Ustawa – prawo ochrony środowiska 
określa zasady ochr. środowiska oraz 
warunki korzystania z jego zasobów z 
uwzględnieniem wymagań 
zrównoważonego rozwoju. 
Emisja - wprowadzenie bezpośrednio lub 
pośrednio, w wyniku działalności 
człowieka do powietrza, gleby, wody lub 
ziemi: a) substancji; b) energii takiej jak: 
ciepło, hałas(dźwięki o częstotliwościach 
od 16 - 16000 

Hz),

 wibracje lub pole 

magnetyczne; 
Metodyka referencyjna - rozumie się 
przez to określoną na podstawie ustawy 
metodę pomiarów lub badań

,

 która może 

obejmować w szczególności sposób 
pobierania próbek

, 

sposób interpretacji 

uzyskanych danych, a także metodyki 
modelowania, rozprzestrzeniania substancji 
i energii w środowisku. Najbardziej 
efektywny i zaawansowany poziom 
technologii i metod prowadzenia dalszych 
działań, wykorzystywanych jako podstawa 
ustalania granicznych wielkości mających 
na celu eliminowanie emisji lub jeżeli jest 
to praktycznie niemożliwe ograniczenia 
emisji wpływu na środowisko. 
Eksploatacja złóż węglowodorów, wód 
min. wymaga koncesji i takiej koncesji 
wymaga również magazynowanie 
substancji w górotworze, złożowych wód 
min. i termalnych i zatłaczanie odpadów 
ciekłych. 
Schemat opisu zanieczyszczeń, dróg 
dostawania się ich do wód 
powierzchniowych i podziemnych: 
OS – składowisko odpadów stałych 
OC – odpady ciekłe  
OL – odpady lotne 
OR – odpady rolne: nadmiar nawozów i 
środków ochrony roślin 
OTM – odpady transportu i 
magazynowania 
WP – zanieczyszczenia wód 
powierzchniowych 
Em – emisja 
Im – imisja 
Najlepsza dostępna technika - najlepszy i 
najbardziej efektywny oraz zaawansowany 
sposób technologii i metod prowadzenia 
danej działalności, wykorzystywanej jako 
podstawa ustalania granicznych wielkości 
emisyjnych mających na celu eliminowanie 
emisji lub gdy jest to niemożliwe 
ograniczenie emisji i wpływu na 
środowisko. 
Ścieki - rozumie się przez to pojęcie 
wprowadzane do wód lub do ziemi: 
a) wody zużyte na cele bytowe i 
gospodarcze, 
b) ciekłe odchody zwierzęce z wyjątkiem 
gnojowicy, 
c) wody opadowe lub roztopowe, ujęte w 
systemy kanalizac

y

jne, pochodzące z 

powierzchni zanieczyszczonych, w tym z 
centrum miast, terenów przemysłowych i 
składowych, bez transportowych oraz dróg 
i parkingów o trwałej nawierzchni, 
d) wody odciekowe ze składowisk 
odpadów, wykorzystane solanki, wody 
lecznicze i termalne, 
e) wody pochodzące z odwodnienia 
zakładów górniczych, z wyjątkiem wód 
wprowadzonych do   górotworów, jeżeli 
rodzaje i ilość substancji zawartej w 
wodzie jest tożsama z rodzajami lub ilością 
zawartych w pobranej wodzie, 
f) wody odprowadzane z obiektów 
gospodarki rybackiej, jeżeli występują w 
nich nowe substancje lub zwiększone 
zostaną ilości substancji w stosunku do 
zawartych w pobranej wodzie. 
Organy administracji państwowej wydające 
decyzje w sprawie ochrony środowiska: 
a) 

minister środ. 

b) 

wojewoda 

c) 

prezydent miasta lub starosta 

d) 

wójt, burmistrz, prezydent miasta 

Ustawa o odpadach Ustawa o odpadach z 
27.04.2001 Dz.u.62 pozycja 628 określa 
zasady postępowania z odpadami w sposób 
zapewniający ochronę życia i zdrowia ludzi 
oraz ochronę środowiska. 
Odpady oznaczają każdą substancję lub 
przedmiot należący do jednej kategorii w 
załączniku nr. 1 do ust. o odpadach, 
których posiadacz pozbywa się, zamierza 
się pozbyć lub do pozbycia jest 
zobowiązany. Załącznik nr.1 zawiera 16 
kategorii 
odpadów(Dz.U.112poz.206,27.09.01) 
pozostałości z produkcji lub konsumpcji;  
Q2 – produkty nie odpowiadające 
wymaganiom jakościowym;  
Q3 – produkty, których termin 
przydatności upłynął;  
Wyróżniamy odpady: • niebezpieczne; • 
inne niż niebezpieczne; • obojętne. 
Odpady niebezpieczne – są to te odpady, 
które należą do kategorii lub rodzaju 
określonej na liście A załącznika nr.2 do 
ustawy oraz posiadające co najmniej 1 z 

właściwości wymienionych w załączniku 
nr.4. 
Odpad obojętny – to taki odpad, który nie 
ulega istotnym przemianom fizycznym, 
chemicznym lub biologicznym jest nie 
rozpuszczalny w wodzie, nie wchodzi w 
reakcje fizyczne lub chemiczne, nie 
powoduje zagrożenia środowiska i nie 
ulega biodegradacji. 
Odpady komunalne- są to odpady, które 
powstają w gospodarstwach domowych 
oraz odpady pochodzące od innych 
wytwórców odpadów, które ze względu na 
swój charakter lub skład sa podobne do 
odpadów domowych, z tym ze odpady 
niebezpieczne od innych wytwórców nie są 
odpadami komunalnymi. 
Magazynowanie odpadów- czasowe 
przetrzymywanie odpadów, przed ich 
transportem, unieszkodliwieniem lub 
odzyskiem ( 1rok można składować bez 
konsekwencji i opłat).  
Składowanie- ostateczne składowanie na 
wysypisku. 
Katalog odpadów 
Rozporządzenie Ministra Środowiska z 
dnia 27 września 2001 r. w sprawie 
katalogu odpadów Dz.u.112 poz.1206. 
Rozporządzenie to określa katalog 
odpadów wraz z 

l

istą

,

 odpadów 

niebezpiecznych i sposób klasyfikowania 
odpadów. Katalog odpadów dzieli odpady 
w zale

ż

ności od źródła ich powstawania na 

20 grup. Każdy rodzaj odpadu ma 

6-cio

 

cyfrowy kod: 

- pierwsze dwie cyfry - grupa odpadów (l - 
20), 
- następne dwie - podgrupa, 
- ostatnie dwie - rodzaj, 

         *    

zaliczenie odpadów niebezpiecznych. 
 Grupa 0l - odpady powstające przy 
produkcji, poszukiwaniu, wydobywaniu 
oraz chemicznej i f

i

zycznej obróbce rud. 

 01 01 - odpady z wydobywania kopalin. 
 01 01 02 - odpady z wydobywania kopalin 
innych niż rudy metali. 
 01 05 - płuczki wiertnicze i inne odpady 
wiertnicze. 
 01 05 04 - płuczki i odpady wiertnicze z 
odwiertów wody słodkiej. 
 01 05 05

*

 - płuczki i odpady wiertnicze 

zawierające ropę naftową. 
Odpady zaznaczone gwiazdką w ustawie 
ozn. odpady niebezpieczne. 
Obowiązek posiadacza odpadów: 
a) 

musi uzyskać pozwolenie na 

wytwarzanie odpadów jeśli wytwarza 
odpady niebezpieczne powyżej 1t lub 
odpadów innych 5000t, 
b) 

musi uzyskać decyzję zatwierdzającą 

program gospodarki odpadami niebezp. 
Jeżeli wytwarza do 1t odpadów niebezp. 
c) 

musi przedłożyć inf. O 

wytworzonych odpadach oraz o sposobach 
gospodarowania nimi jeżeli wytwarza od 5-
5000t odpadów innych(rocznie) 
Zawartość wniosku o wydanie pozwolenia 
na wytwarzanie odpadów: 
a) 

musi zawierać wyszczególnienie 

rodzajów odpadów przewidzianych do 
wytwarzania z uwzględnieniem ich 
podstawowego składu chem. i fiz. 
b) 

określenie ilości odpadów 

przewidzianych do wytworzenia w ciągu 
roku 
c) 

musimy wskazać sposób 

zapobiegania powstawania odpadów lub 
ograniczenia ich ilości i negatywnego 
oddziaływania na środowisko 
d) szczegółowy opis sposobu 
gospodarowania odpadami z 
uwzględnieniem zbierania, transportu, 
odzysku i unieszkodliwiania 
e) wskazanie miejsca i sposobu 

magazynowania odpadów. 

