DEFINICJE EMOCJI 
Frijda 1986 –wynik (nie)świadomej oceny zdarzenia wpływającej na cele/interesy podmiotu; 
pozytywnazgodność z celami ; istota – uruchomienie gotowości do realizacji programu działania, uruchamia się 
priorytet dla działania, co może przeszkadzać innym zadaniom. Szczególny rodzaj stanu psych., zmiany 
somatyczne, ekspresje mimiczne, i pantomimiczne, behawioralne formy.  
 
Doliński 2000 – subiektywny stan psych, uruchamia priorytet dla programu działania.  Zmiany somatyczne etc. 
 
Averill 1999 – 3 znaczenia 1)syndromy emocjonalne – zespoły zachowań i emocji (gniew, strach, miłość) charakter 
nakazowy. 2)stany emocjonalne – względnie krótkotrwałe, odwracalne dyspozycje do reagowania w typowy 
sposób dla sygnału 3) reakcje emocjonalne – bieżący zbiór ujawniony przez czł. Znajdującego się w określonym 
stanie Emo, zespół reakcji – wyraz twarzy, zmiany fizjolog, zewn zachowanie, subiektywne doznanie  
 
Zimbardo, Ruch 1999 – złożony zespół zmian cielesnych i psych obejmujących pobudzenie fizj (zmiany  
neuronalne, hormonalne, trzewiowe i mieśniowe), uczucia, procesy poznawcze, reakcje behawioralne, 
wykonywane w odpowiedni sposób na syt. Spostrzeganą jako ważną 
 
WŁAŚCIWOŚCI EMOCJI 
- wartość – zależna od znaczenia przedmiotu dla osobnika (Szewczuk) 
– kierunkowość – biegunowy charakter ku/od przedmiotu (Mazurkiewicz) 
- ruchliwość – mobilizowanie ku zwiększeniu gotowości do działania, biegunowy charakter 
- intensywność – zw. Z wartością przedmiotu dla jednostki, wyraża  się w stopniu zaangażowania w działanie i 
odporności na czynniki hamujące, charakterze zmian wewn 
- czas trwania 
 
POWSTANIE EMOCJI: 
- nagłe zmiany w otaczającym świecie lub środowisku wewn 
- pojawienie się przedmiotów, zjawisk o wartości dla jednostki  
- Ułatwienia / utrudnienia w działaniu w stosunku do początkowej fazy 
- zakończenie równoważących działań 
- przebudowa działań przystosowawczych wskutek zmiany warunków zwen / wewn 
- zmienny stopień zrównoważenia stosunku osobnik  -rzeczywistość 
 
Reykowski 1992 –  

  efektywny – ocena poz/neg odpowiada tendencja do podtrzymywania lub przerwania kontaktu z danym 

przedmiotem/ czynności 

 

pobudzeniowy = siła oddziaływania, ważność dla jednostki AUN, mięśnie, oś przysadka – nadnercza – OUN 

;  reakcja paradoksalna – przy b. Silnym pobudzeniu – nagły spadek napięcia mięśniowego, uginanie nóg, utrata 
głosu, ogólna bezwładność, pustka w głowie,  
Pobudzenie ośr centralnych  natłok myśli ; Pobudzenie osi przysadka – nadnercza – zmiany w funkcj. Gruczołów 
(adrenalina) 
 

 

treściowy – ocena, adres czynnika oddziałującego – potrzeby organizmu (bezpieczeństwo, odżywianie), 

potrzeby JA (samoocena, tożsamość), sfera wartości (wolność, sprawiedliwość , miłość, szacunek), sfera 
poznawcza (system wiedzy, poglądy, oczekiwania) 
 
Parkinson 1999 – ocena sytuacyjna – stany Emo dot wartościującego związku osoba – obiekt 
Arnold 1960 – znaczenie wartościującego aspektu emocji – ocena poznawcza aspektów osobistych związków z 
obiektem 
Lazarus 1969 – dwa aspekty oceny poznawczej – pierwotny (bieżąca syt) i wtórny  
Wyznaczniki oceny sytuacji: przyjemne / przykre, znajome / nowe, spodziewane / zaskakujące, korzystne / 
szkodliwe, podmiot odpowiedzialny, kontrolowalność etc 
 
