że niejednokrotnie postawy
dzieci   są   podobne   do   postaw   rodziców.   Duża   zależność   dziecka   od   rodziców   stanowi
łatwość  kształtowania tych  postaw i  ich trwałość.  Cechy nadawcy  w  znacznym stopniu
wpływają na skuteczność jego oddziaływania na odbiorcę.

Przekaz (treść) – produkuje go nadawca, za jego pomocą chce wpłynąć na

ukształtowanie   u   odbiorcy   danej   postawy   już   istniejącej   u   niego.   Cechy   przekazu
wpływają   na  przebieg  procesu   zmian   i  kształtowania  postaw.   Przekaz   w  zależności   od
zawartych   w   nim   treści   może   mieć   charakter   racjonalny   lub   emocjonalny,   może   być
jednostronny lub dwustronny, może propagować postawy mniej lub bardziej rozbieżne z
postawami odbiorcy.

Kanał – narzędzie, za pomocą którego przesyłany jest przekaz. Takim narzędziem

może być np.: słowo drukowane, słowo mówione, obraz w telewizji.

Ostatecznym efektem oddziaływania nadawcy jest ukształtowanie się określonych

postaw u odbiorcy. Na to ukształtowanie wpływają cechy wszystkich czterech elementów
tego schematu. To czy ukształtują się postawy pożądane będzie zależało od postawy
nadawcy, od cech nadawcy, cech przekazu, kanału jak i cech odbiorcy.

Postawy mogą się kształtować pod wpływem bezpośrednich kontaktów z

przedmiotem postawy, bądź pod wpływem wielu różnych nadawców (rodziców, grup
rówieśniczych, nauczycieli, środków masowego przekazu).

Rodzice jako nadawcy mają znaczny wpływ na kształtowanie się postaw własnych

dzieci. Postawy ukształtowane przez rodziców w dzieciństwie są postawami trwałymi,
które bardzo trudno się zmieniają.

Istotny wpływ na kształtowanie się postaw mają grupy rówieśnicze. Grupa

rówieśnicza jest bowiem ważnym nadawcą wpływającym na kształtowanie się postaw jej
członków.   Jednym   z   powodów   wpływu   grupy   rówieśniczej   na   postawę   jest   pragnienie
identyfikowania   się   z   tą   grupą.   Jednak   w   dzisiejszych   czasach   największy   wpływ   na
kształtowanie   postaw   mają   środki   masowego   przekazu,   a   przede   wszystkim   reklama.
Reklama  stanowi   obecnie  pejzaż   codziennego  życia  miliardów  ludzi.  Jednostka  nie  ma
wpływu na jej treść, jest jedynie biernym odbiorcą, podmiotem oddziaływania.

Bardzo znaczący wpływ na powstawanie ludzkich postaw ma także kształcenie,

jako proces nabywania przez człowieka wiadomości, przekonań i postaw na podstawie
codziennego doświadczenia poprzez wpływ różnych czynników wychowawczych lub
środków masowego oddziaływania.

Literatura:
1) Mika S. Psychologia społeczna