Możliwości zanieczyszczenia odpadami 
stałymi: 
a) 

zagrożenie wód powierzchniowych 

składowisko poniżej zwierciadła wody, 

lokalne zanieczyszczenia (mała przepuszczalność) 

zagrożenia lokalne, niebezpieczne 

zagrożenie blisko położonych soczewek piasków,  

zagrożenie wód powierzchniowych w 

okresie wysokiego położenia zwierciadła wody 

brak zagrożenia w okresach suchych, 

wskazane izolowanie dna składowisk 

bezpośrednie zagrożenia    
ZANIECZYSZCZENIA I OGNISKA 
ZANIECZYSZCZEŃ WÓD 
PODZIEMNYCH 

Ź

ródła zanieczyszczeń - pochodzą 

najczęściej spoza warstwy i należy ustalić 
ich pochodzenie. 
Miejsce występowania zanieczyszczeń: 
–napowierzchni,  
– w powietrzu, 
– pod powierzchnią ziemi. 
Rodzaje zanieczyszczeń: 
–chemiczne, 
–biologiczne,  
– fizyczne (np.: zawiesiny, zmiana temp., 
barwy, itp.). 

Charakter przestrzenny źródeł 
zanieczyszczeń: 
– punktowy (otwory, otwory chłonne), 
– liniowy (rurociągi, rzeki, kanały), 
– mało- i średniopowierzchniowy (małe i 
duże środowiska), 
– wielkopowierzchniowy (opad gazów i 
pyłów).  
Rozpoznanie zagrożeń - dla rozpoznania 
prognozowania przemieszczania się 
zanieczyszczeń należy: 
•zbadać warunki przemieszczania się 
substancji zanieczyszczających, 
•układ kompleksów litologicznych, 
•własności i parametry ośrodka 
hydrogeologicznego (skład mineralny, 
możliwości wymiany jonowej i własności 
sorpcyjne, skład ziarnowy, porowatość, 
wielkość i charakter porów, własności 
filtracyjne), 
•warunki hydrauliczne (spadek 
hydrauliczny, prędkość przepływu), 
• ilość wód przesączających się, 
związanych i wolnych, 
•chemizm wód przesączających się, 
• warunki biologiczne. 
GŁÓWNE ŹRÓDŁA ZANIECZYSZCZEŃ 
WÓD PODZIEMNYCH 
I. W górnictwie przez: 
• wiercenia (filtracja płuczki do górotworu - 
ucieczki, zła likwidacja otworów 
piezometrycznych i geotechnicznych, przez 
które zanieczyszczenia dostają się do-gruntu), 
•odkrywki, 
•zwałowiska, 
• podziemne magazyny gazu (może wystąpić 
skażenie metanem lub bakteriami), 
•podziemne magazyny środków pędnych, 
•eksploatacja złóż(odwadnianie) - zubożenie 
zasobów wód podziemnych. 
II. W przemyśle przez: 
•emisję-substancji, 
•zrzut-ścieków, 
• składowiska odpadów. 
III.W gospodarce komunalnej przez: 
•eksploatację-wody, 
•zrzutś-cieków, 
•składowanie-śmieci, 
• cmentarze. 
 IV. W transporcie przez: 
• transport i składowanie produktów 
naftowych, 
• środki przeciwśniegowe. 
Rozpoznanie zagrożeń  
Dla rozpoznania i prognozowania 
przemieszczania się zanieczyszczeń należy: 
a) 

zbadać warunki przemieszczania 

substancji zanieczyszczonych (dokładna 
charakterystyka substancji 
zanieczyszczonych) 
b) 

układ kompleksów litologicznych 

c) 

własności i parametry ośrodka 

hydrogeologicznego (skład mineralny, 
możliwośc wymiany jonowej, własności 
sorpcyjne, porowatość, wielkość i charakter 
porów, własności filtracyjne) 
d) 

warunki hydrauliczne (spadek 

hydrauliczny, prędkość 
przepływu) 

e) 

ilość wód przesączających się, 

związanych 

f) 

chemizm wód przesączających się 

g) 

warunki biologiczne 

Ochrona czynna – działania mające na celu 
eliminację ognisk zanieczyszczeń. 
Ochrona bierna – działania mające na celu 
utrzymanie istniejącego stanu np. 
ustanowienie strefy ochronnej (strefa 
ochronna wód podziemnych, wyznaczanie 
tych stref, kryteria wyznaczania stref 
ochronnych). 
Ustanowienie stref ochronnych reguluje 
PrawoWodne Dz.U.nr 115, rok2001, część III, 
rozdz.II. 
Strefa ochronna – obszar, na którym 
obowiązują zakazy, nakazy i ograniczenia w 
zakresie użytków gruntów oraz korzystania z 
wód.  
 
Strefe ochronna dzielimy na: 
a) teren-ochrony bezpośredniej – należy tu 
naprawić odprowadzenie wody opadowej, 
zagospodarowanie terenów zielenią, 
ograniczenie do niezbędnych potrzeb ludzi 
b) teren ochrony pośredniej – ma chronić 
wodę w warstwie wodonośnej; wyznacza 
się w oparciu o układ pola 
hydrodynamicznego (strefa ta jest tak mała, 
że to co odpłynie nie będzie wpływało na 
degradację lub będzie to mały czas żeby 
można było wyeliminować zagrożenie (25 
lat) jeżeli więcej to nie wyznacza się strefy 
pośredniej. 
Na terenie ochrony pośredniej może być 
zabronione lub ograniczone wykonywanie 
robót: 
-wprowadzanie ścieków 
-rolnicze wykorzystanie ścieków 
-budowa autostrad 
-roboty melioracyjne 
-lokalizowanie składowisk 

-urządzanie parkingów, mycie 
samochodów 
-urządzanie cmentarzy i grzebanie zwłok 
zwierząt 
Środki ochrony przy wyznaczaniu stref: 
-analiza materiałów kartograficznych 
(mapy struktór, miąższości i spękań) 
-analiza zdjęć lotniczych 
-analiza map -piezometrycznych 
-badania hydrogeologiczne w celu oceny 
danej warstwy wodonośnej 
-badania modelowe 
-badania sozologiczne 
Geologiczne i hydrogeologiczne warunki 
migracji zanieczyszczeń: 
-czynniki naturalne( przepuszczalność, 
spadki hydraul.), 
-eksploatacja wody, 
-depresja wywołana w głębszych 
poziomach wodonośnych o zwierciadle 
napiętym. 
-odwodnienie górotworu. 
-represja wywołana w głębszych  
poziomach wodonośnych o zwierciadle 
napiętym 
Remediacja 

- 

przyspieszanie 
biologicznych-procesów 
oczyszczania  skażonych-
gruntów. 
Utylizacja CO

2

 – poprzez zatłaczanie do 

złoża ropy i nafty przez co zwiększyć 
można szczerpalność złoża do 10% a 
jednocześnie pozbyć się CO

2

. 