Specyficzne wzorce reakcji fizjologicznej; 
Cannon 1949 – nie istnieją 
Ekman, Levenson, Friesen 1983 – tak 
Offenberg, Frijda  1987 – róznorodne objawy cielesne zwiążane z gniewem, strachem, smutkiem 

 
TYPY EMOCJI: (inne niż u zwierząt) 
- społ. Charakter (efekt świadomego współżycia w grupie – wartości, przeżycia estetyczne) 
- poznawcza treść (rozumienie treściowych związków z ustosunkowaniem się do faktów) 
- intencjonalność (świadome wznoszenie uczuć do sfery zadaniowej, osobisty plan życiowy, kontrola uczuć, 
odpowiedzialność za uczucia) 
- 
Panu Sepp 2003 – eksperymenty ze szczurami – ćwierkanie 
Witwicki – istnieją różne klasyfikacje emocji: 

  autopatyczne – 1)związane z przedstawieniami wzrokowymi, słuchowe, węchowe, ustrojowe 2)z aktami 

przedstawień – przyjemność chodzenia 3) z treścią przedstawień –estetyczne 4)emocje intelektualne – z czynnością 
poznania – ciekawość, zwątpienie 5) emocje wartości – radość, smutek,  gniew 

  heteropatyczne – wynikające z wzajemnych stosunków osobników – słaba/silna moc, życzliwość (litość, 

przyjaźń, uwielbienie, wrogość (ironia, triumf, nienawiść) 
 
Ribot 1901 – ujęcie ewolucyjne – pierwotne (proste, sfera organizmu) i złożone (połączenia pierwotnych, sfera 
wartości, wiedzy poznawczej, uczucia wyższe) 
Lehman 1992 – 1)stosunek wyobrażeń (intensywne, kontrastowe, intelektualne) 2)stosunek jaźni do świata zewn. 
(działalności, jaźniowe, autopatyczne – odnoszone do siebie, estetyczne, sympatii) 
Heinrich 1901 – wg psych składu – elementy nastrojowe i wyobrażeniowe (zmysłowe, cielesne) 
Adler – autopatyczne(do siebie) i heteropatyczne (do innych) 
Szewczuk – kryterium klasyfikacji emocje jest znaczenie sytuacji dla osobnika – zewn/wewn pochodzenie 
zaburzenia  
 zagrożenie 

ograniczenie 

pozbawienie 

zaspokojenie 

od 

od 

do 

do 

Niepokój, lęk, 
strach, 
przerażenie 

Rozdrażnienie, 
złość, gniew, 
wściekłość 

Smutek, złość, 
cierpienie, 
rozpacz 

Radość, 
uniesienie, 
szczęście, 
ekstaza 

 Izard 1977 – uniwersalność ekspresji twarzy, jednoznaczna odróżnialność ekspresji; emocja podstawowa  
specyficzność substratu neuronalnego, odróżnialna jakość subiektywna : radość, złość, strach, smutek, wstręt, 
wstyd, wina, zaskoczenie, pogarda, zainteresowanie 
 
Plutchik – 1980 – stany emocjonalne na planie koła, 8 podstawowych, wiążących się z ewolucyjną reakcją 
adaptacyjną 
Wstręt +smutek = skrucha 
Radość + akceptacja = miłość 
Strach + zdziwienie = zgroza 
Gniew +wstręt = pogarda 
Gniew +oczekiwanie = agresywność 
Oczekiwanie + radość  optymizm 
Akceptacja +strach = uległość 
Zdziwienie + smutek = rozczarowanie 
 
Parkinson 1988 – podziła ze wzg. Na siłę i trwałość – 1) nastroje – mniej intensywne, dłużej trwają, stan aktywny o 
Walencji poz/neg, może mieć znaczenie adaptacyjne 
2)emocje – wyzwala gotowość, okreslona postać 
3) zaburzenie emocj – subiektywnie nieprzyjemnie odczucia trwające długo, przeszkadzają w rozwoju 
 
EMOCJE: 
- funkcjonalne – podtrzymuja kontakt społ 
- funkcjonalne – smutek , żal, nie podtrzymują funkcji 
- dysfunkcjonalne – fobie, ataki paniki, powodują zaburzenia reakcji 
 
Ze wzgl na nateżenie i trwałość: 
- afekty – krótkotrwały i silny 
- nastroje 

- namiętności – długi i dość silny 
 
Tomkins 1984 – każdej emocji odpowiada wzorzec ekspresyjny – zadowolenie  smiech, strach  ucieczka; 
emocje: zainteresowanie, zadowolenie, zachwyt, zdziwienie, zaskoczenie, wstrząs, przykrość, udręka, wstyd, 
poniżenie, strach, przerażenie, potępienie, wstręt, gniew, wściekłość 
 
WZBUDZANIE EMOCJI 
Reykowski – przez oddziaływanie, znaczenie dla organizmu i osobowości; zaś reakcji afektywnej nie towarzyszy 
aktywizacja AUN i krótszy czas; zależy od aktywacji wzrów afektywnych i zakłócenie lub ułatwienia czynności 
umysłowych i praktycznych 
 
WZORCE AFEKTYWNE – specyficzne organizacje – charakter wrodzony (ośrodki przyjemności i przykrości) lub 
nabyty w toku uczenia  
- pierwotne – każdy bodziec zmysłowy ma podwójną zdolność – komponent poznawczy, afektywny, różne 
proporcje 
 
H. Pieron – 1950 – określone współczynniki poznawcze i afektywne = np. wzrok – 10 i 2, słuch i dotyk 8 i 4, 
gorąco, zimno, śmiech – 6 i 6, zapach 4 i 8 
 
CECHY BODŹCA 
Titchener – barwy achromatyczne (biały, czarny, szary) neutralne, rzadkie jakości czuciowe, inne kolory znaczenie 
afektywne 
 
Gerard – czerwony daje większe pobudzenie niż niebieski, znak reakcji afektywnej zalezy od jakości bodźca 
Young – czyste tony  wysokość i natężenie (eksperyment Schneira – stymulacja o niskim natężenie powoduje 
zbliżenie płodu, wysoki – oddalenie) 
Anndt – wrażenie ledwo dostrzegalne małe zabarwienie Emo, w miarę wzrostu natężenia wzrasta  zabarwienie, 
ale po przekroczeniu progu zmniejsza się i przechodzi w negatywne; nagłość bodźca negatywne 
Franus – strach dzieciduże, szybkie i głośne zwierzęta 
 
POWTARZANE BODŹCÓW 
Alternacja – tendencja do zmiany reakcji w miarę powtarzania bodźca 
Ingfield – światła różniące się barwa 
Parsten -  wrasta skłonnośc do modyfikowania kształtów rysowanych linii, zmiana atrakcyjności 
Zajonc – 1968 – nowe bodźce stają się atrakcyjniejsze, negatywne zaczynają się podobać, występowanie przerw 
powoduje zanik alternacji 
Eksperyment z komora ciszy – wzrost wrażliwości na barwy, większe ich nasycenie  
 
Pobudzenie schematy antycypacyjne  habituacja  zanik reakcji Emo 
 
Warunkowanie 
Generalizacja bodźca – podobne bodźce  emocje 
Wygaszanie – przebieg monotoniczny – po spadku wrażliwości może nastapic jej nagly wzrost (spontaniczne 
odnowienie się reakcji 
Inkubacja – nawet po dłuższej przerwie reakcja nie slabnie, a wzrasta 
 