Wody podziemne są skażone azotanami 
pochodzącymi z nawozów. Azotany się nie 
sorbują, są one „transportowane” w dół. 
WP- zanieczyszczenia wód 
powierzchniowych (np. awaria cysterny lub 
inne skażenie) mogą przedostać się do wód 
powierzchniowych, a jeśli są dobre 
warunki filtracyjne to będą się dalej 
przedostawać, ale można je odpompować 
ze studni i oczyszczać na powierzchni. 
Zanieczyszczenia przemieszczają się 
zawsze w kierunku przepływu wód 
podziemnych (dobrze rozpuszczalne w 
wodzie). 
Duża ilość wód z kopalni jest zrzucana do 
wód powierzchniowych: 

 

Dla pierwszych poziomów wodonośnych 
elementem zanieczyszczających jest rzeka: 

 

Środowisko szczelinowe, bardo dobra 
filtracja (ale nie wiadomo w którym 
kierunku): 

 

Zanieczyszczenia węglowodorami i 
ropopochodnymi 
 

  

Bocznica 

kolejowa-zabezpieczenie podłoża przed 
wyciekami(system ten funkcjonuje w 
różnych gałęziach przemysłu) 
 
Pomiar grubości paliwa w piezometrze     
 

 

Tereny lotniska są jedynymi miejscami 
gdzie sczerpywanie paliwa jest 
dochodowe(bo dużo znajduje się w 
gruncie). Najpierw należy zebrać paliwo a 
następnie wybrać jakąś metodę do 
oczyszczania 
 
 
 
 
 

 Układ z pompowaniem wody 

W obrębie leja depresyjnego rośnie 
prędkość dopływu. Jeżeli zbierzemy paliwo 
możemy przystąpić do remediacji 
środowiska. 
Wenting(wentylacja)- usuwanie lekkich par 
węglowodorów mających dużą prężność 
Wieża stipingowa-proste urządzenie, 
sorbuje proste węglowodory. 

 

8-12º C temp.w pierwszym pozomie otw. 
Technologicznych 
Baza paliw-materiał zgromadzony na 
pryzmie, wprowadza się, wprowadza się 
rurkami bakterie i wodę, oczyszczanie trwa 
wiele miesięcy 
Bioreaktor-zbiornik, który wypełniamy 
wodą i zaszczepiamy bakterie, dostarczamy 
N

2, 

siarkowodór i tlen. Bakterie namnażają 

się bardzo szybko. W lab.z badanej próbki 
gruntu możemy wyizolować bakterie 
węglowodorowe na pożywce agarowej. 
Bakterie można kupić w postaci 
przetrwalników, ale są o 50% mniej 
skuteczne niż te wyizolowane z gruntu, 
który chcemy oczyszczać . 
Bariery fizyczne-szczelna przesłona w 
postaci ekrany przeciwfiltracyjnego 

 

Bariera hydrauliczna-wykorzystanie studni 
depresyjnych lub represyjnych, robi się je 
bardzo szybko 

 

Stabilizacja, solidyfikacja-metody 
stosowane do uszczelniania wałów 
powodziowych 

     

          

 

 

Metoda termiczna- spalanie 
ropopochodnych 
Flotacja- rozdział faz 
Elektroreklamacja gruntu- z 
wykorzystaniem prądu 
Bioremediacja 
  + landforming- potraktowanie bakteriami 
zanieczyszczonego gruntu 
Iniekcja powietrza- zatłaczanie powietrza, 
musi być przepuszczane przez wieżę 
stripingową 
Płukanie(sczerpywanie) i ogrzewanie 
rzadko stosowane 
Bioremediacja stymulowana wodą- 
nadtlenkiem wodoru,5% nadmanganianem 
potasu 
 
Wymagania dotyczące lokalizacji, budowy, 
eksploatacji i zamknięcia składowiska 
odpadów: 

Składowiska powinny być: 
-bezpieczne dla zdrowia ludzi 
-bezpieczne dla środowiska 
-w szczególności powinny zapobiegać 
zanieczyszczeniu wód podziemnych i 
powierzchniowych, gleby i ziemi oraz 
powietrza 
Składowiska nie powinny być 
lokalizowane w następujących 
miejscach: 

1.  w strefach zasilania głównych i 

użytkowych zbiorników wód 
podziemnych 

2.  na obszarach otulin parków i 

rezerwatów przyrody 

3.  na obszarach lasów ochronnych 
4.  w dolinach rzek, w pobliżu wód 

śródlądowych, na terenach 
źródliskowych, bagiennych, 
podmokłych 

5.  w obszarach mis jeziornych i ich 

strefach krawędziowych 

6.  na obszarach bezpośredniego bądź 

potencjalnego zagrożenia 
powodzią w rozumieniu 
przepisów prawa 
wodnego:zagrożenie 
powodziowe-1%-raz na 100 lat: 
5%-raz na 20 lat; 1‰-raz na 
1000 lat 

7.  w strefach osuwisk i zapadlisk 

terenów, w tym powstałych w 
wyniku zjawisk krasowych 
oraz zagrożonych lawinami 

8.  na terenach o nachyleniu powyżej 

10º 

9.  na terenach zagrożonych 

glacitektonicznie, 
poprzecinanych uskokami, 
spękanych lub 
uszczelinowaconych 

10.  na terenach wychodni skał 

zwięzłych porowatych, 
skresowiałych i 
skawernowanych 

11.  na glebach klas bonitacji I-II 
12.  na terenach, na których mogą 

występować deformacje ich 
powierzchni na skutek szkód 
pogórniczych 

13.  na obszarach ochrony 

marowiskowej? 

14.  na obszarach górniczych 

utworzonych dla kopalin 
leczniczych 

15.  na obszarach określonych w 

przepisach odrębnych 

Minimalna odległość składowiska 
odpadów niebezpiecznych lub składowiska 
odpadów innych niż niebezpieczne i 
obojętne od budynków mieszkalnych, 
budynków zamieszkania zbiorowego i 
budynków użyteczności publicznej w 
rozumieniu przepisów prawa budowlanego 
mierzona od krawędzi kwatery 
składowiska odpadów, ustalona jest 
zgodnie z raportem o oddziaływaniu 
składowiska odpadów na środowisko.  
Składowisko>1ha 
Wymagane badania geologiczne, 
hydrogeologiczne i geotechniczne: 
-na obszarze planowanego składowiska 
odpadów i jego otoczenia przeprowadza się 
badania hydrogeologiczne i geologiczne 
-wyniki badań hydrogeologicznych oraz 
geologicznych, wykonywanych zgodnie z 
wymaganiami określonymi w przepisach 
dotyczących projektu prac geologicznych 
oraz opracowaną dokumentacją 
geologiczną- inżynierską i 
hydrogeologiczną, zgodną z wymaganiami 
określonymi w przepisach dotyczących 
dokumentacji geol.-inżynierskiej i 
hydrogeologicznej dołącza się do wniosku 
o wydanie decyzji o warunkach zabudowy 
i zapas podarowania terenu dla składowisk 
odpadów 
Wymagany zakres badań 
hydrogeologicznych: 
Powinien zawierać: 
1)inwentaryzację wszystkich cieków 
powierzchniowych: wód penetrujących 
obszar planowanego składowiska odpadów 
i jego otoczenia i naniesienie ich na mapę 
w skali 1 : 5000. prace te należy wykonać 
w najmniej korzystnych warunkach 
hydrogeologicznych , tj. w okresie 
wysokich stanów wód 
2)wykonać bilans hydrogeologicznej ilości 
wód wchodzących i wychodzących ze 
składowiska odpadów w trakcie jego 
eksploatacji, obejmującego następujące 
elementy: 
-średnią roczną wieloletnią wielkość 
opadów na podstawie danych z najbliżej 
położonej stacji opadowej 
-roczną wielkość najwyższego opadu z 
okresu ostatnich 30 lat, na podstawie 
danych z najbliżej położonej stacji 
opadowej 

-przypuszczalną ilość wody zawartej w 
……przewidzianych do składowania 
odpadów 
-przypuszczalna ilość wody jaka może być 
wchłonięta przez deponowane odpady 
- parowanie terenowe 
Zakres badań geologicznych powinien 
uwzględniać: 
1)rozpoznanie budowy geologicznej 
terenów planowanego składowiska 
odpadów i jego otoczenia na podstawie co 
najmniej 5 otworów badawczych o 
głębokości wystarczającej do zbadania w-
wy wodonośnej i w-wy izolującej z tym, że 
min. Ilość otworów badawczych powinna 
wynosić: 1 otwór na 1 ha badanego terenu 
2)pobranie próbek oraz wykonanie analizy 
uziarnienia oraz laboratoryjnego 
współczynnika filtracji K z każdej w-wy 
stanowiącej wydzielenie litologiczne 
3)przeprowadzenie obserwacji 
hydrogeologicznych oraz wykonanie 
połowy pomiarów współczynnika filtracji 
K w każdym otworze badawczym 
4)zbadanie przestrzennej budowy 
górotworu w obszarze planowanego 
składowiska odpadów i jego otoczenia za 
pomocą metod geofizycznych w 
szczególności metodą elektrooporową lub 
metodą sejsmiczną 
5)ustalenie pojemności sorpcyjnej gruntu 
Geologiczne warunki lokalizacji 
składowisk: 
1)składowisko odpadów lokalizuje się tak, 
aby miało naturalną barierę geologiczną 
uszczelniającą podłoże i ściany boczne 
2)minimalna miąższość i wartość 
współczynnika filtracji K naturalnej bariery 
geologicznej wynosi: 
a)dla składowiska odpadów 
niebezpiecznych- miąższość nie mniejsza 
niż 5m, współczynnik filtracji K≤1,0*10

-9

 

m/s 
b) dla składowiska odpadów innych niż 
niebezpieczne i obojętne – miąższość nie 
mniejsza niż 1 m, WSP. Filtracji K≤1.0*10

-

9

 m/s 

3)bariera geologiczna powinna mieć 
rozciągłość poziomą przekraczającą obszar 
projektowanego składowiska odpadów 
4)przewidywany najwyższy 
piezometryczny poziom wód podziemnych 
powinien być co najmniej 1m poniżej 
poziomu projektowanego wykopu dna 
składowiska 
5)w miejscach, gdzie naturalna bariera 
geologiczna nie spełnia warunków 
określonych w pkt. 2 a i b, stosuje się 
sztucznie wykonaną barierę geologiczną o 
minimalnej miąższości 0,5m, zapewniającą 
przepuszczalność nie większą niż 
określona w ust. 2, którą wykonuje się w 
taki sposób, by procesy osiadania na 
składowisku odpadów nie mogły 
spowodować jej zniszczenia 
6)pomiary współczynnika filtracji K 
naturalnej lub sztucznej bariery 
geologicznej wykonuje się co najmniej 
dwiema metodami, w tym min. jedną 
połową, zależnie od warunków 
Odprowadzanie odpadów ze 
składowiska: 
1)składowiska odpadów niebezpiecznych 
oraz składowiska odpadów innych niż 
niebezpieczne i obojętne wyposaża się w 
system drenażu wód ociekowych, 
zaprojektowanych w sposób zapewniający 
jego niezawodne funkcjonowanie , w 
trakcie eksploatacji składowiska odpadów 
co najmniej 30 lat po jego zamknięciu 
2)system drenażu odcieków ze składowiska 
odpadów umożliwiający konserwację i 
kontrolę jego stanu wykonuje się powyżej 
izolacji syntetycznej. System ten składa się 
z w-wy drenażowej wykonanej z materiału 
iłowo-piaszczystego lub innych materiałów 
o podanych właściwości i wartości 
współczynnika K> niż 1*10

-4

 m/s i 

miąższości rzeczywistej nie mniejszej niż 
0,5m; w w-wie drenażowej umieszcza się 
system drenażu głównego odprowadzający 
odcieki do głównego kolektora 
3)zbocza składowiska odpadów wyposaża 
się w system drenażu umożliwiający spływ 
odcieków do głównego systemu drenażu. 
4)w przypadku wydzielenia na 
składowisku odpadów innych niż 
niebezpieczne i obojętnych części 
przeznaczonej do składowania odpadów 
niebezpiecznych, część tę wyposaża się w 
odrębny system drenów 
Gaz wysypiskowy: 
1)składowisko odpadów, na którym 
przewiduje się skład odpadów ulegających 
biodegradacji wyposaża się w instalację do 
odprowadzania gazu składowiskowego 
2)gaz składowiskowy oczyszcza się i 
wykorzystuje do procesów energetycznych, 
a jeżeli jest to uciążliwe- spala w pochodni 
Otoczenie składowiska:  
- składowisko odpadów otacza się pasem 
zieleni złożonym z drzew i krzewów, w 

celu ograniczenia niedogodności i zagrożeń 
powstających na składowisku 
-minimalna szerokość pasa zieleni wynosi 
10m 
-dla składowiska odpadów, a którym 
składowane są wyłącznie odpady inne niż 
normalne konieczność wykonania pasa 
zieleni, jego szerokości i usytuowanie 
uzależnia się od możliwości izolacji 
składowiska 
Warunki eksploatacji składowiska 
(powinna zapewniać): 
-ograniczenie powierzchni składowiska 
odpadów eksponowanych na 
oddziaływanie warunków atmosferycznych 
-przeciwdziałanie transportowi odpadów w 
powietrzu 
-gromadzenie odcieków i poddawanie ich 
oczyszczaniu w stopniu umożliwiającym 
ich przyjęcie na oczyszczalni ścieków lub 
odpadów do wód lub do ziemi 
-stateczność geotechniczną składowiska 
odpadów 
Rodzaje uszczelnień składowisk: 
Uszczelnienia dzielimy na: 
-uszczelnienie podstawy 
-uszczelnienie pośrednie 
-uszczelnienie powietrzne 
-uszczelnienie boczne 
Niezależnie od przyjętej metody, 
uszczelnienia powinny zapewniać: 
-stworzenie nieprzepuszczalnej i stabilnej 
w czasie w-wy uszczelniającej tak, aby nie 
dopuścić do przenikania do podłoża 
odcieków z wysypiska oraz aby wody 
podziemne z terenów przyległych nie 
infiltrowały w głąb wysypiska 
-gromadzenie i odprowadzenie wody 
infiltrującej przez wysypisko (odcieków) 
oraz powstających gazów

 

-adsorpcja szkodliwych związków 
chemicznych 
-utworzenie pod wysypiskiem 
wyrównanego i stabilnego podłoża o dobrej 
nośności i niewielkim osiadaniu 
W każdym wysypisku odpadów 
komunalnych warstwy przesłony 
filtracyjnej muszą być zbudowane z 
materiału mineralnego lub syntetycznego 
(geomembrany, geomaty, itp.) albo 
stanowić ich połączenie. 
Jako materiały do przesłon mineralnych 
najczęściej stosuje się: 
- masy mineralne o odpowiednich 
własnościach 
- masy mineralne z dodatkiem substancji 
ulepszających 
- masy antropogeniczne 
Naturalna przesłona izolacyjna powinna 
charakteryzować się: 
- szczelnością 
- statecznością 
- łatwością formowania 
- zdolnością do samouszczelniania (pod 
geomembraną kładziemy geowłókninę) 
- odpornością na deformacje filtracyjne 
Jeżeli materiał ilasty jest zbyt przesuszony 
nie da się ułożyć jednorodnej, jeżeli jest 
zbyt wilgotny to także się nie ułoży 
warstwy ponieważ powstanie błoto. 
Dla uszczelnień mineralnych: 
- współczynnik filtracji k warstw 
izolowanych powinien być niższy od 1·10

-9

 

(wartość ta ze względu na trudność 
obiektywnego oznaczenia powinna być 
oznaczona co najmniej dwoma metodami: 
laboratoryjną i polową. 
- minimalna grubość uszczelnienia-1m, 
składane i zagęszczona warstwami o 
miąższości 0,25m 
Dla uszczelnień sztucznych: 
- dobra szczelność i odporność na 
ewentualne pękania i rozerwania 
- wysoka odporność na działanie związków 
chemicznych w odpowiednio długim czasie 
- odporność na wysokie i niskie 
temperatury oraz wynikające z nich 
odkształcenia 
- niewrażliwość na nierównomierne 
osiadanie i duże elastyczności 
- dobre i równomierne przyleganie do 
sąsiednich warstw oraz duża przyczepność 
do podłoża szczególnie na skarpach 
- łatwość układania i ścisłego łączenia się 
ze sobą sąsiadujących pasm 
uszczelniających 

 

 
 
 
 

Metody poboru próbek powietrza 
gruntowego przez instytucje badawcze: 
1)met. ZSE AGH 
-punkty pomiarowe rozmieszczone w 
regularnej siatce o kroku pomiarowym 
20m; 
-pobór prób z wbijanych sond na głęb. 1,2 
– 1,5m; 
-wykonanie analizy chromatograficznej. 
2)met. IGNiG w Krakowie 
-punkty pomiarowe rozmieszczone w 
regularnej siatce o kroku pomiarowym 
60m. 
-ręczne wiercenie otworów badawczych do 
głębok. 2,5m w których umieszcza się 
sondy z perforacją w dolnych odcinkach; 
-pobór prób powietrza gruntowego po 24h; 
-wykonanie analizy chromatograficznej. 

 
piezometr 
 
 
 
 
3)met. Petrogeo-
Jasło Sp. z o.o. 
-ręczne wiercenie 
otworów do 
głębokości 1,2m w 
regularnej siatce o 

kroku pom. 10m; 
-wbijanie sondy do wykonanego otworu; 
-zassanie powietrza gruntowego przy 
użyciu naczynia z wodą; 
-pobór prób powietrza gruntowego ze 
szklanych espiratorów; 
-wykonanie analizy chromatograficznej; 
4)met. Drager-Stitz 
-wbijanie sondy do gruntu (rura osłonowa z 
końcówką umożliwiającą zassanie 
powietrza); 
-zassanie powietrza do komory z rurką 
indykatorową; 
-bezpośredni odczyt umożliwiający 
określenie obszaru skażenia. 