Pojęcia i przedmioty emocjonalne – nowotwór, podłość, ratunek, szubienica, krzyż, getto, Oświęcim etc. 
Pojęcie  wzorzec afektywny: poszerzanie zawartości znaczeniowej, powiązanie ze zdarzeniami wzbudzającymi 
emocje, zetknięcie się z cudzymi emocjami 
Wartości i normy – im większy stopień zgodności między zjawiskiem a schematem, tym silniejsza reakcja 
afektywna 
Wrażliwość na nazwy zmienia się w zależności od zmienny dystansu emocjonalnego  
 
Zakłócenia i ułatwienia czynności 
Mendler 1975 – stan pobudzenia powstaje wskutek zakłócenai czynności umysłowej np. tworzenie przewidywań co 
do przebiegu zdarzeń, wielkość pobudzenia zależy od nagłości i różnicy w kwestii oczekiwanych skutków. 

Intensywność pobudzenia i znak emocjonalny zależą od wielkości i zakłócenia oraz przebiegu i poznawczego 
opracowania informacji oraz przedmiotu zakłócenia 
Zróżnicowanie efektów zakłócenia – potwierdzenie samooceny a czynności codzienne, zaplanowane 
Rodzaj kategorii poznawczej zaangażowanej w czynności  -normy wartości, składniki obrazu Ja 
 
CZYNNIKI WARUNKUJĄCE NATEŻENIE WZBUDZANYCH EMOCJI 
-Siła, rozmiar bodźców – efekt habituacji 
-zmiana wrażliwości na bodźce, lub całego aparatu psych, reguły 
-głód, frustracja, zmęczenie 
- nastrój – ułatwianie odbioru bodźców 
-poczucie kontroli nad sytuacja (Reakcja wobec czynników zagrażających lub zapowiadających wydarzenie może 
zniknąć, jeśli jednostka zna efekty , skutki wydarzeń) – zalezy to od info i opinii jednostki o sobie samym 
 
MECHANIZM DOKONYWANIA OCENY POZNAWCZEJ 

 

Emocja to następstwo specyficznej orientacji  
Ocena poznawcza to rozpoznanie przez podmiot określonego wydarzenia jako znaczącego z punktu widzenia celów 
i interesów 
- pierwotna  -przed emocją 
- wtórna – rozważenie możliwości, konsekwencji 
Lazarus – dwa aspekty tego samego procesu 
Czynniki – ocena zasobów osobistych (zdolności, umiejętności) i środowiskowych 
Wzorce poznawcze wywołują emocje: gniewzniewaga, pomniejszenie Ja, radośćpostęp w realizacje celu 
 
Parkinson - krytyka 
Ocena poznawcza to skutek przeżywanych emocji 
Emocja to specyficzne doświadczenia o charakterze somatycznym, tendencja do podejmowania określonego 
działania, myśli towarzyszące sytuacji, ekspresja twarzy i ciała, ale także wskutek empatii, zarazania się emocjami 
Ocenianie – zimne, emocje – gorące 
 
Aspekt biologiczny – automatyczne reakcje organizmu –generowane przez systemy regulacji, to nie odruchy 
 
McLean – 1990, 1993 – 3 systemy regulacji emocjonalnej powstałe w wyniku ewolucji 
- mózg gadzi (prązkowie) – przetrwanie, codzienne  czynności 
- mózg limbiczny (paleossaków – ciało migdałowate i przegroda) – opieka rodzicielska, przywiązanie, zabawa, 
wokalne porozumiewanie, . Zaburzenie ciała migdałowategozmiana reakcji Emo, preferencji żywieniowych, 
aktywności seks, zanik lęku wobec bodźców zagrażających (Le Doux). Osrodek przyjemności (przegroda) i 
awersyjny (hipokamp). Bliskość ośrodków powoduje mieszaniny emocji – np. przyjemność z horrorów 
- kora nowa – neossaków – 80% mózgu- płaty czołowe, system limbiczny,  prawa półkularozpoznawanie emocji, 
emocje poz., Lewaneg. (Davidson) 
Prawa – mania, przegrywanie, zbliżanie się obcej osoby 
Lewa – wykrywanie kłamstwa, wygrywanie, zbliżanie się matki 
 
NEUROCHEMICZNE PODŁOŻE EMOCJI 
Rola neuroprzekaźników – aminy, aminokwasy, peptydy hormonów – adrenalina, kortyzol, neuromodulatorów – 
opiaty endogenne – modulowanie odczuć bólowych 
Panika podanie cholecystokininy CCK 
 
Izard – interakcja podejścia biologicznego i psychologicznego 
Kilka mechanizmów generowania emocji 
- neuronalny – synapsy, substancje chem., temp. Krwi, napięcie mięśni, leketr stymulacja struktur neuronalnych 
-sensomotoryczny – informacje eferentne lub czynnościowe  centralna aktywność eferentna, ekspresja twarzy, 
wygląd sylwetki, napięcie mięśni 
-motywacyjny – afektywny – emocje i popędy fizjologiczne 
-poznawczy – poznawcze mechanizmy wzbudzana emocji 
 
TEORIE EMOCJI 
James – Lange  

– obwodowa teoria – źródło emocji to działanie, zmiany napięcia mięśni i narządów wewn, bodziec zmiany 
fizjo spostrzeżenie zmian uczucie 
James – emocje a uczucia (moralne intelektualne, estetyczne) to podstawa tworzenia indywidualności, osobowości, 
siła dynamizująca zachowanie, 
Emocje podstawowe pobudzanie eksteroreceptorów(emocje), potem proprioreceptorów i interoreceptorów, 
odpowiedzialnych za uczucia. Pobudzenie spostrzega self. Uczucia powstają w konsekwencji prostego mechanizmu 
sensorycznego, dają poczucie naoczności, autentyczności poznania 
 
Cannon – Bard 
Centralna teoria emocji  zmiany w mózgu 
Telemiczna teoria  emocje zachodzą w jądrach wzgórza, a ich siedliskiem są ośrodki podkorowe. Ich pobudzenie 
nadaje poznawczym czynnościom kory emocjonalny komponent.  
Impulsy nerwowe przemieszczaja się do ośrodków integrujących we wzgórzu kora i narządy wewn. 
Hamowanie korowe jest ciągłe, inaczej permanentne wyładowywania,  
Eksperymenty Hebba  dekortykowanie zwierząt  krótszy, mniej złożony i adekwatny atak gniewu 
Uszkodzenie kory powoduje uwolnienie się wzgórza spod funkcji kory i sterowanie przez afekty. 
Drugoplanowe znaczenie aktywności obwodowej – niespecyficzne pobudzenie Emo,  
Krytyka zmiany narządach wewn później niż emocje – po spostrzeżeniu tych zmian jednostka zaczyna działać 
Bard  - ruchy wyrazowe kontroluje podwzgórze – rejestrowanie aktywności narządów nie wpływa na emocje 
 
Aktywacyjna teoria emocji 
 Emocje to stan podwyższonego pobudzenia oznakowanego afektywnie 
Za intensywność emocji odpowiada OUN i poziom aktywacji  parametry funkcjonowania psych. 
Zmiany obowodwe nie są prostym odzwierciedleniem zmian w OUN –ciśnienie krwi, perystaltyka jelit. 
Metoda fight or flight – walka albo ucieczka w stanach silnego pobudzenia 
Duffy 1962- zamiast emocji aktywacja, łatwiej mierzyć 
Hebb 1973 – emocje korelują z aktywacją 
Wysoka albo niska aktywacja – emocje neg, średnia – pozyt. także strach 
Pojawienie się znaku emocji wiąże się z pobudzeniem ośrodków przyjemności i wpływu aktywacji na aktywność 
zespołów komórkowych  podtrzymujące wywołują emocje pozytywne, zmieniające – neg. 
Spadek poziomu aktywacji smutek, ukojenie, wzrost gniew, strach, radość, duma 
 