 
Sonda wbijana 
młotkiem- za jej 
pomocą możemy w 
terenie oznaczyć 
stężenie 
węglowodorów 
albo wodę. Jest to 
wstępne oznaczanie 
zaw. 
Węglowodorów w 
gruncie. 
 
 

 
 
Oddziaływanie prac wiertniczych na 
środowisko 
Wiertnię wraz ze znajdującymi się 
urządzeniami wiertniczymi, silnikami, 
pompami, zbiornikami, pomieszczeniami 
magazynowymi oraz administracyjnymi 
traktujemy jako zamknięty obiekt 
przemysłowy i w związku z tym ocena jej 
oddziaływania na środowisko jest 
prowadzona jak dla obiektów 
budowlanych.  
Zależy od: 
– lokalizacji wiertni (tereny rolnicze, leśne, 
wymagające szczególnej ochrony, strefy 
ochronne ujęć wód podziemnych); 
– wielkość zajętej i zdegradowanej czynnej 
powierzchni gleby; 
– rodzaju i wielkości emisji i imisji 
zanieczyszczeń powietrza; 
– szkodliwych oddziaływań fizycznych 
(hałas, wibracje); 
– rodzaju i ilości odprowadzanych ścieków 
i wielkości zawartych w nich ładunków 
zanieczyszczeń; 
– stężeń zanieczyszczeń w odbiornikach 
ścieków; 
– rodzaju i ilości składowanych odpadów 
oraz sposobu składowania (szczelność 
składowiska, ewentualna niezorganizowana 
emisja gazów); 
– rozwiązań prawnych aktualnie 
stosowanych w kraju, zawierających 
szczegółowe wymagania regulujące zasady 
postępowania w zależności od warunków 
terenowych, typowych cech klimatu, 
stopnia szkodliwości odpadów;  
– czasu przywrócenia terenu wiertni do 
stanu pierwotnego;  
– narzuceniu rozwiązań dotyczących 
likwidacji szczególnie szkodliwych 
odpadów np. wysokozasolonych odpadów. 
Zanieczyszczenia spotykane w ściekach i 
odpadach wiertniczych:  
– jony metali ciężkich (Cr, Pb, Cd, As, Zn) 
pochodzące z minerałów lub dodatków 
chemicznych stosowanych do sporządzania 
płuczki z materiałów stosowanych do 
cementowania otworów, z orurowania lub 
zwiercanych materiałów skalnych;  
– sole pochodzące z przewiercanych 
interwałów oraz dodawane do płuczki dla 

zapobiegania kawernowania ścian otworów 
wierconych, np. w formacjach solnych;  
– tłuszcze, oleje i smary, które muszą być 
stosowane w procesie wiercenia dla 
zapewnienia prawidłowej pracy urządzeń;  
– węglowodory pochodzące z 
opróbowanych złóż;  
– fenole, formaldehydy, czyli środki 
zapobiegające procesom fermentacyjnym, 
którym łatwo podlegają w wysokiej temp. 
niektóre składniki płuczek;  
– silne alkalia;  
– związki organiczne o dużym potencjale 
redukcyjnym;  
– środki powierzchniowo czynne;  
– trudne do zidentyfikowania produkty 
rozkładu licznych środków chemicznych 
płuczek. 
Optymalizacja składu płuczki w aspekcie 
ograniczenia zużycia materiałów 
płuczkowych: 
– projektowanie właściwej gęstości płuczki 
z uwzględnieniem:  
• wielkości ciśnienia porowego;  
• wielkości ciśnienia złożowego;  
• wielkości anormalnie wysokich ciśnień 
porowych i złożowych; 
• wielkości ciśnienia bocznego 
przewiercanych skał plastycznych (iły 
plastyczne, sole, itp.).  
– stosowanie materiałów o wysokim 
stopniu rozdrobnienia do sporządzania i 
obciążania płuczki (zastosowania 
dyspergatora hydraulicznego - „miksera") 
co zapobiega sedymentacji. 
Sposoby regulacji fazy stałej w płuczce 
wiertniczej:  
– rozcieńczanie wodą (ale produkcja 
względnej ilości ścieków),  
– częściowa wymiana na wodę i świeżą 
płuczkę;  
– wprowadzenie środków chemicznych 
zmniejszających lepkość płuczki 
(polifenole);  
– stosowanie koagulantów i flokulantów, 
zwiercin;  
– stosowanie polimerów zapobiegających 
dyspersji zwiercin;  
– stosowanie wysokowydajnych 
mechanicznych urządzeń do oczyszczania;  
– stosowanie pełnego zestawu urządzeń 
oczyszczających, tj:  
• sit wibracyjnych z odpowiednio 
dobranymi sitkami;  
• hydrocyklonów odpiaszczających;  
• hydrocyklonów odmulających;  
• wirówek. 
Zasadnicze sposoby postępowania ze 
ściekami i odpadami wiertniczymi: 
– gromadzenie ścieków i odpadów w dole 
urobkowym zlokalizowanym na terenie 
wiertni;  
– wiercenie bez dołu urobkowego i 
okresowe wywożenie ścieków i odpadów z 
wiertni na wyznaczone składowiska i 
wylewiska lub na teren innej wiertni do 
tzw. zbiorczych dołów urobkowych. 
Wytyczne gromadzenia ścieków i odpadów 
w dole urobkowym:  
1. Stosować się do aktualnych regulacji 
prawnych dotyczących magazynowania 
odpadów.  
2. Dbać o właściwą lokalizację dołu 
uniemożliwiającą spływ wód 
powierzchniowych, a zarazem 
zapewniającą spływ wszystkich ścieków z 
terenu wiertni (np. z mycia urządzeń, 
wypływów z nieszczelnych instalacji).  
3. Stosować odpowiednią izolację odpadów 
od otoczenia, aby uniemożliwić migrację 
składników do wód gruntowych.  
4. Stosować odpowiednią konstrukcję 
dołów urobkowych, aby w przypadku 
obszarów zalewowych zawartość dołu nie 
wpływała negatywnie na jakość wód 
powierzchniowych i gruntowych.  
5. Stosowanie uszczelnienia dołu 
adekwatne do istniejącego ukształtowania 
terenu oraz warunków geologicznych i 
hydrogeologicznych.  
6. Zwracać szczególną uwagę na 
utrzymanie maksymalnego poziomu cieczy 
w dole w odniesieniu do wysokości 
obwałowania.  
7. Gromadzenie odpadów i ścieków ściśle 
związanych z procesem wiercenia.  
8. Wywozić ścieki i odpady na 
składowiska, szczególnie w tych 
przypadkach kiedy ze względu na swoją 
szkodliwość stanowiłyby: – znaczne 
zagrożenie wód i gleby; – warunki 
hydrogeologiczne nie dają gwarancji 
prawidłowej ich izolacji od otoczenia (np. 
w stykach ochronnych ujęć wody, 
obszarach zalewowych).  
9. Zlikwidować dół urobkowy po 
zakończeniu wiercenia. 
Zalecany tok postępowania z odpadami 
wiertniczymi:  
1. Ustalenie terminu likwidacji 
deponowanych odpadów i rekultywacji 
terenu.  