Reykowski, Kofta, Maruszewski, Plesiewski 
Różnice między emocjami wiążą się  nie tyle z różnicami na poziomie aktywacji, ale różnicami w układach 
aktywacji 
 
Radsley – zmiany zachowania przy różnych poziomach aktywacji 
Podniecenie – ograniczona świadomość, rozproszona uwaga, splątanie myśli 
Czujność, pogotowie- pełna uwaga, świadomość selektywna, przerzutna koncentracja 
Swobodne czuwanie – labilna uwaga, swobodne skojarzenia 
Senność  - osłabiona uwaga, stany niepełnej świadomości 
Płytki sen – redukcja świadomości, marzenia senne 
Głęboki sen – całkowity brak świadomości 
Coma – brak świadomości, reakcji na sytuacje 
 
Arnold – 1960  
Receptor odbiera pobudzenie, trafia do podkory, potem kory (ocena). Nastawnie kierunkowe, wzorce wyrazu 
emocjonalnego, skutki w układzie autonomicznym zwrotnie do kory (wtórna ocena) – pełne emocjonalne doznanie 
  
Fazy procesu emocjonalnego: 
1) neutralna recepcja 2)ocena  -znak procesu Emo, 3)tendencja do działania – unikanie, zbliżenie się 4)wystąpienie 
emocji – przeżycie subiektywne z komponentem wisceralnym 5) działanie sterowane przez emocje, duża 
dynamika, ograniczony zakres kontroli intelektualnej  uwaga i tendencyjne traktowanie bodźców , zgodne z 
dominującym nastrojem 
 
Pomost między tradycyjnym i współczesnymi teoriami emocji 
 

Konorski – model emocyjny 
- Napędy (procesy nerwowe) kierujące organizm ku bodźcom lub chroniące przed szkodą 
- odruchy napędowe – zachowania regulowane przez napędy 
-emocje – subiektywne doznania odpowiadające napędom 
- antynapędy – inaczej nastroje, stany zaspokojenia napędów, konstruują przygotowawczą działalność 
eksplanacyjną 
- bodźce wywołujące odruchy napędowe mają charakter emocjonalny 
  
Systemy regulacji zachowania:  
-gnostyczny – mózg racjonalny, reguluje funkcje poznawcze, ścisła hierarchizacja i lokalizacja dróg nerwowych – 
ośrodki projekcyjne, asocjacyjne 
- emocjonalny – uzupełniający, to substancja siatkowata, podwzgórze, niespecyficzne jądra wzgórza, układ 
limbiczny, hipokamp, okolice płata czołowego 
Uszkodzenia struktur gnostycznych  zaburzenia mowy o typie afazji, bez patologicznych zmian  emocjonalnych; 
emocjonalnych zmiany osobowości, nadmierna agresja, zachowania lękowe,  zaburzenia popędów seks 
Komunikacja między systemami – dwukierunkowe połączenia  zjawisko lawiny emocjonalnej  
 
EMPATIA 
Relacja podmiot – przedmiot – Gibert, Kuhn projekcja ludzkich uczuć, emocji, postaw, Lipps  doświadczanie 
piękna, przypisywanie cech ludzkich, Ingarden wartość dzieła to specyficzne czucie, tchnienie życia, 
Relacja podmiot – podmiot – Schellersympatia, przyjaźń, Cooleydzielenie się stanem umysłu, społeczne ja, 
Mead podejmowanie ról 2 os z którą się identyfikujemy, Wundt, McDougall, Cottrel – teoria społ. interakcji 
międzyludzkiejujmowanie w stosunkach ja-inni, proces reagowania na reprodukowanie działań innych 
Psychologia rozwojowa – sympatia instynktowna i refleksyjna (produkt spol 
Psychologia kliniczna – nurt identyfikacji – Freud, - wywiad terapeutyczny, Sullivan, Reik, Steward) 
Podejmowanie ról – Rogers – zrozumienie klientów, forma komunikacji 
 
Fazy empatii w procesie terapii – Barret, Leonard – 1)faza wstępna – nastawienie empatyczne 2) empatyczne 
rezonowanie 3)przejmowanie empatii 4) empatia odbierana 5) odnowienie stanu psychicznego 
 
Składniki empatii – emocjonalne (współodczuwanie), poznawcze (reinterpretacje sytuacji), 
komplementarne(syndrom Emo-poznawczy) 
 
Komponenty empatii – emocjonalne: wrażliwość na uczucia, zdolność do uczestniczenia w emocjach, czasowa 
identyfikacja z statusem, poznawcze: uznanie punktu widzenia i przyjmowanie społ roli. 
 