2. W przypadku odpadów niebezpiecznych, 
stanowiących realne zagrożenie dla wód i 
gleby (np. odpadów wysokozasolonych) 
wymagane jest ich głębokie odwadnianie 
przed zdeponowaniem w ziemi.  
3. Odpady wiertnicze winny ,być poddane 
badaniom zmierzającym do oceny ich 
szkodliwości według ściśle 
sprecyzowanego schematu lub według 
obowiązujących zasad w PIOŚ. (dziś już 
troche nieaktualne – rozporządzenie 
dotyczące wymywalności, rozporządzenie 
Ministra gospodarki przy przenoszeniu 
odpadów do składowisk)  
4. Wyłączone z obowiązku badań fizyko-
chemicznych mogą być odpady z wierceń 
płytkich, prowadzonych przy pomocy 
płuczki wiertniczej opartej o nietoksyczne 
składniki użyte w limitowanych ilościach 
(stężeniach) (nie dopuszczone przez 
Ministra Gospodarki).  
5. Dopuszczalne wartości parametrów 
kryterialnych winny być zróżnicowane w 
zależności od metody likwidacji lub 
zagospodarowania odpadu.  
6. Przed przystąpieniem do zestalania 
odpadów każdorazowo powinny być 
wykonane laboratoryjne próby 
skuteczności ich zastosowania.  
7. Po zdeponowaniu odpadów w ziemi 
należy każdorazowo wykonać badanie 
geotechniczne i fizykochemiczne dla 
określenia prawidłowości przyjętej metody 
i technologii.  
8. Odpady powinny być deponowane w 
miejscach ich powstawania, co wymusza 
minimalizację ich ilości i toksyczności.  
9. Tworzenie dużych, nawet prawidłowo 
wykonanych składowisk, może w 
przypadku uszkodzenia uszczelnienia 
spowodować lokalną katastrofę 
ekologiczną.  
10. Teren deponowania odpadów 
wiertniczych powinien być trwale 
oznaczony. 
Metody likwidacji dołów urobkowych:  
– wykorzystanie odpadów dla celów 
rolniczych: mieszanie z glebą odpadów o 
małym ładunku chemicznym, gdzie w 
naturalnych procesach rozcieńczania, 
adsorpcji i biodegradacji następuje 
redukcja zanieczyszczeń organicznych i 
nieorganicznych;  
– deponowanie odpadów w ziemi bez 
izolacji od otoczenia, co jest możliwe tylko 
w przypadku odpadów praktycznie 
całkowicie nieszkodliwych dla gleby i wód 
podziemnych;  
– deponowanie odpadów w ziemi z pełną 
izolacją od otoczenia (odpady posiadające 
znaczny ładunek chemiczny);  
– zestalanie odpadów i ich deponowanie w 
ziemi odpowiednie (odpady o znacznym 
ładunku chemicznym lub o dużym stopniu 
uwodnienia);  
– składowanie odpadów o znacznym 
ładunku szkodliwych substancji na 
specjalnie wyznaczonym i przygotowanym 
terenie;  
– zatłaczanie cieczy z odwodnienia 
odpadów do ściśle określonego typu 
otworów w chłonne horyzonty 
nieprodukcyjne;  
– w wielu krajach Europy obowiązują (np. 
w Holandii) przepisy, gdzie ze względu na 
specyfikę warunków hydrologicznych 
wszystkie odpady są zaliczone do 
szkodliwych i muszą być kierowane do 
wyspecjalizowanych zakładów likwidacji i 
utylizacji płuczki wiertniczej;  
– utylizacja ścieków i odpadów 
wiertniczych w specjalistycznych 
zakładach skutecznie przeciwdziała 
popełnieniu błędów w trakcie likwidacji 
odpadów, co może przejawić się w: • 
obniżeniu plonowania przy mieszaniu 
odpadów z glebą; • zapadaniu się gleby i 
powstawaniu grzęzawisk; • skażeniu nawet 
po dłuższym czasie wód gruntowych i 
gleb;  
– w rejonach, gdzie panują korzystniejsze 
warunki hydrogeologiczne i nie ma 
potrzeby wprowadzania tak restrykcyjnych 
przepisów. 
Likwidacja i unieszkodliwianie odpadów 
wiertniczych: 
● Sposób zestalania wysokouwodnionych 
odpadów wiertniczych stosowany w 
PGNiG S.A. w Warszawie Oddział 
Poszukiwania Nafty i Gazu w Jaśle polega 
na:  
–spiętrzeniu zawartego w dole urobkowym 
odpadu (osadu) przez zmniejszenie 
rozmiarów dołu urobkowego;  
– podaniu do zestalonego odpadu 
aktywatorów (cementu i / lub gipsu);  
– wymieszanie osadu z aktywatorem,  
– podaniu czynnika solidyfikującego 
(roztwór krzemianu sodu – szkło wodne) i 
ponownym wymieszanie odpadu;  
– pozostawienie odpadu do zestalenia na 
okres co najmniej 24 godziny;  

– pokrycie zestalonego osadu warstwą 
gleby,  
– rozprowadzenie humusu i wyrównanie 
terenu;  
– stosowanie dla małych dołów (do 600 
m

3

), większe trzeba rozdzielić (przy 

pomocy rowów rozprowadzających). 

 

● Sposób zestalenia odpadów według 
IGNiG Kraków. Zestalenie szlamów 
poneutralizacyjnych, zużytych płuczek i 
zwiercin polega na solidyfikacji odpadów 
w oparciu o reakcję rozpuszczalnych 
krzemianów metali alkalicznych z 
nieorganicznymi reagentami zawierającymi 
dwuwartościowe kationy. Do zestalenia 
stosuje się:  
– szkło wodne sodowe o module 145,<10 - 
40 % wag.>;  
– roztwór CaCI2 o gęstości ok. 1,4 g/cm

3

, 

<5 - 15 % wag.>;  
– cement budowlany 5 - l 0% wag. 
(wprowadzony dla przyspieszenia procesu 
soldyfikacji). 
Uwaga: W wyniku reakcji pomiędzy 
krzemianem a środkiem wiążącym 
stopniowo powstaje w utwardzonym 
materiale trójwymiarowa, pseudomineralna 
siatka, w której metale ciężkie są 
chemicznie związane w postaci 
nierozpuszczalnych lub zostają 
zaadsorbowane w siatkę kwasu 
krzemowego (silikaźelu). 
● Solidyfikacja odpadów o niskiej 
mineralizacji i wysokiej zawartości fazy 
stałej (z zastosowaniem solakrylu ASM-
10):  
–Solakryl ASM-10 (materiał 
konsolidujący) 30-60%obj. w stosunku do 
obj. odpadu;  
– TEA (trójetanoloamina 25 % roztwór) - 
aktywator 2-8%obj., w stosunku do 
solakrylu;  
– NA (nadsiarczan amonu 5 % roztwór) – 
inicjator l—10%obj. w stosunku do 
solakrylu. 
Proces solidyfikacji polega na:  
1. Odprowadzenie z dołu możliwie dużej 
ilości wody.  
2. Spiętrzeniu osadu i przemieszaniu go z 
środkiem konsolidującym a następnie 
środkiem przyspieszającym i inicjującym.  
3. Zasypaniu zestalonego osadu ziemią; 
Hydraty-utwory wodne-gazowe tworzące 
się w odpow. warunkach temp. i ciśnienia 
Zagrożenie środowiska związane z 
eksploatacją złóż ropy naftowej i gazy 
ziemnego 
Zagrożenia atmosfery 
I źródła, z których emitowane są do 
atmosfery lotne składniki ropy lub gazu 
ziemnego 
II źródła z których odprowadzane są 
spaliny z kotłowni oraz z silników 
spalinowych wytwarzających energię 
niezbędną dla zasilania urządzeń 
wydobywczych 
Ze źródeł zaliczanych do I rodzaju 
występuje emisja do atmosfery głównie 
- metanu 
- wyższych od metanu węglowodorów 
alifatycznych  
- niewielkich ilości siarkowodoru i 
węglowodorów aromatycznych 
- niewielkich ilości radioaktywnego radonu 
(