Kontrola emocji – regulacja emocji, automatyczna regulacja, samokontrola emocjonalna, czynności procesy 
samokontroli (dot. Recepcji informacji, procesów intrapsychicznych i ekspresji emocji 
 
Wskaźniki dobrej samokontroli wg Barrona: 
-dobre funkcjonowanie zdrowotne, kontakty z otoczeniem, korygowanie poglądów pod wpływem doświadczeń, 
tolerowanie odstępstw od zasad, poczucie realizmu, zdolność do realizacji celów, brak silnych lęków 
 
Kompetencja emocjonalna – Saarni – świadomość stanów emocjonalnych, umiejętność różnicowania emocji na 
pods wskaźników sytuacyjnych, ekspresji mimicznej 
 
Inteligencja emocjonalna – Salovey, Mayer – 1)spostrzeganie, ocenianie i wyrażanie emocji 2)ułatwianie procesu 
myślenia za pomocą emocji 3) posługiwanie się wiedzą 4) regulacja emocji 
 
EMOCJE I MOTYWACJE 
 
Platon – temperament i pożądliwość to aspekty duszy, nieracjonalne, zwierzęce 
 
Arystoteles – metafora pana i niewolnika – rozum a emocje; niższy status uczucia 
 
W James – Principles of Psychology 1880 
 

Hilgard 1980 – zjawiska psychiczne: poznanie (myślenie), emocje (odczuwanie), motywacje (wola) 
 
Duffy  1962 – przepełnienie intensywnością i energią b. niż kierunkiem i info 
 
Korecses 1990 – gorące EiM, chłodne poznanie 
 
Kuhl 1986 
EMOCJE – nacisk na wartościujący aspekt związku organizmu ze środowiskiem 
MOTYWACJE – aspekt dynamiczny, zainteresowanie, kierunkowość,  
 
Parkinson 1999 – emocje to stany intencjonalne, istnieje związek między os a obiektem emocji, ma on charakter 
wartościujący 
 
Szewczuk 1990 – ewolucyjnie wykształcone emocje, odzwierciedlenie stosunku osoby do rzeczywistości, istnienie 
w otoczeniu obiektów obojętnych i nieobojętnych (potrzebnych i niepotrzebnych –zagrażajacych)  potrzeby 
jednostki 
 
PSYCHOLOGIA INTROSPEKCYJNA 
Wundt 1878 – dymensja przyjemność –przykrość, osobna kategoria zjawisk jakościowych 
 
Ziehen 1900 –cechy wrażenia: jakość, natężenie, zobowiązania wzruszeniowe 
 
Witwicki – osobny rozdział wrażeń zmysłowych, czucia, aspekty wrażeń; stosunek uczucia (przyjemność – 
przykrość), czucie – zmysłowe, aspekty – miłosć, gniew 
 
Tischner – 1)afekty- krotkotrwale, intensywne, 2)nastroje – wesołość, niepokój, udręczenie – b. długotrwałe, 
3)uczucia – intelektualne, moralne, religijne, estetyczne, , b Silne, długie 
 
James –odczucia zmian cielesnych wywołanych przez zdarzenie, teoria Jamesa-Langego 
 
BEHAWIORYZM 
Watson – rodzaj reakcji w 3 wrażliwych formach: strachu, wściekłości, miłości 
Biechatierew – mimiczno – somatyczne Tony i reakcje 
Neobehawioryzm – Donald, Miller – warunkowanie emocji 
 