222

Rn) 

Emisje ze źródeł l rodzaju związane są 
najczęściej z:  
– wprowadzeniu do atmosfery gazu 
towarzyszącego wydobywanej ropie;  
– stosowaniu termicznych metod 
intensyfikacji wydobywania ropy co 
pociąga za sobą wydzielanie się z gorących 
płynów złożowych węglowodorów, H

2

S, 

lotnych organicznych związków siarki i 
CO

2

;  

– zrzutami gazu związanymi z 
syfonowaniem lub testowaniem odwiertów; 
– działaniem urządzeń instalowanych w 
celu zapewnienia bezpieczeństwa 
maga

z

ynowania i transportu 

węglowodorów (układy wentylacyjne oraz 
pochodzenie);  
– ucieczkami gazu przy występowaniu 
nieszczelności 

orurowania

 odwiertów, 

ścian zbiorników, obudowy urządzeń 
armatury, zwłaszcza przez zawory, złącza i 
uszczelki;  
– utlenianie się gazu i par z zamkniętych 

zbiorników magazynowych ropy na skutek 
intensywnego parowania w wyniku zmian 
temp. i ciśnienia

,

 zmian poziomu cieczy w 

zbiornikach oraz zmniejszenia 
rozpuszczalności gazów w cieczach w 
wyniku obniżenia ciśnienia;  
– parowaniu lotnych składników ropy 
podczas operacji jej przelewania przy 
opróżnianiu i napełnianiu zbiornika oraz 
urządzeń służących do transportu;  
– przedostawaniem się do atmosfery par z 
regeneratorów glikolu etylowego, 
zawierających węglowodory aromatyczne i 
siarkowodór;  
– nieszczelnościami w instalacjach 
odsiarczania gazu oraz odprowadzania do 
atmosfery kwaśnych gazów resztkowych z 
tych instalacji;  
– ulatnianiem się gazów i par z otwartych 
zbiorników, studzienek oraz rowów 
zbierających ścieki technologiczne i 
zanieczyszczenia wody opadowe z terenu 
kopalni.  
Nadzwyczajne zagrożenie powietrza 
atmosferycznego występuje w przypadku 
awarii instalacji i wią

ż

e się z 

wprowadzeniem do atmosfery dużych 
ilości węglowodorów, a czasem 

także i 

H

2

S. 

Nadzwyczajne zagrożenie powietrza 
atmosferycznego występują w przypadku 
awarii instalacji i wiążą się z 
wprowadzeniem do atmosfery dużych 
ilości węglowodorów a czasem także 
siarkowodoru. 
Zanieczyszczenia ze źródeł II rodzaju: 
Zanieczyszczenia atmosfery związane z 
wprowadzaniem do niej gazów 
spalinowych z pochodni, silników 
spalinowych, kotłowni wytwarzania pary i 
lokalnych grzejników wią

ż

e się z 

obecnością w tych gazach: 
• tlenków azotu (N0x) głównie NO i 

NO

2

 i 

tlenków siarki (S0x), a przede wszystkim 

SO

2

;

 

• węglowodorów (głównie benzenu) i 
związków organicznych (zwłaszcza 
formaldehydu) powstałych w wyniku 
niecałkowitego spalenia paliw;  
• 

metanu

 i węglowodorów aromatycznych 

tzw.

 BETX (benzen, 

etylobenzen,

 toluen, 

ksylen) - składniki niespalone paliw;  
• 

CO

 utworzone w wyniku niecałkowitego 

spalenia zawartego w paliwie w różnych 
formach pierwiastka C. 
N0x i S0x – są podobnie jak BETX subst. 
wywierającymi szkodliwy wpływ na 
funkcjonowanie i rozwój organizmów 
żywych, a ponadto N0x i S0x odpow. są za 
powst. tzw. kwaśnych deszczy i nadmierne 
niekorzystne dla plonowania, zakwaszenie 
gleby i środ. wodnego. 
Zagrożenia wód i gleb:  
• zagrożenia gleb oraz wód występują 
podczas wydobywania ropy i gazu, 
związane głównie z odprowadzaniem do 
tych elementów środowiska 
zanieczyszczonych ścieków i odpadów 
wytwarzanych podczas funkcjonowania 
kopalni,  
• istotnym problemem są również wody 
złożowe, które w okresie funkcjonowania 
kopalni zrzucane są do środ. Ich ilość może 
znacznie przekraczać ilość wydobywanej 
ropy lub gazu ziemnego i zwiększa się 
często w miarę postępu ekspl. złoża oraz 
stosowania metod intensyfikacji wydobycia 
(zaył. wody do złoża);  
• zawierają one oprócz substancji 
zawartych w płynach złożowych również 
szereg składników wprowadzonych dla 
nich w trakcie operacji technologicznych 
mających na celu intensyf

i

kację 

wydobycia, ułatwienie rozdziału płynów 
złożowych, zwiększenie drożności rur 
wydobywczych, przygotowanie ropy i gazu 
do transportu (odsiarczenie, osuszenie gazu 
i ropy);  
• uzdatnienie wód złożowych w celu ich 
wykorzystania w procesach 
technologicznych lub w innych gałęziach 
gospodarki jest z reguły niemożliwe lub 
zbyt kosztowne; 
• najczęstszym spos. utylizacji wód 
złożowych jest ich zatłoczenie w 
nieproduktywne horyzonty chłonne. W 
bardzo rzadkich przyp., przy braku innych 
możliwości zagosp. odprowadza się je 
bezpośr. do wód pow. lub gruntu. 
Stopień zagrożenia środowiska związany z 
odprowadzeniem wód złożowych. 
Zależy od rodzaju i ilości zawartych w nich 
zanieczyszczeń oraz od spos. ich utylizacji. 
– subst ropopochodne;  
– metale ciężkie;  
– sole nieorganiczne; 
– wzrost zapotrzebowania tlenu. 
Substancje obecne w wodach zło

ż

owych:  

Obecne w wodach subst. ropopochodne to 
gł. nierozp. w nich wyższe węglow. 
zdyspergowane w formie emulsji. Oprócz 
nierozp. zw. org. wody zł. zaw. rozp. zw. 

org.  
• węglowodory alifatyczne (o stężeniu od 
kilkuset do 

ok.

 2700 

ug/dm

3

),

 

• kwasy tłuszc

z

owe (g

ł

ównie w przypadku 

wydobycia ropy paraf

i

nowej), 

• kwasy naftenowe (przy produkcji ropy 
asfaltenowej);  
• fenole;  
• niskocząsteczkowe węglowodory 
aromatyczne (benzen, toluen, etylobenzen). 
Zawartość sumaryczna dochodzi do 1000 
ppm i więcej. Nad od kilku do kilkuset 
mg/dm

3

. 