PSYCHOANALIZA 
Nieświadome emocje niedostępne obserwacji, regulator zachowania 
Jung – jeden z 4 procesów psychicznyc (myślenie, emocje, doznania, intuicje); źródła emocji: biologiczne – popędy 
(id), społeczne (superego) 
 
Psychologia radziecka – materializm dialektyczny – specyficzny produkt aktywności mózgu, istota to 
odzwierciedlenie rzeczywistości 
Korniłow, Tiepłow, Bykow 1948 – psych aspekty wyrażające zaspokojenie lub niezaspokojenie potrzeb 
Bykow 1951 – skomplikowane reakcje organizmu 
 
 
 
LĘK 
Kępiński – aspekty – biologiczny (zagrożenie, społeczny (potepienie), moralny (sumienie), dezintegracyjny 
(naruszenie struktury interakcji) 
 
Susułowska – związane z rolami; biologiczne 
 
Freud – typy: 1)rzeczywisty – realne zagrożenia 2)neurotyczny – impulsy id 3) moralny –z konfliktu z superego 4) 
traumatyczny – nie można sobie poradzić 
Funkcje lęku: ostrzeganie, info o stanie popędu, motywacja do działania, hamowanie 
Sposoby pozbywania się lęku: identyfikacja, przeniesienie (na obiekty kultury) 

 
Sullivan – niezaspokojone poczucie bezpieczeństwa; osobowość neurotyczna  - potrzeba władzy, miłości, 
osiągnięć,  a potrzeby neurotyczne, niemożliwe do spełnienia 
Wytwór stosunków społ, śrpdki ochronne to np. system jaźni 
 
Murray – kompleksy, przed brakiem oparcia, oralne, analne,  
Behawioryści – warunkowanie lęku w dzieciństwie  
 
Wolpe, Eysenck, Miller Dollard – uczenie się nierealistycznych lęków fizjologicznyc, poczucie winy,  
 
Barcow – strach poznawczo-subiektywny, komponent fizjologiczny, behawioralny 
 
Boss, Biswanger, Franki – charakter egzystencjalny, lęk przed nicością, śmiercią, nieznanym 
 
Kliniczne aspekty lęków 
- fobie – specyficzne, społ, na konkretny bodziec 
- zespól uogólnionego lęku – bycie na krawędzi, 
- zaburzenia obsesyjno – kompulsywne, jednobiegunowe, dwubiegunowe 
- kulturowe warunkowanie –Japonia 
- ataki paniki – lęk kajakowy u Eskimosów 
- schizofrenia – wieloraki charakter lęku – bliskość, osamotnienie, lęk społeczny 
- organiczne uszkodzenia mózgu – napady paniki związek z zaburzeniami w płatach czołowych 
 
Stres: 
Neufred – uboczny produkt złego radzenia sobie z frustracjami 
Eustres –pozytywny (np. wygrana pieniężna), Distres – negatywny 
Rodzaje: - frustracje, przeszkody, przeciążenie, konflikty 
Czynniki predestynujące: natura stresora, zmiany w życiu, indywidualna percepcja stresowa, 
Dążenie-dążenie- wybór pozytywny; unikanie-unikanie – negatywny 
Dążenie –unikanie -  w miarę zbliżania narasta stres np. ślub 
 
MOTYWACJE 
Socjobiologia – gotowość do wykonanie utrwalonego wzorca zachowania, instynkty 
Lorenz – 1975 – zasada podwójnej kwantyfikacji – uruchomienie działania to efekt :siły popędu i bodźca 
wyzwalającego 
 
Psychologia humanistyczna – potrzeby niedoboru i wzrostu 
 
Modele motywacyjne wg Madsen 1980 
1)homeostatyczny -  zaburzenie homeostazy organizmu 2) podnietowy – bodziec 3) poznawczy – procesy 
poznawcze  reakcja 4) humanistyczny – wewnętrzne źródlo, bez bodźców