Związki chemiczne wprowadzane do wód 
złożowych w wyniku operacji 
technologicznych. 
• w charakterze subsy. powodujących 
niszczenie emulsji stosuje się związki 
powierzchniowo czynne a wśród nich 
wyższe alkohole i kw. tłuszczowe;  
• do inhibitorów korozji wywołanej przez 
tlen, H2S i Co2 zaliczyć można, sole 
nieorganiczne a wśród nich chromiany, 
fosforany, molibdeniany sodu i sole 
organiczne;  
- zmniejszanie drożności urządzeń w wym. 
tworzeniu się osadów soli przeciwdziała się 
stosując inhibitory organiczne a wśród nich 
estry kw.fosforoaganienych i 
aminoalkoholi oraz polimery kw. 
akrylowego 
- jako inhibitory wydzielania parafiny 
stosuje się związki organiczne a wśród nich 
w charakterze biocydów aldehydy, 
czwartorzędowe sole aminowe i sole kw. 
aminooctowego 
- jako koagulantów i flokulantów używa 
się często różnego rodzaju związków 
poliamidowych 
-rolę środków przeciwdziałających 
Zagrożenia wód oraz gleby związane ze 
składowaniem odpadów 
zanieczyszczonych węglowodorami 
Zagrożenia związane są ze składowaniem:  
• szlamów;  
• pozostałości ropy;  
• silnie skażonej ropą gleby;  
• zanieczyszczenie terenu 
ropopochodnymi;  
• awariami (np. erupcja ropy z otworu);  
• awariami rurociągów kopalnianych;  
• przedostaniem się do środowiska 
agresywnych substancji stosowanych w 
zabiegach technologicznych np. kwasy 
(solny, octowy lub fluorowodorowy) 
używane do sporządzania cieczy 
kwasujących. Zagrożenie gleby w miejscu 
wykonywania tych czynności. 
Zwykle narażone na takie skażenie są 
grunty w bezpośrednim sąsiedztwie  
otworów  eksploatacyjnych ropy naftowej 
oraz miejsca gdzie rutynowo dokonuje się 
operacji technologicznych pompowania, 
przetłaczania, przelewania ropy 
Zasady i cele monitoringu środowiska 
gruntowo-wodnego 
Rodzaje:  
• krajowy;  
• regionalny; (województwo, np. stan mas 
powietrza napływającego z innego 
środowiska 
• lokalny.(tworzony przez właściciela 
obiektu) 
Częstotliwość poboru próbek.  
Powinna być określona w oparciu o nast. 
dane::  
– ocenę warunków hydrogeologicznych 
decydujących o podatności zb. wód 
podziemnych na zanieczyszczenia;  
– czas migracji zanieczyszczeń w poziomie 
i w pionie;  
– aktualna jakość wody;  
– stopień degradacji jakościowej obszaru;  
– potencjalne zagrożenie dla jakości wód 
podziemnych;  
– koszty poboru próbek wody i badań 
składu chemicznego.  
Optymalnie 4 - 6-krotne opróbowanie w 
ciągu roku. Względy organizacyjne i 
ekonomiczne: maks. 4min. 2/ rok. 
Metodyka poboru próbek:  
– generalną zasadą, którą należy zachować 
przy poborze próbki wody jest to, by 
reprezentowała ona rzeczywisty skład 
chem. wód podziemnych w miejscu 
poboru; 
– ważną rzeczą jest konstrukcja 
piezometru, musi ona zapewniać by 
materiały użyte w konstrukcji nie 
powodowały zanieczyszczenia próbki oraz 
by nie dochodziło do niekontrolowanego 
dopływu zanieczyszczeń z pow. terenu lub 
sąsiednich warstw wodonośnych;  
– zmiany jakości wody wywołane 
naruszeniem pierwotnych warunków przez 
wykonanie piezometru, eliminuje się w 
dużej mierze przez właściwą wymianę 
wody stagnującej w otw. obserwacyjnym;  
– sprzęt pomiarowy należy skalibrować 
przed przyst. do pomiarów, w miarę 
możliwości także po zakończeniu jeśli 

zachodzi potrzeba kalibruje się go 
dodatkowo w trakcie pomiaru. 
Przygotowanie trasy gazociągu wiąże się z: 
wytyczenie pasa roboczego pod wykop; 
przygotowaniem do prac ziemnych; 
przygotowaniem miejsca do skł. humusu i 
gruntów z wykopu. Przygotowanie pasa 
roboczego wiąże się często również z:  
• koniecznością wycięcia drzew i krzewów 
splantowaniem terenu; szerokość pas 
montażowego, w zależności od wielk. 
rurociągu wynosi 10 – 40 m;  
• bud. drogi dojazdowej, która musi 
umożliwiać dostawę elementów 
przeznaczonych do montażu gazociągu i 
dojazdu sprzętu bud.;  
• bud. drogi komunik. wzdłuż pasa 
montażowego dla ruch ciężkiego sprzętu; 
okresowo powoduje hałas, emisję spalin i 
pyłów;  
• zmianami hydrogeol. i hydrologicznymi 
związanymi z odwadnianiem wykopów, 
przekraczaniem cieków wodnych i zniszcz. 
sieci drenacyjnej. 
Zagrożenia środ. wyst. przy bud. 
gazociągów i tłoczni:  
• okresowe wył. z użytkowania terenu 
rolniczego przezn. do celów rekreacyjnych;  
• naruszenie struktury gleby i zmiana jej 
cech;  
• częściowa erozja terenu który staje się 
bardziej podatny z powodu wykonanych 
niwelacji i wykopów;  
• zanieczyszczenie gruntu subst. 
ropopochodnymi w wyniku wycieków z 
pojazdów oraz maszyn i środ. transp.;  
• przepłoszenie bytujących na terenie 
prowadzonych prac gatunków zwierząt;  
• zniszcz. szaty rośl. w obrębie pasa 
budowlano-montażowego;  
• znaczne emisje hałasu związane z pracą 
ciężkiego sprzętu transp. używanego przy 
pracach bud. i montażowych;  
• emisję spalin z silników pojazdów i 
maszyn;  
• emisję pyłów podczas prow. prac 
ziemnych;  
• okresowe zaburzenie stos. wodnych na 
terenie prow. prac w wyniku zniszcz. 
lokalnego sys. melioracji oraz utw. 
głębokich wykopów dział jak ukł. 
odwadniający;  
• naruszenie równow. wodnej w 
następstwie prow. prac na obsz. 
podmokłych;  
• zanieczyszczenie wód pow. wyciekami 
paliw i smarów;  
• zanieczyszczenie rzek w wyniku 
naruszenia osadów dennych;  
• zamulenie rzek w wyniku prow. w 
obrębie ich koryt;  
• zanieczyszczenie wód pow. w trakcie 
prac wiertn. związanych z prow. 
gazociągów w przewiercie wykonanym 
pod przeszkodą terenowa;  
• zaburzenie stos. wodnych w wyniku 
nadmiernych poborów wody do próby 
wytrzymałościowej;  
• zanieczyszczenie wód związane ze 
zrzutem wody użytej do przeprow. próby 
wytrzymałościowej;  
• spowodow. niekorzystnych zmian 
krajobrazu na terenie prow. prac;  
• spowodow. trwałych zmian w 
kompleksach leśnych oraz na obsz gdzie 
konieczne było wycięcie drzew;  
• zniszczenie dóbr kulturowych. 
Ograniczenia wpływu prac bud. na środ. 
• na odc. o znacznych spadkach terenu 
wykonać zabezp. gleby przed erozją;  
• w obr. dolin rzecznych prow. szybką 
rekultywacje terenu;  
• przestrzegać wytycznych zawartych w 
proj., dot. przekraczania rzek i przeszkód 
wodnych;  
• przestrzegać wymogów zawartych w 
pozwoleniach wodno-prawnych na pobór 
wody do prób hydraulicznych;  
• odtworzyć zniszcz. sys. drenacyjny;  
• zasypać wykop i zagęścić grunt;  
• przeprow. rekultywację terenu w kier. 
jego rolnego lub leśnego wykorzystania;  
• skontrolować po zakończ. prac sys. 
drenażowy i melioracyjny. 
Emisja metanu z sieci gazowych i 
wywoływane zagrożenia. 
Emisję metanu do atm. mają miejsce 
zarówno podczas rozruch i normalnej 
ekspl. sys., jak i prac konserw. i remont. 
niezb. dla utrzymania ruchu. Metan może 
być emitowany z sys. gazowniczych gł. 
poprzez: ekshalacje, zamierzone i 
kontrolowane wydmuchy technologiczne, 
ucieczki gazu, wypływy awaryjne. Podczas 
rozruchu sieci gazowej mamy gł. do 
czynienia z wydmuchami gazu z 
odpowietrzania oraz turbin rozruchowych, 
sprężarek gazu w tłoczniach. Natomiast w 
trakcie normalnej ekspl. emisje metanu 
związane są z:  
• ucieczkami gazu przez nieszcz. 
gazociągów oraz armatury;  

• ucieczkami gazu z różnych aparatów i 
maszyn;  
• wydmuchani gazu z odwadniaczy;  
• wydmuchani gazu z polowych aparatów 
analitycznych oraz odprężania filtrów 
przed ich wymianą;  
• wydmuchani podczas pracy urz. 
pneumatycznych;  
• emisję niecałkowicie spalonego metanu 
oraz NOx i COx z urządzeń. 
W czasie wykonywania remontów i 
konserwacji sieci wyst. najczęściej upusty 
gazu z elementów sieci np. śluz, stacji 
filtrów.